Ο χριστιανός έχει ανάγκη από τα πρότυπα των αθλητών της αρετής, δηλαδή των αγίων, και γι’ αυτό η Εκκλησία πάντα προέβαλλε τους αγίους και προέτρεπε τους πιστούς να ακολουθούν τα βήματά τους. Σήμερα, παρόλο που δεν έχουμε πολλούς σύγχρονους αγίους, έχουμε πλήθος βιογραφιών παλαιών και νεωτέρων αγίων και αυτό είναι ευλογία του Θεού προς εμάς τους αμελείς, οι οποίοι συχνά χάνουμε τον πνευματικό μας προσανατολισμό. Παράλληλα έχουμε και πολλά μικρά κείμενα, που αναφέρονται σε μεμονωμένα περιστατικά της ζωής των αγίων, τα οποία επίσης παρέχουν πνευματική ωφέλεια σε όσους τα μελετούν.
Το άριστο είναι να δει κανείς τους αγώνες των γενναίων ανδρών με τα μάτια του, γιατί η όραση είναι η πιο αξιόπιστη αίσθηση. Ο Θεοδώρητος Κύρου, προλογίζοντας τη Φιλόθεο Ιστορία του, λέγει ότι «ορώμενα τα επαινούμενα αξιόκτητά τε φαίνεται και αξιέραστα γίνεται και προς την κτήσιν επείγει τους θεατάς». Δηλαδή τα κατορθώματα των πνευματικών αγωνιστών, όταν βλέπονται, φαίνονται άξια να αποκτηθούν, γίνονται αξιαγάπητα και παρακινούν τους θεατές να τα αποκτήσουν. Όμως οι θεατές σε όλες τις εποχές ήταν λίγοι, γιατί λίγοι ήταν και οι άγιοι. Έτσι προέκυψε αμέσως η ανάγκη να καταγράφονται οι βίοι των αγίων και να προσφέρονται σ’ όλους γενικά τους πιστούς. Οι διηγήσεις να παίρνουν τη μορφή κειμένου και να διασώζονται τα πνευματικά κατορθώματα των αγίων. Χρειάζεται να διευκρινίσουμε ότι στις διηγήσεις και τα κείμενα υπάρχει ο τρίτος άνθρωπος, ο οποίος παρουσιάζει τη μορφή του αγίου. Αυτός βρίσκεται ανάμεσα στον άγιο και τον ακροατή ή αναγνώστη. Το έργο του είναι σοβαρό και πρέπει να διακρίνεται για την αντικειμενικότητα και αξιοπιστία. Μακάρι να μην είχαμε ανάγκη από τη μεσολάβηση τρίτων ανθρώπων προκειμένου να γνωρίσουμε τους αγίους. Όμως κάτι τέτοιο είναι δύσκολο, αν όχι αδύνατο. Αλλά και στην περίπτωση που γνωρίσαμε αγίους ανθρώπους, τα κείμενα χρειάζονται, γιατί η μνήμη δεν διατηρεί ανέπαφες τις διηγήσεις τους και τις εντυπώσεις μας. Και συμβαίνει αυτό επειδή η αδυναμία της λήθης σαν πασπαλισμένη ομίχλη, την ξεθωριάζει και καθώς περνούν τα χρόνια την εξασθενεί. Με τα κείμενα όμως κατορθώνουμε να τονώνουμε τη μνήμη μας και να φρεσκάρονται παλιότερα γεγονότα.
Θεωρούμε αναγκαίο ο αγωνιστής χριστιανός να διαβάζει κείμενα που αναφέρονται σε άγιες μορφές της Εκκλησίας μας και να παίρνει το ανάλογο μήνυμα. Ιδιαίτερα συγκινούνται και επηρεάζουν οι σύγχρονες μορφές, γιατί έζησαν κάτω από ίδιες κοινωνικές συνθήκες με μας και αντιμετώπισαν τα ίδια προβλήματα, γεγονός που κάνει τη διδαχή τους ρεαλιστική και εφαρμόσιμη. Γιατί πολλές φορές παθαίνουμε σύγχυση, όταν απομονώνουμε και απολυτοποιούμε κάποιο χωρίο από τη διδασκαλία ενός παλαιού αγίου, που αναφερόταν σε εκείνη την εποχή και απευθυνόταν σε ανθρώπους με διαφορετικά προβλήματα.

