ΔΙΑΛΟΓΙΚΗ ΣΥΖΗΤΗΣΙΣ ΕΥΑΓΓΕΛΙΚΩΝ ΚΑΙ ΟΡΘΟΔΟΞΩΝ, αρχ. Ιωήλ Γιαννακόπουλου, σελ.53-74). 
«Περὶ Εὐχαριστίας ὡς θυσίας καὶ Ἱερωσύνης».
Ὀρθόδοξος: Ἐπιθυμεῖτε, κ. Εὐαγγελικέ, νά ἐξετάσωμεν τό μυστήριον τῆς θείας Εὐχαριστίας;
Εὐαγγελικός: Θά ἤθελα προηγουμένως τό περί ἱερωσύνης μυστήριον νά ἐξετάσωμεν.
Ὀρθόδοξος: Φυσικότερον ὅμως εἶναι νά ἴδωμεν πρῶτον τό περί Εὐχαριστίας, διότι ἄν ἀποδειχθῇ ὅτι ἡ θεία Εὐχαριστία εἶναι θυσία, εὔκολον εἶναι κατόπιν νά ἐξετασθῇ καί τό μυστήριον τῆς ἱερωσύνης. Ἐάν δηλαδή ἀποδειχθῇ ὅτι ἡ θεία Εὐχαριστία εἶναι θυσία, κατ’ ἀνάγκην πρέπει να δεχθῶμεν, ὅτι πρέπει νά ὑπάρχωσιν ἱερεῖς ἄρα πρέπει νά ὑπάρχῃ ἱερωσύνη.
Εὐαγγελικός: Ἔστω. Ἄς ἴδωμεν πρῶτον τό περί θείας Εὐχαριστίας.
Ὀρθόδοξος: Ἡμεῖς οἱ ὀρθόδοξοι δεχόμεθα, ὅτι ἡ θεία Εὐχαριστία εἶναι θυσία, διότι ὁ ἄρτος καί ὀ οἶνος μεταβάλλονται εἰς αὐτό τό Σῶμα καί Αἷμα τοῦ Χριστοῦ, τό ὁποῖον ἐθυσίασθη ἐπί τοῦ Γολγοθᾶ.
Εὐαγγελικός: Ἡμεῖς ὅμως οἱ Εὐαγγελικοί δεχόμεθα ὅτι ὁ ἄρτος καί ὁ οἶνος τοῦ Κυριακοῦ δείπνου συμβολίζουσι τό σῶμα καί αἷμα τοῦ Κυρίου, ἑπομένως ἡ θεία Εὐχαριστία δέν εἶναι θυσία.
Ὀρθόδοξος: Θά βασισθῶμεν καί πάλιν εἰς τήν Ἁγίαν Γραφήν καί τήν Παράδοσιν τῶν τεσσάρων πρώτων αἰώνων, ἵνα ἀποδείξῃ ἕκαστος τάς ἀπόψεις του.
Εὐαγγελικός: Συμφωνῶ.
Ὀρθόδοξος: Ἄς ἔλθωμεν πρῶτον εἰς τήν Ἁγίαν Γραφήν. Ὁ Κύριος καί ὁ Ἀπόστολος Παῦλος ὁμιλοῦσιν ῥητῶς περί τοῦ μυστηρίου τούτου. Ὁ Κύριος δύο φορές κάμνει λόγον περί αὐτοῦ. Πρῶτον εἰς τό ἕκτον κεφάλαιον τοῦ κατά Ἰωάννην, ὅπου ὑπεσχέθη νά δώσῃ τό μυστήριον τῆς θείας Εὐχαριστίας καί κατά τόν μυστικόν δεῖπνον τήν προτεραίαν τοῦ θανάτου Του, ὅτε ἔδωσεν αὐτό. Ἄς ἔλθωμεν εἰς τό πρῶτον Ἰωάν. κεφ. 6, 52-67. Καί πρίν εἰσέλθωμεν εἰς τό θέμα μας ἐρωτῶ κύριε Εὐαγγελικέ: Τί λέγεται θυσία;
Εὐαγγελικός: Ἡ θυσία ἔχει δύο ἐννοίας, τήν εὐρεῖαν καί τήν στενήν. Εὐρεῖα ἔννοια εἶναι ἡ ἀφιέρωσις, ἡ καταστροφή πράγματός τινος ἀψύχου ἤ ἐμψύχου διά μιάν ἀνωτέραν ἰδέαν, ἡ δέ στενή ἔννοια εἶναι, ὅταν πρόκειται περί ἐμψύχου ὄντος ζώου ἤ ἀνθρώπου ἐν τῇ ἀφιερώσει τοῦ ὁποίου διά μίαν ἀνωτέραν ἰδέαν χωρίζεται τό σῶμα ἀπό τό αἷμα. Χωρία ἐκ τῆς Ἁγίας Γραφῆς διά τήν πρώτην θυσίαν ἔχομεν πλεῖστα· ἀναφέρω μερικά «θυσία ζῶσα ἡ λογική λατρεία», Ρωμ. 12,1 «θυσία αἰνέσεως… καρπός χειλέων ὁμολογούντων τόν Θεόν» Ἑβρ. 13, 15, «τῆς δέ εὐποιΐας καί κοινωνίας μή ἐπιλανθάνεσθε τοιαύτας γάρ θυσίας εὐαρεστεῖται ὁ Θεός» γενικῶς δέ «αἱ πνευματικαί θυσίαι» τοῦ Ἀποστόλου Πέτρου Α΄, 2,5 καί αἱ ἀναίμακτοι θυσίαι τῆς Π. Διαθήκης ἄλευρον, λίβανον. ἔλαιον κ.λπ. Θυσίαν ἐν τῇ στενῇ ἐννοίᾳ εἶναι ὁ χωρισμός σώματος καί αἵματος χάριν τοῦ Θεοῦ. Τοιαῦται δέ εἶναι αἱ θυσίαι τῶν ζώων τῆς Παλαιᾶς Διαθήκης καί ἡ θυσία τοῦ Χριστοῦ ἐν Γολγοθᾷ καί οὐδεμία ἄλλη.
Ὀρθόδοξος: Ὀρθῶς ἐθέσατε τά ζητήματα. Εὐνόητον εἶναι ὅτι ἡμεῖς θά ἐξετάσωμεν, ἐάν ἡ θεία Εὐχαριστία εἶναι θυσία ἐν τῇ στενῇ ἐννοίᾳ, ἤτοι ἐάν ὑπάρχῃ ἐν αὐτῇ χωρισμός σώματος καί αἵματος.
Εὐαγγελικός: Βεβαίως.
Ὀρθόδοξος: Ἄς ἔλθωμεν εἰς τό κατά Ἰωάν. 6,52-67. Ὁ Κύριος λέγει κατά τήν ὑπόσχεσιν τοῦ μυστηρίου τούτου: «Ἀμήν ἀμήν λέγω ὑμῖν· ἐάν μή φάγητε τήν σάρκα τοῦ Υἱοῦ τοῦ ἀνθρώπου καί πίητε αὐτοῦ τό αἷμα οὐκ ἔχετε ζωήν ἐν ἑαυτοῖς. Ὁ τρώγων μου τήν σάρκα καί πίνων μου τό αἷμα ἔχει ζωήν αἰώνιον. Ἡ γάρ σάρξ μου ἀληθῶς ἐστι βρῶσις καί τό αἷμά μου ἀληθῶς ἐστι πόσις. Ὁ τρώγων μου τήν σάρκα καί πίνων μου τό αἷμα ἐν ἐμοί μένει, κἀγώ ἐν αὐτῷ». Ἐνταῦθα βλέπομεν ὅτι τετράκις ὁ Κύριος τονίζει ὅτι ἡ θεία Εὐχαριστία εἶναι θυσία, διότι τετράκις ὁμιλεῖ κεχωρισμένος περί σαρκός καί αἵματος.
Εὐαγγελικός: Τά χωρία αὐτά δέν ἔχουσιν γραμματικήν ἔννοιαν, ἀλλά ἀλληγορικήν. Τό τρώγω τήν σάρκα σημαίνει ἐπικοινωνῶ πνευματικῶς. Ἑπομένως ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος τρώγει τήν σάρκα καί αὐτό τό αἷμα τοῦ Κυρίου ἤτοι ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος ἐπικοινωνεῖ πνευματικῶς μετά τοῦ Κυρίου ἔχει ζωήν αἰώνιον. Ἐκεῖνος, ὅμως, ὁ ὁποῖος δέν τρώγει τήν σάρκα καί δέν πίνει τό αἷμα τοῦ Κυρίου ἤτοι δέν ἐπικοινωνεῖ πνευματικῶς μετά τοῦ Ἰησοῦ δέν ἔχει ζωήν αἰώνιον.
Ὀρθόδοξος: Ἐάν λάβωμεν τό «τρώγω» ἐν ἀλληγορικῇ ἐννοίᾳ βάσει τῆς Ἁγίας Γραφῆς, θά ἴδωμεν ὅτι τοῦτο ἔχει ἐχθρικήν διάθεσιν. Ἐπί παραδείγματι: Ἐν ψαλμ. 26,2 ἀναφέρεται «ἐν τῷ ἐγγίζειν ἐπ’ ἐμέ κακοῦντος τοῦ φαγεῖν τάς σάρκας μου οἱ ἐχθροί μου ἠσθένησαν». Ἐν Ἰώβ 19,23 «διατί καταδιώκετέ με καί τῶν σαρκῶν μου οὐκ ἐμπίμπλασθε». Ἐν Μιχ. 3,3 «ὅν τρόπον κατέφαγον τάς σάρκας τοῦ λαοῦ μου…». Εἰς ὅλα τά χωρία αὐτά λοιπόν καί εἰς ἄλλα παρόμοια (Ἰεζεκ. 39,17,18. Ἰακ.5,3) «τρώγων τήν σάρκα» ἐν ἀλληγορικῇ ἐννοίᾳ ἔχει ἐχθρικήν διάθεσιν. Ἑπομένως ἐφαρμόζοντες τήν ἀλληγορικήν ταύτην ἔννοιαν ἐνταῦθα θά ἔχωμεν: Ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος δέν τρώγει τήν σάρκα τοῦ υἱοῦ τοῦ ἀνθρώπου ἤτοι ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος δέν ἔχει ἐχθρικήν διάθεσιν πρός τόν Ἰησοῦν Χριστόν, δέν θά ἔχῃ ζωήν αἰώνιον! Καί ἑπομένως, ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος τρώγει τήν σάρκα τοῦ Υἱοῦ τοῦ ἀνθρώπου ἤτοι ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος ἔχει ἐχθρικήν διάθεσιν κατά τοῦ Ἰησοῦ θά ἔχῃ ζωήν αἰώνιον! Βλέπετε ποῦ φθάνομεν, ἐάν λάβωμεν τό τρώγω ἐν ἀλληγορικῇ ἐννοίᾳ;
Εὐαγγελικός: Σωστόν εἶναι αὐτό πού λέγετε. Ἀλλά ὀλίγον κατωτέρω ὁ Κύριος λέγει: «ἡ σάρξ οὐκ ὠφελεῖ οὐδέν, τό πνεῦμά ἐστι τό ζωοποιοῦν», ἑπομένως δέν πρέπει νά λαμβάνωμεν τά ζητήματα σαρκικῶς, κατά γράμμα, ἀλλά πνευματικῶς, ἀλληγορικῶς.
Ὀρθόδοξος: Παρετήρησες μίαν μικράν λεπτομέρειαν, ἀλλά μεγίστην διαφοράν μεταξύ τοῦ «σάρξ» τοῦ στίχου καί τοῦ «σάρξ» τῶν προαναφερθέντων στίχων;
Εὐαγγελικός: Ποίαν;
Ὀρθόδοξος: Ἀφαιρεῖ τό «μου» ὁ Κύριος ἀπό τό χωρίον αὐτό, πού ἀναφέρετε καί δέν λέγει ἡ σάρξ μου, ἀλλά ἡ σάρξ, ἐνῶ προηγουμένως ἐπαναλαμβάνει ἕξ φοράς τό «μου». «Ὁ τρώγων μου τήν σάρκα καί πίνων μου τό αἷμα κ.λπ.» . Ἑπομένως ἐνταῦθα διά τοῦ σάρξ θέλει νά δηλώσῃ κάτι διάφορον ἐκείνου, τό ὁποῖον ἐδήλου προηγουμένως. Ἐνταῦθα δηλαδή διά τοῦ σάρξ δηλοῖ ὡς λέγει ὁ Χρυσόστομος τό παχυλόν φρόνημα. «Οὐ μή καταμείνῃ τό πνεῦμα μου τούτοις διά τό εἶναι αὐτούς σάρκας». Γεν. 6,3.
Οἱ Ἑβραῖοι δηλαδή ἐνόμιζον παχυλῶς σκεπτόμενοι, ὅτι ὁ Κύριος ὑπόσχεται νά δώσῃ τήν σάρκα Του, ὅπως ἠγόραζον κρέας ἀπό ἕνα κρεοπωλεῖον ἤτοι σάρκα καί αἷμα χωρίς πνεῦμα, χωρίς ψυχήν. Ὁ Κύριος ὅμως δηλοῖ γενικῶς ὅτι ἡ σάρξ καί τό αἷμα μακράν τοῦ πνεύματος, τῆς ψυχῆς, οὐδεμίαν ὠφέλειαν ψυχικήν φέρουσι. Ἑπομένως αὐτός ὑπόσχεται νά δώσῃ σάρκα, αἷμα καί πνεῦμα ἡνωμένα ἤτοι ὁλόκληρον τόν ἑαυτόν Του.
Εὐαγγελικός: Καί πῶς θά πεισθῶ ὅτι τοιαύτην γραμματικήν ἔννοιαν ἔχει τό χωρίον τοῦτο;
Ὀρθόδοξος: Ἐκ τοῦ σκανδαλισμοῦ πολλῶν μαθητῶν τοῦ Κυρίου. Τό κείμενον λέγει «πολλοί οὖν ἀκούσαντες ἐκ τῶν μαθητῶν αὐτοῦ εἶπον: σκληρός ἐστιν ὁ λόγος οὗτος· τίς δύναται αὐτοῦ ἀκούειν;» Ἐάν ὁ Κύριος ἐνόει πνευματικήν ἐπικοινωνίαν καί οὐχί πραγματικήν χορήγησιν τοῦ Σώματός καί Αἵματός Του, τοῦ Ἑαυτοῦ του, δέν ὑπῆρχε λόγος νά σκανδαλισθῶσι οἱ ἀκροαταί Του, οἱ μαθηταί Του.
Εὐαγγελικός: Δυνάμεθα ὅμως νά εἴπωμεν ὅτι οἱ σκανδαλισθέντες παρεξήγησαν τόν λόγον τοῦ Κυρίου ἐκλαβόντες τήν πνευματικήν ἐπικοινωνίαν, τήν πίστιν, πρός τόν Ἰησοῦν ὡς πραγματικήν βρῶσιν τοῦ Σώματος καί πραγματικήν πόσιν τοῦ Αἵματός Του. Ἀποκλείετε τοῦτο;
Ὀρθόδοξος: Ναί. Διά δύο λόγους. Πρῶτον ὁ σκανδαλισμός ἔγινε δύο φοράς καί δεύτερον ὁ Κύριος ἐπιμένει ῥητῶς εἰς τόν πρῶτον σκανδαλισμόν, βεβαιῶν τήν πραγματικήν βρῶσιν, εἰς δέ τόν δεύτερον σκανδαλισμόν φθάνει μέχρις ἀπειλῆς τῶν δώδεκα Ἀποστόλων Του.
Εὐαγγελικός: Θά ἤθελον νά ἤκουον, ποῦ στηρίζονται αὐτά πού λέγετε καί συγκεκριμένως ἐν πρώτοις, ποῦ ἀναφέρεται ὁ πρῶτος σκανδαλισμός καί ποία ἡ βεβαιωτική περί πραγματικῆς βρώσεως τοῦ Σώματός Του στάσις τοῦ Κυρίου.
Ὀρθόδοξος: Ὁ πρῶτος σκανδαλισμός τῶν ἀκροατῶν τοῦ Κυρίου ἀναφέρεται εἰς τό αὐτό 6ον κεφάλαιον καί εἰς τόν στίχον 52 «ἐμάχοντο οὖν οἱ Ἰουδαῖοι πρός ἀλλήλους λέγοντες· πῶς δύναται οὗτος ἡμῖν δοῦναι τήν σάρκα φαγεῖν;» Ἰδού ὁ πρῶτος σκανδαλισμός των. Ὁ Κύριος ἀπαντᾷ ὀρθά κοφτά «ἐάν μή φάγητε τήν Σάρκα τοῦ Υἱοῦ τοῦ ἀνθρώπου καί πίητε αὐτοῦ τό Αἷμα οὐκ ἔχετε ζωήν ἐν ἑαυτοῖς». Ἐάν εἶχον παρεξηγήσει οἱ σκανδαλισθέντες τόν λόγον τοῦ Κυρίου, δέν θά ἔπρεπε ὁ Κύριος ἤ ἔστω καί ὁ Εὐαγγελιστής, ὅπως κάμνει εἰς ἄλλας περιπτώσεις (Ἰωάν. 2,22,21,33) νά ἐξηγήσωσι ὅτι δέν πρόκειται περί γραμματικῆς, ἀλλά ἀλληγορικῆς ἑρμηνείας ἐνταῦθα; Ὁ Κύριος ὅμως τουναντίον βεβαιῶν καί οὐχί ἐξηγῶν, τονίζει ὅτι ἄν δέν φάγωσι τήν Σάρκα Του δέν ἔχουσι ζωήν αἰώνιον. Οὕτω δέν νομίζετε ὅτι ἐννοεῖ πραγματικήν βρῶσιν; Τόση δέ εἶναι βεβαιωτική ἐπιμονή τοῦ Κυρίου, ὥστε ἐν συνεχείᾳ εἰς τούς ἑπομένους στίχους 54-56 ἐπαναλαμβάνει τέσσαρας φοράς ὅτι πρέπει νά φάγωσιν τήν σάρκα του καί ἄλλας τέσσαρας φοράς ὅτι πρέπει νά πίωσι τό Αἷμα Του, ἵνα ἔχωσι ζωήν αἰώνιον. Ἡ ῥητή λοιπόν καί ἐπανειλημμένη αὕτη βεβαίωσις τοῦ Κυρίου εἰς τόν σκανδαλισμόν των, δέν νομίζετε ὅτι θέλει νά δηλώσῃ πραγματικήν βρῶσιν καί πόσιν Σώματος καί Αἵματός Του;
Εὐαγγελικός: Εἶναι ἀξιοσημείωτον, ὅτι ὁ Κύριος δέν ἐξηγεῖ, ἀλλά βεβαιοῖ τὴν ἄποψίν Του ρητῶς καί ἐπανειλημμένως παρ’ ὅλον τόν σκανδαλισμόν τῶν ἀκροατῶν Του! Μοῦ εἴπατε ὅμως ὅτι εἶναι καί δεύτερος σκανδαλισμός διά τό ἴδιον πρᾶγμα, ὅπου ὁ Κύριος φθάνει μέχρι ἀπειλῆς ἐκδιώξεως τῶν δώδεκα ἀποστόλων Του, ἄν δέν δεχθῶσι τήν γνώμην Του. Ποῦ εἶναι αὐτά γραμμένα;
Ὀρθόδοξος: Ὁ δεύτερος σκανδαλισμός ἀναφέρεται εἰς τό αὐτό 6ον κεφάλαιον στίχον 60. Ἐκεῖ λέγει «πολλοί οὖν ἀκούσαντες ἐκ τῶν μαθητῶν εἶπον σκληρός ἐστιν οὗτος ὁ λόγος· τίς δύναται αὐτοῦ ἀκούειν;». Ὁ Κύριος ἔκαμε πρός αὐτούς τήν διασάφησιν, ὅπως σᾶς εἶπον προηγουμένως, διά τοῦ «ἡ σάρξ οὐκ ὠφελεῖ οὐδέν τό πνεῦμά ἐστι τό ζωοποιοῦν», ὅτι δέν ὁμιλεῖ περί χορηγήσεως Σαρκός καί Αἵματος ἄνευ ψυχῆς, ἀλλά περί χορηγήσεως ὁλοκλήρου τοῦ ἑαυτοῦ Του. Ἔπειτα ἐπιμένει εἰς τήν γραμματικήν ταύτην ἔννοιαν τῆς βρώσεως τοῦ ἑαυτοῦ Του. Τοῦτο φαίνεται ἐκ τοῦ ὅτι «πολλοί ἀπῆλθον ἐκ τῶν μαθητῶν αὐτοῦ ὀπίσω και οὐκέτι μετ’ αὐτοῦ περιεπάτουν». Ἄν ὁ Κύριος ἐνόει πνευματικήν ἐπικοινωνίαν ἔπειτα μάλιστα ἀπό τήν διασάφησιν, ὁ λόγος Του δέν θά ἦτο «σκληρός», ἀκατανόητος.
Ὁ σκανδαλισμός λοιπόν καί ἡ ἀπομάκρυνσις πολλῶν ἐκ τῶν μαθητῶν του δέν θά ἐγίνετο. Ἡ ἀπομάκρυνσις ὅμως πολλῶν ἐκ τῶν μαθητῶν του δηλοῖ ὅτι ὁ Κύριος ἐπιμένει εἰς τήν γραμματικήν ἑρμηνείαν. Πλήν τοῦ σκανδαλισμοῦ πολλῶν ἐκ τοῦ εὐρυτέρου κύκλου τῶν μαθητῶν του ἔχομεν καί κἄποιον κλονισμόν ψυχικόν καί εἰς τούς δώδεκα ἀποστόλους. Τοῦτο φαίνεται ἐκ τοῦ ἑξῆς: ὁ Κύριος εὐθύς μετά τήν ἀπομάκρυνσιν πολλῶν ἐκ τῶν μαθητῶν του, λέγει ὁ εὐαγγελιστής, «εἶπεν οὖν ὁ Ἰησοῦς τοῖς δώδεκα. Μή καί ὑμεῖς θέλετε ὑπάγειν», μήπως θέλετε καί σεῖς νά φύγετε, ὅπως ἔφυγον καί οἱ ἄλλοι; Διά νά εἴπῃ τοῦτο ὁ Κύριος εἰς τούς Ἀποστόλους Του θά εἶδε κλονισμόν τινα ψυχικόν εἰς αὐτούς. Ὁ κλονισμός δέ οὗτος προήρχετο ἐκ τῆς αὐτῆς αἰτίας ἐξ ἧς προῆλθεν ὁ σκανδαλισμός καί ἡ ἀποχώρησις τῶν ἄλλων μαθητῶν. Εἶναι σάν νά ἔλεγε εἰς αὐτούς ὁ Κύριος, εἶπον ὅτι πρέπει νά φάγητε τήν Σάρκα καί νά πίητε τό Αἷμα μου· ἡ Σάρξ μου εἶναι ἀληθινή βρῶσις καί τό Αἷμα μου εἶναι ἀληθινή πόσις. Ἄν δέν δέχεσθε αὐτά φύγετε ἀπό ἐμπρός μου. Ἰδού ὁ διπλοῦς σκανδαλισμός διά τήν βρῶσιν τῆς σαρκός του τῶν ἀκροατῶν τοῦ Κυρίου καί ἡ στάσις τοῦ Κυρίου εἰς ἀμφοτέρους τούς σκανδαλισμούς τούτους. Ἡ στάσις αὕτη εἶναι βεβαιωτική κατηγορηματική κατά τόν πρῶτον σκανδαλισμόν, κατηγορηματική καί ἀπειλητική εἰς τόν δεύτερον σκανδαλισμόν τῶν μαθητῶν καί κλονισμόν τῶν Ἀποστόλων του. Τί λέγετε Κύριε Εὐαγγελικέ; Ταῦτα τί δηλοῦσι; Ἀλληγορίαν ἤ πραγματικήν βεβαίωσιν περί χορηγήσεως τοῦ σώματος τοῦ Κυρίου πρός βρῶσιν;
Εὐαγγελικός: Ἐπιθυμῶ νά ἔλθωμεν εἰς τήν χορήγησιν τοῦ μυστηρίου κατά τόν Μυστικόν Δεῖ¬πνον. Ἐκεῖ θά σᾶς εἴπω τάς ἀπόψεις μους καλύτερον.
Ὀρθόδοξος: Εὐχαρίστως. Ὁ Κύριος λέγει κατά τόν Μυστικόν δεῖπνον, «Λάβετε φάγετε τοῦτό ἐστι τό σῶμα μου, πίετε ἐξ αὐτοῦ πάντες τοῦτό ἐστι τό αἷμα μου τό τῆ Καινῆς Διαθήκης τό ὑπέρ ὑμῶν ἐκχυνόμενον εἰς ἄφεσιν ἁμαρτιῶν». Ὅπως βλέπομεν εἰς τά χωρία ταῦτα λίαν σαφῶς καί ἐνταῦθα τονίζεται ἡ θυσία ὄχι μόνον, διότι ὑπάρχει σαφής χωρισμός Σώματος καί Αἵματος ἀλλά ρητῶς λέγει «τό ὑπέρ ὑμῶν ἐκχυνόμενον εἰς ἄφεσιν ἁμαρτιῶν». Ὁ χαρακτήρ τῆς θυσίας ἐνταῦθα εἶναι λίαν ἐμφανής, διότι τό χύνειν τό Αἷμα ὑπέρ τῶν ἄλλων ἀποτελεῖ τὴν οὐσίαν πάσης ἱλαστηρίου θυσίας.
Ευαγγελικός :Ενταύθα το «εστί» έχει αλληγορικήν έννοιαν καί σημαίνει συμβολίζει. Αυτό εξάγεται εκ του εξής: Ο Κύριος λέγει αλλού ούτω: «Εγώ ειμί η άμπελος η αληθινή...». Ενταύθα προφανώς πρέπει το ειμί να ληφθεί εν αλληγορική εννοία, διότι ό Κύριος δεν ήτο άμπελος αλλά άνθρωπος. Επομένως πρέπει να σημαίνη εγώ συμβολίζω άμπελον αληθινήν. Κάτι παρόμοιον γίνεται καί εδώ «τούτο εστί»=τούτο συμβολίζει το σώμα μου.
Ορθόδοξος: Κάθε άλλο! Εις ουδεμίαν γλώσσαν το ρήμα ειμί λαμβάνεται εν αλληγορική εννοία. Καί εν τω αναφερθέντι χωρίω τής αμπέλου δέν πρέπει νά ληφθή εν αλληγορική εννοία το ειμί αλλά η άμπελος, διότι ό Κύριος ήτο πράγματι η πνευματική εκείνη άμπελος, της οποίας γεωργός ήτο ο Θεός.
Ευαγγελικός: Έχω καί μίαν άλλην αντίρρησιν: Ήτο άλλος ό Κύριος ο οποίος έδιδε το μυστήριον καί άλλος ο είς τό ποτήριον καί εις τόν άρτον, ήσαν δύο; Και δεύτερον ο Κύριος ακόμη δέν εσταυρώθη, πώς δίδει τώρα το αίμα Του καί τό σώμα Του πραγματικώς, όπως νομίζετε σεις οι ορθόδοξοι;
Ορθόδοξος: Ο Κύριος ομιλεί ρητώς λέγων: «Τό σώμα μου τό υπέρ υμών κλώμενον· τό αίμα μου τό υπέρ υμών εκχυνόμενον, διδόμενον». Αι μετοχαί αύται είναι ενεστώτος χρόνου ομιλούσιν επομένως περί παρούσης θυσίας κατά τήν ώραν εκείνην, κατά συνέπειαν ομιλούσιν περί θυσίας προ τής του Γολγοθά. Πώς όμως έγινε τούτο είναι ακατάληπτον εις τήν ανθρωπίνην διάνοιαν, είναι όμως γεγονός, διότι το λέγει ο Κύριος ρητώς. Ως πρός τό άλλο ζήτημα, ότι είναι δύο οι Κύριοι, ένας ό διδούς καί έτερος ό διδόμενος δεν είναι λόγος νά αρνηθώμεν τον δεύτερον εφ’ όσον ομιλεί καί περί τούτου ρητώς ό Κύριος. Άλλως τε όπως δυνάμεθα από μίαν λαμπάδα νά ανάψωμεν άλλην λαμπάδα χωρίς νά μειωθη τό φώς τής πρώτης λαμπάδος, ούτω καί ό Κύριος δίδει τόν εαυτόν Του είς τόν άρτον καί οίνον χωρίς νά χάνη ό ίδιος τήν υπόστασίν Του.
Ευαγγελικός: Ο λόγος βεβαίως του Κυρίου είναι υπεράνω τής ανθρωπίνης λογικής. Η ανθρωπίνη λογική πρέπει να υποτάσσεται είς τήν εντολήν του Κυρίου είτε αύτη εννοεί ταύτην είτε όχι.
Ορθόδοξος: Θα σου επιστήσω καί κάπου αλλού τήν προσοχήν σου. Ο Κύριος παραδίδων τό Μυστήριον τής θείας Ευχαριστίας δέν είπεν «ό άρτος ούτος είναι τό σώμα μου καί ο οίνος ούτος είναι τό αίμα μου» αλλά αορίστως είπε δεικνύων μόνον τά προκείμενα «τούτο εστί τό σώμα μου τούτο εστί τό αίμα μου». Εχρησιμοποίησε τήν αντωνυμίαν «τούτο» δεικνύων τόν άρτον καί τόν οίνον, διότι ο άρτος δέν ήτο άρτος καί ό οίνος δέν ήτο οίνος. Αν έλεγεν ό άρτος ούτος είναι τό σώμα ίσως είχετε δικαιολογίαν τινά, ότι ό άρτος καί ό οίνος είναι πράγματι άρτος καί οίνος, διότι έτσι ονομάζει αυτά ό Κύριος. Επειδή όμως παραλείπει ό Κύριος νά ονομάση αυτά άρτον καί οίνον αλλά ονομάζει αυτά σώμα καί αίμα του, δεν νομίζετε, ότι εθεώρει ταύτα πραγματικώς ώς σώμα του καί αίμα του;
Ευαγγελικός: Η παρατήρησις αυτή είναι βεβαίως αξιοσημείωτος. διότι είς τό στόμα του Κυρίου δέν υπάρχει ή λέξις αύτη άρτος καί οίνος αλλά σώμα καί αίμα του. Εν τούτοις δέν πείθομαι απολύτως.
Ορθόδοξος: Ας ίδωμεν καί κάτι άλλο. Ο Κύριος κατά τόν Λουκάν 22,20 λέγει τό εξής κατά τόν Μυστικόν δείπνον «Τούτο το ποτήριον, η Καινή Διαθήκη εν τώ αίματί μου τό υπέρ υμών εκχυνόμενον». Ο δέ Ματθαίος προσθέτει καί τό «εις άφεσιν αμαρτιών» 26,27. Ομοίως ομιλεί καί ό Μάρκος 14, 24. Η φράσις «η Καινή Διαθήκη εν τω αίματί μου» είναι ομοία μέ τήν φράσιν του Μωϋσέως, ό οποίος ραντίζων τόν λαόν διά του αίματος τών ζώων έλεγεν: «Ιδού τό αίμα τής Διαθήκης» Εξόδ. 24, 8. Τό «αίμα» λοιπόν «τής Διαθήκης» του Μωϋσέως καί «η Διαθήκη έν τω αίματί μου» του Κυρίου είναι εκφράσεις όμοιοι δηλούσαι τήν θυσίαν έν αίματι. Επομένως όπως αίμα επεσφράγισεν τήν Παλαιάν Διαθήκην έτσι καί τό «ποτήριον» —λάμβάνεται τό περιέχον αντί του περιεχομένου— ήτοι τό εντός του ποτηριού είναι τό αίμα του Κυρίου διά του οποίου αίματος θά επισφραγισθη η Καινή Διαθήκη.
Ευαγγελικός: Θα μου επιτρέψητε νά έλθωμεν καί εις όμοια άλλα συμπληρωματικά χωρία του Αποστόλου Παύλου. Ούτος λέγει είς τήν Α' Κορινθίους επιστολήν 11,25. «Τούτο τό ποτήριον η Καινή Διαθήκη εστί έν τω εμώ αίματι· τούτο ποιείτε, οσάκις εάν πίνητε, είς τήν εμήν ανάμνησιν». Εξ αυτού φαίνεται, ότι τό ποτήριον τής θείας Ευχαριστίας είναι αναμνηστικόν του Κυριακού Δείπνου. Παν πράγμα αναμνηστικόν προϋποθέτει, ότι λείπει τό πραγματικόν, άρα τό εντός του ποτήριου περιεχόμενον, ό οίνος, είναι αναμνηστικός του αίματος του Κυρίου καί ουχί πραγματικόν αίμα.
Ορθόδοξος: Ο Κύριος, νομίζω, ότι χωρίζει τα πράγματα. Λέγει πρώτον τι είναι τό εν τω ποτηρίω περιεχόμενον καί δεύτερον ορίζει πρός τίνα σκοπόν θά γίνηται η χρήσις του. Ως πρός τό πρώτον ορίζει ρητώς «τούτο τό ποτήριον εστίν η Καινή Διαθήκη». Δέν λέγει «τό ποτήριον τούτο είναι αναμνηστικόν τής νέας Διαθήκης μου συναφθείσης εν Γολγοθά διά του αίματός μου». Επομένως είναι σαφής η δήλωσις τού Κυρίου ως πρός τό περιεχόμενον ότι είναι τό αίμα τής Καινής Διαθήκης. Ώς πρός τό δεύτερον, τήν χρήσιν του, ορίζει ταύτην λέγων ως αναμνηστικήν. Άλλο λοιπόν τι είναι ένα πράγμα καί άλλο πράγμα ποιος ο σκοπός του. Ο άρτος λ.χ. είναι αλεύρι, νερό, φωτιά, ζύμη.
Η χρήσις είναι ώς τροφή. Ούτω καί επί τής θείας ευχαριστίας. Αύτη είναι σώμα καί αίμα του Κυρίου —ιδού τό περιεχόμενον— καί δίδεται πρός ανάμνησιν του Χρίστου — ιδού ή χρήσις.
Ευαγγελικός: Μα είναι δυνατόν ένα πράγμα νά είναι πραγματικόν καί αναμνηστικόν;
Το αναμνηστικόν τίθεται, όταν λείπη τό πραγματικόν. Όταν υπάρχη τό πραγματικόν, είναι περιττόν τό αναμνηστικόν.
Ορθόδοξος: Η θεία Ευχαριστία επειδή προσφέρεται αναιμάκτως ήτοι ουχί ώς κρέας μέ αίμα αλλά υπό τήν μορφήν άρτου καί οίνου, έχει αμφότερα τα χαρακτηριστικά, είναι δηλαδή πραγματική καί αναμνηστική. Είναι αναμνηστική η θυσία αύτη, διότι έχει μορφήν άρτου καί οίνου, καί διά τούτων αναμιμνησκόμεθα την θυσίαν του Γολγοθά· είναι δέ πραγματική, διότι ρητώς ομολογείται υπό του Κυρίου, ότι είιναι σώμα καί αίμα Του.
Ευαγγελικός: Δέν γνωρίζω κατά πόσον έχετε δίκαιον εις τόν συνδυασμόν αυτόν του αναμνηστικού καί πραγματικού εν τη θεία Ευχαριστία. Πάντως ο Απόστολος Παύλος έν τη ιδία επιστολή 11,27 ονομάζει άρτον καί οίνον τά συστατικά τής θείας Ευχαριστίας λέγων: «ώστε ος άν εσθίη τόν άρτον τούτον ή πίνη τό ποτήριον αναξίως, ένοχος έσται του σώματος καί τού αίματος του Κυρίου». Επομένως πρέπει νά εκληφθη έν αλληγορική έννοία τό σώμα καί αίμα.
Ὀρθόδοξος: Ἄς θέσωμεν τήν ἀλληγορικήν ταύτην ἔννοιαν εἰς τό χωρίον τοῦτο. Θά ἔχωμεν τό ἑξῆς ἀνακόλουθον: «Τοῦτο ἐστί τό σῶμα μου» ἤτοι τοῦτο εἶναι τό σύμβολον τοῦ σώματός μου «τό ὑπέρ ὑμῶν», τό ὁποῖον σύμβολον εἶναι δι’ ὑμᾶς. Ἑπομένως δέν ἐθυσιάσθη δι’ ἡμᾶς τό σῶμα τοῦ Κυρίου, ἀλλά τό σύμβολον τούτου! Προχωρῶ. Ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος τρώγει τόν Ἄρτον καί πίνει τό ποτήριον ἀναξίως εἶναι ἔνοχος τοῦ συμβόλου τοῦ Σώματος καί τοῦ συμβόλου τοῦ Αἵματος τοῦ Κυρίου. Εἴμεθα ἔνοχοι οἱ ἀναξίως κοινωνοῦντες ὄχι εἰς τό σῶμα τοῦ Κυρίου, ἀλλά εἰς τό σύμβολον τοῦ σώματός του, ἄρα οὐδόλως ἔνοχοι!! Βλέπετε ποῦ καταντῶμεν! Ἄς συνεχίσωμεν. Κατωτέρω ὁ Κύριος λέγει: «Ὁ ἐσθίων τόν ἄρτον καί ὁ πίνων τό ποτήριον ἀνάξίως κρῖμα ἐσθίει καί πίνει μή διακρίνων τό Σῶμα τοῦ Κυρίου» . Ἀφοῦ ἀναξίως τρώγει καί πίνει τό σύμβολον τοῦ σώματος καί οὐχί τό ἴδιον Σῶμα τοῦ Κυρίου, πῶς κρῖμα ἐσθίει καί πίνει; καί πῶς «οὐ διακρίνει τό Σῶμα τοῦ Κυρίου», ἤτοι δέν ξεχωρίζει τά ἄλλα φαγητά ἀπό τήν Θείαν Εὐχαριστίαν, ἡ ὁποία εἶναι σῶμα τοῦ Κυρίου; Ἡ διάκρισις τῆς Θείας Εὐχαριστίας ἀπό τά ἄλλα φαγητά προϋποθέτει ὅτι ἡ θυσία αὕτη δέν εἶναι σύνηθες φαγητόν, ἀλλά Σῶμα τοῦ Κυρίου.
Εὐαγγελικός: Βεβαίως ἡ ἐφαρμογή τοῦ συμβολισμοῦ ἐπί τῶν χωρίων αὐτῶν ἔχει συνεπείας ἐξαρθώσεως τοῦ κειμένου.
Ὀρθόδοξος: Ἄς ἔλθωμεν τώρα καί εἰς ἄλλο χωρίον τοῦ Ἀποστόλου Παύλου Α΄ Κοριν. 10,15-21. Ὁ Ἀπόστολος Παῦλος θέλων νά ἀποδείξῃ εἰς τούς Κορινθίους, ὅτι ἡ συμμετοχή τῶν χριστιανῶν εἰς τάς εἰδωλολατρικά συμπόσια εἶναι σκάνδαλον, διότι εἶναι παράνομος καὶ ἐπικίνδυνος, λέγει τά ἑξῆς ἀπευθυνόμενος πρός τήν συνείδησίν των: «Ὡς φρονίμοις λέγω κρίνατε ὑμεῖς ὅ φημι· τό ποτήριον τῆς εὐλογίας ὅ εὐλογοῦμεν οὐχί κονωνία τοῦ αἵματος τοῦ Χριστοῦ ἐστι, τόν ἄρτον ὅν κλῶμεν οὐχὶ κοινωνία τοῦ Σώματος τοῦ Χριστοῦ ἐστι;». Ἐνταῦθα βλέπομεν ὅτι εἶναι σαφής ἡ δήλωσις τοῦ Κυρίου, ὅτι τό ποτήριον τῆς Θείας Εὐχαριστίας εἶναι κοινωνία, μετοχή, τοῦ Αἵματος τοῦ Κυρίου, ὁ δέ Ἄρτος εἶναι κοινωνία τοῦ Σώματος τοῦ Χριστοῦ. Καί συνεχίζει: «Οὐ θέλω δέ ὑμᾶς κοινωνούς τῶν δαιμονίων γίνεσθε. Οὐ δύνασθε ποτήριον Κυρίου πίνειν καί ποτήριον δαιμόνων. Οὐ δύνασθε τραπέζης Κυρίου μετέχειν καί τραπέζης δαιμονίων». Ἐπειδή συγκρίνει ἐνταῦθα ὁ Ἀπόστολος Παῦλος τήν τράπεζαν τῶν δαιμονίων, ἤτοι τά εἰδωλόθυτα τῶν εἰδωλολατρῶν μέ τήν τράπεζαν τοῦ Κυρίου, εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νά δεχθῶμεν ὅτι ὅπως ἡ τράπεζα τῶν δαιμονίων ἦτο πραγματική θυσία, οὕτω καί ἡ τράπεζα τοῦ Κυρίου, ἡ Θεία Εὐχαριστία, πρέπει νά εἶναι θυσία.
Εὐαγγελικός: Δέν ἔχομεν χωρίον τῆς Ἁγίας Γραφῆς τό ὁποῖον νά ὁμιλῇ τέλος πάντων ῥητῶς περί θυσίας καί θυσιαστηρίου τῶν Χριστιανῶν;
Ὀρθόδοξος: Βεβαίως. Εἰς τήν πρός Ἑβραίους ἐπιστολὴν 13,10 ὁ Ἀπόστολος Παῦλος λέγει ῥητῶς: «Ἔχομεν θυσιαστήριον ἐξ οὗ φαγεῖν ἐξουσίαν οὐκ ἔχουσι οἱ τῇ σκηνῇ λατρεύοντες». Ἀφοῦ ἔχομεν θυσιαστήριον πρέπει νά ὑπάρχῃ καί Ἱερατεῖον καί θυσία.
Εὐαγγελικός: Θυσιαστήριον ἐνταῦθα δέν εἶναι ἡ Ἁγία Τράπεζα, ὅπως νομιζετε σεῖς, ἀλλά ὁ Γολγοθᾶς.
Ὀρθόδοξος: Λέγει ὅμως «ἐξ οὗ φαγεῖν» Τρώγεται ὁ Γολγοθᾶς;
Εὐαγγελικός: Τό τρώγω ἀλληγορικῶς σημαίνει πιστεύω.
Ὀρθόδοξος: Προηγουμένως σᾶς ἀνέπτυξα ὅτι τρώγων ἐν ἀλληγορικῇ ἐννοίᾳ δέν ἔχει φιλικήν διάθεσιν, πίστιν, ἀλλά ἐχθρικήν. Ἄς ἐφαρμόσωμεν ὅμως ἔστω, τήν ἀλληγορικήν ταύτην ἔννοιαν ἐνταῦθα. Θυσιαστήριον εἴπατε σημαίνει ὁ Γολγοθᾶς. Τρώγω σημαίνει πιστεύω. Οἱ τῇ σκηνῇ λατρεύοντες εἶναι οἱ Ἰσραηλῖται. Ἑπομένως τό «Ἔχουν θυσιαστήριον ἐξ οὗ φαγεῖν ἐξουσίαν οὐκ ἔχουσιν οἱ τῇ σκηνῇ λατρεύοντες» σημαίνει ἔχομεν τόν Γολγοθᾶν, εἰς τόν ὁποῖον δέν ἔχουν δικαίωμα νά πιστεύσωσι οἱ Ἰσραηλῖται!! Δέν δέχεται ὁ Χριστός τούς Ἰσραηλίτας εἰς πίστιν; Ὁ ἴδιος ὁ Ἀπόστολος Παῦλος, ὁ ὁποῖος γράφει ταῦτα, ἦτο Ἰσραηλίτης φανατικός καί ἔγινε ὄχι μόνο χριστιανός, ἀλλά σκεῦος ἐκλογῆς. Βλέπετε ποῦ καταντῶμεν;
Εὐαγγελικός: Πῶς ὅμως ὁ ἴδιος ὁ Ἀπόστολος Παῦλος λέγει εἰς τήν πρός Ἑβραίους ἐπιστολήν του «μίαν ὑπέρ ἁμαρτιῶν προσενέγκας θυσίαν εἰς τό διηνεκές… μιᾷ γάρ προσφορᾷ τετελείωκεν εἰς τό διηνεκές τούς ἁγιαζομένους» Ἑβρ. 10,12-14. Μία λοιπόν θυσία ἐν Γολγοθᾷ καί ὄχι δύο: ἐν Γολγοθᾷ καί ἐπί τῆς Ἁγίας Τράπεζης.
Ὀρθόδοξος: Ἡ θυσία τοῦ Γολγοθᾶ καί ἡ ἐπί τῆς Ἁγίας Τραπέζης εἶναι ἡ αὐτή. Ἤρχισεν ἐν Γολγοθᾷ καί συνεχίζεται ἐν Ἁγίᾳ Τραπέζῃ. Ἐάν συγκρίνωμεν τήν θυσίαν τοῦ Γολγοθᾶ πρός τήν θυσίαν τῆς Θείας Εὐχαριστίας, θά ἴδωμεν βάσει τῶν λεχθέντων ὅτι καί αἱ δύο θυσίαι εἶναι μία, διότι εἶναι αἱ αὐταί κατά τήν φύσιν, διαφέρουσι ὅμως κατά τόν τρόπον καί τόν σκοπόν τῆς προσφορᾶς. Εἶναι μέν αἱ αὐταί κατά τήν φύσιν, διότι εἶναι ὁ ἴδιος ὁ Χριστός, ὁ ὁποῖος θυσιάζεται εἰς τόν Γολγοθᾶν καί ἐπί τῆς Ἁγίας Τραπέζης. Διαφέρουσι ὅμως κατά τόν τρόπον, διότι ἐπί τοῦ Γολγοθᾶ ἡ μορφή τῆς θυσίας εἶναι αἱματηρά, ἐπί τῆς Ἁγίας Τραπέζης ὅμως ἡ μορφή εἶναι ἀναίμακτος, διότι προσφέρεται οὐχί ὑπό μορφήν σαρκός καί αἵματος, ἀλλά ἄρτου καί οἴνου ἤτοι ἀναιμάκτως. Διαφέρουν δέ καί κατά τόν σκοπόν, διότι ἡ ἐπί τοῦ Γολγοθᾶ εἶναι ἀντικειμενική, γενική διά ὅλους τούς ἀνθρώπους. Ἡ ἐπί τῆς Ἀγίας ὅμως Τραπέζης εἶναι ὑποκειμενική ἤτοι διά τούς ἐπιθυμοῦντας μόνον. Πλήν αὐτοῦ ἡ ἐπί τῆς Ἁγίας Τραπέζης εἶναι σχετική, διότι ἐξαρτᾶται ἐκ τῆς τοῦ Γολγοθᾶ. Καί ἡ ἐνέργεια ταύτης ὡς ἐξαρτωμένης ἐκ τῆς προετοιμασίας τοῦ μεταλαμβάνοντος εἶναι πάλιν σχετική.
Εὐαγγελικός: Δέν δύναμαι νά ἐννοήσω τό πρᾶγμα. Νομίζω ὅτι εἶναι δύο καί ὄχι μία.
Ὀρθόδοξος: Πρός περισσοτέραν κατανόησιν τοῦ Γολγοθᾶ καί τῆς Ἁγίας Τραπέζης ἄς φέρωμεν μίαν παρομοίωσιν. Ἡ ὕδρευσις μιᾶς πόλεως ἐξαρτᾶται ἐκ τῆς δεξαμενῆς, ἡ ὁποία εὑρίσκεται ἐπί λοφίσκου τινὸς πλησίον τῆς πόλεως καί ἀπό τὶς βρύσες, αἱ ὁποῖαι ὑπάρχουν εἰς τά ὁδούς τῆς πόλεως. Ὅπως δηλαδη ἡ δεξαμενή ἔχει νερό δι’ ὅλους τούς ἀνθρώπους, οἱ δέ βρύσες προορίζονται δι’ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἐπιθυμοῦν νά λάβουν ὕδωρ, οὕτω καί ἡ θυσία τοῦ Γολγοθᾶ εἶνα μεγάλη δεξαμενή γενική δι’ ὅλους, ἐνῶ αἱ ἐπί τῆς Ἁγίας Τραπέζης τῶν ναῶν, ἐντός τῆς πόλεως εἶναι αἱ πηγαί, οἱ βρύσες δι’ ἐκείνους οἱ ὁποῖοι ἐπιθυμοῦν νά πίωσι τό ὕδωρ τό ζῶν, τό αἷμα τοῦ Κυρίου. Ὅπως ὅμως τό νερό τῆς δεξαμενῆς καί ἐκεῖνο πού εὑρίσκεται εἰς τίς βρύσες εἶναι τό ἴδιον, κατά παρόμοιον τρόπον ἴδιος εἶναι καί ὁ θυσιαζόμενος Ἰησοῦς ἐπί τοῦ Γολγοθᾶ καί τῆς Ἁγίας Τραπέζης. Ὅπως ὅμως διαφέρει ἡ μορφή τῆς δεξαμενῆς ἀπό τίς βρύσεις, ἐνῶ ἔχουσι τό ἴδιον νερό, ἔτσι διαφέρει ὁ τρόπος τῆς προσφορᾶς τῆς θυσίας τοῦ Χριστοῦ εἰς τόν Γολγοθᾶν, ὅπου εἶναι αἱματηρός ἀπό τής θυσίαν τῆς Ἁγίας Τραπέζης, ὅπου εἶναι ἀναίμακτος. Ὅπως ἡ δεξαμενή εἶναι γενική δι’ ὅλους οἱ δέ βρύσες διά τούς ἐπιθυμοῦντας, οὕτω καί ἡ θυσία τοῦ Γολγοθᾶ εἶναι γενική, ἀντικειμενική, ἡ δέ τῆς Ἁγίας Τραπέζης ὑποκειμενική.
Ἔχοντες ταῦτα ὑπ’ ὄψιν μας δυνάμεθα νά εἴπωμεν ὅτι ἡ θεία εὐχαριστία εἶναι θυσία συνεχίζουσα καί ἐπαναλαμβάνουσα τήν θυσίαν τοῦ Γολγοθᾶ. Συνεχίζει μέν, διότι εἶναι ἡ αὐτή κατά τήν φύσιν πρό τοῦ Γολγοθᾶ, ἐπαναλαμβάνει δέ διότι ὁ σκοπός της εἶναι ὑποκειμενικός ὡς εἴπωμεν, εἶναι ἀναίμακτος. Ἡ θυσία τῆς Ἁγίας Τραπέζης εἶναι σύμβολον καί πραγματικότης τῆς θυσίας τοῦ Γογλοθᾶ. Εἶναι σύμβολον, διότι ὁ ἀναίμακτος τρόπος τῆς προσφορᾶς ἄρτου καί οἴνου συμβολίζει τήν θυσίαν τοῦ Γολγοθᾶ. Εἶναι δέ πραγματικότης, διότι ὁ συμβολισμός οὗτος δέν εἶναι φανταστικός, ἀλλά πραγματικός αὐτός ὁ θυσιαζόμενος ἐπί τοῦ Γολγοθᾶ Ἰησοῦς Χριστός.
Ἀφοῦ ἡ Θεία Εὐχαριστία εἶναι θυσία πρέπει νά ὑπάρχωσι καί ἱερεῖς.
Εὐαγγελικός: Ἄς ἔλθωμεν καί εἰς τήν Ἱερωσύνην.
Ὀρθόδοξος: Εὐχαρίστως. Καί σᾶς ἐρωτῶ κ. Εὐαγγελικέ ὑπάρχουν ἱερεῖς;
Εὐαγγελικός: Ἐν γενικῇ ἐννοίᾳ, ὅπως εἶπον ἐν ἀρχῇ, εἴμεθα «Βασίλειον ἱεράτευμα, ἔθνος ἅγιον» Α. Πέτρ. 2,9 ὅλοι οἱ χριστιανοί. Δέν νομίζω ὅτι ὑπάρχει ἰδιαιτέρα τάξις ἱερέων.
Ὀρθόδοξος: Τό «βασίλειον ἱεράτευμα» δέν καταργεῖ τήν εἰδικήν ἱερωσύνην, διότι «βασίλειον ἱεράτευμα» τό ἀναφερόμενον ἐν τῇ Καινῇ Διαθήκῃ Α΄ Πέτρ. 2,9 ἀναφέρεται καί ἐν τῇ Παλαιᾷ Διαθήκῃ Ἔξοδ. 19,6. 23,22. Ὅπως λοιπόν τό βασίλειον ἱεράτευμα πού ἦτο ὁ λαός τοῦ Θεοῦ ἐν τῇ Π. Διαθήκῃ δέν κατήργει τήν εἰδικήν ἱερωσύνην τῶν Λευϊτῶν Ἑβραίων, οὕτω καί τό «βασίλειον ἱεράτευμα» τῆς Καινῆς Διαθήκης δέν καταργεῖ τήν εἰδικήν ἱερωσύνην τῶν χριστιανῶν.
Εὐαγγελικός: Βεβαίως δέν καταργεῖ τό «βασίλειον ἱεράτευμα» ἡ γενική αὕτη ἰερωσύνη, τήν εἰδικην ἱερωσύνην τῶν χριστιανῶν, ἐὰν αὕτη ὑπάρχῃ. Ὑπάρχει ὅμως ἡ εἰδική αὕτη ἱερωσύνη;
Ὀρθόδοξος: Ἀφοῦ ἀπεδείχθη ὅτι ἡ Θεία Εὐχαριστία εἶναι θυσία καί ἀφοῦ ὁ Κύριος συνέστησε εἰς τούς Ἀποστόλους Του εἰπών «τοῦτο ποιεῖτε…» θά πρέπῃ νά δεχθῶμεν, ὅτι οἱ Ἀπόστολοι ἦσαν ἱερεῖς. Πλήν αὐτοῦ ὁ Ἀπόστολος Παῦλος λέγων εἰς τούς Κορινθίους, ὡς εἴπομεν, «τό ποτήριον ὅ εὐλογοῦμεν, οὐχί κοινωνία τοῦ αἵματος καί τόν ἄρτον ὅν κλῶμεν, οὐχί κοινωνία τοῦ σώματος τοῦ Χριστοῦ ἐστιν;», σημαίνει ὅτι ὁ Ἀπόστολος Παῦλος καί ἄλλοι -διότι λέγει ὅ εὐλογοῦμεν…ὅν κλῶμεν- θά ἦσαν ἱερεῖς. Ἀλλ’ ἄς ἔλθωμεν καί εἰς τήν Παράδοσιν τῶν 4 πρώτων αἰώνων.
Εὐαγγελικός: Εὐχαρίστως ἀκούω.
Ὀρθόδοξος: Ἐπειδή ἐν τῇ Ἁγίᾳ Γραφῇ εἴδομεν ὅτι ἦτο πλούσια ἡ παράθεσις χωρίων τοῦ Κυρίου καί τοῦ Ἀποστόλου Παύλου περί τῆς θείας εὐχαριστίας, θά ἀρκεσθῶ εἰς ὁλιγας μαρτυρίας τῶν Πατέρων.
Ὁ Ἅγιος Ἰγνάτιος ἀποθανών τό 107 μ.Χ. εἰς τήν πρός Σμυρναίους, ἐπιστολήν του κεφ. 7 γράφει τά ἑξῆς: «Εὐχαρίστως ἀπέχονται (οἱ Δοκῆται) διά τό μή ὁμολογεῖν τήν εὐχαριστίαν σάρκα εἶναι τοῦ Σωτῆρος τήν ὑπερ ἁμαρτιῶν ἡμῶν παθοῦσαν».
Ὁ δέ Ἰουστῖνος σύγχρονος τοῦ Ἰγναντίου γεννηθείς 100 μ.Χ. γράφει: «Προσφέρομεν εἰς τό ὄνομα αὐτοῦ θυσίαν ἥν ὀ Κύριος Ἰησοῦς διέταξε προσενεχθῆναι τοὐτέστιν ἐν τῇ εὐχαριστίᾳ τοῦ ἄρτου καί τοῦ οἴνου «Διάλογος πρός Τρύφωνα».
Ὁ Κύριλλος Ἱεροσολύμων 312 μ.Χ. γεννηθείς, ἐν 22ᾳ κατηχήσει αὐτοῦ λέγει: «Ὁ Φαινόμενος ἄρτος οὐκ ἄρτος ἐστίν εἰ καί τῇ γεύσει αἰσθητός ἀλλά σῶμα Χριστοῦ, καί ὁ φαινόμενος οἶνος οὐκ οἶνός ἐστι εἰ καί ἡ γεῦσις τοῦτο βούλεται ἀλλά αἷμα Χριστοῦ».
Ὁ Μέγας Βασίλειος 330 μ.Χ. ἐν τῇ Λειτουργίᾳ αὐτοῦ λέγει: «Τά προκείμενα δῶρα ταῦτα εὐλογῆσαι ἀναδεῖξαι τόν μέν ἄρτον τοῦτον αὐτό τίμιον σῶμα τοῦ Κυρίου καί Θεοῦ καί Σωτήρος ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ τό δέ ἐν τῷ ποτηρίῳ τούτῳ αὐτό τό τίμιον αἷμα τοῦ Κυρίου καί Θεοῦ καί Σωτῆρος ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ».
Ὁ Ἱερός Χρυσόστομος 345 μ.Χ. Οὗτος εἰς τήν παράδοσιν τοῦ Μυστικοῦ Δείπνου εἰς τό λάβετε φάγετε κ.λπ. καί ἐπιθυμίᾳ ἐπεθύμησα φαγεῖν τοῦ¬το τό Πάσχα, λέγει τά ἑξῆς: «Ἵνα μή ταῦτα ἀκούοντες οἱ μαθηταί εἴπωσι: τί οὖν; αἷμα πίνομεν καί σάρκα ἐσθίομεν καί θορυβηθῶσι –καί γάρ ὅτε τούς περί τούτων ἐκίνει λόγους (ἐν τῷ 6ῳ κεφαλ. τοῦ Ἰωάννου) πολλοί ἐσκανδαλίζοντο -ἵνα μή καί τότε ταραχθῶσι πρῶτος αὐτός τοῦτο ἐποίησε, τὸ ἑαυτοῦ αἷμα ἔπιε ἐνάγων αὐτούς ἀταράχους εἰς τήν κοινωνίαν τῶν Μυστηρίων». Ἡ δέ Λειτουργία του λέγει: «Ποίησον τόν μέν ἄρτον τοῦτον τίμιον σῶμα τοῦ Χριστοῦ σου τό δέ ἐν τῷ ποτηρίῳ τίμιον αἷμα τοῦ Χριστοῦ σου μεταβαλὼν τῷ Πνεύματί Σου τῷ Ἁγίῳ».
Ὁ Ἅγιος Κυπριανός 250 μ.Χ. ἔχει πληθύν ἐπιστολῶν πρός ἱερεῖς καί θεωρεῖ ἀναξίους νά πλησιάζωσι πρός τό θυσιαστήριον, ἐκείνους οἱ ὁποῖοι ἀναδέχονται κοσμικάς ἐξουσίας. «Οἱ κληρικοί λέγει ῥητῶς ὀφείλουσι νά προσφέρωσι τήν ὑπηρεσίαν των μόνον εἰς τό θυσιαστήριον καί τήν προσευχήν» «altari et sacrificiis et orationibus» Ἐπιστολή Ι.
Πλήν αὐτῶν ἡ διατήρησις τῶν τιμίων δώρων εὐλαβῶς ἐν ταῖς Ἐκκλησίαις (Ἀποστ. Διαταγ. 8,17) ἡ ἀποστολή αὐτῶν ὑπό διακόνων κατ’ οἴκους εἰς ἀσθενεῖς καί αἰχμαλώτους (Ἰουστίνου Ἀπολογ. 1,67, Εὐσεβ. Ἐκκλ. ἱστορία νι, 44) ἡ παραλαβή ὑπό τῶν πιστῶν διά μετάληψιν ἐν μεταγενεστέρῳ χρόνῳ (Κύπριον, de laps 26 Τερτυλ. ad uxor 11,5) μαρτυροῦσι ὅτι ταῦτα εἶναι ὄχι σύμβολα, ἀλλά σῶμα καί αἷμα Χριστοῦ. «Ἔκπαλαι τῷ ὄντι οἱ χριστιανοί προσέφερον λατρευτικήν προσκύνησιν κατά τόν καθαγιασμόν τῶν τιμίων δώρων καί κατά τήν εἴσοδον τῶν προηγιασμένων γονυκλινοῦντες θεωροῦντες οὕτω τόν ναόν ὄχι ὡς συνάθροισιν πιστῶν ἀλλά ὡς Οἶκον Θεοῦ», ὡς γράφει ὁ Ἀνδροῦτσος εἰς τὴν Δογματικήν του. Οὕτω Ἁγία Γραφή καί Παράδοσις τῶν 4 πρώτων αἰώνων μαρτυροῦσι περί Θείας Εὐχαριστίας ὡς θυσίας καί περί ἱερωσύνης εἰδικῶς.
Εὐαγγελικός: Οὐδέν ἀπήντησεν.

