Ο ΑΓΏΝΑΣ ΚΑΤΆ ΤΗΣ ΚΑΤΑΚΡΊΣΕΩΣ

Αν στραφούμε στον εαυτό μας, δεν θα κατακρίνουμε

-    Γέροντα, όταν βλέπω κάποια αταξία στο διακόνημα, κατακρίνω μέσα μου.
-    Εσύ, να κοιτάς την ευταξία την δική σου και όχι τις αταξίες των άλλων. Να είσαι αυστηρή με τον εαυτό σου και όχι με τους άλλους. Τί δουλειά έκανες σήμερα;
-    Ξεσκόνιζα.
-    Ξεσκόνιζες τους άλλους ή τον εαυτό σου;
-    Δυστυχώς τους άλλους.
-    Κοίταξε, θα αρχίσης να κάνης δουλειά στον εαυτό σου, όταν πάψης να ασχολήσαι με το τί κάνουν οι άλλοι γύρω σου. Αν ασχολήσαι με τον εαυτό σου και πάψης να ασχολήσαι με τους άλλους, θα βλέπης μόνον τα δικά σου σφάλματα και στους άλλους δεν θα βρίσκης κανένα σφάλμα. Τότε θα απελπισθής με την καλή έννοια από τον εαυτό σου και θα κατακρίνης μόνον τον εαυτό σου. Θα αισθάνεσαι την αμαρτωλότητά σου και θα αγωνίζεσαι να απαλλαγής από τις αδυναμίες σου. Ύστερα, όταν θα βλέπης στους άλλους κάποια αδυναμία, θα λές: «Μήπως εγώ ξεπέρασα τις αδυναμίες μου; Πώς λοιπόν έχω τέτοια απαίτηση από τους άλλους;». Γι’ αυτό να μελετάς και να παρακολουθής συνέχεια τον εαυτό σου, για να αποφεύγης την κρυφή υπερηφάνεια, και να έχης αυτομεμψία με διάκριση, για να αποφεύγης την εσωτερική κατάκριση· έτσι θα διορθωθής.
-     Γέροντα, ο Αββάς Ισαάκ γράφει: «Εάν αγαπάς την καθαρότητα, εισελθών έργασαι εν τη αμπέλω της καρδίας σου, εκρίζωσον εκ της ψυχής σου τα πάθη, έργασαι μη γνώναι κακίαν ανθρώπου»1. Τί εννοεί;
-    Εννοεί να στραφής στον εαυτό σου και να κάνης δουλειά στον εαυτό σου. Οι Αγιοι πώς αγίασαν; Είχαν στραφή στον εαυτό τους και έβλεπαν μόνον τα δικά τους πάθη. Με την αυτοκριτική και την αυτομεμψία που είχαν, έπεσαν τα λέπια από τα μάτια της ψυχής τους και έφθασαν να βλέπουν καθαρά και βαθιά. Έβλεπαν τον εαυτό τους κάτω από όλους τους ανθρώπους και όλους τους θεωρούσαν καλύτερους από τον εαυτό τους. Τα δικά τους σφάλματα τα έβλεπαν μεγάλα και τα σφάλματα των άλλων πολύ μικρά, γιατί έβλεπαν με τα μάτια της ψυχής τους και όχι με τα γήινα μάτια. Έτσι εξηγείται όταν έλεγαν: «Εγώ είμαι χειρότερος από όλους τους ανθρώπους». Τα μάτια της ψυχής τους είχαν καθαρίσει και είχαν γίνει διόπτρες, γι’ αυτό και έβλεπαν τα μικρά τους σφάλματα - τα ξυλαράκια - σαν δοκάρια. Εμείς όμως, ενώ τα σφάλματά μας είναι δοκάρια, δεν τα βλέπουμε ή τα βλέπουμε σαν ξυλαράκια . Κοιτάμε τους άλλους με το μικροσκόπιο και βλέπουμε τα δικά τους αμαρτήματα μεγάλα, ενώ τα δικά μας δεν τα βλέπουμε, γιατί δεν καθάρισαν τα μάτια της ψυχής μας.
Η βάση είναι να καθαρίσουν τα μάτια της ψυχής. Όταν ο Χριστός ρώτησε τον τυφλό: «πώς βλέπεις τώρα τους ανθρώπους;», εκείνος Του απάντησε: «σάν δένδρα»γιατί δεν είχε αποκατασταθή όλο το φως του. Όταν αποκαταστάθηκε όλο το φως του, τότε έβλεπε καθαρά. Θέλω να πω ότι ο άνθρωπος, όταν φθάση σε καλή πνευματική κατάσταση, όλα τα βλέπει καθαρά, όλα τα σφάλματα των άλλων τα δικαιολογεί, με την καλή έννοια, γιατί τα βλέπει με το θεϊκό μάτι και όχι με το ανθρώπινο.