Πνευματικά Θέματα, Πρεσβ. Διονυσίου Τάτση, Β΄ έκδοση: Ιούνιος 2008

Η μετάνοια οδηγεί τον άνθρωπο σε μία νέα πορεία, σε ένα άλλο τρόπο ζωής. Δεν θέλω να περιγράψω εδώ αυτόν τον τρόπο και να τον καθορίσω, ούτε να απαριθμήσω τα νέα καθήκοντα. Σκοπός μου είναι ο άνθρωπος να ακολουθήσει το δρόμο του Θεού ελεύθερα, εντελώς ελεύθερα. Τα καθήκοντα και οι υποχρεώσεις που απορρέουν από την επιλογή του χριστιανικού τρόπου ζωής σε καμία περίπτωση δεν πρέπει να θεωρηθούν ως αναγκαία δεσμά, που θα παιδαγωγήσουν κατά Θεόν τον άνθρωπο. Μία τέτοια αντίληψη μόνο αρνητικά αποτελέσματα θα έχει. Αντίθετα, όταν επιλέξει το χριστιανικό τρόπο ζωής, όλες οι υποχρεώσεις και τα καθήκοντα θα είναι γι’ αυτόν φυσικά επακόλουθα και δεν θα δυσανασχετεί.
Ο άνθρωπος που κάνει τη στροφή προς τον Θεό αρχίζει να εκκλησιάζεται. Ίσως αραιά και διστακτικά στην αρχή και μετά πιο συχνά, ή συχνά στην αρχή και πιο αραιά μετά. [...]
Το ίδιο ισχύει και για τη νηστεία. Όταν ο άνθρωπος αισθανθεί την αναγκαιότητά της και αρχίζει να νηστεύει, διευκολύνεται στον πνευματικό του αγώνα. Αντίθετα όταν του την απαιτήσουν οι άλλοι αδελφοί του, που έτυχε να γνωρίσουν μπροστά από αυτόν τη θρησκεία, είναι ενδεχόμενο να την αρνηθεί. Η νηστεία ακολουθεί ορισμένους κανόνες και γι’ αυτό χρειάζεται διάκριση. Να μην επιλέξει επιπόλαια την αυστηρή νηστεία, που δεν τη συναντούμε ούτε στα αρχαία μοναστήρια, ούτε πάλι να μετατρέπει τη νηστεία σε μία ευχάριστη δίαιτα που θα τον ευχαριστεί και θα του δημιουργεί την αίσθηση ότι πετυχαίνει κάτι σπουδαίο, ενώ στην πραγματικότητα θα τηρεί το γράμμα της νηστείας και θα χάνει το πνεύμα της, το βαθύτερο νόημά της. Η νηστεία επίσης πρέπει να είναι μυστική, για να μη προκαλεί τους εύκολους επαίνους, οι οποίοι οδηγούν στην κενοδοξία. Μακάριος είναι εκείνος που νηστεύει χωρίς να τον παίρνουν είδηση οι άλλοι, γιατί η πνευματική ωφέλεια που προκύπτει μένει ολόκληρη σ’ αυτόν.
Με τη σειρά της επίσης θα έρθει και η απάρνηση των κοσμικών εκδηλώσεων. Ο χριστιανός θα καταλάβει ότι πολλές εκδηλώσεις και συνήθειες είναι μάταιες, και όχι σπάνια ψυχοφθόρες, και θα τις εγκαταλείψει χωρίς ιδιαίτερη δυσκολία. Ίσως μερικές να τις θεωρήσει αθώες και να μην τις εγκαταλείψει αμέσως. Ίσως επίσης άλλες να τις θεωρήσει απαραίτητες για την επαγγελματική του σταδιοδρομία ή για πολλούς άλλους λόγους. Όμως με την πάροδο του χρόνου και ανάλογα με το βαθμό της πνευματικότητάς του θα τις εγκαταλείψει μερικώς ή ολικώς. Εκτός και αν η απόφασή του για χριστιανικό τρόπο ζωής ατονήσει και χαλαρώσει, οπότε δεν πρόκειται να προοδεύσει πνευματικά.
Ο συνειδητός χριστιανός ζώντας μέσα στην κοινωνία πρέπει να είναι άνθρωπος της προσφοράς, της εξυπηρέτησης και της έμπρακτης αγάπης. Παράλληλα με τη συμπεριφορά του, τις πράξεις του και τα λόγια του πρέπει να είναι και το καθοδηγητικό φως των συνανθρώπων του. Και αυτό θα το πετυχαίνει χωρίς προετοιμασία και ιδιαίτερη προσπάθεια.
Από τα πρώτα βήματα στην πνευματική ζωή ο χριστιανός θα αισθανθεί την ανάγκη της συνεχούς ανανέωσης και τόνωσης και θα αξιοποιεί τα σχετικά βιβλία, απ’ τα οποία θα τροφοδοτείται, αλλά και θα ενημερώνεται για τις ποικίλες παγίδες που θα του στήνει ο διάβολος και τα όργανά του.
Τα όσα αναφέραμε αποτελούν εισαγωγή στο χριστιανικό τρόπο ζωής. Είναι τα πρώτα σταθερά βήματα, με τα οποία θα προχωρήσει ο άνθρωπος για να γευθεί στη συνέχεια τους πνευματικούς καρπούς.

Πνευματικά Θέματα, Πρεσβ. Διονυσίου Τάτση, Β΄ έκδοση: Ιούνιος 2008

Τα «Παύλεια» όπλα
Ο απόστολος Παύλος μας έδωσε μία ολόκληρη πνευματική πανοπλία για να πολεμήσουμε «τας αρχάς και τας εξουσίας, τον κοσμοκράτορα του σκότους του αιώνος τούτου». Να ποια είναι η πανοπλία. «Στήτε ουν περιζωσάμενοι την οσφύν υμών εν αληθεία, και ενδυσάμενοι τον θώρακα της δικαιοσύνης, και υποδησάμενοι τους πόδας εν ετοιμασία του ευαγγελίου της ειρήνης, επί πάσιν αναλαβόντες τον θυρεόν της πίστεως, εν ώ δυνήσεσθε πάντα τα βέλη του πονηρού τα πεπυρωμένα σβέσαι· και την περικεφαλαίαν του σωτηρίου δέξασθε, και την μάχαιραν του Πνεύματος, ο εστι ρήμα Θεού» (Εφ. 6, 14). Μ’ ένα λόγο ο ορθός βίος που συμφωνεί με το θέλημα του Θεού είναι η ισχυρή μας πανοπλία εναντίον του αντιδίκου μας. Και η πανοπλία αυτή βρίσκεται αποθησαυρισμένη μέσα στην Ορθόδοξη Εκκλησία, έξω από την οποία δεν υπάρχει σωτηρία. Η Εκκλησία μας είναι η «ταμειούχος της θείας χάριτος» που μας εξασφαλίζει τα πνευματικά εκείνα όπλα με τα οποία μπορούμε να παλέψουμε τον αντίπαλό μας. «Τα όπλα της στρατείας ημών ου σαρκικά, αλλά δυνατά τω Θεώ προς καθαίρεσιν οχυρωμάτων» (Β΄ Κορ. 10, 4).
Τα αγιαστικά μέσα της Εκκλησίας
Η Εκκλησία μας έχει στη διάθεσή μας τα χαριτόβρυτα Μυστήρια με τα οποία μας αγιάζει και μας ενισχύει στον πόλεμο κατά του διαβόλου. Έχει ακόμη τον Αγιασμό, μικρό και μεγάλο, που είναι «δαίμοσιν ολέθριος» και «προς πάσαν ωφέλειαν επιτήδειος». Έχει τις ειδικές ευχές και ακολουθίες, με τις οποίες φυγαδεύονται οι δαίμονες και ο άνθρωπος ειρηνεύει και ηρεμεί. Από εμάς εξαρτάται να κάνουμε με πίστη, χρήση όλων αυτών των αγιαστικών μέσων, ώστε να καρπωθούμε την ωφέλεια που απορρέει από αυτά.
Με τα πνευματικά λοιπόν αυτά όπλα που μας εξασφαλίζει η Εκκλησία μας, αλλά προ πάντων με τη βοήθεια του Θεού, το αγωνιστικό μας φρόνημα θα παραμείνει υψηλό και η πεποίθησή μας στην τελική νίκη θα είναι ακράδαντη, σε τρόπο ώστε ο πόλεμος κατά του διαβόλου να διεξάγεται με σύστημα, οργάνωση και αισιοδοξία, παράγοντες δηλαδή πάνω στους οποίους μπορούμε να στηρίξουμε τις ελπίδες μας για τη νικηφόρα έκβασή του.