ΔΙΔΑΧΗ

«Την Κυριακή του Κυρίου αφού συγκεντρωθείτε να προσφέρετε άρτο και να εκπέμπετε ευχαριστήριες ευχές, αφού προηγουμένως εξομολογηθείτε τα παραπτώματά σας, για να είναι η προσφορά σας καθαρή. 2. όποιος όμως έχει διαφορές με το φίλο του να μη συμμετέχει στη συνάθροιση μαζί σας, μέχρι να συμφιλιωθούν, για να μη βεβηλωθεί η θυσία σας. 3. Γιατί αυτή είναι η θυσία για την οποία λέχθηκε από τον Κύριο «σε κάθε τόπο και χρόνο να μου προσφέρετε θυσία καθαρή, επειδή είμαι μεγάλος βασιλιάς, λέει ο Κύριος, και το όνομά μου θαυμάζεται μεταξύ των εθνών» (Μαλαχίας 1,11)» (Διδαχή 14,

ΙΓΝΑΤΙΟΣ ΑΝΤΙΟΧΕΙΑΣ

«Απέχουν [οι Δοκητές] από τη Θεία Ευχαριστία και την προσευχή επειδή δεν ομολογούν ότι η Ευχαριστία είναι σάρκα του Σωτήρα μας Ιησού Χριστού» (Ιγνατίου προς Σμυρναίους 7,1 ΕΠΕ 137)

«Φροντίστε λοιπόν να συμμετέχετε σε μια ευχαριστία· διότι ένα είναι το σώμα του Κυρίου μας Ιησού Χριστού και ένα ποτήρι που ενώνει με το αίμα του· ένα θυσιαστήριο, όπως ένας επίσκοπος μαζί με το πρεσβυτέριο και τους διακόνους, τους ομοδούλους μου, ώστε ό,τι κάνετε, να το κάνετε όπως θέλει ο Θεός» (Ιγνατίου προς Φιλαδελφείς 4 ΕΠΕ 125)

«Δεν ευχαριστιέμαι με τροφή θανάτου, ούτε με τις ηδονές της ζωής αυτής. Θέλω τον άρτο του Θεού, δηλαδή το σώμα το Ιησού Χριστού, που κατάγεται από τη γενιά του Δαβίδ, και πιοτό θέλω το αίμα του, που είναι αγάπη αθάνατη» (Ιγνατίου προς Ρωμαίους 7,3 ΕΠΕ 119)

«Να υπακούετε στον επίσκοπο και το πρεσβυτέριο με απερίσπαστο το νου σας, προσφέροντας έναν άρτο, που είναι φάρμακο αθανασίας, αντίδοτο για να μη πεθάνετε, αλλά να ζείτε με τον Χριστό για πάντα» (Ιγνατίου προς Εφεσίους 20,2 ΕΠΕ 91)

ΙΟΥΣΤΙΝΟΣ

«66. Η τροφή αυτή ονομάζεται σε εμάς ευχαριστία, στην οποία δεν επιτρέπεται να μετέχει κανείς άλλος εκτός από αυτόν που πιστεύει ότι τα διδάγματά μας είναι αληθινά, και λούστηκε με το υπέρ αφέσεως αμαρτιών και αναγέννησης λουτρό (=βάπτισμα) και ζει έτσι όπως δίδαξε ο Χριστός. Διότι δεν λαμβάνουμε αυτά ως κοινό άρτο και ως κοινό ποτό, αλλά με τον τρόπο με τον οποίο ο Ιησούς Χριστός ο Σωτήρας μας αφού σαρκώθηκε με το λόγο του Θεού πήρε και σάρκα και αίμα για τη σωτηρία μας, με τον ίδιο τρόπο διδαχτήκαμε ότι, και η τροφή η οποία αγιάστηκε με την ευχή του λόγου που προέρχεται από αυτόν, από την οποία το αίμα και οι σάρκες μας τρέφονται κατά μετουσίωση, είναι σάρκα και αίμα αυτού του Ιησού που σαρκώθηκε» (Ιουστίνου Α Απολογία 66 ΕΠΕ)