(Αγἰου Παϊσἰου του Αγιορεἰτου Λὀγοι Ε῾. ΠΑΘΗ ΚΑΙ ΑΡΕΤΕΣ, σελ. 109-111)

Περιοδεύοντας τους Ερημίτες, διηγείται αλλού πάλι ο Παλλάδιος φτάσαμε κάποτε στην σκήτη του Αββά Ωρ, που ασκείτευαν πάνω από χίλιοι μοναχοί. Πατέρα και οδηγό τους είχαν αυτόν τον Όσιο. Μόλις φθάσαμε, μας υποδέχθηκε ο Γέροντας μ' ανυπόκριτη χαρά και αφού αντάλλαξε μαζί μας αδελφικό ασπασμό και είπε την συνηθισμένη για την περίσταση προσευχή, μας έπλυνε μόνος του τα πόδια. Ύστερα μας έβαλε να καθίσουμε κοντά του και μας είπε λόγια ωφέλιμα από τη Γραφή. Ήταν άνθρωπος βαθιά μελετημένος και φωτισμένος με τη Χάρη του Αγίου Πνεύματος.
Μας προέτρεψε ακόμη, καθώς έκανε σ' όλους τους φιλοξενουμένους του, να μην πάρουμε σωματική τροφή προτού κοινωνήσουμε με τους αδελφούς τα Άχραντα Μυστήρια. Παρακολουθήσαμε λοιπόν τη Θεία Λειτουργία στο Κυριακό και κοινωνήσαμε μαζί τους. Ύστερα μας πήρε στην τράπεζα και κάθισε κοντά μας, για να μας χορτάσει- συγχρόνως με το φαΐ- και με την πλούσια διδαχή του.

Απόσπασμα επιστολής του Μεγάλου Βασιλείου σε κάποια ευγενή Πατρικία:
“Καλό και ωφέλιμο είναι να κοινωνείς κάθε ημέρα και να μεταλαμβάνει το Άγιο Σώμα και Αίμα του Χριστού, διότι αυτός ο ίδιος μας λέει: “Ο τρώγων μου την σάρκα και πίνων μου το αίμα έχει ζωήν αιώνιον” (Ιω. στ' 54). Ποιός λοιπόν αμφιβάλλει ότι συμμετέχοντας διαρκώς στην ζωή, δεν σημαίνει τίποτε άλλο παρά το ότι ζει πολυμερώς; Εμείς εδώ συνηθίζουμε να κοινωνούμε τέσσερις φορές την εβδομάδα, δηλαδή κάθε Κυριακή, Τετάρτη, Παρασκευή και Σάββατο και όποια άλλη μέρα τύχη μνήμη Αγίου”

(Γεροντικό, Σταλαγματιές απο την Πατερική Σοφία, Θεοδώρας Χαμπάκη, Εκδόσεις Ορθοδόξου Χριστιανικής αδελφότητας "ΑΓΙΑ ΛΥΔΙΑ", σελ.140-141)

"Ο Γέροντας να είναι στη σκιά"
Η παιδαγωγική τέχνη του ήταν ανεπανάληπτη. Δεν ήταν αυταρχική και εξουσιαστική,
ώστε να προκαλέσει προσωπικές εξαρτήσεις, προσκολλήσεις ειδωλοποιήσεις,
που συχνά καταλήγουν σε επαναστάσεις ανεξαρτησίας. Δεν ήταν δειλή και εξουθενωτική,
ώστε να προκαλέσει ανασφάλειες, φοβίες και άγχη. Δεν ήταν ανθρωποκεντρική, με τις ποικίλες ιδιορρυθμίες,
αυθαιρεσίες και αδυναμίες της. Ο Γέροντας δεν καλλιεργούσε τη προσωπολατρεία, με τη μορφή της "Γεροντολατρείας",
δεν επεδίωκε να συνδέσει τους πολυπληθείς επισκέπτες του με το πρόσωπό του, δεν ήθελε να αποκτήσει "πνευματική φατρία",
δεν ήθελε να αποκτήσει "οπαδούς". Αντίθετα, με τη θεοανθρωποκεντρική πορεία του, ζώντας ο ίδιος "εν Χριστώ",
προσπαθούσε, με διακριτικό ζήλο, να συνδέσει ολοκληρωτικά τις ανθρώπινες ψυχές με το Χριστό,
να γίνει νυμφαγωγός τους προς τον ουράνιο Νυμφίο, μένοντας ο ίδιος στο περιθώριο και στη σκιά, γιατί γνώριζε,
ότι μόνον έτσι εξασφαλίζεται η σωτηρία.
[Γ 421]

ΓΚΡΙΝΙΑ
"Γέροντα, δεν μπορώ είναι γκρινιάρης!"
Του είπα κάποτε:-Γέροντα, δεν μπορώ να συνεργασθώ μ' αυτόν τον αδελφό… είναι γκρινιάρης.-Μωρέ εσύ έχεις εγωισμό.
Το ξέρεις; Απ' αυτόν τα παθαίνεις όλα. -Το ξέρω, Γέροντα, τον έχω από μικρός.
Εύχεσθε να μου δώσει ο Θεός ο ταπείνωση στην καρδιά μου. -Όταν η καρδιά έχει την αγία ταπείνωση,
όλα τα βλέπει καλά και ζεί στην επίγεια Άκτιστη Εκκλησία του Θεού από τώρα.
-Ταπείνωση όχι αυτή που τη λέμε με λόγια, ούτε αυτή που νομίζουμε ότι αποκτήσαμε.
Η ταπείνωση η αγία, είναι δώρο Θεού στην ψυχή. Το δίνει ο Θεός όταν εύρει καθαρή προετοιμασία.
Τότε επιβλέπει με ευχαρίστηση και έλκει την ψυχή αυτή προς Εαυτόν.
-Λοιπόν κι εσύ μη λες "αυτός είναι γκρινιάρης, αυτός ζηλιάρης, αυτός θυμώνει" κ.λ.π.
Μη λες "δεν μπορώ να κάνω μαζί του, δεν κάνω ποτέ". Αυτός δεν είναι τρόπος.
Αυτό δεν είναι ορθόδοξο, δεν είναι χριστιανικό. Έτσι δεν είσαι καθόλου στην αγάπη του Θεού.
Έτσι ξεχωρίζεις τον εαυτό σου από τη χάρη του Θεού, διότι τον ξεχώρισες από τους αδελφούς σου.
Αντίθετα, θα παραβλέπεις τις αδυναμίες τους και χωρίς να τις μιμείσαι, θα γίνεσαι ένα με αυτούς στη συνεργασία.
Ό,τι θέλουν και όπως το θέλουν. Έτσι το θέλουν; Έτσι. Αλλιώς; Αλλιώς. Μ
ε αυτό τον τρόπο καταστρέφονται τα τείχη που μας χωρίζουν από τους αδελφούς μας.
Έτσι συνδεόμεθα με το Χριστό. Όσο πιο πολύ συνδέεσαι καθημερινά με τους αδελφούς σου,
τόσο περισσότερο εισέρχεσαι μυστικά μέσα στην αγάπη του Χριστού.
[Ά 59π.]