Ο πόλεμος με το σατανά είναι αναπόφευκτος, ακήρυκτος και αδυσώπητος. Άλλοι στην πρώτη προσβολή παραδίδονται και συμμαχούν. Κι άλλοι ανθίσταται, τραυματίζονται, πληγώνονται, πέφτουν, αλλά συνεχίζουν τον αγώνα. Κοντά τους έχουν το Μέγα Σύμμαχο, τον Ιησού. Μαζί με το Μωυσή λέγουν κι αυτοί «Κύριος καταφυγή μου» (Εξοδ. 17, 15). Εκείνος τους ενισχύει, τους παρηγορεί, τους εμψυχώνει. Γίνεται συναγωνιστής και υπερασπιστής τους. Τους εξοπλίζει και τους εξασκεί στον τρόπο του μάχεσθαι, στην τέχνη του πολέμου. Και τους συμπαρίσταται με στοργή, αδελφική και πατρική. Τότε εκείνοι παίρνουν θάρρος, ενισχύονται πολύ και συνεχίζουν τον αγώνα μέχρις εσχάτων. Μέχρις ότου συντρίψουν την κεφαλή του δράκοντος, στήσουν τη σημαία του Χριστού στην ψυχή τους και δουν το φως της άνω Ιερουσαλήμ να τους καταυγάζει και να τους γεμίζει με αιώνια ευφροσύνη.
Στο βιβλίο της Εξόδου περιέχεται μία λαμπρή νίκη των Ισραηλιτών. Η νίκη κατά του Αμαλήκ. Ολιγάριθμοι και άπειροι στους πολέμους οι Ισραηλίτες «τον Αμαλήκ ετροπώσαντο» με τη δύναμη του Θεού. Και μεις, ο νέος Ισραήλ του Θεού, έχουμε τον Αμαλήκ μας. Είναι ο σατανάς, που θέλει την καταστροφή μας. Κατά την Αποκάλυψη «ο διάβολος κατέβη προς ημάς έχων θυμόν μέγαν» (Αποκ. 12, 12). Αλλά τι μ’ αυτό; Εμείς δεν είμαστε μόνοι, όπως τότε, οι Ισραηλίτες στην έρημο Ραφιδείν δεν ήταν μόνοι. Έχουμε τον Ιησού μας, που μας οδηγεί στη νίκη και το θρίαμβο.
Μακάρι, αδελφέ μου, και συ και εγώ να ανήκουμε δια βίου στην παράταξη αυτή των αγωνιστών και των νικητών. Αγωνιστών στον πνευματικό στρατό κατά του Σατανά με τα όπλα στα χέρια και το μέτωπο ψηλά. Νικητών με τη Χάρη του Θεού, που γνωρίζει να θεραπεύει τα ασθενή και να αναπληρώνει τα ελλείποντα, όταν και εκείνα και αυτά φαίνονται στη μάχη και χαρακτηρίζουν την προσπάθειά μας εναντίον του διαβόλου. Μακάρι και σε σένα και σε μένα να έχει εφαρμογή η επινίκια ιαχή του μαθητού της αγάπης, η γεμάτη ελπίδα, αισιοδοξία και εγκαρδίωση: «Νεανίσκοι, νενικήκατε τον πονηρόν» (Α΄ Ιω. 2, 13). Μακάρι!

Πόλεμος κατά του σατανά, Χριστοδούλου Αρχιεπισκόπου Αθηνών και πάσης Ελλάδος,
Εκδόσεις Χρυσοπηγή

Επίκληση του ονόματος του Κυρίου
Ποτέ δεν πρέπει να λησμονούμε ότι «εν τω Θεώ ποίησομεν δύναμιν» (Ψαλμ. 59, 14). Εάν ο αντίπαλός μας είναι ισχυρός, ο Κύριός μας είναι ισχυρότερος. Και τον Κύριο μας οφείλουμε να επικαλούμαστε όσες φορές βρισκόμαστε αντιμέτωποι με τον διάβολο. Αλλά για να επικαλεσθούμε τον Κύριο πρέπει να έχουμε ακράδαντη πίστη προς Αυτόν. Η πίστη μας ισχυροποιεί και μας δυναμώνει. Το λέγει τόσο ωραία ο ιερός υμνογράφος της Εκκλησίας: «Οι πεποιθότες επί Κύριον, εοίκασιν όρει τω αγίω· οι ουδαμώς σαλεύονται, προσβολής του Βελίαρ» (Αναβαθμοί Β΄ Ήχου).
Να επικαλούμαστε λοιπόν το όνομα του Ιησού, λέγοντας την ευχή: «Κύριε Ιησού Χριστέ Υιέ του Θεού ελέησόν με τον αμαρτωλόν». Οι Πατέρες της Εκκλησίας μας συνιστούν: «Και Ιησού ονόματι μάστιζε πολεμίους». Ο διάβολος στο άκουσμα του θείου ονόματος τρέπεται σε φυγή και μας αφήνει στην ειρήνη μας.

Το σημείο του Σταυρού
Μαζί με το όνομα του Ιησού θα πρέπει να κάνουμε και το σημείο του Σταυρού που είναι ισχυρό όπλο εναντίον του πονηρού. «Κύριε, όπλον κατά του διαβόλου τον Σταυρόν Σου ημίν δέδωκας· φρίττει γάρ και τρέμει, μη φέρων καθοράν αυτού την δύναμιν» ψάλλει χαρακτηριστικά ο υμνογράφος.
Ο άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος μας συμβουλεύει κάθε φορά που εξερχόμαστε από το σπίτι μας να κάνουμε το Σταυρό μας και να λέγομαι: «Αποτάσσομαι σοι σατανά και τη πομπή σου και τη λατρεία σου και συντάσσομαι σοι Χριστέ» (Κατήχησις Ι΄).

Η προσευχή
Ο Κύριος μας δίδαξε πως το γένος των δαιμόνων φεύγει μόνο με την προσευχή και τη νηστεία. Η δύναμη της προσευχής είναι ανυπολόγιστη «προς καθαίρεσιν οχυρωμάτων» (Β΄ Κορ. 10, 4). Σαφώς ο Κύριος μας δίδαξε «γρηγορείτε και προσεύχεσθε ίνα μη εισέλθητε εις πειρασμόν» (Ματθ. 26, 41). Με την προσευχή η χάρη του Θεού μας επισκιάζει. Και γινόμαστε πανίσχυροι. Ο διάβολος κατατροπώνεται. Ωραίες προσευχές για περιστάσεις πειρασμών έχει εν χρήσει η Εκκλησία μας. Το «Και δος ημίν Δέσποτα», το «Ο εν παντί καιρώ και πάση ώρα...», το «Κύριε εισάκουσον της προσευχής μου» κ.α. είναι κατάλληλα εν προκειμένω. Και ύμνοι της Εκκλησίας μας είναι επίσης κατάλληλοι. Αλλά και με την καρδιά μας μπορούμε να προσευχόμαστε και να ζητούμε το έλεος του Κυρίου και τη βοήθεια.