«Γίνεται στον καθένα η διάδοση και η μετάληψη… και στέλνονται στους απόντες» (άγ. Ιουστίνος [150μ.Χ.] ΕΠΕ195)

ΕΙΡΗΝΑΙΟΣ

«Πώς θα παραδεχτούν αυτοί ότι το ψωμί που προσφέρεται στην Ευχαριστία είναι το σώμα του Κυρίου τους και το κρασί μέσα στο ποτήριο είναι το αίμα του;… Πώς λένε ότι η σάρκα μεταβαίνει στη φθορά και δεν παίρνει τη ζωή, αφού τρέφεται από το σώμα του Κυρίου και το αίμα του; Ή τη γνώμη τους ας αλλάξουν, ή ας σταματήσουν να προσφέρουν όσα είπαμε… Όπως το ψωμί, που προέρχεται από τη γη, όταν παίρνει και την επίκληση του Θεού, δεν είναι πλέον κοινό ψωμί, αλλά Ευχαριστία που συνίσταται από δύο στοιχεία, το επίγειο και το ουράνιο, έτσι και τα σώματά μας, όταν παίρνουν την Ευχαριστία, δεν είναι πλέον φθαρτά» (Ειρηναίου,Έλεγχος Δ,18,4-6, σελ. 299-300)

«Και δίδαξε τη νέα προσφορά τής Καινής Διαθήκης. Αυτήν παρέλαβε η Εκκλη­σία από τους αποστόλους και σέ όλο τον κόσμο αυτήν προσφέρει στον Θεό, ο οποίος μας παρέχει με τις τροφές τις απαρχές των δωρεών του στην Καινή Διαθήκη, για την οποία ο εκ των δώδεκα προφητών Μαλαχίας προφήτευσε τα έξης· «δε θα δεχτώ καμιά θυσία από τα χέρια σας». Ο Κύριος του σύμπαντος το λέει. «Από την ανατολή μέχρι τη δύση μεγάλη είναι η φήμη μου ανάμεσα στα έθνη», λέει ο Κύριος του σύμπαντος. «Σε κάθε τόπο προσφέρεται λιβάνι σ’ εμένα και θυσίες καθαρές, γιατί είμαι μεγάλος ανάμεσα στα έθνη» (Μαλαχίας 1,10-11). Ολοφάνερα δείχνει με αυτά ότι ο μεν προηγούμενος λαός θα σταματήση να προσφέρη στον Θεό, όμως, σε κάθε τόπο θα προσφέρεται σε αυτόν θυσία - και μάλιστα καθαρά - το δε όνομά Του θα δοξάζεται στα έθνη» (ο.π. 4,17,5 σελ.297)

«Ομολόγησε ότι το θείο ποτήριο, που παίρνουμε από την κτίσι, είναι δικό του αίμα, με το οποίο ποτίζει το δικό μας αίμα. Και το ψωμί, που παίρνουμε από τη δημιουργία, μας διαβεβαίωσε ότι είναι το σώμα του, με το οποίο αυξάνουν τα δικά μας σώματα. Όταν, λοιπόν, και το ποτήριο, στο οποίο ενώνεται το κρασί με το νερό, και ο άρτος επιδέχωνται το λόγο του Θεού, τότε γίνεται η θεία ευχαριστία, το αίμα και το σώμα τού Χριστού, από τα όποια αυξάνει και συνίσταται η υπόσταση του σώματός μας. Επομένως, πώς λέγουν ότι το σώμα μας δεν μπορεί να δεχθεί τη δωρεά του Θεού, που είναι η αιώνια ζωή, αφού αυτό τρέφεται από το σώμα και το αίμα του Κυρίου και είναι δικό του μέλος;» (ο.π.5,2,2-3,σελ. 364)

ΚΛΗΜΗΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΕΥΣ

«Αυτές είναι οι κατάλληλες τροφές που μας χορηγεί ο Κύριος· προσφέρει την σάρκα και χύνει το αίμα· και τίποτα δεν λείπει στα παιδιά για την αύξησή τους. Ω παράδοξο μυστήριο!...Η τροφή, δηλαδή ο Κύριος Ιησούς, δηλαδή ο Λόγος του Θεού, Πνεύμα σαρκωμένο, σάρκα αγιαζομένη ουράνια» (Παιδαγωγός 6,42-43,3 ΕΠΕ1σ.331-333)

«Εγώ είμαι εκείνος που σε τρέφω, δίνοντάς σου άρτο τον εαυτό μου, που όταν τον δοκιμάσει κανείς δεν πεθαίνει πια και κάθε μέρα σου δίνω ποτό αθανασίας» (Τις ο σωζόμενος πλούσιος 23. ΕΠΕ 4σ.559)

ΩΡΙΓΕΝΗΣ

«Στον ψαλμό την ιερή τροφή υπαινισσόμενος, όπως φαίνεται, λέει «Γευθείτε και δείτε ότι είναι αγαθός ο Κύριος (Ψαλμ. 33,9)». Ίσως, λοιπόν, συμβουλεύοντας να γευθούν τον ίδιο το Χριστό, υπαινισσόταν με αυτά το σώμα του… το σώμα του Χριστού της Ευχαριστίας» (Εις Ψαλμούς ΒΕΠΕΣ 15 σ.250)

«Εμείς, ευχαριστώντας τον δημιουργό των όλων, τρώμε τους άρτους που προσφέρονται, με ευχαριστία και προσευχή για αυτά που δόθηκαν, οι οποίοι (άρτοι) λόγω της προσευχής έγιναν σώμα, κάτι άγιο, και το οποίο αγιάζει αυτούς που το χρησιμοποιούν με υγιή πρόθεση» (Κατά Κέλσου 8,33)

«Ο Λόγος έγινε σάρκα. Όταν τον τρώμε και τον πίνουμε, τότε και κατασκήνωσε σε μας» (Περί ευχής 27,4)

ΚΥΠΡΙΑΝΟΣ (γράφει το 251 μ.Χ.)

«Δεν γίνεται να γίνει ορατό το αίμα εκείνου από τον οποίο λυτρωθήκαμε και ζωοποιηθήκαμε, ότι υπάρχει στο ποτήριο, όταν από το ποτήρι λείπει το κρασί… Όταν στο ποτήρι αναμιγνύεται νερό μαζί με το κρασί, ο λαός ενώνεται με το Χριστό» (Επιστολή 63,2 & 13)

«Ο Χριστός είναι ο άρτος μας, του οποίου αγγίζουμε το σώμα του» (De dominica orat.18)

«Η βία εισβάλλει στο σώμα και το αίμα Του και περισσότερο τώρα με τα χέρια και το στόμα τους αμαρτάνουν ενάντια στον Κύριο (οι ανάξιοι)» (De lapsis 16)

«Απειλεί [τους ιερείς που αρνούνται στον αμετανόητο τη μετάδοση της Θ. Ευχαριστίας λόγω της αμαρτίας της άρνησης] επειδή δεν θα δεχτεί το σώμα του Κυρίου με τα μολυσμένα χέρια του και δεν θα πιει το αίμα του Κυρίου με το μολυσμένο στόμα του. Οργίζεται ο βέβηλος με τους ιερείς [σελ. 71] Όταν άλλη γυναίκα είχε προσπαθήσει με ανάξια χέρια να ανοίξει το ΑΡΤΟΦΟΡΙΟ, στο οποίο υπήρχε το άγιο σώμα του Κυρίου, τρομοκρατήθηκε από φωτιά που ξεπήδησε, όταν αυτή τόλμησε να το αγγίξει. Και κάποιος άλλος, εξίσου βέβηλος, τόλμησε, κρυφά, μαζί με άλλους, να αρπάξει μέρος της θείας Κοινωνίας, ενώ λειτουργούσε ο ιερέας. Δεν μπόρεσε όμως να φάει ούτε να αγγίξει το άγιο σώμα του Κυρίου και ανάμεσα στα χέρια του, όταν το άνοιξε, βρήκε στάχτη» (αγ. Κυπριανός De lapsis 26 [251μ.Χ.], Ostracon.σ.75)

ΑΠΟΣΤΟΛΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΓΕΣ

«Οι διάκονοι, αφού πάρουν όσα περίσσεψαν, να τα μεταφέρουν στα ΠΑΣΤΟΦΟΡΙΑ» (Αποστολ. Διαταγαί ΕΠΕ 439)

ΤΕΡΤΥΛΛΙΑΝΟΣ

«Η χριστιανή σύζυγος κοινωνάει σπίτι της το βράδυ κρυφά από τον μη πιστό σύζυγό της τον [άγιο] άρτο πριν φάει κάτι άλλο» (Τερτυλλιανός [200μ.Χ.]ad uxorem, II,5)

ΒΑΣΙΛΕΙΟΣ ΜΕΓΑΣ

«Στην Αλεξάνδρεια δε και σ’ όλη την Αίγυπτο ακόμη και κάθε λαϊκός έχει συνήθως Κοινωνία στο σπίτι του και μεταλαμβάνει οποτεδήποτε θέλει. Άπαξ τελειώσει και δώσει την θυσία ο ιερέας, αυτός που την λαμβάνει ως σύνολο, μεταλαμβάνοντας από αυτήν καθημερινά, οφείλει να πιστεύει ότι μεταλαμβάνει και δέχεται αυτήν από αυτόν που την έδωσε» (Μ. Βασιλ.ΕΠΕ3.505)

ΕΥΣΕΒΙΟΣ ΚΑΙΣΑΡΕΙΑΣ

«Ο πρεσβύτερος τη νύχτα έδωσε στο παιδί τεμάχιο της ευχαριστίας… Το παιδί πήγε στην κλίνη του Σεραπίωνα… περιέβρεξε το τεμάχιο και αμέσως το έριξε στο στόμα του γέροντα, ο οποίος αφού κατάπιε λίγο αμέσως παρέδωσε το πνεύμα» (Ευσεβίου Εκκλ.Ιστ. ΣΤ44, 5 ΕΠΕ 2,331)

Α΄ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΚΗ

«Για αυτούς που πεθαίνουν να φυλαχθεί και τώρα ο παλαιός και κανονικός νόμος, ώστε, αν κάποιος πεθαίνει να μην αποστερείται το τελευταίο και αναγκαιότατο εφόδιο»(Α΄Οικουμ. Σύνοδος κανών 13).