"Η αντιμετώπιση της γκρίνιας με προσευχή"
Ο Γέροντας μου είπε:"Μωρέ, ο Χριστός είπε τους εχθρούς να αγαπάμε.
Το καταλαβαίνεις αυτό; Μεγάλο πράγμα να αγαπάμε όλους και να προσευχόμαστε γι' αυτούς.
Πείραξε έναν από σας ο διάβολος. Τον κάνει ανήσυχο, γκρινιάρη, ταραχοποιό.
Αν οι άλλοι δεν είναι έτοιμοι σε προσευχή, η ταραχή μεταδίδεται σε όλους.
Αντίθετα, αν ένας προσεύχεται για τους άλλους, η ταραχή περιορίζεται.
Ακτινοβολεί τη χάρη του Θεού, και δι' αυτού, η Χάρις εξαπλούται σ' όλο το περιβάλλον του και το αγιάζει".
[Ά 63]

(Ανθολόγιο Συμβουλών, Άγιος Πορφύριος, σελ.132-135)

Τα ορφανά παιδιά

-Γέροντα, τα παιδάκια, αν πεθάνη ο πατέρας τους, πρέπει να τον δούν νεκρό;
-Καλύτερα να μην τον δούν. Εδώ σε έναν μεγάλο προσπαθείς με τρόπο να πής για τον θάνατο κάποιου δικού του,
πόσο μάλλον σε παιδιά!
-Μέχρι ποιά ηλικία;
-Ανάλογα και με το τί παιδί είναι.
-Στον τάφο του να τα πηγαίνουν;
-Στον τάφο, ναί, ας τα πηγαίνουν. Να τους πούν: «Ο πατέρας πήγε από ’δώ στον Ουρανό.
Αν είσαστε φρόνιμα, θα έρχεται από τον Ουρανό να σας βλέπη». Θυμάμαι, όταν πέθανε η γιαγιά μου,
με είχαν πάει σε ένα φιλικό μας σπίτι, για να μη δώ την κηδεία και να μην ξέρω ότι πέθανε.
Μου έκαναν εκεί παιχνίδια, με διασκέδαζαν. Εγώ γελούσα και εκείνοι έκλαιγαν.
Όταν γύρισα, ρωτούσα: «Που είναι η γιαγιά;». «Θα έρθη», μου έλεγαν. Περίμενα την γιαγιά...
Και μετά από καιρό έμαθα ότι πέθανε. Δεν βοηθάει τα παιδιά να δούν νεκρά τα αγαπημένα τους πρόσωπα.
-Γέροντα, τα μικρά παιδιά, όταν πεθάνη η μητέρα τους, είναι πολύ πονεμένα.
-Τα παιδιά ορφανεύουν πιο πολύ από μάνα, όχι από πατέρα, γι’ αυτό και πονάνε πιο πολύ,
σπάνια συμβαίνει να χάσουν την μάνα τους και να είναι μετά ο πατέρας τους σαν μάνα.
Στον Παράδεισο όμως θα παρηγορηθούν. Έχουν να λάβουν εκεί. Ένα ορφανό θα μπή με λιγώτερες μονάδες στον Παράδεισο,
όπως οι ομογενείς από το εξωτερικό μπαίνουν στο πανεπιστήμιο χωρίς εξετάσεις,
γιατί τους πιάνει κάποιος νόμος. Τα ορφανά δηλαδή τα πιάνει ο νόμος του Θεού και με λιγώτερο κόπο θα μπούν στον Παράδεισο,
ενώ οι άλλοι χρειάζεται να αγωνισθούν πολύ. Εγώ μακαρίζω τα παιδιά που στερήθηκαν την μεγάλη στοργή των γονέων τους,
γιατί κατόρθωσαν να κάνουν Πατέρα τους τον Θεό από τούτη την ζωή και έχουν αποταμιεύσει παράλληλα στο Ταμιευτήριο του Θεού
και την στοργή των γονέων τους που στερήθηκαν, η οποία τοκίζεται.
Αλλά και σ’ αυτήν την ζωή ο Καλός Θεός θα τα βοηθήση, γιατί, από την στιγμή που παίρνει τους γονείς,
είναι κατά κάποιον τρόπο υποχρεωμένος να τα προστατεύη. Τί λέει ο Δαβίδ; «Ορφανόν και χήραν αναλήψεται».
Τα αγαπάει ο Θεός φυσιολογικά πιο πολύ και τα έχει μεγαλύτερη έγνοια.
Σ’ αυτά τα παιδιά δίνει περισσότερα δικαιώματα σ’ αυτήν την ζωή από ό,τι στα άλλα παιδιά.
Αν το ορφανό γυρίση το κουμπί στην καλωσύνη, προοδεύει πολύ.
Ενώ, αν πή: «εγώ ταλαιπωρήθηκα, οπότε τώρα κι εγώ θα ταλαιπωρήσω άλλους», καταστρέφεται.
-Γέροντα, η ορφάνια έχει δυσάρεστες επιπτώσεις σε όλη την ζωή του ανθρώπου;
-Τί είναι αυτά που λές; Μπορεί τα ορφανά να είναι λίγο συνεσταλμένα, να έχουν ένα μάζεμα,
μια δειλία - δεν έχουν εκείνη την χαρά, την ζωηράδα που έχουν όσα παιδιά είναι χορτάτα από στοργή,
αλλά αυτή η συστολή είναι ένα φρένο που τα βοηθάει σ’ αυτήν την ζωή και συγχρόνως αποταμιεύουν και στην άλλη.
Γιατί αυτό το μάζεμα νομίζεις ότι δεν το βλέπει ο Θεός; Δεν θα τα βολέψη μετά;
Γι’ αυτό, το ορφανό, ιδίως από μάνα, πρέπει να το αγκαλιάσουμε με πόνο και με θερμή αγάπη, για να ζεσταθή πρώτα,
να ξεθαρρέψη, ώστε να ανοίξη την καρδιά του. Και, όταν έχη φιλότιμο, πρέπει να βάλουμε φρένο γερό στον μεγάλο του ενθουσιασμό,
για να μην πάθη υπερκόπωση, προσπαθώντας να εκδηλώσει την μεγάλη του ευγνωμοσύνη.
Ο Αγιος Αρσένιος ο Καππαδόκης μεγάλωσε ορφανός και από μάνα και από πατέρα.
Αν δεν το αντιμετώπιζε πνευματικά, με λεβεντιά, θα έπρεπε να είναι βασανισμένος, να είχε ψυχολογικά προβλήματα.
Βλέπεις όμως τί παλληκαριά είχε! Τί αγώνες έκανε! Και αυτό που μου κάνει εντύπωση είναι ότι και τα κόκκαλά του ήταν σαν βαμβάκι, σαν σφουγγάρι.
Στην εκταφή, όταν έβγαλα τα λείψανά του, τα πλευρά του και οι σπόνδυλοι, μόλις τα χάραζα λίγο, έσπαζαν.
Μόνο δύο σπόνδυλοι, η λεκάνη και η κνήμη, ήταν κάπως γερά. Τόσο ασθενικός που ήταν, πώς έκανε τόσες οδοιπορίες;
Βάδιζε σαν να πετούσε! Εδώ βλέπει κανείς την υπερφυσική δύναμη που του έδινε ο Θεός.
Στο μεγάλωμα των ορφανών θα σκαλώση ο Χριστός;

(Λόγοι Παϊσίου, τόμος Δ΄, Οικογενειακή Ζωή, Εκδ. Ιερού Ησυχαστηρίου "Ευαγγελιστής Ιωάννης ο Θεολόγος", σελ. 125-128)

Αιώνας (=ζωή)
εδώ και ο άλλος
Δυο αιώνες ζωής έκανε ο Θεός.
Ο ένας ο παρών, ο άλλος ο μέλλων.
Ο ένας είναι ο αισθητός, ο άλλος είναι ο νοητός.
Ο ένας είναι χειροπιαστός, ο άλλος βρίσκεται στην ελπίδα μας.
Ο ένας είναι σύντομος, ο άλλος είναι ένδοξος και αθάνατος.
Ε.Π.Ε. 31,238

Αιώνια
πόθος των αγίων
Όλοι οι άγιοι δεν αισθάνονταν κατάνυξη
μια μονάχα μέρα της ζωής τους,
όπως συμβαίνει με πολλούς ανθρώπους.
Συνεχώς και καθημερινά περνούσαν τη ζωή τους
με έρωτα και ευλάβεια και αύξαναν την αγάπη τους...
Αφού, λοιπόν, αφήσουμε όλα όσα είναι πρόσκαιρα και εφήμερα,
ας αγαπάμε εκείνον, τον Αιώνιο και Παντοτινό.
Ε.Π.Ε. 5,608

αγαθά
Παρακαλώ, να επιδιώξουμε τα αγαθά,
που δεν μεταβάλλονται και είναι αθάνατα.
Και τη ζωή, που δεν ξέρει γεράματα.
Ε.Π.Ε. 11,238

και ασυγχώρητα
Ποιά απολογία θα μπορούσαμε να δώσουμε,
όταν προτιμάμε τα πρόσκαιρα αντί τα αιώνια;
Και αν ακόμα το παρόν ήταν ευχάριστο, δεν είναι όμως αιώνιο.
Το οδυνηρό όμως αποτέλεσμα του παρόντος είναι αιώνιο και ασυγχώρητο.
Ποιά, λοιπόν, απολογία θα έχουν εκείνοι,
που καταξιώθηκαν να λάβουν το Πνεύμα και να απολαύσουν τόσο μεγάλη δωρεά,
όταν μετά από όλα αυτά και προσηλώνονται στα γήινα και απορροφώνται από αυτά;
Ε.Π.Ε. 19,260