Η μελέτη της Αγ. Γραφής
Επειδή αγνοούμε την Αγ. Γραφή, πέφτουμε θύματα του διαβόλου. Όταν ο Κύριος επειράχθη στο όρος από το Σατανά, τον απέκρουσε με χωρία της Αγ. Γραφής. Οφείλουμε λοιπόν, να μάθουμε καλά την Αγ. Γραφή. Είναι ό,τι ο τοπογραφικός χάρτης για το επιτελείο του στρατού και τα κυάλια για τον αξιωματικό. Εκεί μέσα βλέπει ο χριστιανός τις κινήσεις του εχθρού τις ενέδρες και πανουργίες του. Και από εκεί παίρνει όπλα για να τον πολεμήσει. Ανιχνευτής λοιπόν άριστος του εχθρού η Αγ. Γραφή. Περιέχει το λόγο του Θεού, που φωτίζει το νου μας και ανοίγει τα ψυχικά μας μάτια. Το φως του θείου λόγου γίνεται τότε οδηγός μας που μας κατευθύνει ορθά, φωτίζει την καρδιά μας και λύνει όλες μας τις απορίες. Ο διάβολος δεν μας βρίσκει τότε απροετοίμαστους. Γνωρίζουμε τις δυνατότητές του, και αντιπαρασσόμαστε σε μάχη.

Η νηστεία και η άσκηση
Οι δαίμονες «φοβούνται των ασκητών την νηστείαν, την αγρυπνίαν, τας ευχάς, το πράον, το ήσυχον, το αφιλάργυρον...» καθώς λέει ο Μ. Αθανάσιος (ΒΕΠΕΣ 33, 28). Η άσκηση ταπεινώνει το φρόνημα και προετοιμάζει την ψυχή και το σώμα για να γίνουν κατοικητήριο του Αγίου Πνεύματος. Με τη νηστεία τιθασσεύονται οι ορέξεις και ο άνθρωπος κυριαρχεί πάνω στη σάρκα. Αποκτά αυτοκυριαρχία και μπορεί να επιχειρήσει αγώνα κατά του διαβόλου. Αντίθετα η γαστριμαργία οδηγεί σε ανηθικότητα και αμαρτία. Είναι «ηδυτήτων πηγή» κατά τον άγιο Ιωάννη της Κλίμακος «λέοντα ο κολακεύσας, πολλάκις ημέρωσε· σώμα δε ο θεραπεύσας επί πλείον ηγρίωσε» (Λόγος ιδ΄). Όση περισσότερη ακρασία έχουμε, τόσο πιο εύκολα πέφτουμε στα δίχτυα του διαβόλου.

Η πίστη
Η πίστη στο Θεό η ζωντανή και ακράδαντη, αποτελεί βασικό παράγοντα προς ήττα του εχθρού. Εάν δεν πιστεύεις, τότε πώς θα καταφύγεις στην προσευχή, πώς θα επικαλεσθείς την βοήθεια του Θεού; Η πίστη είναι πανίσχυρο όπλο που μας εξασφαλίζει τη νίκη. Ο απ. Πέτρος μας συμβουλεύει να αντιστεκόμαστε στο σατανά στερεωμένοι πάνω στο βράχο της πίστεως: «αντίστητε, στερεοί τη πίστει» (Α΄ Πετρ. 5, 9).

Πόλεμος κατά του σατανά, Χριστοδούλου Αρχιεπισκόπου Αθηνών και πάσης Ελλάδος,
Εκδόσεις Χρυσοπηγή

Με τη «δεξιά» παράταξη συνήθως δεν έχει καλές σχέσεις ο διάβολος. Αυτός βρίσκεται στα αριστερά. Μα όταν το καλέσει η ανάγκη, τότε πηγαίνει και στα δεξιά. Και ποια μεγαλύτερη ανάγκη υπάρχει από την απώλεια της ψυχής; Έτσι και η ψυχή έμεινε πιστή και δεν λιποτάκτησε τότε ο διάβολος αλλάσει μέθοδο. Και ενώ μέχρι τότε πολεμούσε με τα όπλα της κακίας και της αμαρτίας, τώρα πολεμά με τα όπλα της αρετής. Και φέρει αποτελέσματα.
Ας φέρουμε ένα παράδειγμα· σε πολεμά ευθέως ή πλαγίως ο διάβολος για πολύ καιρό για να σε ρίξει σε μία ή πολλές αμαρτίες. Πασχίζει, τρέχει, μηχανεύεται. Αλλά δεν κατορθώνει αυτό που επιθυμεί. Εσύ παραμένεις ακλόνητος στη θέση σου. Τον πολεμάς με σύστημα και αντί να υποχωρήσεις, προχωρείς στην οδό της αρετής. Ο διάβολος απέτυχε. Εσύ είσαι ο νικητής. Και όμως! Ενώ θα περίμενε κανείς να υποχωρήσει ο διάβολος κατησχυμένος τώρα που νικήθηκε, εκείνος δεν παραιτείται. Αλλάζει απλά μέθοδο και σου επιτίθεται τώρα «εκ δεξιών». Δηλ. σου υποθάλπει τον εγωισμό και την κενοδοξία. Μια φωνή εντός σου ψιθυρίζει: «Μπράβο! Είσαι γενναίος αγωνιστής. Κατόρθωσες μεγάλη νίκη. Σου αξίζουν έπαινοι». Είναι η φωνή των δαιμόνων «οι την οίησιν και την κενοδοξίαν και την υπερηφάνειαν διδάσκοντες και δια των δεξιών τοις αριστεροίς επικεκρυμμένως εμπείροντες» καθώς διδάσκει ο άγιος Μάξιμος ο Ομολογητής (Κεφ. Θεολ. P.G. 90, 293).
Αυτή είναι η μέθοδος «εκ δεξιών» του διαβόλου. Πολύ επικίνδυνη. Ρίχνει τους νικητές κάτω, καταισχύνει τους ήρωες της αρετής. Η οσία Συγκλητική, θέλοντας να τονίσει την σπουδαιότητα αυτής της μεθοδείας, λέγει ότι το όπλο αυτό του διαβόλου είναι το «έσχατον και κορυφαιότατον» όλων.
Γιατί όπως οι δεινότατοι πολεμιστές, όταν εξαντληθούν πλέον τα λεπτά τους βέλη, τότε χρησιμοποιούν «την ισχυροτέραν πάντων μάχαιραν», έτσι και ο διάβολος αφού εξαντλήσει όλα του τα άγκιστρα, στο τέλος χρησιμοποίει σαν ξίφος την υπερηφάνεια (ΒΕΠΕΣ 35, 234). Και μ’ αυτή κατορθώνει ό,τι δεν πέτυχε με όλα τα άλλα όπλα. Ο άνθρωπος κυριεύεται από εγωισμό, η χάρη του Θεού τον εγκαταλείπει και ο μεγαλύτερος άγιος γίνεται ο μεγαλύτερος αμαρτωλός.
Αλλά η μέθοδος αυτή έχει και άλλο τρόπο που εφαρμόζεται. Έρχεται ο διάβολος και ενσπείρει στον αγωνιστή διάθεση για ζήλο άκαιρο προς κατάκτηση και νέων αρετών. Τον εξωθεί σε ακρότητες. Και τι επιτυγχάνει; Μας το λέγει ο άγιος Ιωάννης της Κλίμακος. «Πολλές φορές οι εχθροί μας (οι δαίμονες) μας παρακινούν να κάνουμε ασκήσεις πάνω από τις δυνάμεις μας με σκοπό να κουραστούμε και να εγκαταλείψουμε και τις κατά δύναμιν ασκήσεις και έτσι να γίνουμε εντελώς γελοίοι μπροστά τους» (P.G. 88, 1060).
Δηλαδή μας εξωθούν στο να μην είμαστε ευχαριστημένοι με την αρετή που κατακτήσαμε. Μας βιάζουν να φθάσουμε ακαίρως πιο ψηλά. Να κατακτήσουμε και άλλες κορυφές. Και τι, είναι αυτό κακό; Θα ρωτήσει ίσως κάποιος. Ναι είναι κακό όταν γίνεται ακαίρως. Ο απόστολος Παύλος κατηγορεί εκείνους τους χριστιανούς που έχουν «ζήλον ου κατ’ επίγνωσιν». Για όλα τα πράγματα υπάρχει κάποια σειρά. Και ο δρόμος της αρετής έχει κι αυτός ορισμένους κανόνες. Ο διάβολος μας βάζει να τους αγνοήσουμε. Να επιδιώξουμε ανώτερα των δυνάμεών μας. Και το αποτέλεσμα; Να μην κατορθώσουμε να φθάσουμε τόσο ψηλά, να απογοητευθούμε και να μαραθεί ο ζήλος μας και για όσα μέχρι τώρα λιγότερα έχουμε κατακτήσει. Να λοιπόν ότι ο διάβολος τώρα πέτυχε να μας κάνει να χάσουμε το ενδιαφέρον μας για την αρετή. Μας νίκησε.
Άλλος τρόπος με τον οποίο εκδηλώνεται η «εκ δεξιών» μεθοδεία του διαβόλου είναι η παρώθηση προς κατάκριση. Μας επαινεί για τα κατορθώματά μας. Μας ανεβάζει ψηλά. Και από εκεί μας δείχνει τους άλλους ανθρώπους, τους αμαρτωλούς της γης. Πόσο άσημοι, πόσο μικροί μας φαίνονται! Εμείς δεν τους μοιάζουμε. «Ουκ εσμέν ώσπερ οι λοιποί των ανθρώπων, άρπαγες, άδικοι, μοιχοί...» (Λουκ. 18, 11). Έτσι γίνεται αυτό που ο άγιος Ιωάννης της Κλίμακος σημειώνει: «Οι δαίμονες μας παρακινούν ή να αμαρτήσουμε ή να κατακρίνουμε τους αμαρτωλούς, έχοντας σαν σκοπό με το δεύτερο να μολύνουν το πρώτο, αυτοί που είναι οι φωνείς των ψυχών μας» (P.G. 88, 848). Με την κατάκριση ριχνόμαστε μακριά από το Θεό και χάνουμε το μισθό για τις αρετές που ενδεχομένως έχουμε.
Όπως αντιλαμβάνεσαι, αυτή η μέθοδος ταιριάζει πολύ στους χριστιανούς. Αυτούς που έχουν πνευματικά ενδιαφέροντα. Κι αυτούς ο διάβολος τους συλλαμβάνει στα δίχτυα του είτε με την υπερηφάνεια, είτε για την κατάκριση. Φοβερός πράγματι και απαίσιος εχθρός ο διάβολος. «Στώμεν καλώς». Κι αν μάλιστα είμαστε πιστοί «στώμεν μετά φόβου».