(ΒΙΒΛΙΟ, ΖΗΤΩ ΑΠΟΔΕΙΞΕΙΣ, JOSH MCDOWEL, εκδ. ο Λόγος, σελ.245-273.
1Β. Προφητείες για τη Γέννησή Του. 
1. Γεννήθηκε από Γυναίκα. 
ΠΡΟΦΗΤΕΙΑ.
«Έχθρα θα βάλω ανάμεσα σ’ εσένα και στη γυναίκα, κι ανάμεσα στο σπέρμα σου και στο σπέρμα της. Εκείνος θα σου συντρίψει το κεφάλι κι εσύ θα του πληγώσεις τη φτέρνα»-Γένεση 3:15.
ΕΚΠΛΗΡΩΣΗ
«Όταν όμως έφθασε ο προκαθορισμένος καιρός, απέστειλε ο Θεός το Γιο του, που ήρθε μέσω γυναίκας και υποτάχθηκε στο νόμο»-Γαλάτες 4:4 (Δες επίσης Ματθαίος 1:20).
Ιουδαϊκή πηγή: Το Ταργκούμ του Όνκελου σχολιάζει το Γένεση 3:15 ως εξής: «Και θα βάλω έχθρα ανάμεσα στη γυναίκα και σ’ εσένα κι ανάμεσα στο γιο σου και στο γιο της. Εκείνος θα σε θυμάται, τι έκανες σ’ αυτόν στο παρελθόν, αλλά στο τέλος εσύ θα έχεις τα μάτια σου πάνω του και θα τον παρατηρείς» (Ethridge, TOJ, 41).
Η Ιουδαϊκή πηγή: Το Ταργκούμ του ψευδο-Ιωνάθαν γράφει για το Γένεση 3:15, «Και θα βάλω έχθρα ανάμεσα στη γυναίκα και σ’ εσένα, κι ανάμεσα στους απογόνους σου και στους απογόνους της. Και όταν οι απόγονοι της γυναίκας τηρήσουν τις εντολές του Νόμου, θα στραφούν εναντίον σου και θα σου συντρίψουν το κεφάλι, αλλά όταν εγκαταλείψουν τις εντολές του Νόμου, εσύ θα στραφείς εναντίον τους, και τότε θα τους πληγώσεις τη φτέρνα. Για αυτούς, όμως, θα υπάρχει θεραπεία, αλλά για σένα δεν θα υπάρχει καμία, και στο μέλλον θα κάνουν ειρήνη με την φτέρνα στις μέρες του βασιλιά, του Μεσσία» (Bowker, TRL, 122).
Ο David L. Cooper κάνει μια ενδιαφέρουσα παρατήρηση:
Στο Γένεση 3:15 βρίσκουμε την πρώτη προφητεία που αναφέρεται στο Σωτήρα του κόσμου, που αποκαλείται «το σπέρμα της γυναίκας». Στην πρωτότυπη προφητεία ο Θεός πρόλεγε τη μακρά διαμάχη η οποία θα ξεσπούσε ανάμεσα στο «σπέρμα της γυναίκας» και στο «σπέρμα του φιδιού» και που στο τέλος το σπέρμα της γυναίκας θα αναδεικνυόταν νικητής. Αυτή η αρχαία πρόβλεψη φανερώνει τη μάχη ανάμεσα στο Μεσσία του Ισραήλ, το Σωτήρα του κόσμου, από τη μια πλευρά, και στο Σατανά, τον εχθρό του ανθρώπου, από την άλλη πλευρά. Προλέγει τελικά συντριπτική νίκη, για το Μεσσία. Κάποιοι σχολιαστές πιστεύουν ότι απόηχος αυτής της υπόσχεσης και συνέπεια του ότι η Εύα την κατανόησε σωστά, βρίσκεται στο Γένεση 4:1- είναι η δήλωση της Εύας όταν γεννήθηκε ο Κάιν, ο πρωτότοκός της: γεννήθηκε. «Απέκτησα άνθρωπο με τη βοήθεια του Κυρίου». Η Εύα κατάλαβε ορθά την αρχαία προφητεία, αλλά την παρερμήνευσε εφαρμόζοντας την εκπλήρωσή της στον Κάιν, το γιο της. Είναι σαφές ότι η Εύα πίστεψε ότι το παιδί της υπόσχεσης θα ήταν ο ίδιος ο Ιεχωβά. Κάποιοι παλιοί Ιουδαίοι ερμηνευτές συνήθισαν να παρεμβάλλουν σε αυτή τη περικοπή τη λέξη «άγγελος» και να λένε ότι η Εύα ισχυρίστηκε ότι ο γιος της ήταν ο «άγγελος του Ιεχωβά». Αυτή η υπόθεση είναι αβάσιμη (Cooper. GM. 8. 9).
2. Γεννήθηκε από Παρθένο
ΠΡΟΦΗΤΕΙΑ
«Γι’ αυτό ο ίδιος ο Κύριος θα σας δώσει ένα σημείο: η παρθένος θα συλλάβει και θα γεννήσει γιο, ο οποίος θα ονομαστεί “Εμμανουήλ”(ο Θεός μαζί μας)» - Ησαΐας 7:14.
ΕΚΠΛΗΡΩΣΗ
«Και να πώς γεννήθηκε ο Ιησούς Xριστός: Η μητέρα του η Μαρία, αφού αρραβωνιάστηκε με τον Ιωσήφ, χωρίς να έρθουν σε σαρκική επαφή μεταξύ τους έμεινε έγκυος με την ενέργεια του Αγίου Πνεύματος... Ο Ιωσήφ... όμως δεν έρχονταν σε σαρκική επαφή μαζί της. ώσπου γέννησε το γιο της τον πρωτότοκο και τον ονόμασε ΙΗΣΟΥ· -(Ματθαίος 1:18. 24. 25. Δες επίσης Λουκάς 1:26-35).
Στα Εβραϊκά η λέξη «παρθένος υποδηλώνεται με δύο λέξεις:
1. Μπεθουλά: Η ορθή σημασία υποδηλώνει παρθένα κόρη (Γεν. 24:16. Λευιτ. 21:13, Δευτ. 22:14, 23. 28. Κριτ. 11:37. Α Βασ. 1:2). Το Ιωήλ 1:8. σύμφωνα με τον Unger, δεν αποτελεί εξαίρεση, επειδή εδώ «αναφέρεται στην απώλεια της αρραβωνιαστικιάς, όχι της συζύγου».
2. Αλμά: Νεαρή γυναίκα σε ηλικία γάμου. Αυτή η λέξη χρησιμοποιείται στο Ησαΐας 7:14.
«Το Άγιο Πνεύμα μέσω του Ησαΐα δε χρησιμοποίησε το λέξη μπεθουλά, επειδή τόσο η ιδέα της παρθενίας όσο και της ηλικίας γάμου έπρεπε να συνδυαστούν σε μία λέξη για να ταιριάξουν με το άμεσο ιστορικό πλαίσιο και την προφητική διάσταση της γέννησης του Μεσσία από παρθένο» (Unger, UBD, 1159).
Οι Εβδομήκοντα χρησιμοποιούν τη λέξη «παρθένος»: παρθένα, κόρη σε ηλικία γάμου, ή νεαρή παντρεμένη γυναίκα, αγνή παρθένα (Ματθ. 1:23. 24:1, 7, 11, Λουκάς 1:27, Πράξεις 21:9, Α' Κορ. 7:25, 28, 33, Β' Κορ. 11:2) (Unger, UBD, 1159). 
Όταν οι Εβδομήκοντα μετέφραζαν το Ησαΐας 7:14 στα Ελληνικά, χρησιμοποίησαν την λέξη παρθένος. Για αυτούς, το Ησαΐας 7:14 φανέρωνε ότι ο Μεσσίας θα γεννιόταν από παρθένο.
3. Γιος του Θεού
ΠΡΟΦΗΤΕΙΑ «Διακηρύττω εκείνο που ο Κύριος αποφάσισε. Μου είπε: “Γιος μου είσ’ εσύ·
σήμερα εγώ σε γέννησα”»- Ψαλμός 2:7
ΕΚΠΛΗΡΩΣΗ
«Κι ακούστηκε μια φωνή από τους ουρανούς που έλεγε: “Αυτός είναι ο Γιος μου ο αγαπητός,
μέσω του οποίου εκδήλωσα την εύνοια μου!”»- Ματθαίος 3:17 (Δες επίσης Ματθ. 16:16,
Μάρκος 9:7, Λουκάς 9:35, 22:70, Πράξεις 13:30-33, Ιωάννης 1:34, 49).
Μάρκος 3:11: Ακόμη και οι δαίμονες αναγνώρισαν ότι είναι Υιός Θεού.
Ματθαίος 26:63: Ακόμη και αρχιερέας αναγνώρισε ότι είναι Υιός Θεού.
Ο Ε. W. Hengstenberg γράφει: «Είναι αδιαμφισβήτητο γεγονός, και κοινώς παραδεχτό ακόμη και απ’ αυτούς που διαφωνούν, ότι αναφέρεται σε Αυτόν, ότι οι αρχαίοι Ιουδαίοι πίστευαν ότι ο Ψαλμός (Ψαλμός 2) αναφέρονταν στο Μεσσία» (Hengestenberg, COT, 43).
«Κατά την ενσάρκωση ο Πρωτότοκος ήρθε στον κόσμο (Εβρ. 1:6). Αλλά μόνο κατά και δια της ανάστασής Του εκδηλώθηκε η Θεότητα Του, ως Μονογενούς του Πατέρα, και επικυρώθηκε δημόσια από τον Πατέρα. “Σχετικά με το Γιο του, ο οποίος, παίρνοντας ανθρώπινη φύση. ήρθε στον κόσμο από το γένος του Δαβίδ, και ο οποίος με την ανάστασή του από τους νεκρούς αποδείχτηκε δυναμικά χάρη στο Πνεύμα της αγιοσύνης, πως είναι ο Γιος του Θεού. Δηλαδή ο Iησούς Χριστός ο Κύριός μας” (Ρωμ. 1:3)» (Fausset, CCEP, 107).
4. Απόγονος του Αβραάμ
ΠΡΟΦΗΤΕΙΑ
«Με τον απόγονό σου θα ευλογηθούν όλα τα έθνη της γης, επειδή υπάκουσες στην εντολή μου».- Γένεση 22:18 (Δες επίσης Γεν.12:2, 3)
ΕΚΠΛΗΡΩΣΗ
«Γενεαλογικό Βιβλίο του Ιησού Χριστού απόγονου του Δαβίδ, απόγονου του Αβραάμ» - Ματθαίος 1:1
«Οι υποσχέσεις, λοιπόν, δόθηκαν στον Αβραάμ και στον απόγονό του, γιατί, δε λέει η Γραφή: “Και τους απογόνους" στον πληθυντικό, σαν να επρόκειτο για πολλούς. αλλά μιλάει για έναν: “στον απόγονο σου", ο οποίος είναι ο Χριστός»- Γαλάτες 3:16
Η σπουδαιότητα αυτού του γεγονότος στο Γένεση 22:18 εδραιώνεται, όταν συνειδητοποιούμε ότι είναι η μόνη φορά, που ο Θεός ορκίζεται στον εαυτό Του για τη σχέση Του με τους πατριάρχες. 
Ο Matthew Henry λέει για το Γένεση 22:18, «Στο Σπέρμα σου, ένα συγκεκριμένο πρόσωπο που θα προέλθει από σένα (γιατί μιλάει όχι για πολλά, αλλά για ένα, όπως παρατηρεί ο απόστολος (Γαλάτες 3:16), θα ευλογηθούν όλα τα έθνη της γης, ή θα ευλογήσουν τον εαυτό τους όπως αναφέρει το Ησ. 65:16» (Henry, MHCWB, 82).
Αυτό το εδάφιο αναφέρει ότι ο Μεσσίας θα προέλθει από την Εβραϊκή φυλή.
5. Γιος του Ισαάκ
ΠΡΟΦΗΤΕΙΑ
«Αλλά ο Θεός τού είπε:...από τον Ισαάκ θ’ αποκτήσεις τους απογόνους σου»-Γένεση 21:12
ΕΚΠΛΗΡΩΣΗ
«Ο Ιησούς...γιου του Ισαάκ»- Λουκάς 3:23,34 (Δες επίσης Ματθαίος 1:2)
Ο Αβραάμ είχε δύο γιους: τον Ισαάκ και τον Ισμαήλ. Τώρα ο Θεός διαγράφει το ένα από τα δύο σκέλη της γενεαλογίας του Αβραάμ.
6. Γιος του Ιακώβ
ΠΡΟΦΗΤΕΙΑ
«Τον βλέπω, αλλά όχι τώρα· τον ατενίζω, μα όχι από κοντά. Ένα αστέρι θ’ ανατείλει απ’ τον Ιακώβ, ραβδί ηγεμονικό θα υψωθεί απ’ τον Ισραήλ, που θα χτυπήσει τα μηλίγγια της Μωάβ και την κορφή του κεφαλιού όλων του Σηθ των απογόνων»-Αριθμοί 24:17 (Δες επίσης Γεν. 35:10-12)
ΕΚΠΛΗΡΩΣΗ
Ο Ιησούς... γιου του Ιακώβ»- Λουκάς 3:23,34 (Δες επίσης Ματθαίος 1:2 και Λουκάς 1:33)
Ιουδαϊκή πηγή: Το Ταργκούμ του Ιωνάθαν αναφερόμενο στο Γέν. 35; 11, 12 λέει, «Και ο Κύριος είπε σε αυτόν, εγώ είμαι ο Ελ Σαδδάι: αυξάνεστε και πληθύνεστε, ένα άγιο έθνος, και μια σύναξη προφητών και ιερέων θα προέλθει από τους γιους και απογόνους σου, και θα προέλθουν από σένα δύο βασιλείς. Και η γη που έδωσα στον Αβραάμ και τον Ισαάκ θα την δώσω σε σένα, και στους απογόνους σου θα δώσω τη γη» (Ethridge, TOJ, 279).
Ιουδαϊκή πηγή: Το Ταργκούμ του Όνκελου αναφερόμενο στους Αριθμούς 24:17 αναφέρει, «Τον βλέπω, αλλά όχι τώρα, θα τον κοιτάζω, αλλά όχι από κοντά. Όταν από τον Ιακώβ θα σηκωθεί ένας βασιλιάς, και ο Μεσιμπά θα χριστεί από τον Ισραήλ» (Ethridge, TOJ. 309).
Στα παραπάνω Ταργκούμ παρατηρούμε ότι οι Ιουδαίοι έδωσαν Μεσσιανική διάσταση στα παραπάνω εδάφια. Ο Paul Heinisch λέει ότι «την εποχή του Αδριανού (132 μ.Χ.) οι Ιουδαίοι επαναστάτησαν ενάντια στο Ρωμαϊκό ζυγό, αποκάλεσαν τον ηγέτη τους Βαρ-Κοχεβά, “Ο Γιος του Αστέρα”. Επειδή πίστευαν ότι το όραμα του Βαλαάμ για το αστέρι του Ιακώβ εκπληρώθηκε τότε, και ότι μέσω αυτού ο Θεός θα καταστρέψει τους Ρωμαίους» (Heinisch, CP, 44, 45).
Ο Hengstenberg στο βιβλίο του, Christology of the Old Testament, (Χριστολογία της Παλαιάς Διαθήκης) σημειώνει ότι «από αυτόν τον Ηγέτη, οι Ιουδαίοι από πολύ νωρίς είχαν καταλάβει το Μεσσία, είτε αποκλειστικά, ή κατά κύριο λόγο, με μια δευτερεύουσα αναφορά στο Δαβίδ. Είτε η αποκλειστική του σχέση με το Μεσσία διατηρείτο, ή επιτρεπόταν πραγματικά η αναφορά, στην πρώτη περίπτωση, στον Δαβίδ. Αλλά τότε τόσο αυτός όσο και οι προσωρινές νίκες του θεωρούνταν τύποι του Χριστού, και των πνευματικών Του νικών, οι οποίες (σύμφωνα με αυτή την ανάλυση) ο προφήτης είχε ιδιαίτερα στο μυαλό του» (Hengstenberg, COT, 34).
Ο Ισαάκ είχε δύο γιους: τον Ιακώβ και τον Ησαύ. Τώρα ο Θεός διαγράφει ένα από τα δύο σκέλη της γενεαλογίας του Ισαάκ.
7. Φυλή του Ιούδα
ΠΡΟΦΗΤΕΙΑ
«Ποτέ ο Ιούδας την εξουσία δε θα χάσει, ούτε το σκήπτρο του αρχηγού μεσ’ απ’ τα πόδια του, ωσότου έρθει “άρχοντας”, σ’ αυτόν που οι λαοί θα υπακούσουν»-Γένεση 49:10 (Δες επίσης Μιχαίας 5:2)
ΕΚΠΛΗΡΩΣΗ
«Ο Ιησούς...γιου του Ιούδα» - Λουκάς 3:23,33 (Δες επίσης Ματθαίος 1:2 και Εβραίους 7:14)
Ιουδαϊκή πηγή: Το Ταργκούμ του Ιωνάθαν στο Γένεση 49:10,11 αναφέρει, «Οι βασιλείς δε θα πάψουν, ούτε οι ηγέτες, από τον οίκο του Γεχουντά, ούτε η διδασκαλία του νόμου από το σπέρμα του μέχρι την ώρα που ο Βασιλιάς, ο Μεσιχά, θα έρθει, ο νεότερος από τους γιους του, και εξ’ αιτίας του οι άνθρωποι θα συναχθούν μαζί. Πόσο όμορφος είναι ο Βασιλιάς, και Μεσιχά που θα σηκωθεί από τον οίκο του Γεχουντά!» (Ethridge, TOJ, 331).
Ιουδαϊκή πηγή: Το Ταργκούμ του Ιωνάθαν στο Γένεση 49:11 αναφέρει, «Πόσο ευγενής είναι ο Βασιλέας, ο Μεσσίας. που πρόκειται να σηκωθεί από τον οίκο του Ιούδα!» (Bowker, TRL. 278).
Ο Ιακώβ είχε 12 γιους από τους οποίους προήλθαν οι δώδεκα φυλές του Εβραϊκού έθνους. Τώρα ο Θεός διαγράφει τα έντεκα δωδέκατα από τις φυλές του Ισραήλ. Ο Ιωσήφ δεν είχε φυλή με το όνομά του, αλλά οι δύο γιοι του ο Εφραίμ και ο Μανασσής έγιναν αρχηγοί φυλών.
8. Από τον Ιεσσαί
ΠΡΟΦΗΤΕΙΑ
«Ένα κλωνάρι θα φυτρώσει απ’ τον κορμό του Ιεσσαί κι ένα κλαδί θα ξεπροβάλει
από τις ρίζες του» -Ησαΐας 11:1 (Δες επίσης Ησ. 1:10)
ΕΚΠΛΗΡΩΣΗ
«Ο Ιησούς… γιου του Ιεσσαί» -Λουκάς 3,23,32
Ιουδαϊκή πηγή: Το Ταργκούμ του Ησαΐα γράφει. «Κι ένας Βασιλιάς θα προέλθει από τους γιους του Ιεσσαί, και ένας Χρισμένος (ή Μεσσίας) θα ανατραφεί από του γιους των γιων του. Και θα αναπαυτεί πάνω του ένα πνεύμα από τον Κύριο, το πνεύμα της σοφίας και της αποκάλυψης, το πνεύμα της συμβουλής και της εξουσίας, το πνεύμα της γνώσης, και το πνεύμα του φόβου του Κυρίου» (Stenning, ΤΙ, 40). 
Ο Delitzsch σχολιάζει, «Από τις ράβδους του Ιεσσαί, από τα απομεινάρια της εκλεκτής βασιλικής οικογένειας η οποία βούλιαζε μέσα στην ασημαντότητα του οίκου από τον οποίο προήλθε, τώρα ξεπετάγεται ένα κλαδάκι, το οποίο υπόσχεται να παραγάγει τον κορμό. Και εκεί κάτω, στις ρίζες που βρίσκονται μέσα στη γη, και αναδύονται λίγο πάνω από αυτή, εμφανίζεται ένα φρέσκο πράσινο βλαστάρι. Στην ιστορική καταγραφή της εκπλήρωσης, γίνεται αντιληπτή ακόμη και η ηχώ των λόγων των προφητών: το βλαστάρι, στην αρχή τόσο ταπεινό και ασήμαντο, ήταν ένα φτωχός και καταφρονεμένος Ναζωραίος (Ματθαίος 2:23)» (Delitzsch. BCPI, 281, 282).
9. Ο Οίκος του Δαβίδ
ΠΡΟΦΗΤΕΙΑ
«“Έρχεται η μέρα” λέει ο Κύριος “που θ’ αναδείξω βασιλιά ένα γνήσιο βλαστό του Δαβίδ. Αυτός θα βασιλέψει μ’ επιτυχία· θα κρίνει δίκαια στη χώρα, γιατί ο ίδιος θα υπακούσει στο νόμο του Θεού”»
- Ιερεμίας 23:5
ΕΚΠΛΗΡΩΣΗ
«Ο Ιησούς... γιου του Δαβίδ» Λουκάς 3:23,31 (Δες επίσης Ματθαίος. 1:1,9:27,15:22.
20:30. 31, 21:9,15, 22:41-46, Μάρκος 9:10. 10:47,48, Λουκάς 18:38, 39, Πράξεις 13:22, 23, Αποκάλυψη 22:16)
Ιουδαϊκή πηγή: Ο Μεσσίας αναφερόμενος ως «Γιος του Δαβίδ» κάνει την εμφάνισή του σε πάρα πολλά Ταλμούδ.
Ο Driver σχολιάζει το Β' Σαμουήλ 17:11 και λέει: «Εδώ ο Νάθαν έρχεται στο κυρίως θέμα της προφητείας του - την υπόσχεση που δεν είχε να κάνει με το Δαβίδ αυτόν καθ’ αυτόν, αλλά με τους απογόνους του, και στη διακήρυξη ότι δεν θα ήταν ο Δαβίδ αυτός που θα έχτιζε τον οίκο του Γιαχβέ, αλλά ο Γιαχβέ θα ήταν αυτός που θα έχτιζε έναν οίκο στο Δαβίδ» (Driver. ΝΗΤ, 275).
Ο Jacob Minkin στο βιβλίο του The World of Moses Maimonides,(0 Κόσμος του Μωυσή Μαϊμονίδη) παραθέτει την άποψη αυτού του μορφωμένου Ιουδαίου μελετητή: «Παραλείποντας τις μυστικιστικές εικασίες αναφορικά με το Μεσσία, την προέλευση, τη δράση, και τις θαυμαστές υπερφυσικές δυνάμεις του, ο Μαϊμονίδης επέμενε ότι έπρεπε να θεωρείται ένα θνητό ανθρώπινο ον, που θα διέφερε από τους συνανθρώπους του μόνο στο γεγονός ότι θα ήταν σπουδαιότερος, σοφότερος, και ενδοξότερος απ’ αυτούς. Θα πρέπει να είναι απόγονος του οίκου του Δαβίδ και σαν κι αυτόν, θα ασχολείτο με τη μελέτη του Νόμου και την τήρηση των εντολών του» (Minkin, WMM, 63).
Ο Ιεσσαί είχε οκτώ γιους τουλάχιστον (δες Α' Σαμ. 16:10,11). Τώρα ο Θεός διέγραψε όλους τους γιους του Ιεσσαί εκτός από έναν: το Δαβίδ.
10. Γεννήθηκε στη Βηθλεέμ 
ΠΡΟΦΗΤΕΙΑ
«Από σένα Βηθλεέμ, πόλη της περιοχής όπου κατοικεί η συγγένεια Εφραθά, αν και είσαι από τις πιο μικρές πόλεις του Ιούδα, εγώ θα κάνω να προέλθει εκείνος που θα γίνει άρχοντας του Ισραήλ. Η καταγωγή του είναι πολύ παλαιά, ανάγεται στις αρχαίες ημέρες» (Μιχαίας 5,2)
ΕΚΠΛΗΡΩΣΗ
«Αφού λοιπόν γεννήθηκε ο Ιησούς Χριστός στη Βηθλεέμ της Ιουδαίας». - Ματθαίος 2:1 (Δες επίσης Ματθαίο 2:4, Λουκά 2:4-7,Ιωάννη 7:42)
Στο Ματθαίος 2:6 οι γραμματείς είπαν στον Ηρώδη με μεγάλη σιγουριά ότι ο Χριστός θα γεννιόταν στη Βηθλεέμ. Ήταν ευρέως γνωστό μεταξύ των Ιουδαίων ότι ο Χριστός θα γεννιόταν στη Βηθλεέμ (δες Ιωάννη 7:42). “Βηθλεέμ” σημαίνει “οίκος άρτου”, και ήταν το μόνο μέρος που ήταν κατάλληλο για να γίνει ο τόπος γεννήσεως αυτού που είναι ο Άρτος της Ζωής (Henry, MHC, 1414).
Τώρα ο Θεός διαγράφει όλες τις πόλεις του κόσμου, κρατάει μόνο μια, για τον ερχομό του Υιού του που “γίνεται σαρξ”.
11. Του Δόθηκαν Δώρα
ΠΡΟΦΗΤΕΙΑ
«Οι βασιλιάδες της Θαρσείς και των χωρών των μακρινών δώρα θα φέρουν· θα δώσουν φόρο υποτέλειας οι βασιλιάδες της Σαβά και της Σεβά».- Ψαλμός 72:10 (δες επίσης Ησ. 60:6)
ΕΚΠΛΗΡΩΣΗ
«Κατέφθασαν στα Ιεροσόλυμα, σοφοί από την Ανατολή...κι έπεσαν και τον προσκύνησαν. Κατόπιν άνοιξαν τους θησαυρούς τους και του πρόσφεραν δώρα: Χρυσό και λιβάνι και σμύρνα». - Ματθαίος 2:1,11
Η ιστορική εκπλήρωση αυτού του εδαφίου είναι στο Σολομώντα. Η Μεσσιανική εφαρμογή ενισχύεται από το εδάφιο 12 μέχρι το εδάφιο 15 (Ψαλμός 72).
Οι κάτοικοι του Σαβά και της Σεβά, ζούσαν στην Αραβία (Nezekin, ΒΤ, 941,1006). Ο Mathew Henry λέει για το Ματθαίος 2, εδάφια 1 και 11, ότι οι σοφοί «προέρχονταν από την ανατολή, που ήταν γνωστοί για τις προφητείες τους (Ησ. 2:6). Η Αραβία αποκαλείται “γη της ανατολής” (Γεν. 25:6) και οι Άραβες αποκαλούνται, “νομάδες της ανατολής” (Κριτές 6:3). Τα δώρα που έφεραν ήταν προϊόντα εκείνης της χώρας» (Henry, MHC, 16). 
12. Ο Ηρώδης Σκοτώνει τα Παιδιά
ΠΡΟΦΗΤΕΙΑ
«Ακούστηκε στη Ραμά κραυγή, θρήνος και κλάματα και στεναγμός βαρύς. Για τα παιδιά της κλαίει η Ραχήλ, μα πουθενά παρηγοριά δε βρίσκει, γιατί πια δεν υπάρχουν στη ζωή» - Ιερεμίας 31:15
ΕΚΠΛΗΡΩΣΗ
«Τότε, ο Ηρώδης σαν είδε ότι εξαπατήθηκε από τους σοφούς, θύμωσε πάρα πολύ και έστειλε και σκότωσε όλα τα παιδιά μέσα στη Βηθλεέμ και σ’ όλη την περιφέρεια της από δύο χρονών και κάτω, σύμφωνα με τον χρόνο που εξακρίβωσε από τους σοφούς».- Ματθαίος 2:16
Στο Ιερεμίας 31:17,18 αναφέρεται η διασπορά και η εξόντωση του Ισραήλ. Τι είχε να κάνει η δολοφονία των νηπίων της Βηθλεέμ από τον Ηρώδη με την εξορία; Έκανε ο Ματθαίος λάθος όταν θεώρησε ότι η προφητεία του Ιερεμία εκπληρώθηκε από την κτηνωδία του Ηρώδη (Ματθ. 2:17,18) ή τη δολοφονία των αθώων ως προέκταση της καταστροφής του Ισραήλ ή του Ιούδα; Ο Laetsch αναφέρει
«Όχι. Κατηγορηματικά όχι. Το όλο πλαίσιο του κεφαλαίου 31, αρχίζοντας από το 30:20 και συνεχίζοντας μέχρι το κεφ. 33:26, είναι Μεσσιανικό. Τα τέσσερα κεφάλαια αναφέρουν στον ερχομό της σωτηρίας του Κυρίου, στον ερχομό του Μεσσία να εγκαθιδρύσει το Βασίλειο του Δαβίδ στη μορφή μιας νέας διαθήκης, της οποίας βάση θα είναι η συγχώρεση των αμαρτιών (κεφ. 31:31-34). Μια βασιλεία στην οποία κάθε αποκαμωμένος και θλιμμένος θα βρει παρηγοριά (εδ. 12-14,25). Ως παράδειγμα αυτής της παρηγοριάς ο Κύριος λέει ότι η παρηγοριά θα επεκταθεί στις μητέρες που υπέφεραν μεγάλη απώλεια για χάρη του Χριστού, τη βάρβαρη σφαγή των παιδιών τους (Laetsch, BCJ, 250).
2Β. Προφητείες για τη Φύση Του
13. Την Προΰπαρξή Του
ΠΡΟΦΗΤΕΙΑ
«Αλλά από σένα Βηθλεέμ, πόλη της περιοχής όπου κατοικεί η συγγένεια Εφραθά, αν και είσαι μια από τις πιο μικρές πόλεις του Ιούδα, εγώ θα κάνω να προέλθει εκείνος που θα γίνει άρχοντας του Ισραήλ. Η καταγωγή του είναι από πολύ παλιά· ανάγεται στις αρχαίες μέρες»-Μιχαίας 5:1
ΕΚΠΛΗΡΩΣΗ
«Και είναι αυτός που υπήρχε πριν απ’ όλα και τα πάντα έχουν συγκροτηθεί χάρη σ’ αυτόν»
- Κολοσσαείς 1:17 (Δες επίσης Ιωάννης 17:5,24, Αποκάλυψη 1:1,2, 1:17, 2:8, 8:58, 22:13)
Ιουδαϊκή πηγή: Το Ταργκούμ του Ησαΐα λέει, «Ο προφήτης είπε στον οίκο του Δαβίδ: Παιδί γεννήθηκε σ’ εμάς, γιος δόθηκε σ’ εμάς, και έχει πάρει το Νόμο στα χέρια Του για να τον τηρήσει, και το όνομα Του έχει δοθεί από παλιά, Θαυμαστός σύμβουλος, Δυνατός Θεός, Αυτός που ζει αιώνια, ο Χρισμένος (ή Μεσσίας), στις μέρες του η ειρήνη θα αυξηθεί σ’ εμάς» (Ησ. 9:6) (Stenning, ΤΙ, 32).
Ιουδαϊκή πηγή: Το Ταργκούμ του Ησαΐα λέει, «Αυτό λέει ο Κύριος, ο Βασιλιάς του Ισραήλ, και ο Σωτήρας Του ο Κύριος των Δυνάμεων: Εγώ είμαι Αυτός, Εγώ είμαι Αυτός που ήμουν εξ αρχής. Ναι, οι αιώνες ανήκουν σ’ εμένα, και εκτός από μένα δεν υπάρχει άλλος Θεός» (Ησ. 44:6) (Stenning, ΤΙ, 148)
Ο Ηengstenberg λέει για το Μιχαίας 5:2, «Γενικά, βεβαιώνεται η ύπαρξη του Μεσσία, πριν από την γέννησή του στη Βηθλεέμ. Εδώ έχουμε αναφορά της αιώνιας ύπαρξής Του σε αντιπαραβολή με όλους τους αιώνες» (Hengstenberg, COT, 573). 
14. Θα ονομαστεί Κύριος
ΠΡΟΦΗΤΕΙΑ
«Είπε στον Κύριό μου ο Κύριος: “Κάθισε στα δεξιά μου, ώσπου να υποτάξω τους εχθρούς σου κάτω απ’ την εξουσία σου”» -Ψαλμός 110:1 (Δες επίσης Ιερ. 23:6)
ΕΚΠΛΗΡΩΣΗ
«Ότι σήμερα γεννήθηκε στη πόλη του Δαβίδ Σωτήρας για σας, που είναι ο Χριστός, ο Κύριος» -Λουκάς 2:11
«Τους λέει: ‘Τότε πώς ο Δαβίδ, με έμπνευση του Πνεύματος, τον αποκαλεί Κύριο, λέγοντας:
Είπε ο Κύριος στον Κύριό μου: Στα δεξιά μου να κάθεσαι, ώσπου να θέσω τους εχθρούς σου κάτω από τα πόδια σου;’ Αν λοιπόν, ο Δαβίδ τον αποκαλεί Κύριο, τότε πως γίνεται να είναι ο απόγονός του”»- Ματθαίος 22:43-45
Ιουδαϊκή πηγή: Το Μιδράς Τελλιχίμ, ερμηνευτικό στους Ψαλμούς. 200-500 μ.Χ., στον Ψαλμό 21:1 λέει, «Ο Θεός αποκαλεί το Βασιλιά Μεσσία με το όνομά Του. Αλλά ποιο είναι το όνομά Του; Απάντηση: Ιεχωβά ο πολεμιστής» (Εξ. 15:3) (Laetsch. BCJ. 193).
Ιουδαϊκή πηγή: Το Εχα Ραμπαθί, 200-500 μ.Χ (Μεγάλο Ερμηνευτικό πάνω στην Πεντάτευχο και τους Πέντε Παπύρους), σχολιάζοντας το Θρήνοι 1:16 αναφέρει: «"Ποιο είναι το όνομα του Μεσσία;” Ο ραβίνος Αββά Μπεν Καχανά (200-300 μ.Χ.) έχει πει: Ιεχωβά είναι το όνομά Του, και αυτό αποδεικνύεται από τη φράση “Αυτό είναι το όνομα Του“» (Ιερεμίας 23:6) (Laetsch, BCJ, 193).
«Ο Κύριος είπε στον Κύριό μου. “Ο Ιεχωβά είπε στον Αδωνάι." ή “στον Κύριό μου" - ο Κύριος του Δαβίδ, όχι απλά με την δική του προσωπική ικανότητα, αλλά ως αντιπρόσωπος του Ισραήλ, κυριολεκτικά και πνευματικά. Επειδή ακριβώς απευθύνεται σ' Αυτόν ως Κύριο του Ισραήλ και της Εκκλησίας, ο Χριστός τον αναφέρει στα τρία Ευαγγέλια. "Ο Δαβίδ τον αποκαλεί Κύριο", “όχι τον Κύριό Του"» (Fausset. CCE. 346).
15. Το Όνομά Του θα Είναι Εμμανουήλ (ο Θεός Μαζί Mας)
ΠΡΟΦΗΤΕΙΑ
«Γι’ αυτό ο ίδιος ο Κύριος θα σας δώσει ένα σημείο: η παρθένος θα συλλάβει και θα γεννήσει γιο, ο οποίος θα ονομαστεί “Εμμανουήλ” (ο Θεός μαζί μας)»- Ησαΐας 7:14
ΕΚΠΛΗΡΩΣΗ
«Δείτε! Η παρθένος θα συλλάβει και θα γεννήσει γιο, και θα τον ονομάσουμε Εμμανουήλ, που σημαίνει: Ο Θεός μαζί μας». - Ματθαίος 1:23 (Δες επίσης Λουκάς 7:16)
Ιουδαϊκή πηγή: Το Ταργκούμ του Ησαΐα αναφέρει για το Ησαΐας 7:14 τα εξής: «Έτσι ο Κύριος ο ίδιος θα σου δώσει ένα σημάδι. Ναι, η κόρη έχει ένα παιδί, και θα γεννήσει ένα γιο, και θα τον αποκαλέσουν Εμμανουήλ» (Stenning, ΤΙ, 24).
Ο Delitzsch λέει για το Ησαΐας 9:6, «Δεν υπάρχει λόγος να μη δεχτούμε το Ελ σε αυτό το όνομα του Μεσσία με τη μορφή Ιμμανού-Ελ. Επιπλέον, το όνομα του Θεού στον Ησαΐα είναι πάντοτε Ελ, και ο προφήτης γνώριζε πολύ καλά την αντίθεση μεταξύ του Ελ και του Αδάμ, όπως φανερώνει καθαρά το κεφ. 31:3 (Ωσηέ 11:9)» (Delitzsch, BCPI, 252).
16. Θα Είναι Προφήτης
ΠΡΟΦΗΤΕΙΑ
«Εγώ θ’ αναδείξω μέσα από τον ίδιο τους το λαό έναν προφήτη γι’ αυτούς, σαν εσένα. Θα βάλω τα λόγια μου στο στόμα του και θα τους λέει όλα όσα εγώ θα τον διατάξω».-Δευτερονόμιο 18:18
ΕΚΠΛΗΡΩΣΗ
«Και τα πλήθη απαντούσαν:“Αυτός είναι ο Ιησούς! Ο προφήτης από τη Ναζαρέτ της Γαλιλαίας”».
- Ματθαίος 21:11 (Δες επίσης Λουκάς 7:16, Ιωάννης 4:19. 6:14, 7:40)
Ιουδαϊκή πηγή: Ο Ιουδαίος μελετητής Μαίμονίδης, σε μια επιστολή του προς την κοινότητα της Υεμένης, διατυπώνει τη σημασία της Μεσσιανικότητας γράφοντας, «Ο Μεσσίας θα είναι ένας πολύ σπουδαίος Προφήτης, μεγαλύτερος όλων των Προφητών με εξαίρεση το Μωυσή το δάσκαλό μας...το κύρος Του θα είναι μεγαλύτερο από όλων των Προφητών, με εξαίρεση το Μωυσή. Ο Δημιουργός, ευλογημένος να είναι, θα τον ξεχωρίσει με χαρακτηριστικά που δεν είχε ούτε ο Μωυσής, γιατί ειπώθηκε για αυτόν, “Η μεγαλύτερη ευχαρίστησή του θα είναι να σέβεται τον Κύριο. Δεν θα κρίνει κατά τα φαινόμενα και δεν θα αποφασίζει από τα λεγόμενα”» (Ησαΐας 11:3) (Cohen, ΤΜ, 221)
Ο Χριστός συγκρινόμενος με το Μωυσή:
1. Όταν ήταν νήπιο σώθηκε από βίαιο θάνατο.
2. Ήταν πρόθυμος να γίνει ο Λυτρωτής του λαού Του (Εξ. 3:10).
3. Λειτούργησε ως μεσίτης ανάμεσα στο Γιαχβέ και στον Ισραήλ (Εξ. 19; 16, 20:18).
4. Μεσίτευσε υπέρ των αμαρτωλών (Εξ. 32:7-14, 33, Αριθ. 14; 11-20).
«Κύριε, βλέπω πως εσύ είσαι προφήτης» (Ιωάννης 4:19).
Ο Kligerman λέει: «Η χρήση του όρου “προφήτης” από τους Ιουδαίους των ημερών του Ιησού φανερώνει όχι μόνο το γεγονός ότι περίμεναν ο Μεσσίας να είναι προφήτης σύμφωνα με την υπόσχεση του 18ου κεφαλαίου του Δευτερονομίου, αλλά επίσης ότι Αυτός που θα έκανε αυτά τα θαύματα θα ήταν πραγματικά ο Προφήτης της Επαγγελίας» (Klingerman. ΜΡΟΤ, 22, 23)
«Γιατί, ο Νόμος δόθηκε μέσω του Μωυσή, μα η χάρη και η αλήθεια μέσω του Ιησού Χριστού εξασφαλίστηκαν» (Ιωάννης 1:17).
17. lερέας
ΠΡΟΦΗΤΕΙΑ
«Ο Κύριος τ’ ορκίστηκε και δε θ’ αλλάξει γνώμη: Εσύ είσαι ιερέας για πάντα όπως ο Μελχισεδέκ»
- Ψαλμός 110:4
ΕΚΠΛΗΡΩΣΗ
«Γι’ αυτό άγιοι αδελφοί, εσείς που συμπεριλαμβάνεστε στους αποδέκτες της ουράνιας πρόσκλησης, μάθετε καλά ποιος είναι ο απεσταλμένος του Θεού και αρχιερέας τον οποίο ομολογούμε, ο Ιησούς Χριστός δηλαδή» - Εβραίους 3:1
«Έτσι κι ο Χριστός, δεν ήταν ο ίδιος που απένειμε στον εαυτό του τη δόξα να γίνει αρχιερέας, αλλά εκείνος που του είπε: “Ο Γιος μου είσαι εσύ, εγώ σ’ έχω γεννήσει σήμερα”, όπως λέει και σε μια διαφορετική περίπτωση: “Εσύ είσαι ιερέας παντοτινός σύμφωνα με τον τύπο του Μελχισεδέκ”». - Εβραίους 5:5,6
Η τελική νίκη του λαού του Μεσσία ενάντια στον κόσμο και στο Σατανά είναι...σίγουρη. Ο όρκος του Θεού δεν συνόδευσε την ιεροσύνη του Ααρών, όπως κάνει ο ιερέας σύμφωνα με τον τύπο του Μελχισεδέκ, που «έγινε αρχιερέας όχι με βάση κάποια νομική διάταξη που αφορά την πρόσκαιρη ανθρώπινη ζωή, αλλά με βάση τη δύναμη του να δίνει ζωή ακατάλυτη». «Ιερέας παντοτινός σύμφωνα με τον τύπο του Μελχισεδέκ», εξηγεί το Εβραίους 7:15, «ιερέας όμοιος με τον Μελχισεδέκ». Ο όρκος της διαθήκης από τον Πατέρα προς τον Υιό είναι θα παρηγορηθεί ο λαός του Μεσσία. Η τιμωρία του Ουζζία για το σφετερισμό των λειτουργιών του ιερέα φανερώνει ότι ο Δαβίδ δεν μπορεί να είναι ο Βασιλιάς-Ιερέας που περιγράφεται εδώ (Β' Χρον. 26:16-21). Ο ασυνήθιστος όρκος του Θεού φανερώνει ότι ο Βασιλιάς-Ιερέας εδώ είναι κάτι το διαφορετικό. Ο Δαβίδ πέθανε, αλλά αυτός ο Ιερέας του τύπου του Μελχισεδέκ ζει για πάντα. Στο Ζαχαρίας 6:9-15, ειδικά το εδάφιο 13, περιγράφει με παρόμοιο τρόπο το Μεσσία: «Θα κάθεται στο θρόνο του και θα εξουσιάζει. Ο αρχιερέας θα στέκεται πλάι στο θρόνο...» (Fausset, CCE, 347).
18. KΡΙΤΗΣ
ΠΡΟΦΗΤΕΙΑ
«Ο Κύριος είναι ο Κυβερνήτης μας, ο Κύριος είναι ο νομοθέτης μας. ο Κύριος είναι ο βασιλιάς μας, εκείνος θα μας σώσει»- Ησαΐας 33:22
ΕΚΠΛΗΡΩΣΗ
«Τίποτε δεν μπορώ να κάνω εγώ από μόνος μου. Κρίνω σύμφωνα με όσα ακούω, και η κρίση η δική μου είναι δίκαιη, γιατί δεν επιζητώ να γίνει το δικό μου θέλημα, αλλά το θέλημα του Πατέρα μου, που μ’ έστειλε». - Ιωάννης 5:30 (Δες επίσης Β Τιμ. 4:1)
Η Ιουδαϊκή πηγή: Το Ταργκούμ του Ησαΐα αναφέρει για το Ησαΐας 33:22, «Γιατί ο Κύριος είναι ο Κριτής μας, που μας έβγαλε με τη δύναμή του έξω από την Αίγυπτο. Ο Κύριος είναι ο δάσκαλός μας, που μας έδωσε στο όρος Σινά τη διδασκαλία του νόμου. Ο Κύριος είναι ο Βασιλιάς μας, θα μας ελευθερώσει, και θα κάνει δίκαιη εκδίκηση ενάντια στις στρατιές των εχθρών μας» (Stenning, ΤΙ, 110)
«Κριτής... Νομοθέτης... Βασιλιάς - η τέλεια αντίληψη της θεοκρατίας, η οποία θα πραγματοποιηθεί μόνο από το Μεσσία: η δικαστική, νομοθετική, και διοικητική λειτουργία του Βασιλιά, την οποία θα ασκήσει ο ίδιος αυτοπροσώπως (Ησαΐας 11:4, Ιάκωβος 4:12)» (Fausset, CCE, 666) 
19. Bασιλιάς
ΠΡΟΦΗΤΕΙΑ
«“Εγώ” - θα πει - “έχρισα στη Σιών το βασιλιά μου, στο άγιο μου βουνό”»- Ψαλμός 2:6 (δες επίσης Ιερ. 23:5, Ζαχ. 9:9)
ΕΚΠΛΗΡΩΣΗ
«Και πάνω από το κεφάλι του τοποθέτησαν γραπτή την αιτία της καταδίκης του: ΑΥΤΟΣ ΕΙΝΑΙ Ο ΙΗΣΟΥΣ, Ο ΒΑΣΙΛΙΑΣ ΤΩΝ ΙΟΥΔΑΙΩΝ». - Ματθαίος 27:37 (Δες επίσης Ματθ. 21:5, Ιωάννης 18:33-38)

20. Ιδιαίτερο Χρίσμα από το Άγιο Πνεύμα
ΠΡΟΦΗΤΕΙΑ
«Πάνω του θ’ αναπαύεται το Πνεύμα του Κυρίου το πνεύμα αυτό που θα του δίνει σοφία και σύνεση, την ικανότητα ν’ αποφασίζει, τη δύναμη να εκτελεί, τη γνώση του Κυρίου, το σεβασμό στον Κύριο» - Ησαΐας 11:2 (Δες επίσης Ψαλμ. 45:7, Ησ. 42:1, 61:1,2)
ΕΚΠΛΗΡΩΣΗ
«Βαπτίστηκε λοιπόν ο Ιησούς και βγήκε αμέσως από το νερό. Ξαφνικά τότε, οι ουρανοί ανοίχτηκαν γι’ αυτόν και είδε το Πνεύμα του Θεού να κατεβαίνει σαν περιστέρι και να έρχεται πάνω του. Και ακούστηκε μια φωνή από τους ουρανούς, που έλεγε: “Αυτός είναι ο Γιος μου ο αγαπητός, μέσω του οποίου εκδήλωσα την εύνοιά μου”».- Ματθαίος 3:16, 17 (Δες επίσης Ματθ. 12:17- 21, Μάρκος 1:10, 11, Λουκάς 4:15-21,43, Ιωάννης 1:32)
Ιουδαϊκή πηγή: Το Ταργκούμ του Ησαΐα λέει για το Ησαΐας 11:1-4, «Και ένας βασιλιάς θα προέλθει από τους γιους του Ιεσσαί, και ένας Χρισμένος (ή Μεσσίας) θα ανατραφεί από τους γιους των γιων του. Και πάνω σε αυτόν θα αναπαύεται το πνεύμα του Κυρίου, το πνεύμα της σοφίας και της σύνεσης, και του φόβου του Κυρίου: και ο Κύριος θα τον οδηγήσει στο φόβο Του: και δεν θα κρίνει από τα φαινόμενα, ούτε θα αποφασίζει από τα λεγόμενα. Αλλά θα κρίνει του φτωχούς με αλήθεια, και θα αποφανθεί με πιστότητα γι’ αυτούς που στερούνται τα αναγκαία» (Stenning. ΤΙ, 40).
Η Ιουδαϊκή πηγή: Το Ταλμούδ της Βαβυλώνας, λέει: «Ο Μεσσίας - όπως είναι γραμμένο, Και το πνεύμα του Κυρίου θα αναπαυτεί πάνω του, το πνεύμα της σοφίας και της σύνεσης, το πνεύμα της συμβουλής και της δύναμης, το πνεύμα της γνώσης του φόβου του Κυρίου. Και θα τον κάνει να έχει άμεση γνώση του φόβου του Κυρίου. Ο ραβίνος Alexandri είπε: Αυτό διδάσκει ότι τον γέμισε με αγαθά έργα και πολύ πόνο» (Nezikin, ΒΤ, 626, 627).
21. Ο Ζήλος Του για τον Θεό
ΠΡΟΦΗΤΕΙΑ
«Γιατί η φλογερή αγάπη για το ναό σου με κατέφαγε, κι οι εξευτελισμοί πέσαν απάνω μου εκείνων που με βρίζουν» (Ψαλμ 69,10)
ΕΚΠΛΗΡΩΣΗ
«Έκανε τότε ένα μαστίγιο από σκοινιά και τους έβγαλε όλους έξω από το ναό...Και...είπε:
“Πάρτε τα αυτά από εδώ. Μην κάνετε τον οίκο του Πατέρα μου εμπορικό κατάστημα”»
- Ιωάννης 2:15, 16
Ο Α. R Fausset γράφει, «Ο ζήλος για τον οίκο σου με κατέφαγε - με έκαψε σαν φωτιά
Σε όλη την ένταση (Ψαλμός 119:139). Η προσθήκη «για το όνομά σου» (Ψαλμ. 69:8) στο Ιωάννης 2, 17 είναι δείγμα του ζήλου του Μεσσία για την τιμή του οίκου του Θεού. «Και οι εξευτελισμοί τους έπεσαν πάνω μου - εξαιτίας του φλογερού μου “ζήλου” για το όνομα σου, οι εξευτελισμοί, που ήταν για σένα, έπεσαν πάνω μου» (Fausset, CCE, 245).
3Β Προφητείες Για τη Διακονία Του
22. Είχε έναν Αγγελιοφόρο πριν απ’ Αυτόν
ΠΡΟΦΗΤΕΙΑ
«Ακούστε! Κάποιος φωνάζει: “Ετοιμάστε στην έρημο ένα δρόμο για τον Κύριο, ισιώστε εκεί το δρόμο να περάσει ο Θεός μας”»- Ησαΐας 40:3 (Δες επίσης Μαλ. 3:1)
ΕΚΠΛΗΡΩΣΗ
«Εκείνες τις μέρες, λοιπόν, παρουσιάζεται ο Ιωάννης ο Βαπτιστής κηρύττοντας στην έρημο της Ιουδαίας και λέγοντας: “Μετανοείτε, γιατί πλησίασε η βασιλεία των ουρανών”».- Ματθαίος 3:1,2 (Δες επίσης Ματθ. 3:3,11:10,Ιωάννης 1:23,Λουκάς 1:17)
Ιουδαϊκή πηγή: Targum Isaiah λέει για το Ησαΐας 40:3, «Η φωνή αυτού που φωνάζει: Ετοιμάστε στην έρημο μια οδό για το λαό του Κυρίου, ισιώστε στην έρημο το δρόμο για να περάσει η συνάθροιση του Θεού μας» (Stenning, ΤΙ, 130).
23. Η Διακονία του αρχίζει από τη Γαλιλαία
ΠΡΟΦΗΤΕΙΑ
«Στο παρελθόν ο Κύριος περιφρόνησε την περιοχή του Ζαβουλών κι αυτήν του Νεφθαλί· στο μέλλον όμως θα δοξάσει αυτές τις περιοχές, που βρίσκονται στο δρόμο της θάλασσας, καθώς και τη χώρα ανατολικά του Ιορδάνη, στην περιοχή των εθνών» - Ησαΐας 8:23
ΕΚΠΛΗΡΩΣΗ
«Στο μεταξύ άκουσε ο Ιησούς ότι συνέλαβαν τον Ιωάννη και αναχώρησε στη Γαλιλαία. Άφησε όμως τη Ναζαρέτ και ήρθε και εγκαταστάθηκε στην παράκτια Καπερναούμ, στην περιοχή του Ζαβουλών και του Νεφθαλείμ...Από τότε ο Ιησούς άρχισε ο Ιησούς να κηρύττει και να λέει: “Μετανοείτε, γιατί έχει φτάσει η βασιλεία των ουρανών”».- Ματθαίος 4:12,13,17

24 Διακονία θαυμάτων
ΠΡΟΦΗΤΕΙΑ
«Τότε τα μάτια θ’ ανοιχτούνε των τυφλών και των κουφών τ’ αυτιά θ’ ακούσουν. Τότε ο χωλός καθώς το ελάφι θα πηδά κι η γλώσσα του κωφάλαλου θα τραγουδάει. Πλήθος νερά θε ν’ αναβρύσουνε στην έρημο και μες στη στέππα ρεματιές θ’ αχολογούνε»- Ησαΐας 35:5,6
ΕΚΠΛΗΡΩΣΗ
«Έτσι, λοιπόν, περιόδευε ο Ιησούς σ' όλες πόλεις και τα χωριά, διδάσκοντας στις συναγωγές τους και κηρύττοντας το καλό άγγελμα της βασιλείας και θεραπεύοντας κάθε αρρώστια και κάθε πάθηση ανάμεσα στο λαό». - Ματθαίος 9:35 (Δες επίσης Ματθ. 9:32,33,11:4-6, Μάρκος 7:33-35, Ιωάννης 5:5-9, 9:6-11, 11:43, 44. 47)
25. Διδασκαλία με Παραβολές
ΠΡΟΦΗΤΕΙΑ
«Με παροιμίες δα μιλήσω· θα πω παλιού καιρού παράδοξα, που ακούσαμε και μάθαμε»- Ψαλμός 78:2
ΕΚΠΛΗΡΩΣΗ
«Όλα αυτά τα είπε ο Ιησούς στα πλήθη με παραβολές, και χωρίς παραβολές δεν τους έλεγε τίποτε».
- Ματθαίος 13:34

26. Η Είσοδός Του στο Ναό
ΠΡΟΦΗΤΕΙΑ
«Θα αποστείλω τον αγγελιοφόρο μου για να προετοιμάσει το δρόμο μου. Ο αγγελιοφόρος της διαθήκης, στον οποίο προσβλέπετε, ήδη έρχεται. Τότε εγώ, ο Κύριος, που εσείς με περιμένετε, θα εισέλθω ξαφνικά στο ναό μου»- Μαλαχίας 3:1
ΕΚΠΛΗΡΩΣΗ
«Κατόπιν ο Ιησούς μπήκε στο ναό του Θεού και έδιωξε όλους εκείνους που έκαναν αγοραπωλησίες μέσα στο ναό».- Ματθαίος 21:12 (Δες επίσης Ιωάννης 1:14, 2:19-21)
27. Θα έμπαινε στην Ιερουσαλήμ πάνω σε ένα Πουλάρι
ΠΡΟΦΗΤΕΙΑ
«Χαίρε, πόλη της Σιών! Αλαλάξτε από χαρά, κάτοικοι της Ιερουσαλήμ! Νάτος, ο βασιλιάς σας έρχεται· είναι δίκαιος και σώζει. Είναι πράος και κάθεται πάνω σε γαϊδούρι, σ’ ένα πουλάρι, γέννημα υποζυγίου»- Ζαχαρίας 9:9
ΕΚΠΛΗΡΩΣΗ
«Έτσι λοιπόν το έφεραν στον Ιησού, και αφού έριξαν πάνω στο πουλάρι τα ρούχα τους, ανέβασαν σ’ αυτό τον Ιησού. Έπειτα, καθώς αυτός προχωρούσε, έστρωναν τα ρούχα τους πάνω στο δρόμο. Και την ώρα που πλησίαζε πια στο σημείο που κατηφορίζει από το Όρος των Ελαιών».- Λουκάς 19:35-37