ζωή, ποιός ήρθε από ‘κει;
Και ποιός, λέει, ήρθε και μας είπε τα εκεί;
Από τους ανθρώπους βέβαια κανένας.
Αλλ’ ο ίδιος ο Θεός, που είναι ο πλέον αξιόπιστος, Εκείνος βεβαίωσε.
Αλλά, θα πεις, δεν βλέπεις τα εκεί; Ούτε τον Θεό βλέπεις.
Ε.Π.Ε. 19,262

κρείττων όχι πονηρού, αλλά καλού
Η μέλλουσα ζωή δεν είναι ανώτερη από το κακό.
Είναι αγαθή, και πολύ ανώτερη από το καλό.
Ε.Π.Ε. 21,598

αμετάβλητα
Παρακαλώ να ζητάμε όσα μένουν για πάντα
και είναι αμετάβλητα.
Ε.Π.Ε. 30,510

(Χρυσοστομικό Λεξικό, αρχ. Δανιήλ Αεράκη, Τόμος Α΄, σελ. 123-124)

Ο κόσμος μας φοβίζει, η αλήθεια ενθαρρύνει 

Όποιος περπατά πίσω από τον Ήλιο και βλέπει μόνο εκείνα που του δείχνει ο Ήλιος, τούτος δεν έκανε ούτε ένα βήμα στον εσωτερικό κύκλο του όντος, αλλά κοιτάζοντας τις Καρυάτιδες μπροστά από το μουσείο ξέχασε να μπει μέσα στο μουσείο.

Όποιος βαδίζει πίσω από τον Ήλιο, και γελαστός όλη την ημέρα πιάνεται από τριαντάφυλλο σε τριαντάφυλλο, τούτος όταν δύσει ο Ήλιος θα επιστρέφει δακρυσμένος πιάνοντας από αγκάθι σ’ αγκάθι.

Ο Ήλιος μας αποκαλύπτει γράμματα, ο νους μας μαθαίνει το διάβασμα των λέξεων, ενώ μόνο ο Θεός είναι ο δεσμός μεταξύ των λέξεων και του νοήματος τους.

Η ζωή μας μαθαίνει το εφήμερο, ο θάνατος ισχυροποιεί το μάθημα της ζωής, ενώ ο Θεός απορρίπτει και τα δύο μαθήματα.

Η ζωή μας απαριθμεί κάθε μέρα γεγονότα- ο θάνατος μας φοβίζει κάθε μέρα με το δρεπάνι του νόμου, ενώ η Αλήθεια κάθε μέρα μας ενθαρρύνει «μην φοβάστε! Εγώ σας ετοίμασα τιμημένη θέση επάνω από τα γεγονότα, και έσπασα το δρεπάνι του νόμου».

(Στοχασμοί περί καλού και κακού, Αγ. Νικολάου Βελιμίροβιτς, σελ. 95)

1,19 «ότι εν αυτώ ευδόκησε παν το πλήρωμα κατοικήσαι»

«Παν το πλήρωμα»: της ζωής, της αλήθειας, της αγάπης, της δικαιοσύνης, της αιωνιότητας και κάθε πράγματος ένθεου, το οποίο μπορεί κάποιος να διανοηθεί· «παν το πλήρωμα» κάθε πράγματος δημιουργημένου, γιατί ότι δημιουργήθηκε είναι σε Αυτόν, «το παν είναι σε Αυτόν».

Ο Θεάνθρωπος είναι το «παν-πλήρωμα». Και αυτό το «παν-πλήρωμα» διαρκώς διαμένει στο δικό του Θεανθρώπινο σώμα, στην Εκκλησία, γιατί όλος Αυτός είναι σε αυτήν και όλη αυτή είναι σε Αυτόν. Κάθε μέλος της Εκκλησίας, αυτό το «παν-πλήρωμα» το αισθάνεται σαν «κάτι δικό του» και τίποτε άλλο δεν του είναι απαραίτητο, γιατί έχοντας τον Κύριο Ιησού Χριστό έχει το «όλον»· έχει τα πάντα που είναι απαραίτητα για την αιώνια ζωή σε όλους τους κόσμους.

Αυτό το Θεανθρώπινο «παν-πλήρωμα», δεν έχει τίποτε κοινό με το παν-πλήρωμα που διεξέρχονται οι «θύραθεν» περίφημες φιλοσοφικές θεωρίες, γιατί όλες αυτές είναι αφηρημένα και νεκρά σχήματα.

Το Θεανθρώπινο παν-πλήρωμα, είναι μια ζωντανή, εμπειρική, βιωματική, Θεανθρώπινη, Ουρανο-γήινη πραγματικότητα. Αυτή την πραγματικότητα, ο καθένας μπορεί να την διαβιώσει, καθιστώντας τον εαυτό του μέλος, κάτι σαν ζωντανό κύτταρο, μέσα στον Θεανθρώπινο Oργανισμό της Εκκλησίας.