Πόλεμος κατά του σατανά, Χριστοδούλου Αρχιεπισκόπου Αθηνών και πάσης Ελλάδος,
Εκδόσεις Χρυσοπηγή

[...] Οι λογισμοί επιδιώκουν να αποτρέψουν από την αρετή εκείνον που την ασκεί. Σ’ αυτήν την περίπτωση έρχεται ο διάβολος «υποβάλλων μνήμην» της προηγούμενής του ζωής ή των υποχρεώσεών του ή των ανέσεων της αμαρτωλής συμπεριφοράς, για να απογοητεύσει και να μαράνει το ζήλο.
Τον Μ. Αντώνιο πολεμούσε ο διάβολος και «επείραζεν αυτόν από της ασκήσεως καταγαγείν, υποβάλλων μνήμην των κτημάτων, της αδελφής την κηδεμονίαν, του γένους, την οικειότητα, φιλαργυρίαν, φιλοξενίαν, τροφής την ποικίλην ηδονήν και τας άλλας ανέσεις του βίου και τέλος το τραχύ της αρετής και ως πολύς αυτής εστίν ο πόνος...» (ΒΕΠΕΣ 33, 14). Δηλαδή ο διάβολος εκμεταλλεύεται ό,τι στερείται κανείς και ό,τι του λείπει χάριν της αρετής. Ποσές φορές καθώς αποφασίσαμε να ακολουθήσουμε τον δρόμο του Χριστού δεν μας έρχονται στο νου σκηνές από την προηγούμενή μας ζωή, τη ζωή χωρίς περιορισμούς, τη ζωή των ποικίλλων ανέσεων;
Ο δρόμος της αρετής είναι τραχύς και δύσβατος. Ενώ ο δρόμος της αμαρτίας λεωφόρος ευρεία. Έτσι ο διάβολος εργάζεται πυρετωδώς. Θέλει να μας ρίξει κάτω. Και όταν δει ότι η πρώτη αυτή μέθοδος δεν έχει ικανοποιητικά αποτελέσματα, τότε στρέφεται στους προτρεπτικούς λογισμούς της αμαρτίας. Τους ρυπαρούς και ακάθαρτους με τους οποίους ο νους του ανθρώπου πολιορκείται. Και είναι τυραννική αυτή η πολιορκία. Ποιος δεν την έχει δοκιμάσει; Εκεί που δεν το περιμένεις, σκέπτεσαι κάτι πονηρό. Διερωτάσαι κατόπιν πώς σου ήλθε μια τέτοια σκέψη. Το πράγμα είναι απλό: Ο ακοίμητος εχθρός διάβολος την έσπειρε. Ίσως να τον βοήθησες και συ. Ίσως όχι. Πάντως εκείνος είναι ο κύριος δράστης. Βρήκε τη θύρα της διανοίας σου αφύλακτη και εισχώρησε. Έσπειρε το ζιζάνιο και εντός ολίγου εκείνο φύτρωσε. Και απειλεί να καταπνίξει τα απαλά ρόδα της αρετής.
Αλλ’ ο διάβολος προχωρεί ακόμη περισσότερο. Μας επιτίθεται με λογισμούς, που προτρέπουν ευθέως προς την αμαρτία. Μας υποβάλλει σκέψεις, που ερεθίζουν την ψυχή μας, σκέψεις που γεννούν εφάμαρτες επιθυμίες. Ο πόλεμος αυτός είναι σωστό μαρτύριο. Ταράσσεται ο νους μας και η ψυχή μας αγωνιά. Η φαντασία οργιάζει και εικόνες, πρόσωπα και πράγματα παρατάσσονται μπροστά μας και μας εξωθούν σε ό,τι λυπεί το Θεό και σημαίνει ήττα και πτώση.
Πώς θα αντιμετωπίσουμε την κατάσταση; Κατ’ αρχάς πρέπει να διευκρινήσουμε ότι αυτή καθ’ αυτή η προσβολή του νου μας από τους πονηρούς λογισμούς δεν συνιστά απαραίτητα και δική μας ενοχή. Εφ’ όσον, εννοείται, τους αποδιώκουμε αμέσως. Αμαρτία έχουμε όταν υιοθετούμε τους λογισμούς. Όταν αρεσκόμαστε να τους σκεπτόμαστε και να τους προσέχουμε.
Ο διάβολος με τη μέθοδο των κακών λογισμών κάνει θραύση. Τα θύματά του είναι αμέτρητα. Η ανοιχτή θύρα των λογισμών εισάγει στην καρδιά τα θανατηφόρα μικρόβια της αμαρτίας, σκοτίζει τη διάνοια, ταράσσει την καρδιά και καθιστά τον άνθρωπο εύκολη λεία του αντιδίκου. Γι’ αυτό εν όψει των πονηρών διαλογισμών ας μη διστάσουμε να εκπέμψουμε το σωτήριο S.O.S. Και η βοήθεια θα έλθει γρήγορα. Από μεν τον Κύριο δια της ενδυναμούσης χάριτος. Από δε τον εαυτό μας δια της γρηγορούσης ψυχής.