28. Λίθος στον οποίο σκόνταψαν οι Ιουδαίοι
ΠΡΟΦΗΤΕΙΑ
«Η πέτρα που οι οικοδόμοι την παραπέταξαν, έγινε το σημαντικότερο αγκωνάρι»-Ψαλμός 118:
ΕΚΠΛΗΡΩΣΗ
«Για σας λοιπόν που πιστεύετε είναι πολύτιμος, ενώ για εκείνους που δεν πιστεύουν είναι ο λίθος που απορρίφθηκε από τους οικοδόμους. Έτσι, αυτός ο λίθος έγινε το στήριγμα της οικοδομής».
- Α Πέτρου 2:7 (Δες επίσης Ρωμ. 9:32, 33)
Ιουδαϊκή πηγή: Το Ταργκούμ του Ησαΐα λέει για το Ησαΐας 8:13-15, «Ο Κύριος των δυνάμεων, θα καλεστεί άγιος· κάντε τον φόβο σας και κάντε τον δύναμή σας. Και αν δεν εισακουστείτε, η Μέμρα του θα είναι η εκδίκησή σας και η πέτρα όπου θα σκοντάψουν, και ο βράχος πάνω στον οποίο θα πέσουν οι δύο οίκοι των πριγκίπων του Ισραήλ, επειδή ο οίκος του Ισραήλ έχει χωριστεί από τον οίκο του Ιούδα που κατοικεί στην Ιερουσαλήμ. Και πολλοί θα σκοντάψουν, και θα πέσουν, και θα συντριβούν και θα παγιδευτούν, και θα συλληφθούν» (Stenning, Ή, 28).
29. «Φως» των Εθνικών
ΠΡΟΦΗΤΕΙΑ
«Έθνη θα πάρουνε το δρόμο προς το φως σου, και βασιλιάδες προς τη λάμψη της δικής σου ανατολής»- Ησαΐας 60:3 (Δες επίσης Ησ. 49:6)
ΕΚΠΛΗΡΩΣΗ
«Άλλωστε η προσταγή που μας έχει δώσει ο Κύριος είναι τούτη: “Σ' έχω τοποθετήσει φως για τα έθνη, για να είσαι όργανο σωτηρίας ως τα πέρατα της γης”. Καθώς λοιπόν τα άκουγαν οι εθνικοί, χαίρονταν και επιδοκίμαζαν το Λόγο του Κυρίου»- Πράξεις 13:47, 48

4Β. Προφητείες για τα Γεγονότα μετά την Ταφή Του
30. Ανάσταση
ΠΡΟΦΗΤΕΙΑ
«Στον άδη δεν θα εγκαταλείψεις την ψυχή μου, ούτε ο γνήσιος πιστός σου θ’ αφήσεις ν’ αντικρύσει τη φθορά»- Ψαλμός 16:10
ΕΚΠΛΗΡΩΣΗ
«Δεν εγκαταλείφθηκε η ψυχή του στον άδη, κι ούτε το σώμα του γνώρισε τη φθορά»
- Πράξεις 2:31 (Δες επίσης Ματθ. 28:6, Μάρκος 16:6, Λουκάς 24:46, Πράξεις 13:33)
Ιουδαϊκή πηγή: Ο Friedlaender λέει, «Ο Ιμπν Έσδρας δράττεται της ευκαιρίας να διατυπώσει
την αδιάσειστη πίστη του στην ανάσταση των νεκρών» (Friedlaender, EWA, 100).
Ιουδαϊκή πηγή: Το Βαβυλωνιακό Ταλμούδ Σανχεντρίν II αναφέρει το ακόλουθο: «Μισνά. 
Όλος ο Ισραήλ έχει μερίδα στον κόσμο που έρχεται, γιατί είναι γραμμένο, “Όλος ο λαός σου είναι δίκαιος. Θα κληρονομήσουν τη γη για πάντα, το κλαδί από τον κορμό Μου, το έργο των χειρών Μου, ώστε να δοξαστώ”. Γι’ αυτόν που πιστεύει ότι η ανάσταση δεν είναι βιβλικό δόγμα, το Τορά δεν ήταν θεϊκή αποκάλυψη» (Nezikin, ΒΤ, 601).
31. Ανάληψη
ΠΡΟΦΗΤΕΙΑ
«Στα ψηλώματα ανέβηκες, έπιασες αιχμαλώτους· από τους ανθρώπους δώρα έλαβες και από τους αποστάτες· ώστε να κατοικήσουνε κι αυτοί στο Θεό κοντά, στον Κύριο»- Ψαλμός 68:19
ΕΚΠΛΗΡΩΣΗ
«Ανυψώθηκε και μια νεφέλη τον πήρε και τον έκρυψε από τα μάτια τους»- Πράξεις 1:9
32. Κάθισε στα Δεξιά του θεού
ΠΡΟΦΗΤΕΙΑ
«Είπε στον Κύριό μου ο Κύριος: “Κάθισε στα δεξιά μου, ώσπου να υποτάξω τους εχθρούς σου κάτω απ’ την εξουσία σου”»-Ψαλμός 110:1
ΕΚΠΛΗΡΩΣΗ
«Αφού με τη δική του θυσία καθάρισε τις αμαρτίες μας, κάθισε ψηλά, στα δεξιά του παντοδύναμου Θεού»- Εβραίους 1:3 (Δες επίσης Μάρκος 16,19, Πράξεις 2:34,35)
5Β. Προφητείες που Εκπληρώθηκαν Μέσα σε Μια Μέρα
Οι είκοσι εννέα προφητείες της Παλαιάς Διαθήκης που ακολουθούν, και οι οποίες αναφέρονται στην προδοσία, στη δίκη, στο θάνατο, στον ενταφιασμό του Κυρίου μας Ιησού Χριστού ειπώθηκαν σε διάφορες χρονικές στιγμές από διάφορες φωνές σε χρονικό διάστημα πέντε αιώνων (1000-500 π.Χ.). Ωστόσο, όλες τους εκπληρώθηκαν στο πρόσωπο του Ιησού Χριστού μέσα σε είκοσι τέσσερις ώρες!
33. Προδόθηκε από Φίλο
ΠΡΟΦΗΤΕΙΑ
«Κι ο φίλος μου ακόμα ο ακριβός, που τον εμπιστευόμουν και τρώγαμε μαζί, μου γύρισε την πλάτη και με κλώτσησε» -Ψαλμός 41:10 (Δες επίσης Ψαλμός 55:12-14)
ΕΚΠΛΗΡΩΣΗ
«Ο Ιούδας ο Ισκαριώτης, αυτός ο οποίος και τον κατάδωσε».- Ματθαίος 10:4 (Δες επίσης Ματθ. 26:49. 50. Ιωάννης 13:21)
Ψαλμός 41:9, «Κυριολεκτικά, “ο φίλος μου ο ακριβός, που τον εμπιστευόμουν και τρώγαμε μαζί”, αυτός που με χαιρέτησε με ένα φιλί ειρήνης, όπως ακριβώς έκανε ο Ιούδας» (Ματθαίος 26:29, παρ. τον τύπο, Ιερεμίας 20:10) (Fausset, CCE, 191). 
34. Τον πρόδωσαν για Τριάντα Αργύρια
ΠΡΟΦΗΤΕΙΑ
«Τότε τους είπα “Αν σας φαίνεται καλό, δώστε μου το μισθό μου· αν όμως όχι, κρατήστε τον”. Μου μέτρησαν λοιπόν το μισθό μου, τριάντα αργύρια»- Ζαχαρίας 11:12
ΕΚΠΛΗΡΩΣΗ
«“Τι θέλετε να μου δώσετε: κι εγώ θα σας τον παραδώσω”. Κι εκείνοι του μέτρησαν τριάντα αργύρια».
- Ματθαίος 26:1 (Δες επίσης Ματθ. 27:3)
35. Χρήματα που πετάχτηκαν μέσα στον Οίκο του Θεού
ΠΡΟΦΗΤΕΙΑ
«Και μου είπε ο Κύριος: “Εύγε! Ρίξ’ τα στο χυτήριο· τόσο με εκτίμησαν”
Πήγα λοιπόν στο ναό και πέταξα τα τριάντα αργύρια στον άνθρωπο που λιώνει στο χυτήριο το χρυσάφι και το ασήμι του ναού»- Ζαχαρίας 11:13
ΕΚΠΛΗΡΩΣΗ
«Τότε, εκείνος, αφού πέταξε τα αργύρια μέσα στο ναό, έφυγε». - Ματθαίος 27:5

36. Η Αγορά του Χωραφιού του Κεραμέα
ΠΡΟΦΗΤΕΙΑ
«Και μου είπε ο Κύριος: “Εύγε! Ρίξ’ τα στο χυτήριο· τόσο με εκτίμησαν” Πήγα λοιπόν στο ναό και πέταξα τα τριάντα αργύρια στον άνθρωπο που λιώνει στο χυτήριο το χρυσάφι και το ασήμι του ναού».- Ζαχαρίας 11:13
ΕΚΠΛΗΡΩΣΗ
«Έτσι, πήραν την απόφαση σε σύσκεψη και αγόρασαν μ’ αυτά το χωράφι του κεραμιδά για νεκροταφείο των ξένων».- Ματθαίος 27:7
Στις προηγούμενες τέσσερις προφητείες βλέπουμε την πρόρρηση και την εκπλήρωση των παρακάτω:
1. Προδοσία
2. Από ένα φίλο
3. Για τριάντα αργύρια (όχι είκοσι εννέα)
4. Πετάχτηκαν κάτω (δεν τοποθετήθηκαν κανονικά στο Ταμείο)
5. Στον ναό του Κυρίου
6. Τα χρήματα χρησιμοποιήθηκαν για την αγορά του χωραφιού του κεραμέα
37. Εγκαταλείφθηκε από τους Μαθητές Του
ΠΡΟΦΗΤΕΙΑ
«Σήκω ξίφος και χτύπα το βοσκό μου, που τον έκανα συνεργάτη μου. Θα χτυπήσω το βοσκό και τα πρόβατα θα σκορπιστούν. Θα σηκώσω το χέρι μου και θα χτυπήσω ακόμα και τα μικρά»- Ζαχαρίας 13:7
ΕΚΠΛΗΡΩΣΗ
«Τότε τον εγκατέλειψαν όλοι οι δικοί του κι έφυγαν».- Μάρκος 14:50(Ματθ. 26:31,Μάρκος 14:27)
Ο Laetsch γράφει ότι το Ζαχαρίας 13:7 είναι «μια καθαρή προφητεία για τη στάση των μαθητών, όταν ο Χριστός σταυρώθηκε. Έτσι ερμηνεύει και ο Χριστός αυτές τις λέξεις (Ματθαίος 26:31, Μάρκος 14:27). Εκπληρώθηκαν (δες Ματθαίος 26:56, Μάρκος 14:50 κ.εφ.). Ο Ιησούς, όμως, δε θα εγκαταλείψει τα πρόβατά του. Ο ίδιος ο Κύριος, ενεργώντας μέσα και δια μέσου του προσώπου των "δικών Του” (Ιωαν. 5:19, 30), θα στρέψει το χέρι Του, και θα τρέξει σε βοήθεια αυτών των μικρών, αποκαρδιωμένων, τρομοκρατημένων μαθητών Του (Λουκάς 24:4,11,17 κεφ., 37, Ιωάννης 20:2,11 κ.εφ.,19, 26). Αυτά τα αδύνατα πλάσματα και που κρύβονταν φοβισμένα, μετατράπηκαν σε θαρραλέους, ακατανίκητους αγγελιοφόρους της βασιλείας του Μεσσία (Laetsch BCMP,491,492)
38 Κατηγορήθηκε από Ψευδομάρτυρες
ΠΡΟΦΗΤΕΙΑ
«Μάρτυρες άδικοι παρουσιάστηκαν, για όσα δεν ήξερα εκείνοι μ’ ανακρίναν» - Ψαλμός 35:11
ΕΚΠΛΗΡΩΣΗ
«Οι αρχιερείς, λοιπόν, και οι πρεσβύτεροι και όλο το συνέδριο ζητούσαν κάποια ψευδομαρτυρία σε βάρος του Ιησού για να τον καταδικάσουν σε θάνατο. Όμως δε βρήκαν. Και παρόλο που παρουσιάστηκαν πολλοί ψευδομάρτυρες, πάλι δε βρήκαν».- Ματθαίος 26:59,60
39. Σιωπηλός Μπροστά στους Κατηγόρους Του
ΠΡΟΦΗΤΕΙΑ
«Βασανιζόταν κι όμως ταπεινά υπέμενε, χωρίς παράπονο κανένα. Σαν πρόβατο που το οδηγούνε στη σφαγή, καθώς το αρνί που στέκεται άφωνο μπροστά σ’ αυτόν που το κουρεύει, ποτέ του δεν παραπονέθηκε»- Ησαΐας 53:7
ΕΚΠΛΗΡΩΣΗ
«Και ενώ κατηγορούνταν από τους αρχιερείς και πρεσβυτέρους, εκείνος δεν αποκρίθηκε τίποτε».
- Ματθαίος 27:12
40. Τραυματισμένος και κακοποιημένος
ΠΡΟΦΗΤΕΙΑ
«Βασανιζόταν κι όμως ταπεινά υπέμενε, χωρίς παράπονο κανένα. Σαν πρόβατο που το οδηγούνε στη σφαγή, καθώς το αρνί που στέκεται άφωνο μπροστά σ’ αυτόν που το κουρεύει, ποτέ του δεν παραπονέθηκε»- Ησαΐας 53:7
ΕΚΠΛΗΡΩΣΗ
«Τότε τους ελευθέρωσε τον Βαραββά, ενώ τον Ιησού, αφού τον μαστίγωσε, τον παρέδωσε να σταυρωθεί»- Ματθαίος 27:26 
Μια πληγή στο σώμα: όχι μια απλή συναισθηματική θλίψη· μεχολάλ, από το χαλάλ - κυριολεκτικά τρυπημένος· λεπτομερέστατη εφαρμογή στο Μεσσία, του οποίου τα χέρια, και η
πλευρά πράγματι τρυπήθηκαν (Ψαλμός 22:16)» (Fausset, CCE, 730).
«Από την κορυφή του κεφαλιού του, στο οποίο τοποθετήθηκε ακάνθινο στεφάνι, μέχρι τις άκρες των ποδιών του, τα οποία καρφώθηκαν πάνω στο σταυρό, δεν υπήρχε τίποτε άλλο παρά πληγές και κακώσεις (Henry 826)
41 Τον χτύπησαν και τον έφτυσαν
ΠΡΟΦΗΤΕΙΑ
«Τη ράχη μου έδωσα σ' αυτούς που με μαστίγωναν και το σαγόνι μου σ' αυτούς που μου ξερίζωναν τα γένια· δεν έκρυψα το πρόσωπό μου όταν με βρίζανε και μ’ έφτυναν»- Ησαΐας 50:6 (Δες επίσης Μιχ. 5:1)
ΕΚΠΛΗΡΩΣΗ
«Τότε τον έφτυσαν στο πρόσωπο και τον χαστούκισαν. Κι άλλοι τον ράπισαν».- Ματθαίος 26:67(Δες επίσης Λουκάς 22:63)
Ιουδαϊκή πηγή: Targum Isaiah αναφέρει για τον Ησαΐας 50:6: «Τη ράχη μου την έδωσα σ’ αυτούς που με μαστίγωσαν, και το πρόσωπό μου σε αυτούς που μου ξερίζωναν τα γένια. Δεν έκρυψα το πρόσωπό μου όταν με έφτυναν και με ταπείνωναν» (Stenning, ΤΙ, 170). Ο Henry δηλώνει, «Σ’ αυτή την υποταγή, παραδόθηκε μόνος Του, (1) να μαστιγωθεί... (2) α δαρθεί (3) να εμπτυστεί... Όλα αυτά ο Χριστός τα υπέφερε για μας, και εκουσίως, για να μας πείσει για την αγάπη Του που ήθελε να μας σώσει» (Henry, MHC, 816).
42. Τον χλεύασαν
ΠΡΟΦΗΤΕΙΑ
«Με ειρωνεύεται καθένας που με βλέπει· ζαρώνουνε τα χείλη τους, κουνάνε το κεφάλι: “Κατέφυγε στον Κύριο”, λένε, "ας τον σώσει, ας τον λυτρώσει, αφού τον αγαπάει”». - Ψαλμός 22:8,9
ΕΚΠΛΗΡΩΣΗ
«Κατόπιν έπλεξαν ένα στεφάνι από αγκάθια και το έβαλαν πάνω στο κεφάλι του. Επίσης στο δεξί του χέρι έβαλαν ένα καλάμι και γονατίζοντας μπροστά του τον περιπαίζανε λέγοντας: "Χαίρε βασιλιά των Ιουδαίων!”»- Ματθαίος 27:29.41- 43.
43 Έπεσε υπό το Βάρος του Σταυρού

ΠΡΟΦΗΤΕΙΑ
«Τα γόνατά μου απ’ τη νηστεία τρέμουνε και το κορμί μου απόμεινε ισχνό. Κι εγώ τους έγινα περίγελως· όταν με βλέπουνε κουνάνε το κεφάλι». - Ψαλμός 109: 24,25
ΕΚΠΛΗΡΩΣΗ
«Έτσι, κουβαλώντας ο ίδιος το σταυρό του, βγήκε στην τοποθεσία που ονομάζεται Τόπος Κρανίου και στα εβραϊκά Γολγοθάς» -Ιωάννης 19:17
«Και μόλις τον παρέλαβαν, έπιασαν το Σίμωνα, έναν Κυρηναίο, που έρχονταν από την εξοχή, και του φόρτωσαν το σταυρό να τον κουβαλάει ακολουθώντας τον Ιησού».- Λουκάς 23:26(Δες επίσης Ματθαίος 27:31, 32)
Προφανώς, ο Ιησούς ήταν τόσο ταλαιπωρημένος που, κάτω από το βάρος του σταυρού τα γόνατα Του λύγισαν, και έτσι έπρεπε να τον δώσουν σε κάποιο άλλο για να τον κουβαλήσει.
44. Τρύπησαν τα Χέρια και τα πόδια Του
ΠΡΟΦΗΤΕΙΑ
«Σκύλοι με κύκλωσαν, κακοποιών φατρία μ’ έβαλε στη μέση· ξεσκίσανε τα χέρια και τα πόδια μου».
-Ψαλμός 22:17 (Δες επίσης 12:10)
ΕΚΠΛΗΡΩΣΗ
«Έτσι, όταν έφτασαν στην τοποθεσία που ονομάζεται Κρανίον, σταύρωσαν εκεί αυτόν». - Λουκάς 26:33 (Δες επίσης Ιωάννης 20:25)
Ο Ιησούς σταυρώθηκε με τη συνήθη Ρωμαϊκή μέθοδο: Τα χέρια και τα πόδια τρυπιόντουσαν από μεγάλα, αμβλεία μεταλλικά ραβδιά με τα οποία κάρφωναν το σώμα πάνω σε σταυρό ή σε πάσσαλο».
45. Σταυρώθηκε μαζί με Ληστές
ΠΡΟΦΗΤΕΙΑ
«Γι’ αυτό και θα του δώσω θέση στους μεγάλους ανάμεσα και θα μοιράσει αυτός τα λάφυρα στους ισχυρούς. Επειδή ο ίδιος τη ζωή του στο θάνατο την έδωσε και δέχτηκε να συγκαταλεχθεί με τους αμαρτωλούς. Αυτός πολλών τις αμαρτίες βάσταξε και μεσιτεύει υπέρ των αμαρτωλών». - Ησαΐας 53:12
ΕΚΠΛΗΡΩΣΗ 
«Μαζί μ' αυτόν σταυρώθηκαν τότε και δύο ληστές, ένα στα δεξιά του και ένας στ' αριστερά του».
- Ματθαίος 27:38 (Δες επίσης Μάρκος 15:27, 28)
Ο Blinzler λέει «Η σταύρωση ήταν κάτι άγνωστο για τον Ιουδαϊκό ποινικό νόμο. Το κρέμασμα στην αγχόνη, το οποίο επέβαλλε ο Ιουδαϊκός νόμος σε ειδωλολάτρες που είχαν λιθοβοληθεί, δεν ήταν θανατική ποινή, αλλά μια επιπλέον τιμωρία που εκτελείτο μετά το θάνατο και είχε σκοπό να στιγματίσει τον καταδικασμένο, δείχνοντας, ότι ήταν καταραμένος από τον Θεό. σύμφωνα με το Δευτερονόμιο 21:23 (Εβδομήκοντα): “Όποιος κρεμιέται είναι καταραμένος από τον Θεό”. Οι Ιουδαίοι, επίσης, χρησιμοποιούσαν αυτές τις λέξεις για κάποιον που είχε σταυρωθεί. Εάν η σταύρωση ήταν η πιο ατιμωτική και επαίσχυντη θανατική ποινή ακόμη και στα μάτια του ειδωλολατρικού κόσμου, οι Εβραίοι την εποχή του Χριστού θεωρούσαν αυτούς που είχαν εκτελεστεί μ’ αυτόν τον τρόπο, καταραμένους από τον Θεό» (Blinzler, TJ, 247, 248)
Η Αμερικανική Εγκυκλοπαίδεια αναφέρει: «Η ιστορία της σταύρωσης ως μεθόδου τιμωρίας για εγκλήματα πρέπει να μελετηθεί ως μέρος του Ρωμαϊκού νομοθετικού συστήματος....Οι Εβραίοι, για παράδειγμα, την υιοθέτησαν ή την δέχτηκαν μόνο επειδή εξαναγκάστηκαν από τους Ρωμαίους: το δικό τους νομοθετικό σύστημα, πριν η Παλαιστίνη γίνει Ρωμαϊκή περιοχή, επέβαλλε τη θανατική ποινή δια λιθοβολισμού» (ΕΑ, 8:253).
«Το 63 π.Χ., οι Ρωμαϊκές λεγεώνες εισέβαλαν στην Ιουδαϊκή πρωτεύουσα. Η Παλαιστίνη έγινε Ρωμαϊκή επαρχία και τυπικά επιβίωσε μια Ιουδαϊκή δυναστεία που όμως ήταν μαριονέτα στα χέρια των κατακτητών (Wilson. DDWD. 262).
Έτσι, ο τύπος του θανάτου που περιγράφεται στο Ησαΐας 53 και στον Ψαλμό 22 δεν εφαρμόστηκε από το Ιουδαϊκό νομοθετικό σύστημα παρά μόνο εκατοντάδες χρόνια μετά την προφητική περιγραφή του.
46. Μεσίτευσε για τους Διώκτες Του
ΠΡΟΦΗΤΕΙΑ
«Γι' αυτό και θα του δώσω θέση στους μεγάλους ανάμεσα και θα μοιράσει αυτός τα λάφυρα στους ισχυρούς. Επειδή ο ίδιος τη ζωή του στο θάνατο την έδωσε και δέχτηκε να συγκαταλεχθεί με τους αμαρτωλούς. Αυτός πολλών τις αμαρτίες βάσταξε και μεσιτεύει υπέρ των αμαρτωλών».- Ησαΐας 53:12
ΕΚΠΛΗΡΩΣΗ
«Κι έλεγε ο Ιησούς: Πάτερα, συγχώρησέ τους, γιατί δεν ξέρουν π κάνουν'».- Λουκάς 23:34
Αυτή τη διακονία ο Ιησούς την ξεκίνησε πάνω στο σταυρό (Λουκάς 23:34), και τώρα τη συνεχίζει στον ουρανό (Εβρ. 9:24,Α Ιωάννου 2:1)» (Fausset, CCE, 733).
47. Απορρίφθηκε από τους Δικούς Του
ΠΡΟΦΗΤΕΙΑ
«Ήτανε περιφρονημένος απ’ τους ανθρώπους κι εγκαταλελειμμένος· άνθρωπος φορτωμένος θλίψεις, του πόνου σύντροφος, έτσι που να γυρίζουν απ' άλλου οι άνθρωποι το πρόσωπό τους. Τον αγνοήσαμε σαν να 'ταν ένα τίποτα, του δώσαμε την καταφρόνια μας, κι εκτίμηση ούτε στάλα».
- Ησαΐας 53:3 (Δες επίσης Ψαλμό 69:8, 118:22)
ΕΚΠΛΗΡΩΣΗ
«Γιατί ακόμη και οι αδελφοί του δεν πίστευαν σε αυτόν. Μη τάχα πίστεψε σ’ αυτόν κανένας από τους άρχοντες ή τους Φαρισαίους;» (Ιωάννης 7:5,48 Δες επίσης Ματθ. 21:42,43, Ιωάννης 1:11)
«Αυτό εκπληρώθηκε στον Χριστό, που οι αδελφοί Του δεν πίστεψαν σ’ Αυτόν (Ιωάννης 7:5), που ήρθε στους δικούς του, αλλά οι δικοί Του δεν τον δέχτηκαν (Ιωάννης 1:1), που εγκαταλείφθηκε από τους μαθητές Του» (Henry, MHC, 292).
ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΗ: Ο προφητικός χαρακτήρας του Ησαΐα 53 επιβεβαιώνεται και από το γεγονός ότι ήταν σύνηθες για τους Ιουδαίος ερμηνευτές πριν από την εποχή του Χριστού να διδάσκουν ότι ο Ησαΐας αναφερόταν στον Εβραίο Μεσσία (δες S.R. Driver, μετ.. The Fifty- Three Chapter of Isaiah According to Jewish Interpreters). Μόνο όταν οι Χριστιανοί άρχισαν να χρησιμοποιούν την περικοπή του Ησαΐα στην απολογητική τους, η ραβινική διδασκαλία άρχισε να λέει ότι ήταν έκφραση των θλίψεων του Ιουδαϊκού έθνους. Αυτή η ερμηνεία είναι αβάσιμη, αφού στα συμφραζόμενα ο Ησαΐας δεν έχει τυπικές αναφορές στον Ιουδαϊκό λαό στο πρώτο πληθυντικό πρόσωπο («δικοί μας», «εμείς») ενώ αναφέρεται στο Μεσσία πάντοτε στο τρίτο ενικό πρόσωπο, όπως στο Ησαΐας 53 («αυτός» και «αυτού» και «αυτόν» (Geisler, BECA, 612).
48. Μισήθηκε Χωρίς Αιτία
ΠΡΟΦΗΤΕΙΑ
«Πιότεροι απ’ τα μαλλιά της κεφαλής μου γίναν’ αυτοί που αναίτια με μισούν, πήραν ισχύ όσοι γυρεύουν το χαμό μου κι εχθροί μου είναι άδικα· ζητούν να επιστρέψω εκείνο που δεν άρπαξα».
- Ψαλμός 69:5 (Δες επίσης Ησ. 49:7)
ΕΚΠΛΗΡΩΣΗ
«Και τούτο για να εκπληρωθεί η προφητεία που είναι γραμμένη στο νόμο τους: “Με μίσησαν χωρίς αιτία”».- Ιωάννης 15:25
49. Οι Φίλοι Του Παρακολουθούσαν από Μακριά

ΠΡΟΦΗΤΕΙΑ
«Φίλοι και γνώριμοι δεν μου συμπαραστάθηκαν στα βάσανά μου- κι οι πιο δικοί μου με κρατάνε σε απόσταση»-Ψαλμός 38:11
ΕΚΠΛΗΡΩΣΗ 
«Στο μεταξύ όλοι οι γνωστοί του και οι γυναίκες που τον είχαν ακολουθήσει από τη Γαλιλαία, στέκονταν και τα παρακολουθούσαν από μακριά».- Λουκάς 23:49 (Δες επίσης Ματθαίος 27:55,56, Μάρκος 15:40)
«Τη στιγμή που οι θλίψεις μου απαιτούσαν απ’ αυτούς να σταθούν δίπλα μου και στο πλευρό μου περισσότερο από ποτέ, αυτοί φοβήθηκαν τον κίνδυνο που διέτρεχαν αν έπαιρναν το μέρος μου. Ενώ οι εχθροί είναι κοντά, οι φίλοι στέκονται μακριά. Έτσι και στην περίπτωση του Μεσσία» (Ματθ. 26:56, 27:55, Λουκάς 23:49, Ιωάννης 16:32) (Fausset, CCE, 184).
50. Οι Άνθρωποι Κούνησαν το Κεφάλι Toυς
ΠΡΟΦΗΤΕΙΑ
«Κι εγώ τους έγινα περίγελως· όταν με βλέπουνε κουνάνε το κεφάλι» - Ψαλμός 109:25
ΕΚΠΛΗΡΩΣΗ
«Και οι περαστικοί τον βλαστημούσαν κουνώντας τα κεφάλια τους»- Ματθαίος 27:39
«Μια χειρονομία που υποδήλωνε ότι δεν υπάρχει ελπίδα για τον πάσχοντα, τον οποίον περιφρονητικά σαρκάζουν» (Ιώβ 16:4, Ψαλμ. 44:14) (Ethridge, TOJ, 148).
«Σαν όλα να είχαν τελειώσει: και εγώ και ο σκοπός μου ήμασταν οριστικά χαμένοι» (Ψαλμ. 22:7, Ματθ. 27:39) (Ethridge, TOJ, 345).
51. Τον Κοίταζαν από μακριά
ΠΡΟΦΗΤΕΙΑ
«Μπορούν να μετρηθούν όλα τα κόκαλά μου· κι εκείνοι με κοιτάζουνε».- Ψαλμός 22:18
ΕΚΠΛΗΡΩΣΗ
«Ο λαός στεκόταν και κοιτούσε». - Λουκάς 23:35
52. Μοίρασαν τα ρούχα Του κι έβαλαν κλήρο για το χιτώνα Του
ΠΡΟΦΗΤΕΙΑ
«Τα ρούχα μου μοιράζουν μεταξύ τους και ρίχνουν κλήρο για τη φορεσιά μου» -Ψαλμός 22:19
ΕΚΠΛΗΡΩΣΗ
«Στο μεταξύ οι στρατιώτες, όταν σταύρωσαν τον Ιησού, πήραν τα ρούχα του και τα χώρισαν σε μερίδια, ένα μερίδιο για κάθε στρατιώτη. Πήραν επίσης και τον χιτώνα. Ο χιτώνας όμως ήταν άραφος. υφαντός ολόκληρος από πάνω έως κάτω. Είπαν, λοιπόν, οι στρατιώτες μεταξύ τους: “Να μην το σκίσουμε, αλλά να τον βάλουμε σε κλήρωση, και σε όποιον τύχη”». - Ιωάννης 19:23, 24.
Η Παλαιά Διαθήκη στον Ψαλμό 22 φαίνεται αντιφατική, μέχρις ότου μελετήσει κανείς τη σκηνή του σταυρού. Τα ρούχα του τα μοιράστηκαν μεταξύ τους οι στρατιώτες, αλλά τον χιτώνα τον πήρε ένας μετά από κλήρωση. 
53. Δίψασε
ΠΡΟΦΗΤΕΙΑ
«Και μου ’δωσαν χολή στο φαγητό μου κι όταν διψούσα με πότιζαν ξύδι»- Ψαλμός 69:22
ΕΚΠΛΗΡΩΣΗ
«Ύστερα απ’ αυτά...ο Ιησούς...λέει: "Διψώ”». - Ιωάννης 19:28