Αλλά ο θαυμαστός Θεάνθρωπος Κύριος Ιησούς Χριστός, είναι μεγαλύτερος και απ’ αυτό το ίδιο το «παν - πλήρωμα», γιατί είναι ειπωμένο: «ότι εν αυτώ ευδόκησε παν το πλήρωμα κατοικήσαι» Και Αυτός γύρω από αυτό, σαν μεγαλύτερος και πιο ατελεύτητος απ’ αυτό (το παν - πλήρωμα).

Χωρίς Αυτόν, το σύμπαν μετατρέπεται σε τεράστια κενότητα και ερημιά, μεταβάλλεται σε κενό «πτώμα».

Και σε αυτό οι άνθρωποι είναι όλοι και οι ίδιοι «πτώματα», κενοί μέσα και έξω, «πτώματα» κοντά στο μεγάλο «πτώμα»¹.

1. Ο π. Ιουστίνος χρησιμοποιεί τον όρο «πτώμα» για να εκφράσει ζωηρότερα και παραστατικώτερα την έλλειψη του Χριστού. Όπως είναι γνωστό, και η κτίση ακολούθησε τον άνθρωπο στην πτώση του και κατά τον Απ. Παύλο «συστενάζει και συνωδίνει μέχρι του νυν».

(Προς Κολασσαείς Επιστολή Αποστόλου Παύλου, Αγ. Ιουστίνου Πόποβιτς, σ. 42-43)

Ο Θείος πόθος 

Θα ήθελα το Μνήμα Σου, Δέσποτα,
να το μουσκέψω με τα δάκρυα της μετανοίας
και πάντα με τα δάκρυά μου
να δείχνω την ευγνωμοσύνη μου!

Στερημένος από το μύρο των καλών έργων
δεν έχω κάτι το πολύτιμο τώρα
παρά να λούζω την ύπαρξί μου
με τα δάκρυα και τους στεναγμούς μου μόνο!

Διότι εξώδεψα την κληρονομιά μου
που μου άφησες από την γέννησί μου,
και μόνο το κλάμμα τώρα μου απέμεινε
και η αδιάκοπη ευσπλαχνία Σου!

Βοήθησέ με, Κύριε, το γρηγορώτερο
να ιδώ έκπληρωμένη την επιθυμία μου,
ν' αντιγράψω και ’γω τα ίχνη Σου
στην ταλαίπωρη ύπαρξί μου.

Και κάποτε με τ’ Άγιο Φώς
-όταν το στέλνης στον Τάφο-
ράντισε την σακατεμένη ψυχή μου
με την δροσιά του Αγίου Σου Πνεύματος!

Να μπορώ να μιλάω στον Τίμιο Σταυρό
(στον βράχο του αγίου Γολγοθά)
και να σε παρακαλώ για την σωτηρία,
όπως ο μετανοιωμένος ληστής.

Ν’ ακούω και ’γω μυστικά, Κύριε,
την γλυκύτατη και άγια φωνή Σου,
με την οποία θα κερδίσω ελπίδα
για να μη στερηθώ του Παραδείσου.

("Ο βίος του Αγ. Ιωάννου του νέου Χοζεβίτου", Αρχιμ. Κωνσταντίνου, σελ. 156-157)