Πόλεμος κατά του σατανά, Χριστοδούλου Αρχιεπισκόπου Αθηνών και πάσης Ελλάδος,
Εκδόσεις Χρυσοπηγή

Ένα πεδίο πολύ γνώριμο στον εχθρό μας διάβολο όπου συνηθίζει να αναπτύσσει την πολεμική του τέχνη είναι ο νους και η φαντασία μας. Όπλο του οι πονηροί λογισμοί.
Καθώς είναι γνωστό η πρώτη βαθμίδα κάθε αμαρτίας έχει την έδρα της στη διάνοιά μας. «Έκαστος πειράζεται υπό της ιδίας επιθυμίας εξελκόμενος και δελεαζόμενος· είτα η επιθυμία συλλαβούσα τίκτει αμαρτίαν» (Ιακ. 1, 14-15). Η αμαρτία, πριν γεννηθεί σαν πράξη, υφίσταται στη διάνοια του ανθρώπου ως έμπνευση. Από κει ξεκινά και φθάνει στην τελική της μορφή. Αυτό έχει σημασία, απλούστατα γιατί ο λογισμός είναι το πρώτο βήμα προς την αμαρτία. Απροσεξία στους λογισμούς σημαίνει επικίνδυνη υποχώρηση και παραχώρηση προς τον διάβολο. Και αυτό πολλοί από τους ανθρώπους το αγνοούν. Το γνωρίζει όμως πολύ συχνά ο διάβολος και το εκμεταλλεύεται στη στρατηγική του.
Τι κάνει δηλαδή; Πολιορκεί το νου μας με διάφορους λογισμούς που έχουν κάποια σχέση με την αμαρτία. Θα ήταν, δυνατόν αυτούς τους λογισμούς να τους διακρίνουμε σε σαρκικούς και πονηρούς γενικά. Και οι μεν σαρκικοί λογισμοί προσπαθούν να προτρέψουν τον άνθρωπο να πέσει στην ανηθικότητα υπό τη στενή έννοια της λέξεως, οι δε λοιποί πονηροί λογισμοί εξωθούν τον άνθρωπο στο να διαπράξει κάθε αμαρτία, διεγείροντας άλογες επιθυμίες.
Ο Μ. Αντώνιος θεωρεί τους λογισμούς ως «σκάνδαλα» των δαιμόνων. Σκάνδαλα δε σημαίνει παγίδες. «Οι δαίμονες, αν δουν όλους τους χριστιανούς και περισσότερο τους μοναχούς να εργάζονται την αρετή με φιλοτιμία και να προκόπτουν πνευματικά, τους πολεμούν και τους πειράζουν τοποθετώντας στον πνευματικό τους δρόμο εμπόδια (σκάνδαλα). Τα εμπόδια αυτά είναι οι πονηροί λογισμοί» (ΒΕΠΕΣ 33,23). Με δίχτυα τους λογισμούς ο διάβολος συλλαμβάνει τα θύματά του. Σκοπός του είναι να αιχμαλωτίσει την ψυχή. Και οι λογισμοί του προσφέρουν αυτήν την ευκαιρία.
Τον πόλεμο των λογισμών έχει περί πολλού ο διάβολος. Ενώ οι περισσότεροι άνθρωποι πιστεύουν πως μόνο η διάπραξη της αμαρτίας απαγορεύεται, ενώ η ασυδοσία των λογισμών δεν βλάπτει σε τίποτε. Πόσο σφάλλουν! Είναι σαν να λένε: μόνο τα συμπτώματα της χολέρας, ο πυρετός και ο πόνος, είναι επικίνδυνα. Η μόλυνση και η είσοδος των μικροβίων της στον οργανισμό δεν έχουν σημασία. Στο βίο του Μ. Αντωνίου διαβάζουμε ότι ο διάβολος «πολύν ήγειρεν αυτώ κονιορτόν λογισμών εν τη διανοία θέλων αυτόν αποσχοινίσαι (=να απομακρύνει) της ορθής προαιρέσεως» (ΒΕΠΕΣ 33, 14). Εδώ μας αποκαλύπτεται ο σκοπός για τον οποίο ο διάβολος χρησιμοποιεί σαν όπλο του τους κακούς λογισμούς. Και ο σκοπός είναι να κυριεύσει την ψυχή μας παρωθώντας το νου σε οικειότητα με την αμαρτία.