54. Του Πρόσφεραν Χολή και ξύδι
ΠΡΟΦΗΤΕΙΑ
«Και μου ’δωσαν χολή στο φαγητό μου κι όταν διψούσα με πότιζαν ξύδι»- Ψαλμός 69:22
ΕΚΠΛΗΡΩΣΗ
«Του έδωσε να πιει ξύδι ανακατεμένο με χολή, κι εκείνος, όταν το γεύτηκε, δεν ήθελε να πιει».
- Ματθαίος 27:34 (Δες επίσης Ιωάννης 19:28, 29)
Ο F. R. Fausset γράφει: «Θα περιμέναμε τα πικρά δεινά Του να είχαν κατευνάσει ακόμη και τους εχθρούς Του, αλλά αντί για συμπάθεια, Του έδωσαν χολή και ξύδι. Πάνω στο σταυρό έδωσαν στο Σωτήρα δύο φορές ξύδι - πρώτα ξύδι με χολή (Ματθαίος 27:34), σμύρνα (Μάρκος 15:23), αλλά όταν το δοκίμασε δεν το ήπιε επειδή δεν ήθελε να αντιμετωπίσει τα βάσανά Του σε κατάσταση αποχαύνωσης στην οποία οδηγεί η σμύρνα. Το να προσφερθούν στους εγκληματίες, ήταν πράξη ελέους, το να προσφερθούν όμως στον δίκαιο που σήκωνε στους ώμους του τις αμαρτίες του κόσμου, ήταν προσβολή. Στην συνέχεια, για να εκπληρωθεί η Γραφή, αναφώνησε, ‘Διψώ’, και Του δόθηκε να πιει ξύδι» (Ιωάννης 19:28, Ματθ. 27:48) (Fausset, CCE, 246).
55. Η Κραυγή της Εγκατάλειψης
ΠΡΟΦΗΤΕΙΑ
«Θεέ μου, Θεέ μου, γιατί με εγκατέλειψες; Γιατί στέκεις μακριά και δε με σώζεις; γιατί τα λόγια της κραυγής μου δεν ακούς;» - Ψαλμός 22:2
ΕΚΠΛΗΡΩΣΗ
«Και γύρω στις τρεις η ώρα, αναφώνησε ο Ιησούς με δυνατή φωνή και είπε: “Ηλί, Ηλί λαμά σαβαχθανί;” Που σημαίνει: “Θεέ μου, Θεέ μου, γιατί μ’ εγκατέλειψες;”» - Ματθαίος 27:46
Ψαλμός 22: «Η εκφραστική επανάληψη δύο φορές (εδ. 1) της φράσης, “Θεέ μου”, φανερώνει, ότι ο Πάσχων πιστεύει ακράδαντα σε αυτή την αλήθεια, ότι ο Θεός ήταν ακόμη ο Θεός Του, παρά το ότι οι περιστάσεις φανέρωναν το αντίθετο. Αυτό ήταν το αντίδοτό Του στην απόγνωση και η υπόσχεση ότι παρ’ όλα αυτά ο Θεός θα παρουσιαστεί ως ο Ελευθερωτής Του· (Fausset, CCE, 148)
Αυτή η κραυγή έκανε τους ανθρώπους να ανατρέξουν στον Ψαλμό 22. Ο Χριστός ανέφερε το πρώτο εδάφιο του ψαλμού, και αυτός ο ψαλμός είναι μια σαφής προφητεία για τη σταύρωση.
56. Παρέδωσε τον Εαυτό Του στο Θεό
ΠΡΟΦΗΤΕΙΑ
«Οπότε άφησα στα χέρια σου το πνεύμα μου, Κύριε, με λύτρωσες, Θεέ αληθινέ»- Ψαλμός 31:6
ΕΚΠΛΗΡΩΣΗ
«Τότε ο Ιησούς είπε με δυνατή φωνή: “Πατέρα στα χέρια σου εναποθέτω το πνεύμα μου"».- Λουκάς 23:46
57. Δεν του έσπασαν τα Κόκαλα
ΠΡΟΦΗΤΕΙΑ
«Περιφρουρεί όλη την ύπαρξή του: Ούτ’ ένα κόκαλό του δεν θα συντριβεί».- Ψαλμός 34:20
ΕΚΠΛΗΡΩΣΗ
«Σαν ήρθαν στον Ιησού και διαπίστωσαν πως είχε κιόλας πεθάνει, δεν του έσπασαν τα σκέλη».
- Ιωάννης 19:33
Αν και δεν αναφέρεται στην Γραφή, υπάρχουν δυο άλλες προφητείες που αναφέρονται στα κόκαλά Του και οι οποίες αναμφίβολα εκπληρώθηκαν με ακρίβεια
1. «Τσακίστηκαν όλα τα κόκαλά μου» (Ψαλμός 22:15). Το σπάσιμο των κοκάλων ήταν κάτι το πολύ εύκολο να συμβεί κατά τη διάρκεια της σταύρωσης επειδή το σώμα κρεμόταν από τα χέρια και τα πόδια, και ιδιαίτερα επειδή διαβάζουμε ότι το σώμα Του καρφώθηκε στο σταυρό ενώ ακόμα ήταν ξαπλωμένος κάτω στο έδαφος.
2. «Μπορούν να μετρηθούν όλα τα κόκαλά μου· κι εκείνοι με κοιτάζουνε» (Ψαλμός 22:18). Τα κόκαλά Του ήταν εύκολο να γίνουν ορατά όταν Αυτός κρέμονταν από το σταυρό. Η διάταση του σώματός Του κατά τη διάρκεια της σταύρωσης θα έκανε τα κόκαλα να εξέχουν.
58. Συντριμμένη Καρδιά

ΠΡΟΦΗΤΕΙΑ
«Σαν το νερό παρέλυσα, τσακίστηκαν όλα τα κόκαλά μου. Μέσα μου έγιν’ η καρδιά σαν το κερί που λιώνει».- Ψαλμός 22:15
ΕΚΠΛΗΡΩΣΗ
«Αλλά ένας από τους στρατιώτες τρύπησε το πλευρό του με τη λόγχη, κι αμέσως βγήκε αίμα και νερό»- Ιωάννης 19:34
Ο Theodore Laetsch γράφει: «Τώρα προστίθεται μια αξιοθαύμαστη δήλωση: Ο Κύριος, ο Ιεχωβά, μιλάει για τον εαυτό Του και αναφέρεται στο τρύπημα των πλευρών Του και στους ανθρώπους που θα κλάψουν γι’ Αυτόν.
«Η λέξη “τρύπησε” κάνει την εμφάνισή της εννέα φορές ως κάρφωμα από σπαθί ή λόγχη (Αριθμ. 25:8, Κριτές 9:54, Α' Σαμ. 31:4, Α' Χρον. 10:4, Ησ. 13:15, Ιερ. 37:10, 51:4, Ζαχ. 12:10, 13:3), και μία φορά αναφέρεται ως τρύπημα από το αίσθημα που προκαλεί η πείνα και που περιγράφεται ως κάτι πιο επώδυνο ακόμη κι από το τρύπημα του σπαθιού» (Θρην. 4:9) (Laetsch, BCMP, 283).
60. Σκοτάδι Κάλυψε τη Γη
ΠΡΟΦΗΤΕΙΑ
«Λέει ο Κύριος: ‘Την ημέρα εκείνη θα κάνω να βασιλέψει ο ήλιος μέρα μεσημέρι· η γη θα σκοτεινιάσει ενώ θα είναι μέρα φωτεινή”».-Αμώς 8:9
ΕΚΠΛΗΡΩΣΗ
«Ύστερα από τις δώδεκα η ώρα το μεσημέρι έπεσε σκοτάδι σ’ όλη τη γη ως τις τρεις το απόγευμα»
- Ματθαίος 27:45
61. Ενταφιάστηκε στον Τάφο Evός Πλουσίου
ΠΡΟΦΗΤΕΙΑ
«Φτιάξαν τον τάφο του ανάμεσα στους ασεβείς, το μνήμα του κοντά στους παραπεταμένους· κι όμως, δεν είχε πράξει ανομία καμιά και δόλος δεν είχε βρεθεί στο στόμα του».-Ησαΐας 53:9
ΕΚΠΛΗΡΩΣΗ
«Κι όταν πια βράδιασε, ήρθε από την Αριμαθαία ένας πλούσιος άνθρωπος, Ιωσήφ τ' όνομα του... και ζήτησε το σώμα του Ιησού... Πήρε τότε ο Ιωσήφ το σώμα, το τύλιξε σ' ένα καθαρό σεντόνι και το έβαλε στο δικό του καινούργιο μνήμα, που το είχε λαξέψει στο βράχο».- Ματθαίος 27:57-60

4Α. ΕΠΙΒΕΒΑΙΩΣΗ ΤΟΥ ΙΗΣΟΥ ΩΣ ΜΕΣΣΙΑ ΜΕΣΩ ΤΩΝ ΕΚΠΛΗΡΩΜΕΝΩΝ ΠΡΟΦΗΤΕΙΩΝ
1Β. Αντίρρηση: Ο Ιησούς κατηύθυνε την εκπλήρωση των προφητειών
Στο βιβλίο του Passover Plot (Η Συνωμοσία του Πάσχα), ο ακραίος ερευνητής της Καινής Διαθήκης Η. J. Schonfield εισηγείται τη θεωρία ότι ο Ιησούς ήταν ένας απλοϊκός διεκδικητής του μεσσιανικού ρόλου που συνήργησε στην «εκπλήρωση» των προφητειών, ώστε να τεκμηριώσει τους ισχυρισμούς Του (Schonfield, Η. J., 35-38).
Πρώτα από όλα, ο ισχυρισμός αυτός έρχεται σε αντίθεση με τον ενάρετο χαρακτήρα του Ιησού που αναφέρθηκε προηγουμένως. Θεωρεί εκ προοιμίου ότι ο Ιησούς ήταν ένας από τους μεγαλύτερους απατεώνες όλων των εποχών. Θεωρεί δεδομένο ότι δεν ήταν καν ένα αγαθό πρόσωπο, πόσο μάλλον η τέλεια προσωπικότητα που φανερώνουν τα Ευαγγέλια. Αλλά υπάρχουν αρκετές αποδείξεις που συνδυαζόμενες μεταξύ τους φανερώνουν το εντελώς αβάσιμο αυτής της θεωρίας.
Δεύτερον, δεν υπήρχε τρόπος να είναι σε θέση ο Ιησούς να ελέγξει τόσα πολλά γεγονότα. που ήταν απαραίτητα να πραγματοποιηθούν, προκειμένου να εκπληρωθούν οι προφητείες της Παλαιάς Διαθήκης για το Μεσσία. Για παράδειγμα, δεν μπορούσε να ελέγξει τον τόπο που γεννήθηκε (Μιχ. 5:2), ότι θα γεννιόνταν από παρθένο (Ησ. 7:14). πότε θα πέθαινε (Δαν. 9:25), από ποια φυλή (Γεν. 49:10) και από ποιο γενεαλογικό δέντρο θα προερχόταν (Β Σαμ. 7:12), ή άλλα γεγονότα από τη ζωή Του που συμβαδίζουν με τις προφητείες.
Τρίτον, μόνο με υπερφυσικό τρόπο θα μπορούσε ο Ιησούς να κατευθύνει τα γεγονότα και τους ανθρώπους στη ζωή Του έτσι ώστε να ανταποκρίνονται όπως ακριβώς ήταν απαραίτητο, για να εκπληρωθούν όλες αυτές οι προφητείες, συμπεριλαμβανομένων της προαναγγελίας του Ιωάννη (Ματθ. 3), τις αντιδράσεις των κατηγόρων Του (Ματθ. 27:12), τον κλήρο που έριξαν οι στρατιώτες για το χιτώνα Του (Ιωάννης : 19:23.24). και το τρύπημα των πλευρών Του με τη λόγχη (Ιωάννης
19:34).
Στην πραγματικότητα ακόμη και ο Schonfield πιστεύει ότι η συνωμοσία απέτυχε όταν οι Ρωμαίοι τρύπησαν πραγματικά τον Iησού. Το γεγονός είναι ότι όποιος είχε όλες αυτές τις δυνάμεις δεν μπορούσε παρά να προέρχεται από τον Θεό - κάτι που η θεωρία της Συνομωσίας του Πάσχα προσπαθεί να αποφύγει. Εν συντομία, χρειάζεται ένα πολύ μεγαλύτερο θαύμα για να πιστέψει κανείς τη συνομωσία του Πάσχα από το να δεχθεί αυτές τις προφητείες ως υπερφυσικές (Geisler, ΒΕCA. 585).
Απάντηση: Η προηγούμενη θεωρία μπορεί να είναι αληθοφανής μέχρι να διαπιστώσουμε ότι πολλές από τις προφητείες για το Μεσσία ήταν πέρα από τον έλεγχο του Ίδιουτου Ιησού:
1 Ο τόπος Γέννησης (Μιχ. 5:2)
2. Ο χρόνος Γέννησης (Δαν. 9:25, Γεν. 49:10)
3. Ο τρόπος Γέννησης (Ησ. 7:14)
4. Η προδοσία
5. Ο τρόπος θανάτου (Ψαλμός 22:16)
6. Η αντίδραση των ανθρώπων (λοιδορία κλπ.)
7. Το τρύπημα της λόγχης
8. Ο ενταφιασμός
2Β. Αντίρρηση: Οι εκπληρωμένες προφητείες για τον Ιησού ήταν Σύμπτωση - Τυχαίο Γεγονός.
Γιατί, κάποιες απ’ αυτές τις προφητείες μπορούν να εκπληρωθούν και στο θάνατο του Κένεντι. Λούθερ Κινγκ, του Νάσερ, και άλλων μεγάλων προσωπικοτήτων», απαντάει ο επικριτής.
Απάντηση: Ναι, κάποιος είναι πιθανό να βρει μία ή δυο προφητείες να εκπληρώνονται στη ζωή και άλλων ανθρώπων, αλλά όχι και 61 βασικές προφητείες! Μάλιστα επί χρόνια χρόνια, ο εκδοτικός οίκος που είχε εκδόσει το βιβλίο του Fred John Meldau, Messiah in Both Testaments (Ο Μεσσίας και στις Δύο Διαθήκες) πρόσφερε αμοιβή χιλίων δολαρίων σε όποιον θα κατάφερνε να βρει κάποιο άλλο πρόσωπο, ζωντανό ή νεκρό, εκτός από τον Ιησού, το οποίο να εκπλήρωνε τις μισές από τις προφητείες που αναφέρονται στο Μεσσία, όπως τις καταγράφει το συγκεκριμένο βιβλίο. Υπάρχουν πολλοί άνθρωποι στα πανεπιστήμια που αυτά τα χρήματα θα τους ήταν χρήσιμα!
Ο Η. Harold Hartzler, της Αμερικανικής Επιστημονικής Εταιρείας, στην εισαγωγή του βιβλίου του Peter Stone γράφει, «Το κείμενο του Science Speaks (Η Επιστήμη Μιλάει) έχει εξεταστεί με προσοχή από επιτροπή που αποτελείτο από μέλη της Αμερικανικής Επιστημονικής Εταιρίας και από το Εκτελεστικό Συμβούλιο του ίδιου οργανισμού και, σε γενικές γραμμές, κρίθηκε ότι είναι αξιόπιστο και ακριβές αναφορικά με το επιστημονικό υλικό που περιέχει. Η μαθηματική ανάλυση που περιλαμβάνει, βασίζεται πάνω σε αρχές των πιθανοτήτων που είναι ακριβείς και ο καθηγητής Stoner έχει εφαρμόσει αυτές τις αρχές με σωστό και πειστικό τρόπο» (Hartzler, “F”, όπως παραθέτετε στον Stoner, SS).
Τις ακόλουθες πιθανότητες τις έχουμε πάρει από το Η Επιστήμη Μιλάει για να αποδείξουμε ότι η επιστήμη των πιθανοτήτων έχει απορρίψει την εκδοχή της σύμπτωσης. Ο Stoner αναφέρει, ότι με τη χρήση της σύγχρονης επιστήμης των πιθανοτήτων, σε οχτώ προφητείες (10, 22, 27, 33 και 44, 34, 35 και 36, 39, 44 και 45 [Σταυρώθηκε μαζί με ληστές]),
Διαπιστώνουμε ότι η πιθανότητα κάποιος άνθρωπος να έχει εκπληρώσει και τις οχτώ προφητείες είναι 1 στην 10 στην 17η (10 στη δέκατη εβδόμη δύναμη). Αυτό μεταφράζεται σε 1 στα 100.000.000.000.000.000 (δεκαεφτά μηδενικά μετά το ένα). Για να μας βοηθήσει να κατανοήσουμε αυτή την εκπληκτική πιθανότητα, ο Stoner το απεικονίζει κάνοντας την υπόθεση ότι παίρνουμε 10 εις την 17η ασημένια δολάρια και τα τοποθετούμε στο έδαφος της πολιτείας του Τέξας. Θα καλύψουν όλη την πολιτεία σε ύψος δύο ποδών. Στη συνέχεια σημαδεύουμε κάποιο από αυτά τα νομίσματα και το ανακατεύουμε καλά με τα άλλα. Παίρνουμε έναν άνθρωπο με δεμένα τα μάτια και του λέμε ότι μπορεί να ψάξει όσο θέλει, αλλά πρέπει να διαλέξει ένα ασημένιο δολάριο. Τι πιθανότητες έχει να βρει το σημαδεμένο δολάριο; Τις ίδιες πιθανότητες που θα είχαν οι προφήτες, που έγραψαν αυτές τις προφητείες, να εκπληρωθούν από ένα και μόνο άνθρωπο, από την εποχή τους μέχρι τις μέρες μας, με δεδομένο ότι τις γράψανε στηριζόμενοι στη σοφία τους.
Έτσι, αυτές οι προφητείες είτε ήταν θεόπνευστες είτε ήταν δημιούργημα της φαντασίας των προφητών. Σε μια τέτοια περίπτωση οι πιθανότητες θα ήταν μία στις 10 εις την 17η να εκπληρωθούν όλες στη ζωή ενός ανθρώπου, αλλά εκπληρώθηκαν όλες στη ζωή του Χριστού. Αυτό σημαίνει ότι η εκπλήρωση αυτών των οχτώ προφητειών αποδεικνύει ότι η συγγραφή τους ήταν εμπνευσμένη από τον Θεό με βεβαιότητα που υπολείπεται μια πιθανότητα στις 10 εις την 17η για είναι απόλυτη (Stoner. SS, 100-107).
Ο Stoner μελέτησε σαράντα οχτώ προφητείες και καταλήγει.
Διαπιστώνουμε πώς η πιθανότητα κάποιος να έχει εκπληρώσει και τις σαράντα οχτώ προφητείες είναι μία στις 10 εις την 157η. Πολύ μεγάλος αριθμός, που αντιπροσωπεύει μια πολύ μικρή πιθανότητα! Ας προσπαθήσουμε να την αναπαραστήσουμε: Το ασημένιο δολάριο, που χρησιμοποιήσαμε, είναι σ’ αυτή την περίπτωση πάρα πολύ μεγάλο σε μέγεθος αντικείμενο. Πρέπει να επιλέξουμε ένα μικρότερο. Το ηλεκτρόνιο είναι το μικρότερο σωματίδιο που γνωρίζουμε. Απαιτούνται 25 εις την 15η ηλεκτρόνια, βαλμένα ο ένα δίπλα στο άλλο, για να συνθέσουν μια ευθεία γραμμή μήκους 2,5 εκατοστών. Εάν μετρήσουμε τα ηλεκτρόνια που αποτελούν αυτή την γραμμή των 2,5 εκατοστών, ένα προς ένα, και μετράμε 250 κάθε λεπτό, και αν μετράμε μέρα και νύχτα, θα μας πάρει 19.000.000 χρόνια για να μετρήσουμε όλα τα ηλεκτρόνια που περιέχονται σ’ αυτή τη γραμμή των 2,5 εκατοστών. Εάν είχαμε μια τετραγωνική ίντσα αυτών των ηλεκτρονίων και επιχειρούσαμε να τα μετρήσουμε, θα μας έπαιρνε, αν μετρούσαμε 250 το λεπτό, 69 εις την 21η χρόνια.

Οι περίφημες προφητείες του Νοστράδαμου δεν είναι και τόσο πολύ άξιες θαυμασμού. Σε αντίθεση με ό,τι πιστεύεται, δεν πρόβλεψε ποτέ ούτε τον τόπο ούτε το χρόνο του μεγάλου σεισμού της Καλιφόρνιας. Οι περισσότερες από τις πασίγνωστες προφητείες του, όπως η άνοδος του Χίτλερ. ήταν ασαφείς. Όπως και άλλοι παραψυχολόγοι. έκανε συχνά λάθος και σύμφωνα με τα βιβλικά πρότυπα ήταν ένας ψευδοπροφήτης. -GEiSLER, BECA, 615
Με αυτή την εισαγωγή, ας επιστρέφουμε στην πιθανότητα μία στις 10 εις την 157η. Ας υποθέσουμε ότι παίρνουμε αυτόν τον αριθμό ηλεκτρονίων, σημαδεύουμε ένα, και το ανακατεύουμε πολύ καλά μέσα στην κύρια μάζα. Στη συνέχεια δένουμε τα μάτια σε κάποιον και τον αφήνουμε να επιλέξει ένα. Τι πιθανότητες έχει να βρει αυτό το οποίο σημαδέψαμε; Πόσο μεγάλο θα είναι το στρώμα που θα δημιουργήσουν τα ηλεκτρόνια: Θα δημιουργήσουν έναν ασύλληπτα μεγάλο όγκο (Stoner, SS, 109, 110).
Αυτή την πιθανότητα έχει κάποιος να εκπληρώσει και τις σαράντα οχτώ προφητείες.

3Β. Αντίρρηση: Πνευματιστές Έχουν Κάνει Προφητείες Παρόμοιας Φύσης με αυτές της Γραφής.
Σύγχρονοι επικριτές των βιβλικών προφητειών εξισώνουν τις προβλέψεις των μέντιουμ με αυτές των Γραφών. Υπάρχει μεγάλη απόσταση μεταξύ των μέντιουμ και των αλάνθαστων προφητών της Γραφής (δες Miracle and Magic). Πράγματι, μια μεγάλη δοκιμασία για τους προφήτες ήταν μήπως οι προφητείες που διατύπωναν έμεναν ανεκπλήρωτες (Δευτ. 18:22). Αυτοί των οποίων οι προφητείες έμεναν ανεκπλήρωτες λιθοβολούνταν (18:20) - μα πρακτική που χωρίς αμφιβολία απέτρεπε αυτούς που δεν ήταν βέβαιοι ότι τα μηνύματά τους ήταν από τον Θεό να λένε δήθεν προφητικά μηνύματα. Ανάμεσα σε εκατοντάδες προφητείες οι βιβλικοί προφήτες δεν έκαναν ούτε μία φορά λάθος. Μια έρευνα που έγινε σε παραψυχολογικές προβλέψεις την περίοδο από 1975 μέχρι το 1981, φανέρωσε ότι από εβδομήντα δύο προβλέψεις, μόνο οι έξι εκπληρώθηκαν. Δυο από αυτές ήταν ασαφείς και άλλες ήταν προφανείς - οι Ηνωμένες Πολιτείες και η Ρωσία θα παρέμεναν ηγετικές δυνάμεις και δε θα γινόταν παγκόσμιος πόλεμος. To People’s Almanac (1876) μελέτησε τις προβλέψεις είκοσι πέντε κορυφαίων παραψυχολόγων. Αποτέλεσμα: από το σύνολο των εβδομήντα δύο προβλέψεων, οι εξήντα έξι (92%) ήταν τελείως λάθος (Kole, ΜΜ. 69). Η ακρίβεια του 8% μπορούσε να εξηγηθεί από την τύχη και από γενική γνώση των περιστάσεων. Το 1993 οι παραψυχολόγοι απέτυχαν να προβλέψουν οποιοδήποτε κύριο αναπάντεχο γεγονός, συμπεριλαμβανομένης της απόσυρσης από την ενεργό δράση του Μάικλ Τζόρνταν, τις πλημμύρες στις Δυτικές Πολιτείες, τη συνθήκη ειρήνης ανάμεσα στο Ισραήλ και την Οργάνωση για την Απελευθέρωση της Παλαιστίνης. Ανάμεσα στις αποτυχημένες προβλέψεις τους ήταν και η πρόβλεψη ότι η Βασίλισσα της Αγγλίας θα γινόταν καλόγρια, και ότι η Kathy Lee Gifford θα αντικαθιστούσε τον Joy Leno στην παρουσίασή του της εκπομπής Tonight Show (Charlotte Observer 30/12/93).
Παρομοίως, οι περίφημες «προφητείες» του Νοστράδαμου δεν είναι και τόσο άξιες θαυμασμού. Σε αντίθεση με ό,τι πιστεύεται, δεν πρόβλεψε ποτέ ούτε τον τόπο ούτε το χρόνο του μεγάλου σεισμού της Καλιφόρνιας. Οι περισσότερες από τις πασίγνωστες» προφητείες του, όπως η άνοδος του Χίτλερ. ήταν ασαφείς. Όπως και άλλοι παραψυχολόγοι. έκανε συχνά λάθος και ήταν σύμφωνα με τα βιβλικά πρότυπα ήταν ένας ψευδοπροφήτης (Geisler, BECA, 615).