Του Α β β ά Λουκίου
Πήγαν κάποτε μερικοί στον Αββά Λούκιο, οπού έμενε στο Ένατο, οι λεγόμενοι « ευκτίται », μοναχοί. Και τους ρώτησε ο γέρων : « Ποιο είναι το εργόχειρό σας ; ». Και εκείνοι του είπαν: « Εμείς δεν αγγίζουμε εργόχειρο, αλλά, καθώς λέγει ο απόστολος, αδιάλειπτα προσευχόμαστε ». Και τους λέγει ο γέρων : « Δεν τρώτε ; ». Και είπαν : «Ναι ». Και τους λέγει : « Όταν λοιπόν τρώτε, ποιος προσεύχεται για σας ; ». Πάλι λοιπόν τους είπε : « Δεν κοιμάστε ; ». Και είπαν : « Ναι ». Και λέγει ο γέρων : « 'Όταν λοιπόν κοιμάστε, ποιος προσεύχεται για σας ; ». Και δεν κατώρθωσαν να του αποκριθούν σ’ αυτά. Και τους είπε : « Με συμπαθάτε, να, δεν κάνετε καθώς λέτε. Και εγώ τώρα σας δείχνω, ότι, απασχολούμενος με το εργόχειρό μου, αδιάλειπτα προσεύχομαι. Κάθομαι, με τη βοήθεια του Θεού, αφού βρέξω τους λίγους μου φοινικοβλαστούς. Και φτιάχνοντας απ’ αυτούς πλεξούδα, λέγω : Ελέησον με, ο Θεός, κατά το μέγα έλεος σου και κατά το πλήθος των οικτιρμών σου εξάλειψον το ανόμημα μου ». Και τους λέγει : « Δεν είναι προσευχή αυτό ; ». Και είπαν: «Ναι ». Και προσθέτει : « Όταν λοιπόν περάσω όλη τη μέρα δουλεύοντας και προσευχόμενος, κερδίζω πάνω από δεκαέξη μικρά νομίσματα. Διαθέτω απ’ αυτά στη θύρα δυο και τα λοιπά τα τρώγω. Και προσεύχεται για μένα όποιος πήρε τα δυο νομίσματα, όταν τρώγω η όταν κοιμάμαι. Και με τη χάρη του Θεού, εκπληρώνεται σ’ εμένα η εντολή της αδιάλειπτης προσευχής ».
Του Αββά Λώτ
α΄. Ήλθε κάποτε ένας από τους γέροντες στον Αββά Λώτ, στο μικρό έλος του Αρσενοΐτη, τον παρακάλεσε για κελλί και του έδωσε. Ήταν δε ο γέρων άρρωστος. Και τον περιποιήθηκε ο Αββάς Λώτ. Και αν έρχονταν κάποιοι να επισκεφθούν τον Αββά Λώτ, τους έκανε να πηγαίνουν και στον άρρωστο γέροντα. Και εκείνος άρχισε να τους λέγη λόγια του Ωριγένη. Και θλιβόταν ο Αββάς Λώτ, λέγοντας : « Μη και νομίσουν οι πατέρες ότι και εμείς έτσι είμαστε ». Και να τον βγάλη από εκεί φοβόταν, εξ αιτίας της εντολής. Σηκώθηκε λοιπόν ο Αββάς Λώτ και πήγε στον Αββά Αρσένιο και του εξέθεσε τα σχετικά με τον γέροντα. Του λέγει τότε ο Αββάς Αρσένιος : « Μη τον διώξης. Αλλά να του πης : Να, από όσα δίνει ο Θεός, φάγε, πιες όπως θέλεις, μόνο αυτά τα λόγια να μη λες. Και αν θέλη, διορθώνεται. Αλλά αν δεν θέλη να συμμορφωθή, μόνος του θα ζητήση να φύγη από εκείνο τον τόπο. Και δεν θα σταθής αιτία συ ». Έφυγε λοιπόν ο Αββάς Λώτ και έκαμε έτσι. Και ο γέρων, μόλις τα άκουσε αυτά, δεν ήθελε να συμμορφωθή. Αλλά άρχισε να παρακαλή, λέγοντας : « Για το όνομα του Κυρίου, αφήστε με να φύγω από εδώ, γιατί δεν μπορώ πλέον να υπομείνω την έρημο ». Και έτσι, σηκώθηκε και έφυγε, προπεμπόμενος με αγάπη.
β'. Διηγήθηκε κάποιος για έναν αδελφό, οπού έπεσε σε αμαρτία, ότι, σαν πήγε να επισκεφθή τον Αββά Λώτ, βρισκόταν σε ανησυχία, μπαίνοντας και βγαίνοντας και μη μπορώντας να καθίση. Και του λέγει ο Αββάς Λώτ : « Τι έχεις, αδελφέ ; ». Και εκείνος είπε : « Αμαρτία μεγάλη έκαμα και δεν μπορώ να την εξαγορεύσω στους πατέρες ». Λέγει ο γέρων : « Εξομολογήσου τη σ’ εμένα και εγώ την παίρνω επάνω μου ». Τότε του είπε : « Σε σαρκικό αμάρτημα έπεσα και θυσίασα για να το επιτύχω ». Και ο γέρων του λέγει : « Έχε θάρρος, γιατί υπάρχει μετάνοια. Πήγαινε, μείνε στο σπήλαιο και νήστευε κάθε δυο μέρες και εγώ βαστάω μαζί σου το μισό της αμαρτίας ». Αφού συμπληρώθηκαν λοιπόν οι τρεις εβδομάδες, πληροφορήθηκε ο γέρων ότι ο Θεός δέχθηκε τη μετάνοια του αδελφού. Και έμεινε υποτασσόμενος στον γέροντα έως την κοίμησή του.