Πόλεμος κατά του σατανά, Χριστοδούλου Αρχιεπισκόπου Αθηνών και πάσης Ελλάδος,
Εκδόσεις Χρυσοπηγή

Ο διάβολος έχει στον κόσμο αυτό τους υπηκόους του. Είναι «ο άρχων του κόσμου τούτου» (Ιω. 12, 31), ο «κοσμοκράτωρ» (Εφ. 6, 12). Το βασίλειό του, βασίλειο αμαρτίας και κακίας. Είναι πυκνοκατοικημένο. Πάντοτε είχε οπαδούς ο διάβολος. Είτε συνειδητούς, είτε ασυνείδητους. Είναι οι άνθρωποί του, που στο νεύμα του γίνονται όργανά του στον αγώνα προς κατάκτηση των ψυχών. Γι’ αυτό μάχεται. Και πολεμά. Και στον πόλεμο αυτό έχει και ανθρώπους ως όργανά του. Είναι όσοι εμπνέονται απ’ αυτόν και όσοι ακολουθούν τα κελεύσματά του.
Τέτοιοι άνθρωποι αφθονούν στην εποχή μας. Τους συναντούμε παντού. Είναι άνδρες και γυναίκες. Νέοι και ηλικιωμένοι. Ο καθένας δρα ανάλογα με τις δυνατότητές του. Ας τους ρίξουμε ένα βλέμμα. Από δω ο τυραννικός και σκληρός σύζυγος, φέρεται βάναυσα μέσα στο σπίτι. Πυρπολεί την ειρήνη και την αγάπη στην οικογένεια και γίνεται η αιτία της διαλύσεώς της. Σήμερα ο άπιστος λογοτέχνης ή επιστήμονας, με την πέννα του χύνει το δηλητήριο της αμφιβολίας στις ψυχές. Τις σκοτώνει σιγά-σιγά. Αύριο ο ρυπαρογράφος με τις χυδαιότητες και ανηθικότητές του θα τροφοδοτήσει τον κίτρινο τύπο, τον άσεμνο κινηματογράφο, το ελαφρό θέατρο. Και όσοι δουν ή διαβάσουν θα χαθούν και θα υποδουλωθούν. Εδώ ο πλούσιος διαφθείρει συνειδήσεις με το χρήμα. Εκεί ο δυνάστης διώκει την αρετή και την πίστη χρησιμοποιώντας βία. Τώρα ο πατέρας ή η μητέρα με τις χαλαρές περί ηθικής αντιλήψεις εξωθούν τα παιδιά τους σε ηθικές ελευθεριότητες. Αύριο ο σύζυγος ή η σύζυγος καταπατούν τη συζυγική τιμή προς χάρη κάποιου τρίτου ή κάποιας τρίτης. Άραγε θα μπορούσε κανείς να αμφισβητήσει πώς σε όλες αυτές τις περιπτώσεις και σε πολλές ακόμη, είναι παρών «ο διάβολος εν τοις υπηκόοις αυτού ανθρώποις κρυπτόμενος»; (ΒΕΠΕΣ 37, 224). Δεν κινείται ο ίδιος. Δρα με τα όργανά του. Αλλά το αποτέλεσμα είναι το ίδιο. Η απώλεια ψυχών.
Αδελφέ! Ας προσέξουμε μήπως άθελά μας γίνουμε ποτέ όργανα του διαβόλου, που θα συντελέσουμε στην απώλεια ψυχών των αδελφών μας. Θα είναι βαρειά η ευθύνη μας. Ο Κύριος ταλάνισε εκείνους που δίδουν αφορμές σκανδαλισμού, γιατί ο σκανδαλισμός φθείρει ψυχές, χάριν των οποίων Εκείνος έχυσε το αίμα Του. Στη ζωή αυτή ή θα είμαστε του Θεού ή θα είμαστε του διαβόλου. Και αν δεν ανήκουμε στο Θεό, θα ανήκουμε στο διάβολο. Ανήκοντας δε στο διάβολο θα γίνομαστε τυφλά όργανά του για να πολεμήται η αρετή και οι ψυχές των ανθρώπων να ρίχνονται στη γέενα. Ας μην απατώμεθα λοιπόν. Μια απροσεξία μας μπορεί να φθείρει ψυχές. Θα βρεθούμε κάποτε σε πολύ δύσκολη θέση όταν αποκαλυφθεί ότι άθελά μας ή το χειρότερο ηθελημένα, θέσαμε τον εαυτό μας στη διάθεση του διαβόλου και γίναμε όργανά του με τα οποία σκανδαλίστηκαν αδελφοί μας, και ωθήθηκαν στην αμαρτία. «Το αίμα αυτών εκ της χειρός σου εκζητήσω» (Ιεζ. 3, 20). Είναι η φωνή του αγίου Θεού για όλους μας.

Πόλεμος κατά του σατανά, Χριστοδούλου Αρχιεπισκόπου Αθηνών και πάσης Ελλάδος,
Εκδόσεις Χρυσοπηγή

Η ισχυρή και ορθή πίστη, σε συνδυασμό με την έμπρακτη συμμετοχή του ανθρώπου στη μυστηριακή ζωή τον σώζει και του χαρίζει την αιωνιότητα. Αντίθετα η πλανεμένη πίστη, εκείνη που απομακρύνεται από το αληθές πνεύμα του Κυρίου, εκείνη που στηρίζεται σε ανθρώπινες επινοήσεις, αγνοεί τη φωνή της Αγ. Γραφής και της Εκκλησίας, δεν σώζει και δεν ωφειλεί.
Ο διάβολος δεν αφήνει αχρησιμοποίητη αυτήν την ευκαιρία. Με την αίρεση και την πλάνη καθιστά πολλούς υποχειρίους του. Μάλιστα οι ίδιοι δεν αντιλαμβάνονται καν ότι του ανήκουν. Πιστεύουν ότι είναι του Θεού, αν και έχουν απομακρυνθεί από την Εκκλησία. Λησμονούν όμως ότι «εκτός της Εκκλησίας, δεν υπάρχει σωτηρία». Η αίρεση δεν είναι τίποτε άλλο παρά ματαίωση των αποτελεσμάτων του λυτρωτικού έργου του Κυρίου. Με την αιρετική πλάνη ο άνθρωπος χάνει την επαφή του με τη σώζουσα αλήθεια της πίστεως. Δεν αρκεί να πιστεύουμε απλά. Πρέπει να πιστεύουμε ορθά. Και ορθά πιστεύουμε όταν έχουμε ως οδηγούς πίστεως την Εκκλησία μας, δηλ. τους Αγίους Αποστόλους και τους Αγίους Πατέρες. Τότε μόνο είμαστε ασφαλείς. Αλλιώς μας επισκέπτονται η πλάνη και ο διάβολος.
Γιατί η πλάνη είναι ίση με τον διάβολο. Ο διάβολος γέννησε την πλάνη και μ’ αυτήν επιζητεί να μας καταστρέψει. Ιδού πώς ο Μ. Αθανάσιος διδάσκει αυτό με σαφήνεια: «Ο διάβολος, ο οποίος επινόησε τις αιρέσεις, ένεκα της δυσώδους κακίας του δανείζεται τις λέξεις των Γραφών προκειμένου να εξαπατήσει τους ακέραιους στην πίστη ρίχνοντας το δηλητήριό του και έχοντας για επικάλυμμα αυτές τις λέξεις των Γραφών» (Κατά αρειανών λόγος Α΄ ΒΕΠΕΣ 30, 128). Επομένως πλανεμένες δοξασίες και αιρετικά πιστεύματα, που δεν συμφωνούν με όσα η Εκκλησία μας παρέδωσε, είναι φοβερά εμπόδια για την ψυχή μας και ισχυρά όπλα για το διάβολο.
Το ίδιο συμβαίνει και με την απιστία, με την οποία ο διάβολος στήνει παγίδα κυρίως στους μορφωμένους, που έχουν μεγάλη ιδέα για τον εαυτό τους. Παρουσιάζεται μπροστά τους σαν επιστήμη, σαν φιλοσοφία, και τους οδηγεί προς την απιστία. Δεν βλέπουμε τέτοιους ανθρώπους καθημερινά; «Ποιος τα είδε αυτά που λέγει το Ευαγγέλιο; -σαρκάζουν. Αυτά είναι μύθοι των παπάδων!» Αυτές είναι σκέψεις και ερωτήματα του διαβόλου, που παρασύρει όσους έχουν κάποια κλίση προς την απιστία.
Μας το λέγει και ο απόστολος Παύλος: «Ο θεός του αιώνος τούτου (δηλ. ο διάβολος) ετύφλωσε τα νοήματα των απίστων εις το μη αυγάσαι αυτοίς τον φωτισμόν του ευαγγελίου της δόξης του Χριστού» (Β΄ Κορ. 4, 4). Γι’ αυτό καθήκον έχουμε να μείνουμε πιστοί στην Ορθοδοξία μας και να μην ανοίγουμε τ’ αυτιά μας σε αιρετικές πλάνες όπως είναι ο χιλιασμός, ο μασσωνισμός, ο πνευματισμός, ο προτεσταντισμός κ.α. Για μας αλήθεια είναι ό,τι ο Κύριος μέσω της Εκκλησίας μας γνώρισε. Στην Αγ. Γραφή και την Ιερά Παράδοση κρύβεται ο θησαυρός της αληθινής πίστεως. Ο διάβολος επιδιώκει να μας απομακρύνει από αυτόν. Να μας πλανήσει από τη σωτηρία. Το δικό μας καθήκον είναι τώρα προφανές. Δεν θα επιτρέψουμε στο διάβολο με όπλο την πλάνη να μας καταστρέψει. Όχι. Θα μείνουμε πιστοί «εν οις εμάθομεν και επιστώθημεν» (Β΄ Τιμ. 3, 14). Γιατί αυτό απαιτεί το αιώνιο μέλλον μας και το ψυχικό μας συμφέρον.