(Ν.Π. Βασιλειάδη, Ορθοδοξία Ισλάμ και Πολιτισμός, εκδ. Σωτήρ σ. 123-129,141-147,149-150)
ΤΟ ΙΣΛΑΜ ΠΑ TON ΚΥΡΙΟΝ IΗΣΟΥΝ ΧΡΙΣΤΟΝ
Εφ’ ΟΣΟΝ ΟΙ ΜΩΑΜΕΘΑΝΟΙ ΑΓΝΟΟΥΝ ΤΟΝ ΘΕΟΝ Πατέρα, είναι φυσικό να μη γνωρίζουν και τον Υιόν του Θεού. Ούτε εμέ γνωρίζετε ότι είμαι φύσει Υιός του Θεού ούτε τον Πατέρα μου, είπε ο Κύριος στους Ιουδαίους. Εάν εξ’ αρχής εδίδετε εμπιστοσύνη σε μένα και με τη συμμόρφωσή σας προς τη διδασκαλία μου είχατε γνωρίσει εκ πείρας ποιος είμαι, θα γνωρίζατε και τον Πατέρα μου, τον οποίον φανερώνω στους πιστούς ακολούθους μου με το φως της διδασκαλίας μου και τη θεία ζωή μου (Ίω. η' 19). Αγνοώντας λοιπόν οι μουσουλμάνοι τον Πατέρα, αγνοούν και τον Υιόν. Εξ’ άλλου, όπως θα δούμε, στη συνέχεια, ενώ πιστεύουν ότι ο Χριστός είναι Λόγος και πνοή του Θεού και ότι γεννήθηκε από Παρθένο, ωστόσο, όπως παρατηρεί ο άγιος Γρηγόριος ο Παλαμάς, «Ως μη Θεόν όντα τούτον φεύγουσι φρενοβλαβώς και αθετούσιν»(1) τον αποφεύγουν φρενοβλαβώς και τον αθετουν σαν να μη είναι Θεός.
Το Κοράνιο κάνει λόγο για τη σύλληψη και τη γέννηση του Χριστού. Για τον Προφήτη Χριστό, τη δράση, το θάνατο, την ανάσταση και την ανάληψή του. Ωστόσο η διδασκαλία του Ισλάμ για τα μεγάλα αυτά θέματα ουσιαστικά περιπλέκει, επισκοτίζει και βλασφημεί τον Θεάνθρωπον Ιησούν και το απολυτρωτικό του έργο.
Όσα γράφει το Κοράνιο για τη σύλληψη και τη γέννηση του Σωτήρος Χριστού τα κρίνουμε στο κεφάλαιο, στο οποίο εξετάζουμε τη διδασκαλία του Ισλάμ για το πανάγιο πρόσωπο της Θεοτόκου Μαρίας. Προχωρούμε λοιπόν στην άλλη διδασκαλία του Μωάμεθ για το θεανδρικό πρόσωπο του Κυρίου. Το Κοράνιο αφιερώνει για το πρόσωπο του Κυρίου αρκετά εδάφια, κατεσπαρμένα εδώ κι εκεί σε δέκα τρία (13) κεφάλαια (Στάδια ή Σούρες). Σε 25 μέρη τον αποκαλεί «υιόν της Μαριάμ» (= υιόν της Θεοτόκου Μαρίας), σε 23 μέρη τον ονομάζει «Μεσσίαν», σε 11 μέρη «Χριστόν», και «λόγον του Θεού» σε δύο (2) μέρη. Τα κυριότερα κεφάλαια, στα οποία γίνεται λόγος, λιγότερο ή περισσότερο εκτενής, περί του Ιησού, είναι: Στάδιο 2, Η Αγελάδα· Στάδιο 3, Η Οικογένεια Ιμράν· Στάδιο 4, Οι Γυναίκες, Στάδιο 5, Το Τραπέζι, Στάδιο 9, Η Μετάνοια (Η Απαλλαγή) και Στάδιο 19, η Μαριάμ. Στα έξι αυτά κεφάλαια γίνεται λόγος για τη σύλληψη, τη γέννηση, τη δράση και το πάθος του Ιησού, τον οποίον αποκαλεί Απόστολον, δηλαδή απεσταλμένο του Θεού, και Προφήτην.
Όμως κάθε ιδέα περί θεότητος του Ιησού και ως δευτέρου προσώπου της Αγίας Τριάδος αποκρούεται ως ασεβής και απρεπής. Το δε δόγμα της Αγίας Τριάδος, όπως είδαμε και στο προηγούμενο κεφάλαιο, καταγγέλλεται ως ύβρις και βλασφημία, διότι, κατά τον Μωάμεθ, προσβάλλει τον ένα και μόνο αληθινό Θεό. Για τον πιστό του Ισλάμ «Δεν υπάρχει Θεός, παρά ο Αλλάχ, κι ο Αλλάχ - Αυτός είναι πραγματικά ο Παντοδύναμος, ο Πάνσοφος» (Στάδιο 3, Η Οικογένεια Ιμράν, εδάφ. 62) (2). Άλλωστε είναι πασίγνωστα τα λόγια, που ακούονται καθημερινώς από τα στόματα των Μουσουλμάνων: «Εις και μόνος υπάρχει Θεός, του οποίου Απόστολος είναι ο Μωάμεθ».
Γράφει λοιπόν το Κοράνιο:
«Στον Ιησού, το γιο της Μαριάμ, δώσαμε φανερά σημεία και τον δυναμώσαμε με το Άγιο Πνεύμα» (Στάδιο 2, Η Αγελάδα, εδάφ.253).
«Το όνομά του είναι Μεσαίας Ιησούς (Χριστός Ιησούς)» (Οικογένεια Ιμράν, εδάφ. 45).
«Βλαστημούν βέβαια όποιοι λένε ότι: Ο Αλλάχ είν’ ο Χριστός ο γιος της Μαριάμ» (Στάδιο 5, Το Τραπέζι, εδάφ.72).
«Ο Μεσσίας, ο γιος της Μαριάμ, δεν ήταν τίποτ’ άλλο, παρά ένας Απόστολος» (Στάδιο 5, Το Τραπέζι, εδάφ.75).
«Αυτός (είναι) ο Ιησούς, ο γιος της Μαριάμ» (Στάδιο 19, Η Μαριάμ, εδάφ.34). «Και είπαν οι Χριστιανοί ότι ο Μεσαίας ήταν γιος του Αλλάχ (...). Και (πήραν για Κύριό τους) το Μεσσία, το γιο της Μαριάμ, αν και είχαν διαταχθεί να μη λατρεύουν παρά μόνο τον Αλλάχ, τον Ένα. Δεν υπάρχει παρά μόνο ό Αλλάχ. Δόξα στην Παντοδυναμία Του! (πολύ μακριά είναι Εκείνος για να έχει συνεταίρους μ’ Αυτόν)» (Στάδιο 9, Η Μετανοια Η Απαλλαγή - Αθώωση, εδάφ.30, 31 ) (3).
Εξ’ άλλου κατά το Κοράνιο ο Ιησούς Χριστός είναι κτίσμα όπως και τα άλλα κτίσματα του Δημιουργού. Γράφει:
«Κι είπαν (ΣΣ. εννοεί τους Χριστιανούς)· “Ό Αλλάχ γέννησε ένα υιό". Δόξα σ’ αυτόν. Όχι! Σ’ Αυτόν ανήκουν όλα, όσα βρίσκονται στους ουρανούς και στη γη, κι όλα σ’ αυτόν υποτάσσονται» (Στάδιο 2, Η ’Αγελάδα, εδάφ.116).
«Η κατάσταση του Ιησού μπροστά στον Αλλάχ είναι όμοια μ’ εκείνη του Αδάμ, που τον έπλασε από χώμα κι έπειτα του είπε “Γενηθήτω" και έγινε» (Στάδιο 3, Η Οικογένεια Ιμράν, εδάφ.59).
«Και πρόσεξε, όταν ο Αλλάχ θα πει: Ω! Ιησού, γιε της Μαριάμ! μήπως είπες στους ανθρώπους: “λατρεύετε εμένα και την μητέρα μου σαν θεούς εκτός από τον Αλλάχ;" “Δόξα σέ Σένα!“ είπε ο Ιησούς “ποτέ δεν θα έλεγα ό,τι δεν είχα δικαίωμα (να πω). Κι αν είπα τέτοιο πράγμα, Εσύ θα το γνώριζες αμέσως. Γιατί ξέρεις τι κρύβει η καρδιά μου, ενώ εγώ δεν ξέρω τι υπάρχει στη δική Σου. Γιατί Εσύ είσαι ο Γνώστης όλων, όσα είναι κρυμμένα» (Στάδιο 5, Το Τραπέζι, εδάφ.116).
«Κι είπαν οι Χριστιανοί ότι ο Μεσσίας ήταν γιος του Αλλάχ. Αυτά είναι λόγια (πού βγήκαν) απ’ τα χείλια τους και που μιμούνται τα λόγια εκείνων πού αρνήθηκαν (παλιά) από πριν, την Πίστη. Ας πέσουν στην καταστροφή. Πως έχουν απομακρυνθεί απ’ την Αλήθεια στρέφοντας προς το ψεύδος! (...). Και (πήραν για Κύριό τους) το Μεσσία το γιο της Μαριάμ, αν και είχαν διαταχθεί να μη λατρεύουν παρά μόνο τον Αλλάχ, τον Ένα» (Στάδιο 9, Η Μετάνοια ή η Απαλλαγή, εδάφ.30, 31).
«Και είπαν: “Ό Ραχμάν (ο Φιλάνθρωπος Αλλάχ) επήρε (γέννησε) ένα .. γιο!”. Πραγματικά προφέρατε κάτι το τερατώδες! Λίγο έλειψε κι οι ουρανοί ήταν έτοιμοι να εκραγούν, η γη να χωρισθεί στα δύο και τα βουνά να πέσουν κάτω σε ερείπια. Κι αυτό γιατί είχαν επικαλεσθεί ένα γιο, για τον Ραχμάν (τον Φιλάνθρωπο Αλλάχ). Και δεν μπορεί να διευκρινιστεί πως η (μεγαλειότητα) του Ραχμάν (του Φιλάνθρωπου Αλλάχ) ήταν δυνατό να πάρει (να γεννήσει) ένα γιο!» (Στάδιο 19, Η Μαριάμ, εδάφ.88-92)(4) .
Πρέπει επίσης να υπογραμμισθεί, ότι η λέξη «Μεσσίας», την οποία συναντούμε στο Κοράνιο, και η οποία αντιστοιχεί ακριβώς προς την ελληνική λέξη Χριστός, δηλαδή κεχρισμένος, δε σημαίνει εδώ τη θεία φύση του Ιησού, αλλά είναι απλώς ένα από τα ονόματα του Σωτήρος (5).
Στα πιο πάνω εδάφια, όπως και σέ άλλα σημεία του Κορανίου, τονίζεται ότι ο Ιησούς γεννήθηκε από την αγίαν «παρθένον Μαριάμ» και το «πνεύμα του Θεού» όχι όμως και από άνδρα. Ο Ιησούς δεν ονομάζεται «υιός ανδρός τινός», όπως συνηθίζεται από τους Άραβες, αλλά ονομάζεται «πάντοτε ως Ιησούς, ο υιός της Μαριάμ». Τονίζεται επίσης ότι ο Χριστός δεν είναι καρδιογνώστης και παντογνώστης, όπως ο Θεός Πατήρ.
Άξιο προσοχής είναι ότι το Κοράνιο, αν και αρνείται σταθερά τη θεότητα του Κυρίου, τον τιμά ως «Απόστολον» (= απεσταλμένον), ως «δούλον του Θεού», ως «δεύτερον Αδάμ» και ιδιαίτερα ως προφήτην. Και «ενώ ο Μωάμεθ καλείται εις το προφητικόν έργον εις ηλικίαν τεσσαράκοντα ετών και αντιμετωπίζει μάλιστα αμφιβολίας δια το έργον τούτο, ο Ιησούς γεννάται Προφήτης και είναι από βρέφους ώριμος Απεσταλμένος του Θεού» (6). Τούτο είναι φανερό στο ακόλουθο εδάφιο του Κορανίου: «Εκείνη (η Μαριάμ) έδειξε προς το μωρό (ΣΣ. για να το ρωτήσουν οι άνθρωποι της γενιάς της, κι εκείνοι ρώτησαν και) είπαν "Πώς — είναι δυνατό — να μιλήσουμε με ένα παιδί πού είναι στην κούνια;» ‘’ Είπε (το παιδί)· "Είμαι στ’ αλήθεια - ένας δούλος του Αλλάχ. Μου έδωκε το Βιβλίο (την αποκάλυψη) και με έκανε ένα προφήτη. Και με έχει κάνει ευλογημένο οπουδήποτε κι αν βρίσκομαι, και έχει επιτάξει σε μένα την Προσευχή και τη φιλανθρωπία εφ’ όσον βρίσκομαι στη ζωή”» {Στάδιο 19, Η Μαριάμ, εδάφ.29-31)(7).
Εξ άλλου ο Μωάμεθ αναγνωρίζει το ανακαινιστικό έργο του Κυρίου Ιησού και τη μεγάλη θαυματουργική του δύναμη. Έτσι, αναφερόμενος στον Ευαγγελισμό της Θεοτόκου και στα όσα της είπε ο άγγελος για τον «υιόν» που επρόκειτο να γεννήσει, μιλάει «με τρόπον διθυραμβικόν» για το ανακαινιστικό έργο, που έμελλε να εργασθεί ο Ιησούς (στάδιο 5, Το Τραπέζι, εδάφ.110 -111)(8). Ακόμη το Κοράνιο δέχεται ότι ο Ιησούς θα τιμηθεί πολύ «σ' αυτό τον κόσμο και στο μελλοντικό» και θα είναι «σύντροφος μ’ εκείνους, πού βρίσκονται πολύ κοντά στον Αλλάχ. Θα μιλάει στους ανθρώπους απ’ την παιδική του ηλικία κι όταν γίνει ώριμος (άνδρας). Και θα ανήκει στη συντροφιά εκείνων, που κάνουν το καλό» (Στάδιο 3, Η Οικογένεια Ιμράν, εδάφ.45,46)(9) .
Είναι γνωστόν ότι όλοι οι θεόπνευστοι Ευαγγελισταί παριστούν ως σπουδαιότατο και αναπαλλοτρίωτο μέρος της δημόσιας δράσεως του Κυρίου τα θαύματα, τα οποία διακρίνονται σε τρεις κατηγορίες: α) Θαύματα πάνω στη φύση (10), β) Θεραπείες ασθενών (11) και γ) ανάσταση νεκρών (12).
Αλλά και το Κοράνιο αναγνωρίζει τη μεγάλη θαυματουργική ενέργεια του Μεσσίου Χριστού. Ή μάλλον αντιγράφει από την Κ. Διαθήκη τα θαύματα του Κυρίου, αποδίδοντάς τα στον «άγιο υιό» (13) της Μαριάμ.
«Δώσαμε», γράφει το Κοράνιο, «στον Ιησού το γιο της Μαριάμ τα φανερά σημεία (ΣΣ. δηλαδή τα θαύματα). Τον ενισχύσαμε με το Άγιο Πνεύμα» (Στάδιο 2, Η Αγελάδα, εδάφ.87) (14).
Στα πιο πάνω εδάφια του Κορανίου τονίζεται σαφώς η θαυματουργική δύναμη του Κυρίου Ιησού. Είναι δε άξιο προσοχής ότι από τα 37 Ευαγγελικά θαύματα, που έχουν άμεση σχέση με την καθόλου δράση του Σωτήρος, το Κοράνιο αναφέρει τρία: α) Τη θεραπεία του εκ γενετής τυφλού (Ίω. θ' 1-41), β) τη θεραπεία του λεπρού (Μάρκ. α' 40-45) και γ) την ανάσταση νεκρών (βλ. Λουκ. ζ' 11- 17). Αναφέρει όμως και θαύματα της βρεφικής ηλικίας του Κυρίου, τα οποία αντλεί από τα λεγάμενα Απόκρυφα Ευαγγέλια (15). Δίδει δε έμφαση στο θαύμα του Ιησού κατά το οποίο έθρεψε τους 5.000 άνδρες στην έρημο (Στάδιο 5, το Τραπέζι, εδάφ.112-114)(16) .
Με όλα αυτά το Κοράνιο έρχεται σε αντίθεση προς τους Ιουδαίους, οι οποίοι αρνήθηκαν τη μεσσιανικότητα του Κυρίου ημών Ιησού Χριστού, θεωρούσαν δε τα θαύματά του ως «φανερή μαγεία». Όταν μάλιστα oι Ιουδαίοι τον είδαν να θαυματουργεί, ζήτησαν να τον κακοποιήσουν.
Παρ’ όλα αυτά το Κοράνιο διδάσκει ότι ο Ιησούς, ο υιός της Μαριάμ, δεν είναι Θεός, αλλά απλώς
«ένας δούλος του Αλλάχ» (Στάδιο 43, ο Στολισμός ή τα Χρυσά Νομίσματα, εδάφ.59) (17).
Κατά τον Μωάμεθ ο Ιησούς δεν θαυματουργεί ως «τέλειος Θεός» με τη δική του δύναμη και εξουσία, αλλά με την άδεια του Θεού, του οποίου είναι «Απόστολος»! Τούτο είναι φανερό και από το ακόλουθο απόσπασμα, στο οποίο διαπιστώνουμε έκδηλη την επίδραση στο Μωάμεθ της διδασκαλίας του αποκρύφου ευαγγελίου του Θωμά (ο Μωάμεθ επεξεργάζεται ελεύθερα όσα στοιχεία αντλεί από τα απόκρυφα κείμενα). Γράφει το Κοράνιο:
«Τότε είπε ό Αλλάχ: "Ω! Ιησού, γιέ της Μαριάμ! Θυμήσου τη χάρη Μου σε σένα και στη μητέρα σου. Κοίτα! Σ’ ενίσχυσα με τ’ Άγιο Πνεύμα, για να μπορέσεις να μιλήσεις στους ανθρώπους, και κατά την παιδική ηλικία και κατά την ωριμότητα. Κοίτα! Σου έμαθα το Βιβλίο και τη Σοφία, και το Νόμο και το Ευαγγέλιο, κι ακόμη έφτιαξες —με την άδειά Μου— από πηλό τη μορφή ενός πουλιού, που με το φύσημά σου, έγινε —με την άδειά Μου— ένα πουλί (ΣΣ. το θαύμα αυτό αναφέρεται στο απόκρυφο Ευαγγέλιο του Ιακώβου), και γιάτρεψες — με την άδειά Μου — τους εκ γενετής τυφλούς καθώς και τους λεπρούς, κι ανάστησες — με την άδειά Μου — τους νεκρούς. Και κοίτα! εμπόδισα τα Παιδιά του Ισραήλ να σε βλάψουν, όταν τους παρουσίασες τα θαύματα, οι άπιστοι όμως όπως ήταν ανάμεσά τους, είπαν: "Αυτά δεν είναι παρά φανερή μαγεία"» (Στάδιο 5, το Τραπέζι, εδάφ.110) (18).
Βεβαίως η πιο πάνω διήγηση του Κορανίου —όπως και οι άλλες, των οποίων η εξιστόρηση καταντά μυθική— αφορούν καθαρά στο ανθρώπινο πρόσωπο του Κυρίου. Αφού ο Μωάμεθ δε δέχεται τον Ιησούν ως Υιόν και Λόγον του Θεού.
Πριν απαντήσουμε στα φληναφήματα αυτά του καμηλιέρη της Αραβικής ερήμου, που βάλθηκε να εξηγήσει τα του απείρου Θεού με το δικό του σκοτισμένο νου, υπογραμμίζουμε τούτο: Το Κοράνιο προβάλλει το πρόσωπο του Κυρίου Ιησού Χριστού και το έργο Του εσκεμμένα και υστερόβουλα. Το προβάλλει, επειδή το συσχετίζει με την έλευση του ψευδοπροφήτη Μωάμεθ, του τελευταίου ή της «σφραγίδας», όπως γράφει, των προφητών! Διότι θεωρεί τον Χριστόν ως «πρόδρομον» του Μωάμεθ.
(1) ΓΡΗΓΟΡΙΟΥ του ΠΑΛΑΜΑ, Προς την εαυτού Εκκλησίαν, 33, είς ΓΡΗΓΟΡΙΟΥ του ΠΑΛΑΜΑ, Συγγράμματα, έπιμ. Π. Κ. Χρήστου, Τομ. Δ', οελ. 140.
(2) Κοράνιο, σελ. 82. Κατ’ άλλην μετάφραση του Κορανίου: «Ό,τι διδάσκω υμάς είναι η καθαρά αλήθεια. Ουκ έστιν άλλος Θεός, ει μη ο Θεός ούτος, όστις είναι ισχυρός και σοφός» (εδάφ.55): (Κοράνιον, μτφρ. Γ. I. Πεντακη, σελ 50).
(3) Κοράνιο, σα 60,79,160,161,428, 263,264.
(4) Κοράνιο, σσ. 27,81,170,263 - 264,435. Βλέπε επίσης και: Στάδιο 19, Η Μαριάμ, εδάφ.35 (σελ. 429), Στάδιο 3, Η ΟΙκογένεια Ίμράν, εδάφ.55 (σελ 81), Στάδιο 5, το Τραπέζι, εδάφ.73 (σελ 161).
(5) ΕΥΓΕΝΙΟΥ ΜΙΧΑΗΛΙΔΟΥ, Το πρόσωπον του Ιησού κατά το Κοράνιον, εκδ. Οίκος «Γράμματα», Αλεξάνδρεια - Άθήναι, 1930, σελ. 18.
(6) ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Γιαννουλάτου), Επισκόπου Ανδρούσης, Ισλάμ..., σελ. 149.
(7) Κοράνιο, σελ. 428.
(8) Κοράνιο, σελ. 168 - 169.
(9) Κοράνιο, σελ. 79.
(10) Το θαύμα στην Κανά της Γαλιλαίος (Ιω. β 1 -11). ). Ο χορτασμός των πεντακισχιλίων (Ματθ. ιδ (14) 14 - 21). Η κατάπαυση της τρικυμίας (Ματθ. η' 23 -27 κ.ά.).
(13) Στάδιο 19, Η Μαριάμ, εδάφ.19, Κοράνιο, σελ. 427.
(14) Κοράνιο, σελ. 21.
(16) Κοράνιο, σελ. 169 - 170.
(17) Κοράνιο, σελ. 725.
(18) Κοράνιο, σελ. 168 -169.
 
ΤΟ ΙΣΛΑΜ ΓΙΑ ΤΗ ΣΤΑΥΡΩΣΗ ΤΟΥ ΚΥΡΙΟΥ ΙΗΣΟΥ ΧΡΙΣΤΟΥ
Το ΚΟΡΑΝΙΟ ΑΡΝΕΙΤΑΙ ΟΤΙ Ο ΘΕΑΝΘΡΩΠΟΣ Κύριος Ιησούς εσταυρώθη, ετάφη και ανεστήθη. Διδάσκει ότι η σταύρωση, η ταφή και η Ανάστασή Του δεν ήσαν πραγματικές, αλλά φανταστικές. Η δε αγία Ανάληψή Του έγινε, όπως δίδασκε ο Γνωστικός μάγος Βασιλείδης.
Ο Μωάμεθ γράφει μεν περί του Ιησού·
«Η ειρήνη είναι πάνω μου κατά την ημέρα, που γεννήθηκα, και την ημέρα που θα πεθάνω, και την ημέρα που θα εγερθώ για (μια άλλη) ζωή»! (Στάδιο 19, Η Μαριάμ, εδάφ.33)(1) ,
αλλά γράφει και τα ακόλουθα, πού έχουν άμεση σχέση με τις τελευταίες ημέρες του Ιησού πάνω στη γη:
«Και οι άπιστοι (ΣΣ. εννοεί τους Εβραίους) σχεδίασαν εναντίον του Αλλάχ, κι ο Αλλάχ επίσης σχεδίασε εναντίον τους, κι ο καλύτερος απ’ τους σχεδιαστές είναι ο Αλλάχ» (Στάδιο 3, Η Οικογένεια Ιμράν, εδάφ.54)(2) .
Πάντοτε κατά το Κοράνιο, οι Ιουδαίοι «ακόμη καυχήθηκαν:
"Φονεύσαμε τον Χριστόν Ιησού, το παιδί της Μαριάμ, τον Απόστολο του Αλλάχ”. Κι όμως δεν τον σκότωσαν, κι ούτε τον σταύρωσαν, αλλά έτσι φαίνεται σ’ αυτούς».
Ώστε κατά το Κοράνιο, ο Χριστός εσταυρώθη και ετάφη «κατά δόκησιν», δηλαδή κατά φαντασίαν, φαινομενικά. Και συνεχίζει ο Μωάμεθ:
«Εκείνοι όμως που είχαν διαφορετική γνώμη (πού διαφώνησαν) σ’ αυτό (το θέμα), είναι γεμάτοι αμφιβολίες, γιατί δεν γνωρίζουν (θετικά), αλλά μόνο εικασίες ακολουθούν και μια βεβαιότητα ότι δεν τον σκότωσαν, αλλά ο Αλλάχ τον σήκωσε ψηλά κοντά Του, (τον πήρε σ’ ένα μέρος, που να μη μπορούν οι εχθροί να τον βρουν) γιατί είναι Πανίσχυρος και Σοφός» (Στάδιο 4, Οι Γυναίκες, εδάφ.157,158) (3).
Τα ανωτέρω εδάφια του Κορανίου δεν έχουν ανάγκη διασαφηνίσεως και επεξηγήσεως. Κατά τον Μωάμεθ ο Ιησούς Χριστός δεν εφονεύθη, δεν έπαθε, αλλ' ο Αλλάχ «τον σήκωσε ψηλά κοντά Του (...) γιατί είναι Πανίσχυρος και Σοφός». Τον προσέλαβε δηλαδή κοντά του στους ουρανούς. Τα όσα γράφονται περί του Πάθους Του είναι δολιεύματα, σκόπιμες επινοήσεις, καθαρή συκοφαντία. Εκείνος που εφονεύθη μεταξύ των δύο ληστών επάνω στο Σταυρό δεν είναι ο Χριστός, αλλά «όμοιος του Ιησού». Αυτός δε, κατά τους σχολιαστές του Κορανίου, ονομάζεται Ασσιούγ και ήταν αρχιραββίνος. Αυτός εσταυρώθη κατόπιν αποφάσεως του τότε βασιλιά Ηρώδη και των αρχιραββίνων, την 15ην Απριλίου, που αντιστοιχεί προς την 29ην του Κοπτικού μηνός Μπαρμαχάτ. Ήταν, πάντοτε κατά τους σχολιαστές του Κορανίου, ημέρα Παρασκευή και ώρα τρίτη μ.μ., σκοτάδι δε εκάλυψε όλη τη γη επί τρεις ημέρες, καθώς επίσης και σεισμός. (4)
Υπάρχει λοιπόν στον Μωάμεθ αρκετή αμφιβολία για το θάνατο του Κυρίου Ιησού. Άλλωστε η φράση «αλλά ο Αλλάχ τον σήκωσε ψηλά κοντά του», ερμηνεύεται από τους Ισλαμιστές κατά δύο τρόπους: α) "Ότι ο Ιησούς δεν πέθανε, αλλά συνεχίζει να ζει «εν σώματι εις τον ουρανόν» β) Ότι ο Ιησούς «απέθανε αργότερον φυσικώς, και όχι όταν δήθεν τον συνέλαβαν οι αντίπαλοί του». Η φράση «ο Αλλάχ τον σήκωσε ψηλά κοντά του», σημαίνει «ότι ετιμήθη υπό του Θεού ως απόστολός του και δεν ητιμάσθη ως κακοποιός»(5).
Το εδάφιο, στο οποίο γίνεται λόγος για τη γέννηση, το θάνατο και την ανάσταση του Ιησού (Στάδιο 19, Η Μαριάμ, εδάφ.33), έχει σκοπό ν’ αποδείξει ότι ο Ιησούς
«δεν είναι τίποτε (περισσότερο) από ένας δούλος του Αλλάχ» (Στάδιο 43, ο Στολισμός ή τα Χρυσά Νομίσματα, εδάφ.59),
του οποίου η ζωή είναι στη διάθεση του Αλλάχ, ο οποίος, κατά το Κοράνιο, θα εξαφανίσει όλους, για να τους αναστήσει κατόπιν.
Ο δε «μετακληθείς» (Στάδιο 4, Οι Γυναίκες, εδάφ.157) και «ανακληθείς» (Στάδιο 5, Το Τραπέζι, εδάφ.117) στους ουρανούς Ιησούς, οφείλει να αποθάνει και αυτός πριν από την ημέρα της κρίσεως!... (6)
Είναι σαφές ότι η άποψη του Μωάμεθ περί φαινομενικού θανάτου του Χριστού, είναι αντανάκλαση αιρετικών διδασκαλιών του Χριστιανισμού, οι οποίοι δεν εδέχοντο τον σταυρικό θάνατο του Χριστού. Αυτοί υποστήριζαν ότι ο Χριστός δεν γεννήθηκε φυσιολογικά από τη Μαρία, αλλά εμφανίστηκε στη γη ξαφνικά ενήλικος- ούτε πέρασε από τα στάδια της φυσιολογικής αυξήσεως και ενηλικιώσεως. Πίστευαν ότι δεν έλαβε αληθινή φύση από τη Μαρία, αλλά πέρασε απ’ αυτήν, όπως το νερό περνά από το σωλήνα. Κατά συνέπειαν, έλεγαν, δεν είχε πραγματικό σώμα και η σταύρωσή του έγινε «κατά δόκησιν», ήταν δηλαδή φαινομενική. Έτσι π.χ. ο Μαρκίων, αρχηγός Γνωστικής αιρέσεως από τον Πόντο (; -170 μ.Χ.), δίδασκε «τον Χριστόν (...) ως άνθρωπον φανέντα ουκ όντα άνθρωπον, και ως ένσαρκον ουκ ένσαρκον, δοκήσει πεφηνότα, ούτε γένεσιν υπομείναντα ούτε πάθος, αλλά τω δοκείν» (7). Παρόμοια δίδασκε και ο Αιγύπτιος Γνωστικός Βασιλείδης, πού έζησε γύρω στο πρώτο μισό του 2ου μ.Χ. αιώνα.
Αλλά τίς διδασκαλίες των αιρετικών δοκητών, κατεδίκασε ευθύς εξ αρχής ο Ευαγγελιστής Ιωάννης, ο αγαπημένος μαθητής του Κυρίου, ο αυτόπτης και αυτήκοος των θαυμάτων και του κηρύγματος του (βλ. Ά Ιω. α' 1, 5), ο οποίος έγραψε: Καθένας, ο οποίος λέγει, ότι έχει έμπνευση Πνεύματος, δεν ομολογεί όμως ότι ο Ιησούς ενανθρώπησε και ήλθε από τον ουρανό στη γη με ανθρώπινη σάρκα, δεν είναι από τον Θεόν. Και τούτο, δηλαδή το να αρνείται κανείς τον Θεάνθρωπον Ιησούν, είναι το πνεύμα του αντιχριστού (Α' Ίω. δ' 3). Αλλά και σ' όλη την Αγία Γραφή, τόσο στην Παλαιά, όσο και στην Καινή Διαθήκη, αντικρούονται οι θέσεις των αιρετικών αυτών διδασκαλιών.
Εξ’ άλλου ο Μωάμεθ αντιφάσκει και προς τον εαυτό του. Διότι αν δέχεται τη γέννηση του Χριστού —κι αυτή τη δέχεται ο Μωάμεθ— πρέπει να δεχθεί ότι ο Χριστός προσέλαβε ταυτόχρονα και σάρκα από την Παρθένο. Διότι γέννηση και σάρκα συνδέονται στενότατα «και κατά λόγον αμοιβαιότητος» σε σημείο, ώστε ούτε σάρκα μπορεί να υπάρξει χωρίς γέννηση, ούτε γέννηση χωρίς σάρκα, όπως ορθά παρατηρεί ό Τερτυλλιανός. Εάν πάλι δεν δέχεται ότι ο Κύριος προσέλαβε σάρκα από την Παρθένο —αυτό όμως δεν το αρνείται ο Μωάμεθ— τότε θα ήταν περιττή και η κάθοδός του στην Παρθένο. Διότι, αφού δεν επρόκειτο να λάβει τίποτε απ’ αυτή, γιατί να κατέβει σ' αυτήν;
Πέρα απ’ αυτά, υπάρχει το μεγάλο κεφάλαιο, που στην Ορθόδοξο Εκκλησία ονομάζουμε Θεία Οικονομία απολυτρώσεως του ανθρωπίνου γένους. Δηλαδή μυστηριώδη και κατά συγκατάβαση τρόπο, με τον οποίο εκτελείται η ανεξευρεύνητη βουλή του Θεού για τη σωτηρία του ανθρώπου. Ή, τα μυστηριώδη, ακατανόητα στο ανθρώπινο λογικό και ανεξερεύνητα από τον άνθρωπο μέσα, τα οποία μεταχειρίζεται η Θεία Πρόνοια για να οδηγήσει τον άνθρωπο σε μετάνοια, επιστροφή και σωτηρία.
Αν λοιπόν ήταν «φενακισμός (= εξαπάτηση) και σκηνή (= πλάσμα, ψεύδος) το της οικονομίας μυστήριον»· αν «δοκήσει (= κατά φαντασίαν) και ουκ αληθεία γέγονεν άνθρωπος ο Κύριος», τότε «και δοκήσει (= κατά φαντασίαν) και ουκ αληθεία σεσώσμεθα»! Άρα, συμπεραίνει ο Τερτυλλιανός, η πίστη ημών των Χριστιανών είναι ψεύτικη και κάθε τι που πιστεύουμε για τον Χριστό και ελπίζουμε επ’ Αυτόν είναι φάντασμα και απάτη! Αλλά τα πράγματα δεν είναι καθόλου έτσι!
Γενικά τις αιρετικές διδασκαλίες των Γνωστικών και του Ασκητισμού, που είναι καθαρά μυθεύματα και όλως διόλου αντίθετες στη θεόπνευστη και αναντίλεκτη διδασκαλία των Προφητών και της Καινής Διαθήκης, η Εκκλησία μας τις κατεδίκασε δια στόματος του Θεοφόρου Ιγνατίου, των εκκλησιαστικών συγγραφέων Τερτυλλιανού και Ιππολύτου, του αγίου Ειρηναίου και των άλλων Πατέρων και συγγραφέων του 4ου και 5ου μ.Χ. αιώνος (9). Επομένως ο Μωάμεθ, που γεννήθηκε μόλις τον 6ον αιώνα, αν ήξερε γράμματα, κι αν διάβαζε με προσοχή την Αγία Γραφή και μελετούσε τις απαντήσεις των προ αυτού Χριστιανών Πατέρων και εκκλησιαστικών συγγραφέων στις ψευδοδιδασκαλίες, δεν θα ’πρεπε να δεχθεί τις διδασκαλίες των σκοτισμένων αιρετικών. Αλλά τότε, βέβαια, δεν θα ’φτιαχνε δική του θρησκεία……
….. Αυτές λοιπόν τις αιρετικές, τις μυθικές διδασκαλίες δανείστηκε ο καμηλιέρης Μωάμεθ από τους Γνωστικούς, τις έκανε δικές του και τις ενσωμάτωσε στο Κοράνιό του. Κι αυτά, διότι ο σταυρικός θάνατος του Κυρίου, του Μεσσίου Χριστού, ήταν για τον Μωάμεθ, όπως και για τους Ιουδαίους, «σκάνδαλον» δηλαδή πρόσκομμα, στο οποίο σκοντάφτουν και δεν πιστεύουν, όπως γράφει ο απόστολος Παύλος (βλ. Α' Κορινθ. α' 23). Για τους Ιουδαίους, που περιμένουν τον Μεσσίαν αήττητον επίγειο βασιλιά, η σταύρωση είναι απόδειξη αδυναμίας, και άρα όλως διόλου κάτι αντίθετο απ’ αυτό που ζητούν. Σκοντάφτουν λοιπόν στο Σταυρό και δεν πιστεύουν. Έτσι σκέφτεται, κι αυτό δέχεται και η αραβική νοοτροπία του Μωάμεθ· «εξευτελισμός και σταύρωσις» σημαίνουν γι’ αυτήν «ήτταν. Το Ισλάμ δεν δύναται να συμφιλιωθεί με την αντίληψιν του πάθους, του εξευτελισμού του Θεού. Και δεδομένου ότι αρνείται την ανάστασιν, προτιμά να υπερκεράση το "σκάνδαλον” του σταυρού του Χριστού με την άρνησιν της ιστορικότητος της σταυρώσεως»(11). ………
… Αλλά πού να εννοήσει τέτοιες αλήθειες ο Μωάμεθ, ο οποίος όλα τα είδε με το χοϊκό του μάτι και προσπάθησε να τα εννοήσει με τον στενό του «αδόκιμον νουν» (Ρωμ. α' 28)—τον ανίκανο να διακρίνει το αληθινό και το ορθό — και με τη βοήθεια των σκοτισμένων αιρετικών του Χριστιανισμού, που συνάντησε στην Αραβία...
(1) Κοράνιο, σελ. 428.
(2) Κοράνιο, σελ. 80.
(3) Κοράνιο, σελ 140.
(4) Βλ. ΕΥΓΕΝΙΟΥ ΜΙΧΑΗΛΙΔΟΥ, Το πρόσωπον του Ιησού κατά το Κοράνιον, σελ 29.
(5) ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Γιαννουλάτου) Επισκόπου Ανδρούσης, μν. εργ„ σελ 152,153.
(6) Κοράνιο, σσ. 725,140,170
(7) ΙΠΠΟΛΥΤΟΥ, Κατά πασών αιρέσεων έλεγχος, βιβλ. 1,19, ΒΕΠΕΣ 6,371 (1-3).
(8) Π. Ν. ΤΡΕΜΠΕΛΑ, Δογματική της Ορθοδόξου Εκκλησίας, εκδ. «Ό Σωτηρ», Τομ. Β', σελ, 72.
(9) Για περισσότερα βλ. Π. Ν. ΤΡΕΜΠΕΛΑ, οπ., σελ 70 έξ.
(11) ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Γιαννουλάτου), Επισκόπου Ανδρούσης, Ισλάμ..., σελ. 153.