Του Αββά Λογγίνου
α΄. Συμβουλεύτηκε ο Αββάς Λογγίνος τον Αββά Λούκιο κάποτε για τρεις λογισμούς, λέγοντας : « Θέλω να ξενιτευθώ ». Του λέγει ο γέρων : « Αν δεν κυριαρχήσης στη γλώσσα σου, δεν είσαι ξένος, οπού και αν πας. Και εδώ λοιπόν κυριάρχησε στη γλώσσα σου και ξένος είσαι ». Του λέγει πάλι : « θέλω να νηστεύσω ». Αποκρίθηκε ο γέρων : « Είπε ο προφήτης Ησαΐας, ότι αν κάμψης σαν κλοιό και κρίκο τον τράχηλό σου, ούτε έτσι δεν πρόκειται για δεκτή νηστεία. Αλλά μάλλον κυριάρχησε στους πονηρούς λογισμούς ». Του λέγει για τρίτη φορά : « θέλω να αποφύγω τους ανθρώπους ». Και ο γέρων του αποκρίνεται: « Αν πρώτα δεν πραγματοποιήσης την αρετή ζώντας ανάμεσα στους ανθρώπους, ούτε μόνος σου ζώντας θα την πραγματοποιήσης ».
β'. Είπε ο Αββάς Λογγίνος : « Μια φορά αν κακοπαθήσης, λέγε στον εαυτό σου : Και κακοπάθησε και πέθανε. Και αν μου ζητήσης πάρωρα να φας, ούτε την καθημερινή σου τροφή δεν θα σου προσφέρω ».
γ'. Μια γυναίκα, έχοντας στον μαστό της την αρρώστια όπου λέγεται καρκίνος, άκουσε για τον Αββά Λογγίνο και ζήτησε να τον συναντήση. Έμενε λοιπόν αυτός σε κάποια απόσταση από την Αλεξάνδρεια. Ενώ δε η γυναίκα τον αναζητούσε, συνέβη ο μακάριος εκείνος να μαζεύη ξύλα πλάι στη θάλασσα. Και βρίσκοντάς τον, του λέγει : « Αββά, που μένει ο Αββάς Λογγίνος, ο δούλος του Θεού ; ». Δεν ήξερε, βέβαια, ότι ήταν ο ίδιος. Και αυτός της λέγει : « Τι τον θέλεις αυτόν τον απατεώνα ; Μη πας να τον συνάντησης. Είναι ψεύτης. Αλλά τι σου συμβαίνει ; ». Και τότε η γυναίκα του φανέρωσε την πάθηση της. Και εκείνος, σταυρώνοντας το σημείο, την άφησε να φύγη, λέγοντας : « Πήγαινε και ο Θεός σε κάνει καλά. Γιατί ο Λογγίνος σε τίποτε δεν μπορεί να σε ωφελήση ». Έφυγε λοιπόν η γυναίκα, πιστεύοντας στα λόγια του. Και έγινε καλά παρευθύς. Αργότερα όμως, σαν διηγήθηκε σε μερικούς το γεγονός και ανέφερε τα χαρακτηριστικά του γέροντος, έμαθε ότι εκείνος ήταν ο Αββάς Λογγίνος.
δ'. Άλλοτε πάλι του φέρνουν κάποιον άνθρωπο δαιμονισμένο. Και ο γέρων τους λέγει : « Εγώ δεν μπορώ να σας κάμω τίποτε. Καλύτερα, πηγαίνετε στον Αββά Ζήνωνα ». 'Ύστερα ο Αββάς Ζήνων άρχισε να ασχολήται με τον δαίμονα, προσπαθώντας να τον αποδιώξη. Και άρχισε να φωνάζη ο δαίμων : « Πιστεύεις λοιπόν, Αββά Ζήνων, ότι εξ αιτίας σου βγαίνω ; Να, ο Αββάς Λογγίνος εκεί προσεύχεται, παρακαλώντας εναντίον μου. Και φοβούμενος τις δικές του προσευχές, βγαίνω. Εσένα ούτε σε λογαριάζω ».
ε΄. Είπε ο Αββάς Λογγίνος στον Αββά Ακάκιο : « Η γυναίκα τότε καταλαβαίνει ότι έπιασε παιδί, όταν σταματήση το αίμα της. Έτσι λοιπόν και η ψυχή, τότε καταλαβαίνει ότι έχει μέσα της Πνεύμα Άγιο, όταν σταματήσουν τα πάθη, οπού ρέουν απ’ αυτή κάτω. Όσο όμως είναι στην επιρροή τους, πώς μπορεί να κενοδοξή ότι είναι δήθεν απαθής ; Δίνοντας αίμα, παίρνεις πνεύμα ».