Πόλεμος κατά του σατανά, Χριστοδούλου Αρχιεπισκόπου Αθηνών και πάσης Ελλάδος,
Εκδόσεις Χρυσοπηγή

Τις κακοτοπιές αποφεύγει ο διάβολος επιμελώς. Γι’ αυτό και προσβάλλει κυρίως όσους στηρίζονται μόνο στον εαυτό τους και δεν αισθάνονται την ανάγκη της πνευματικής συμπαραστάσεως. Ο συμπνευματισμός δηλ. η αμοιβαία ενίσχυση στον πνευματικό αγώνα δύο ή και περισσότερων αδελφών, είναι φοβερό όπλο κατά του διαβόλου. Ενωμένοι οι άνθρωποι πολύ δύσκολα πέφτουν στις παγίδες του. Έτσι προσπαθεί να βρει κατάλληλη ευκαιρία που σύνδεσμος αυτός είτε με την Εκκλησία, είτε με τους αδελφούς θα έχει χαλαρωθεί και τότε επιτίθεται με σιγουριά. Το ίδιο κάνουν και οι λύκοι. Ξεμοναχιάζουν το πρόβατο και το κατασπαράσσουν. Όσο το πρόβατο βρίσκεται στην ποίμνη δεν διατρέχει κίνδυνο. Όταν απομονωθεί και απομακρυνθεί από τον ποιμένα και το ποίμνιο, γίνεται βορά του λύκου.
Και οι άνθρωποι πρόβατα λογικά είμαστε της ποίμνης του Χριστού. Πόσο όμορφα διατυπώνει αυτή την αλήθεια ο υμνογράφος της Εκκλησίας μας. «Πρόβατόν ειμι της λογικής σου ποίμνης και προς σε καταφεύγω τον ποιμένα τον καλόν...» Ποίμνη μας είναι η κιβωτός της Εκκλησίας μας. Μέσα σ’ αυτήν είμαστε ασφαλισμένοι. Και λύκος που καραδοκεί είναι ο διάβολος.
Όσο εξαρτώμαστε από το Χριστό και την Εκκλησία, όσο συμπνευματιζόμαστε με άλλους αδελφούς και ενισχυόμαστε, δεν μπορεί αυτός ο λύκος να μας κάνει κακό. Μόλις όμως χαλαρώσουμε τον σύνδεσμό μας και απομονωθούμε «τότε γαρ μάλιστα επιτίθεται ο διάβολος όταν ίδη μεμονωμένους και καθ’ εαυτούς όντας» καθώς λέγει ο ιερός Χρυσόστομος (Ομιλ. ιγ΄ εις Ματθαίον). Και συνεχίζοντας φέρει ως παράδειγμα την Εύα, που ο διάβολος την βρήκε μόνη και κατόρθωσε να την παρασύρει. Ο διάβολος γνωρίζει ότι «αγαθοί οι δύο υπέρ τον ένα» (Εκκλ. 4, 9) και ακόμη ότι όπου «εισί δύο ή τρεις συνηγμένοι» εις το όνομα του Κυρίου εκεί ο Χριστός ευρίσκεται «εν μέσω αυτών» (Ματθ. 18, 20) και επιδιώκει να πλήξει τους μεμονωμένους.
Από όλα αυτά συνάγεται πόσο αναγκαίο είναι να διατηρούμε σύνδεσμο με το Χριστό, την Εκκλησία και τους αδελφούς μας. Σύνδεσμο βέβαια όχι τυπικό, άλλα πνευματικό. Σύνδεσμο, ο οποίος θα διατρέφει την ψυχή, θα ενισχύει την αρετή και θα ισχυροποιεί τη θέληση προς το αγαθό «Η ισχύς εν τη ενώσει» λένε οι σώφρονες άνθρωποι. Το ίδιο ισχύει και στην πνευματική ζωή. Όταν είμαστε συνδεδεμένοι μεταξύ μας οι χριστιανοί εν Χριστώ, όταν μελετούμε μαζί την Αγ. Γραφή, όταν προσευχόμαστε μαζί, όταν μαζί ακούμε το λόγο του Θεού, τότε ο διάβολος λίγο μπορεί να μας βλάψει. Τότε η χάρη του Θεού μας προφυλάσσει από τα βέλη του και εμείς παραμένουμε εν ειρήνη στις υποχρεώσεις μας.

Πόλεμος κατά του σατανά, Χριστοδούλου Αρχιεπισκόπου Αθηνών και πάσης Ελλάδος,
Εκδόσεις Χρυσοπηγή