(Είπε Γέρων,Το Γεροντικόν εκδ. Αστήρ, Αθήνα 1996)

6. Πόσο μπορούμε να γνωρίσουμε από το Θεό;

Ως προς την ουσία του, αδυνατούμε πλήρως να τον γνωρίσουμε. Καμία κτιστή φύση, είτε άνθρωποι είτε άγγελοι, δεν έχει τη δυνατότητα να διαπεράσει τον πυκνό γνόφο που καλύπτει το μυστήριο της θείας απειρίας, και να γνωρίσει τι είναι στην ουσία του ο Θεός. Η γνώση αυτή είναι κεκρυμμένη και απρόσιτη σε κάθε πλάσμα, ανεξάρτητα από το βαθμό της πνευματικής τελειώσεως που κατέχει. Ακόμη και η Μητέρα του Θεού, το τελειότερο πλάσμα μετά τον Υιό της, δεν έχει τη δυνατότητα να γνωρίσει το ακατάληπτο μυστήριο. Η αγνωσία αυτή είναι το μυστικό του Θεού, που δεν πρόκειται να αποκαλυφθεί σε κανέναν ούτε στον παρόντα αιώνα ούτε και στο μέλλοντα. Την ουσία του μόνον ο ίδιος ο Θεός γνωρίζει, οι τριαδικές του υποστάσεις, ο Πατήρ, ο Υιός και το Πνεύμα το άγιο. Κανένας άλλος.
Αν όμως ο άνθρωπος αδυνατεί να συλλάβει την αδιάγνωστη και ακοινώνητη ουσία του Θεού, μπορεί παρά ταύτα να συλλάβει τη θεία του ενέργεια, η οποία είναι εξωτερικώς μεταδοτή και κοινωνητή σε λογικά πλάσματα. Με αυτήν ο υπερβατικός Θεός δημιούργησε τον κόσμο, επικοινωνεί με τα πλάσματα του, αποκαλύπτεται σε αυτά, σώζει τον άνθρωπο από την αμαρτία και αγιάζει τη λογική κτίση. Η θεία ενέργεια ανακλάται στη δημιουργία8. Φυσικά είναι εξωτερικά αθέατη. Αυτήν όμως νιώθει ο πιστός ν’ αναμοχλεύει εσωτερικά την καρδιά του, να διαφλέγει και να φωτίζει την ψυχή του. Η επαφή με τη θεία ενέργεια, γίνεται πάντα δια της πίστεως. Στη βάση αυτή ο άνθρωπος «γνωρίζει» και σχετίζεται με το Θεό.

(Ανδρέας Θεοδώρου, Απαντήσεις σε Ερωτήματα Δογματικά, Αποστολική Διακονία, σελ. 19-20)