ΤΟ ΙΣΛΑΜ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΑΣΤΑΣΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΝΑΛΗΨΗ ΤΟΥ ΚΥΡΙΟΥ ΙΗΣΟΥ
Το ΚΟΡΑΝΙΟ ΥΠΑΙΝΙΣΣΕΤΑΙ ΤΟΝ ΘΑΝΑΤΟ ΚΑΙ την ημέρα της Κρίσεως. Γράφει:
«Κι οι άπιστοι (ΣΣ. εννοεί τους Εβραίους) σχεδίασαν εναντίον του Αλλάχ (ΣΣ. άλλη μετάφραση έχει: εναντίον του Ιησού), κι ο Αλλάχ σχεδίασε εναντίον τους, κι ο καλύτερος απ’ τους σχεδιαστές είναι ο Αλλάχ. Κι όταν ο Αλλάχ είπε: Ω Ιησού! θα σε πάρω και θα σε ανυψώσω ίσαμε Εμένα, θα σε καθαρίσω από τις εξαπατήσεις αυτών που σε βλαστημούν, και θα κάνω ώστε αυτοί που σε ακολουθούν να γίνουν ανώτεροι απ’ τους άπιστους μέχρι τη Μέρα της Κρίσης, έπειτα όλοι εσείς σε Μένα θα επιστρέψετε, και θα δικάσω ανάμεσά σας για ό,τι εσείς διαφωνούσατε» (Στάδιο 3, Η οικογένεια Ιμράν, εδάφ. 54-55) (1) .
Οι οκτώ Άραβες Ελληνισταί Καθηγηταί του Ιστορικού Ισλαμικού Πανεπιστημίου ΑΙ Azhar του Καΐρου, που έδωκαν την παραπάνω ερμηνεία στο πρωτότυπο Αραβικό κείμενο του Κορανίου, παραθέτουν μια διευκρινιστική υποσημείωση στη φράση «Ω Ιησού! θα σε πάρω (...) θα σε καθαρίσω απ’ τις εξαπατήσεις αυτών που βλαστημούν». Διευκρινίζουν: «Θα σε κάνω -λέγει ο Αλλάχ- να πεθάνεις ένα φυσικό θάνατο και θα σε ανυψώσω σε μένα, και θα σε καθαρίσω από τις πλοκές του έργου τους»(2) .
Όμως ο Ιησούς δεν είναι ούτε αθάνατος, ούτε αιώνιος κατά τους Ισλαμιστές. Δεν βασιλεύει αιωνίως, όπως μας διδάσκει η Αγία Γραφή. Για την Ισλαμική παράδοση ο Χριστός είναι θνητός. Σ’ αυτήν επικρατεί η πίστη ότι πριν από την έσχατη κρίση ο Ιησούς θα επιστρέψει στη γη, θα καταβάλει τελικά τον αντίχριστο και κατόπιν θα πεθάνει! Οι Ισλαμισταί πιστεύουν μάλιστα ότι στον τάφο του Μωάμεθ, στη Μεδίνα, φυλάσσεται θέση κενή για το νεκρό σώμα του προφήτου μεν και αποστόλου του Θεού, αλλά του ανθρώπου Ιησού. Αυτά όμως δεν διδάσκονται με σαφήνεια. Το μόνο που βεβαιώνει το Κοράνιο, «είναι ότι ο Ιησούς επέστρεψεν εις τον Θεόν κατά τρόπον, όστις εδόξασε τον Θεόν και απογοήτευσε τας διαθέσεις και δολιεύσεις των Εβραίων» (3) .
Το Ισλάμ, για να στηρίξει τη διδασκαλία του περί του προσώπου του Σωτήρος Χριστού, επιμένει ότι δήθεν οι Χριστιανοί διαστρέβλωσαν το κείμενο του Ευαγγελίου, το οποίον εκήρυξε ο Κύριος Ιησούς, με αυθαίρετες προσθέσεις, αφαιρέσεις και παραποιήσεις. Ότι ο Κύριος Ιησούς απέθανε επάνω στον Σταυρό πραγματικά και όχι κατά φαντασίαν, το αναπτύξαμε αναλυτικά στο προηγούμενο κεφάλαιο. Τονίσαμε δε, ότι ο Σταυρός είναι η δόξα και η δύναμη του Κυρίου Ιησού. Από το πιο πάνω όμως εδάφιο του Κορανίου είναι φανερό, ότι ο Μωάμεθ έχει πολύ θολή αντίληψη ή και καθόλου, θα λέγαμε, για την Ανάσταση του Κυρίου.
(1) Κοράνιο, σσ. 80, 81. Κατ’ άλλη μετάφραση του Κορανίου: «Οι Εβραίοι επενόησαν δολιεύσεις κατά του Ιησού, και ο Θεός επενόησε τοιαύτας κατ’ αυτών. Ο Θεός, βεβαίως, είναι ευφυέστερος. Είπεν όθεν ο Κύριος· Ιησού! εγώ ειμί ο δίδων σοι τον θάνατον και υψώνων σε μέχρις εμού· ο αγνίζων σε από των απιστούντων, όστις θέτω τους οπαδούς σου άνωθεν των μη πιστευόντων, μέχρι της ημέρας της κρίσεως. Τέλος πάντων προς εμέ ελεύσεσθε και εγώ δικάσω τας διαφωνίας υμών» (Στάδιο 3, Ο Οίκος Εμράν, εδάφ. 47- 48: Κοράνιον, μτφρ. Γ. I. Πεντάκη, σελ. 50).
(2) Οπ. π., σελ. 953. Ανακεφαλαίωση των όσων αναφέραμε μέχρι τώρα περί της διδασκαλίας του Κορανίου, για όσα γράφει περί του προσώπου του Κυρίου Ιησού, περιέχει το εδάφ. 171 του Δ' κεφαλαίου (Σταδίου), οι Γυναίκες, στο οποίον γράφεται:
«Ω! Οπαδοί της Βίβλου! Μη κάνετε κατάχρηση της Θρησκείας σας, και μη λέτε για τον Αλλάχ τίποτε άλλο, παρά μόνο την αλήθεια. Ο Χριστός Ιησούς, ο γιός της Μαριάμ, δεν είναι περισσότερο από Απόστολος του Αλλάχ, κι ο Λόγος Του προς τη Μαριάμ, κι ένα Πνεύμα απ’ Αυτόν (τον Αλλάχ). Πιστεύετε λοιπόν στον Αλλάχ και στους Αποστόλους Του και μη λέτε "Τριάδα". Παραιτηθείτε, θα είναι το καλύτερο για σας. Γιατί ο Αλλάχ είναι ένας Θεός. Ας είναι δοξασμένος. Μεγάλη η αξιοπρέπειά Του, προ παντός απ’ το να έχει παιδί. Σ’ Αυτόν ανήκουν όσα βρίσκονται στους ουρανούς και στη γη. Κι αρκεί ο Αλλάχ για ρυθμιστής των υποθέσεων» (Κοράνιο, σελ. 142).
(3) D. BROWN, The Cross of the Messiah, σειρά Christianity and Islam, 3 (London 1969) σελ. 34, παρά ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Γιαννουλάτου ), Επισκόπου Άνδρούσης, Ίσλάμ..., σελ. 154.

Η νηστεία δεν είναι εφεύρημα της Εκκλησίας ή των Ιερέων, αλλά είναι ο Νόμος του Θεού, που έδωσε στον Πρωτόπλαστο και του είπε μην φας από αυτό το δέντρο.
Η εκκλησία μας όμως, έχει θεσπίσει, ορισμένες νηστείες, όπως είναι η Τετάρτη και η Παρασκευή, η νηστεία του Πάσχα, η νηστεία των Αποστόλων, η νηστεία του Δεκαπενταύγουστου και η νηστεία των Χριστουγέννων.
Αυτές τις νηστείες ο χριστιανός είναι υποχρεωμένος να τις τηρεί, εκτός αν υπάρχει θέμα υγείας και είναι στην ευχέρεια του Πνευματικού, να επιτρέψει να κάνει κατάλυση.
Η νηστεία είναι ένα μεγάλο φάρμακο για τον χριστιανό. Όταν λέμε ότι νηστεύουμε, θα πρέπει να έχουμε ετοιμάσει τον εαυτό μας πάρα πολύ με συχνή εξομολόγηση και εάν μπορούμε να νηστεύουμε χωρίς λογισμούς.
Η νηστεία πρέπει να γίνεται εν κρυπτώ. Να μην καταλαβαίνει ο άλλος ότι νηστεύεις προκειμένου να μην σκανδαλίζεις έναν αδερφό ο οποίος είτε είναι μακράν της Εκκλησίας, είτε δεν νηστεύει.
Η νηστεία λοιπόν, είναι ένα πολύ σπουδαίο πράγμα για τον χριστιανό και βέβαια οι μοναχοί συνήθως νηστεύουν σχεδόν όλο το χρόνο. Όταν νηστεύει κάποιος, τα φαγητά συνήθως που απαγορεύονται είναι το κρέας και γενικά τα γαλακτοκομικά. Ο νηστευτής έχει μια οικονομική ωφέλεια από αυτά. Στον κόσμο όμως, η νηστεία για να είναι ευάρεστη, θα πρέπει να συνοδεύεται από ελεημοσύνη. Αυτήν την οικονομική ωφέλεια, θα πρέπει να την αποδώσει σε έναν αδελφό ο οποίος έχει ανάγκη.
Η νηστεία, πρέπει να γίνεται με σύμφωνη γνώμη του Πνευματικού και θα πρέπει ο αδελφός να μην αφήνει τους λογισμούς να του χαλάσουν τη νηστεία.
Η νηστεία βέβαια, δεν είναι μόνο το φαγητό, αλλά είναι και οι πέντε αισθήσεις που πρέπει να νηστέψουν. Είτε από θεάματα, είτε από επαφές, είτε από γεύσεις και το σπουδαιότερο από όλα, το μάτι.
Η νηστεία, όταν είναι καθαρή βοηθάει αφάνταστα τον αδελφό, στην αδιάλειπτη προσευχή.
Καλόν είναι να μη λέμε ότι νηστεύομε το κρέας και τρώμε τη σάρκα του αδελφού μας.
Εδώ, θα πρέπει να κάνομε μια μεγάλη διευκρίνιση. Η νηστεία, δεν έχει καμία σχέση με τη Θεία Μετάληψη και την Κοινωνία του αδελφού.
Ο μοναχός οφείλει να τηρεί τις νηστείες, άρα λοιπόν είναι στην κρίση του Πνευματικού να του επιτρέπει να κοινωνεί σε καιρό βέβαια των διατεταγμένων νηστειών.
Όταν δεν υπάρχει νηστεία, γίνεται πάντα η συνεννόηση με τον Πνευματικό για τη συχνή Θεία Κοινωνία του αδελφού. Επειδή η Θεία Κοινωνία είναι ότι ανώτερο υπάρχει στον κόσμο, καθότι επιτρέπει ο Θεός να μεταλαμβάνομε το Σώμα και το Αίμα Του, τότε ο Πνευματικός συμβουλεύει τον αδελφό να κρατήσει αυτή τη νηστεία τη μικρή, από ευγνωμοσύνη προς το Χριστό μας. [...]
Εκτός όμως, από τη νηστεία θα πρέπει να προετοιμαστεί ο αδελφός διαβάζοντας την Ακολουθία της Θείας Μεταλήψεως και να προσπαθήσει να ετοιμάσει τον εαυτό του για αυτή τη μεγάλη δωρεά, που θα του συμβεί. Όταν προσεγγίζει το Άγιο Δισκοπότηρο, θα πρέπει μέσα του να νιώθει άκρα ταπείνωση, την ταπείνωση του Τελώνου. Να προσεγγίζει με φόβο Θεού και τότε απολαμβάνει αυτή τη μεγάλη δωρεά.
Πολλοί αδελφοί έχουν τέτοια κατάνυξη, όταν προσεγγίζουν το Άγιο Δισκοπότηρο, ώστε τα μάτια τους τρέχουν καθαρτικά δάκρυα.
Αυτό είναι η Εκκλησία μας, αυτή είναι η πίστη μας και αυτά είναι που δίδαξε ο Χριστός μας πριν να μας αφήσει και ανέβει στον Ουρανό. Αντ’ Αυτού έστειλε το Πανάγιο Πνεύμα να μας φωτίζει.
Εύχομαι, ο Καλός Θεός να μας αξιώνει να μεταλαμβάνουμε όσο μπορούμε άξια και πάντοτε να θεωρούμε στον εαυτό μας, ότι κοινωνούμε χάριτι Θεού. Αμήν.

Λόγια Καρδιάς Από του πόνου τη δοκιμασία, στης Πίστεως τη Λάμψη! Αρχιμ. Χρυσοστόμου Γέροντος και Πνευματικού Ιεράς Μονής Παναγίας Λαμπηδόνας Πηλίου, Έκδοση 2020, σελ. 62-64

Όπως το κερί, αν δε θερμανθεί και μαλαχθεί πολλή ώρα, δενμπορεί να δεχθεί τη σφραγίδα που του επιτίθεται, έτσι και ο άνθρωπος, αν δεν δοκιμασθεί με κόπους και ασθένειες, δεν μπορεί να χωρέσει τη σφραγίδα της αρετής του Θεού. Γι’ αυτό ο μεν Κύριος λέγει στο θεσπέσιο Παύλο, «σου αρκεί η χάρη μου·γιατί η δύναμή μου τελειώνεται μέσα στην ασθένεια». Ο ίδιος δε ο απόστολος καυχιέται λέγοντας· «με μεγάλη χαρά θα καυχηθώ μάλλον για τις ασθένειες μου, για να σκηνώσει επάνω μου η δύναμη του Χριστού». Αλλά και στο βιβλίο των Παροιμιών γράφεται, «όποιον αγαπά ο Κύριος, τον παιδεύει· και μαστιγώνει κάθε υιό που τον αναγνωρίζει». Βέβαια ο απόστολος ασθένειες λέγει τις επιθέσεις των εχθρών του σταυρού που συνέβαιναν συνεχώς εναντίον αυτού και των τότε άγιων, για να μη υπερηφανεύονται, όπως δηλώνει ο ίδιος, για τις υπεροχικές αποκαλύψεις. Αλλ’ αυτοί με την ταπείνωση ενέμεναν περισσότερο στην κατάσταση της τελειότητας, φυλάσσοντας όσια το θείο δώρο δια των πυκνών εξουδενώσεων.
Εμείς βέβαια ασθένειες ονομάζουμε εδώτους πονηρούς λογισμούς και τις σωματικές ανωμαλίες. Πραγματικά, τότε τα σώματατων αγίων που αγωνίζονταν εναντίον της αμαρτίας, καθώς παραδίδονταν σε θανατηφόρες κακοποιήσεις και σε διάφορες άλλες θλίψεις, στέκονταν πολύ ψηλότερα από τα πάθη που εισήλθαν από την αμαρτία στην ανθρώπινη φύση. Τώρα όμως, επειδή χάρη στον Κύριο επικρατεί ειρήνη στις Εκκλησίες, γι’ αυτό το σώμα των αγωνιστών της ευσέβειας πρέπει να δοκιμάζεται με συνεχείς ανωμαλίες και η ψυχή με πονηρούς λογισμούς, και μάλιστα εκείνων στους όποιους ενεργεί η γνώση με όλη τη συναίσθηση και τη βεβαιότητα· έτσι θα είναι έξω από κάθε κενοδοξία και έπαρση και,όπως είπα, θα μπορέσουν με την πολλή ταπείνωση να χωρέσουν στις καρδιές τη σφραγίδα του θείου κάλλους σύμφωνα με τον άγιο που λέγει· «σημειώθηκε επάνω μας το φως του προσώπου σου, Κύριε».
Πρέπει λοιπόν να υπομένουμε μ’ ευχαριστίες τις βουλές του Κυρίου· γιατί τότε θα μας υπολογισθεί σαν είδος δευτέρου μαρτυρίου και η συνέχιση των νόσων και η μάχη προς τους δαιμονιακούς λογισμούς. Γιατί εκείνος που έλεγε τότε στους αγίους μάρτυρες δια μέσου των ανόμων εκείνων αρχόντων, «αρνηθείτε το Χριστό, ποθήστε τις κοσμικές δόξες», στέκεται και τώρα προσωπικά λέγοντας αδιάκοπα στους δούλους του Θεού τα ίδια πράγματα. Αυτός που βασάνιζε τα σώματα των δικαίων και έβριζε με το χειρότερο τρόπο τους τιμημένους διδασκάλους δια μέσου των υπηρετών των διαβολικών εκείνων φρονημάτων, ο ίδιος και τώρα επιφέρει στους ομολογητές της ευσέβειας τα διάφορα πάθη μαζί με πολλές ύβρεις και εξευτελισμούς, όταν μάλιστα αυτά βοηθούν αποτελεσματικά τους ταλαιπωρημένους πένητες για τη δόξα του Κυρίου.
Και γι’ αυτό πρέπει να επιτελούμε με βεβαιότητα και υπομονή το μαρτύριο της συνειδήσεώς μας ενώπιον του Θεού· γιατί λέγει, «υπέμεινα με ζήλο τον Κύριο, και αυτός με πρόσεξε».(εκδ. ΕΠΕ,Φιλοκαλία τόμος 9,σελ. 271-275)

[Βιβλίο: Διαλογική συζήτησις Ευαγγελικών και Ορθοδόξων] Η ΠΡΟΣΚΗΝΥΣΙΣ ΤΩΝ ΑΓΙΩΝ. ΟΙ ΕΙΚΟΝΕΣ.
Ὀρθόδοξος: Ἐπιθυμεῖτε κ. Εὐαγγελικέ νά συνομιλήσωμεν περί προσκυνήσεως τῶν ἱερῶν εἰκόνων, ἱερῶν λειψάνων, Σταυροῦ κλπ.;
Εὐαγγελικός: Βεβαιότατα. Ἡμεῖς οἱ Εὐαγγελικοί οὐδεμίαν προσκύνησιν προσφέρομεν εἰς οὐδέναν ἄλλον πλήν τοῦ Θεοῦ. Τοῦτο πράττομεν βασιζόμενοι εἰς τήν ῥητήν ἀπαγόρευσιν τοῦ Θεοῦ ἐν Ἐξοδ. 20,45, ὅπου λέγει: «οὐ ποιήσεις σεαυτῷ εἴδωλον, οὐδέ παντός ὁμοίωμα....οὐ προσκυνήσεις αὐτοῖς οὐδ’ οὐ μή λατρεύσεις αὐτοῖς».
Ὀρθόδοξος: Ἡ ἐντολη αὕτη κ. Εὐαγγελικέ ἔχει τεσσάρας κυρίας λέξεις: α) «οὐ ποιήσεις» β) «εἴδωλον» γ) «προσκυνήσεις» δ) «οὐδ’ οὐ μή λατρεύσης». Ἄς ἔξετάσωμεν λοιπόν μίαν ἑκάστη λέξιν χωριστά. Καί πρῶτον ἄς ἔλθωμεν εἰς τό «οὐ ποιήσεις». Σᾶς ἐρωτῶ, δίδων ὁ Κύριος τήν ἐντολήν ταύτην ἀπαγορεύει την κατασκευή εἰκόνων ἀπολύτως ἤ ὁμιλεῖ περί εἰδώλων καί ἀγαλμάτων διότι λέγει «σεαυτῷ εἴδωλον» τά ὁποῖα εἶχον οἱ πρό Χριστοῦ εἰωλολάτραι;
Εὐαγγελικός: Ἡ ἐντολή ἐνταῦθα εἶναι ρητή καί κατηγορηματική λέγει «οὐ ποιήσεις σεαυτῷ εἴδωλον, οὐδέ παντός ὁμοίωμα» ἄρα ἀπαγορεύει τήν κατασκευήν παντός εἰδώλου καί πάσης εἰκόνος.
Ὀρθόδοξος: Ἑπομένως κ. Εὐαγγελικέ ὁ Θεός ἀπαγορεύει πᾶσαν κατασκευήν εἰκόνων, ἄρα καταδικάζει πᾶσαν τέχνην γλυπτικήν καί ζωγραφικήν. Πῶς ὅμως ἐν τῇ Παλαιᾷ Διαθήκῃ ὁ Θεός διατάσσει τόν Μωϋσῆ νά κατασκευάσῃ τά Χερουβείμ καί τόν χαλκοῦν ὄφιν ἐν Ἐξοδ. 25,22 καί Ἀριθ. 21,4; Καί αὐτά δέν ἦσαν εἰκόνες, ὁμοιώματα;
Εὐαγγελικός: Ὄχι δέν πρόκειται περί ἀπαγορεύσεως πάσης τέχνης γλυπτικῆς καί ζωγραφικῆς. Καί ἡμεῖς οἱ Εὐαγγελικοί ἔχομεν εἰς τάς οἰκίας μας, εἰς τά Σχολεῖα μας εἰκόνας τοῦ Χριστοῦ καί συγκινούμεθα βλεποντας τήν ἀπεικόνισιν τῶν παθῶν τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν. Ἀποκλείομεν ὅμως αὐτάς αὐστηρῶς ἀπό τάς Ἐκκλησίας μας καί ἀπό τήν λατρείαν.
Ὀρθόδοξος: Σᾶς ἐρωτω. Πρῶτον: τά Χερουβίμ τά ὁποῖα κατασκεύασεν ὁ Μωϋσῆς εἰς τήν κιβωτόν εὑρίσκοντο ἐν τῇ οἰκίᾳ ἤ ἐν τῇ Ἐκκλησία; Δεύτερον. Μεταξύ τῶν Χερουβίμ τῆς Π. Διαθήκης καί τῶν εἰκόνων σας κ. Εὐαγγελικέ ὑπάρχει μεγάλη διαφροά.
Τάς εἰκόνας σας ἔχετε πρός οἰκιακήν διδακτικήν χρῆσιν, πρός κοσμικήν χρῆσιν. Τάς βλέπετε καθημερινῶς, τάς ἀναρτᾶτε καί τάς μεταθέτετε. Νομίζετε ὅτι ὑπῆρχε τοιαύτη δυνατότης εἰς τούς Ἑβραίους διά τά Χερουβίμ; ἠδύναντο δηλ. οὗτοι νά ἀναρτῶσι καί μεταθέτωσι κατά βούλησιν τά Χερουβίμ; Κάθε ἄλλο! Τά Χερουβίμ εὑρίσκοντο εἰς «τά ἅγια τῶν ἁγίων» ὅπου εἰσήρχετο μόνον ὁ ἀρχιερεύς ἅπαξ τοῦ ἕτους. Ταῦτα δέν ἤγγιζεν οὐδέ ὁ ἀρχιερεύς, ἀλλά μόνον ἐρράντιζε δι’ αἵματος. Ὑπάρχει λοιπόν μεγάλη διαφορά μεταξύ τῶν εἰκόνων σας καί τῶν Χερουβίμ.
Εὐαγγελικός: Ἀσφαλῶς ὑπάρχει μεγάλη διαφορά.
Ὀρθόδοξος: Ἑπομένως δέν δύνασθαι νά ὁμιλῆτε ὅτι ἐφαρμόζετε τήν ἐντολήν μέ τό νά ἔχητε εἰκόνας, ὄπως ἔδωσε ὁ Θεός εἰς τόν Μωϋση τά Χερουβίμ.
Εὐαγγελικός: Τοιαύτας εἰκόνας δέν ἔχομεν.
Ὀρθόδοξος: Ἄς ἔλθωμεν κ. Εὐαγγελικέ εἰς τήν δευτέραν λέξιν «εἴδωλον». Ὁ Θεός διατάσσει «οὐ ποιήσεις σεαυτῷ εἴδωλον». Ἑπομένως δέν ὁμιλεῖ περί εἰκόνων, ἀλλά περί εἰδώλων.
Εὐαγγελικός: Ἔχω τήν γνῶμην, ὄτι εἴδωλον καί εἰκών σημαίνουσι τό ἴδιον πρᾶγμα.
Ὀρθόδοξος: Ὄχι κ. Εὐαγγελικέ. Τό εἴδωλον ὅπως ὀρθῶς παρατηρεῖ ὁ Ὡριγένης (ἰδέ Πηδάλιον σελ. 306) εἶναι ὁμοιώμα ἀνυπάρκτου ὄντος, ἐνῶ ἡ εἰκών εἶναι ὁμοίωμα ὑπαρκτοῦ ὄντος. Τό εἴδωλον λ.χ. τοῦ Βοός τῶν Αὐγυπτίων τόν ὁποῖον ἐθεώρησαν ὡς Θεόν ἦτο ὁμοίωμα ἀνυπάρκτου Θεοῦ, ἐνῶ ἡ εἰκών τοῦ Χριστοῦ, τῆς Θεοτόκου, τῶν Ἁγίων εἶναι ὁμοιώματα προσώπων ὑπαρκτῶν. Τά εἴδωλα λοιπόν καί ὄχι τάς εἰκόνας ἀπαγορεύει ὁ Νόμος τοῦ Θεοῦ νά κατασκευάζουμε.
Εὐαγγελικός: Ἡ διάκρισίς σας εἰδώλου καί εἰκόνος εἶναι ὄντως λεπτή, ἀξιοπρόσεκτος. Μή λησμονῆτε ὅμως, ὄτι ἡ ἐντολή προσθέτει «οὐδέ παντός ὁμοίωμα». Ἄρα ὁμιλεῖ περί πᾶσης εἰκόνας.
Ὁρθόδοξος: Ἐνταῦθα ἡ λέξις «ὁμοίωμα» καί πάλιν ἔχειν τήν ἔννοιαν τοῦ εἰδώλου, δηλ. ὁμοιώματος ἀνυπάρκτου ὄντος, διότι ὁ Μωϋσῆς κατασκεύασε εἰκόνας Χερουβίμ καί χαλκοῦ ὄφεως. Ἄλλωστε ἡ λέξις «ὁμοίωμα» εὑρίσκεται μετά τήν λέξιν εἴδωλον «οὐ ποιήσεις σεαυτῷ εἴδωλον, οὐδέ παντός ὁμοίωμα» λέγει ἡ ἐντολή... Λαμβάνει ἑπομένως τήν ἔννοιαν τοῦ εἰδωλολατρικοῦ εἰδώλου, τοῦ ὁμοίωματος ἀνυπάρκτου ὄντος.
Εὐαγγελικός: Ἔστω ἄς δεχθῶ ὅλα αὐτά. Προσθέτει ὅμως κατωτέρω ὁ Κύριος «οὐ προσκυνήσεις οὐδ’ οὐ μή λατρεύσης».
Ὀρθόδοξος: Ἄς ἐξετάσωμεν τώρα κ. Εὐαγγελικέ, καί τάς δύο ἄλλας λέξεις «προσκυνῶ» καί «λατρεύω». Αἱ λέξεις αὗται διαφέρουσι ἤ εἶναι τό ἴδιον πρᾶγμα;
Εὐαγγελικός: Δι’ ἐμέ εἶναι τό ἴδιον πρᾶγμα, προσκυνῶ σημαίνει λατρεύω.
Ὀρθόδοξος: Ὅταν λέγετε προσκυνῶ κ.Εὐαγγελικέ, τό ὁποῖον σημαίνει λατρεύω, τί ἐννοεῖτε;
Εὐαγγελικός: Δύο πράγματα. Πρῶτον: ἀποδίδομεν εἰς ὑλικά ἀντικείμενα ἰδιότητας ἁγιότητος καί θαυματουργικῆς δυνάμεως. Καί δεύτερον λατρεύομεν αὐτό ὅταν δι’ ἀσπασμῶν καί διά σωματικῶν ὑποκλίσεων προσκυνοῦμεν αὐτά.
Ὀρθόδοξος: Ἑπομένως κ. Εὐαγγελικέ πρῶτον οὐδεμίαν ἰδιότητα ἁγιότητος καί θαυματουργίας θέλετε νά ἀποδίδωμεν εἰς τάς εἰκόνας.
Εὐαγγελικός: Ὄχι.
Ὀρθόδοξος: Ἐν τῇ Παλαιᾷ Διαθήκῃ τά Χερουβίμ εὑρίσκοντο εἰς «ἅγια τῶν ἁγίων» ἄρα ἦσαν εἰκόνες ἁγιώταται. Διά δέ τόν χαλκοῦν ὄφιν ἐν τῇ ἐρήμῳ ἡ Γραφή λέγει: «καί ἐποίησε Μωϋσῆς ὄφιν χαλκοῦν καί ἔστησεν αὐτόν ἐπί σημείου καί ἐγένετο ὅταν ἔδακεν ὁ ὄφις ἄνθρωπον καί ἐπέβλεψε ἐπί τόν ὄφιν τόν χαλκοῦν και ἔζη». Ἑπομένως ἡ εἰκών τοῦ ὄφεως ἐθεράπευεν, εἶχεν θαυματουργικήν δύναμιν. Κατά συνέπειαν αἱ ἰδικαί σας εἰκόνες οὐδεμίαν σχέσιν ἔχουσι πρός τάς εἰκόνας τῆς Παλαιᾶς Διαθήκης τά ἁγιώτατα Χαρουβίμ καί τόν θαυματουργόν χαλκοῦν ὄφιν.
Εὐαγγελικος: Σωστά αὐτό. Δέν πρέπει ὅμως νά προσκυνῶμεν καί νά λατρεύωμεν τάς εἰκόνας, διότι τά ἐν τῇ παλαιᾷ Διαθήκη ἁγιώτατα Χερουβίμ καί ὁ θαυματουργός χαλκοῦς ὄφις δέν προσεκυνοῦντο ὑπό τῶν Ἰσραηλιτῶν.
Ὀρθόδοξος: Πῶς ἐννοεῖτε τήν προσκύνησιν καί τήν λατρείαν;
Εὐαγγελικός: Σᾶς εἶπον καί πάλιν ὄτι ἡ λατρεία εἶναι ἡ αὐτή μέ τήν πρσκύνησιν, διότι προσφέρεται δι’ ἀσπασμῶν καί σωματικῆς υποκλίσεως καί γίνεται εἰς ἔνδειξιν σεβασμοῦ καί τιμῆς.
Ὀρθόδοξος: Ἄς ἔλθωμεν πρῶτον εἰς τούς ἀσπασμούς ὡς μέσον λατρείας. Ὅταν ὁ Ἀπόστολος συνιστᾷ «ἀσπάσασθε ἀλλήλους ἐν φιλήματι ἁγίῳ» συνιστᾷ λατρείαν;
Εὐαγγελικός: Ὄχι βεβαίως. Ὁ ἀπόστολος συνιστᾶ ἀγάπην διά τῶν ἀσπασμῶν.
Ὀρθόδοξος: Ἑπομένως ὁ ἀσπασμος δέν εἶναι γνώρισμα ἐξωτερικόν ἐσωτερικῆς λατρείας διότι καί σεῖς ὄταν ἀσπάζεσθε μεταξύ σας καί ἰδίως αἱ γυναῖκες σας δέν νομίζω ὅτι ἐκφράζετε λατρείαν. Ὁ ἀσπασμός λοιπόν δέν εἶναι χαρακτηριστικόν γνώρισμα μόνον τῆς λατρείας, ἀλλά καί ἄλλου πράγματος, τῆς ἀγάπης.
Εὐαγγελικός: Βεβαίως.
Ὀρθόδοξος: Ἑπομένος κριτήριον τῆς λατρείας κατά τόν ἀσπασμόν δέν εἶναι αὐτός οὗτος ὁ ἀσπασμός, ἀλλά τό πρόσωπον εἰς τό ὁποῖον προσφέρω τόν ἀσπασμόν μου. Ἄν εἶναι δηλ. ἄνθρωπος ἤ ἀντικείμενον πολύτιμον ἤ ἀντικείμενον ἱερόν τό ὁποῖον ἀσπάζομαι, ὁ ἀσπασμός εἶναι ἀγάπης ἀσπασμός. Ἐάν εἶναι ὁ Χριστός εἶναι λατρεία. Δέν θά διακρίνωμεν δηλ. ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ ἀσπασμοῦ τό ἐσωτερικον ἡμῶν τήν λατρείαν ἤ τήν ἀγάπην, ἀλλά ἐκ τοῦ ἐσωτερικοῦ, ἐκ τοῦ πρός ὅν ἀπευθύνομεν τόν ἀσπασμόν θά ὁρισθῇ ὁ ἀσπασμός ὡς λατρεία ἤ ὠς ἀγάπη.
Εὐαγγελικός: Βεβαίως.
Ὀρθόδοξος: Εἴπατε κ. Εὐαγγελικέ, ὅτι ἡ λατρεία ἐκφράζεται πλήν τῶν ἀσπασμῶν καί διά σωματικῆς ὑποκλίσεως εἰς ἔνδειξιν καί πάλιν σεβασμοῦ.
Εὐαγγελικός: Βεβαίως. Καί αὐτά πιστεύω.
Ὀρθόδοξος: Ἄς ἐξετάσωμεν τήν λέξιν προσκυνῶ καί ὑπό τήν ἔννοιαν τῆς σωματικῆς ὑποκλίσεως, ἄν αὕτη εἶναι λατρεία ἤ ὄχι. Αἱ ὑποκλίσεις κ. Εὐαγγελικέ ἀποτελοῦν τό ἐξωτερικόν, τό ὑλικόν μέρος τῆς λέξεως προσκυνῶ. Ὁ ἄνθρωπος ὄμως δέν συνίσταται μόνον ἀπό σῶμα, ἀλλά καί ἀπό ψυχήν. Αἱ ὑποκλίσεις δέν μᾶς λέγουσι τό ἐσωτερικόν στοιχεῖον, τί αἰσθάνεται ὁ ἄνθρωπος προσκυνῶν, μᾶς λέγουσι αἱ ὑποκλίσεις π ῶ ς ἐκφράζεται ἡ προσκύνησις, ὄχι ὄμως καί π ό θ ε ν προέρχεται αὕτη.
Εὐαγγελικός: Σᾶς εἶπον ὄτι ἡ προσκύνησις προέρχεται ἐκ σεβασμοῦ καί τιμῆς καί πλέον οὔ.
Ὀρθόδοξος: Σᾶς ἐρωτῶ καί πάλιν΄ ὁ δέ σεβασμός πόθεν προέρχεται;
Εὐαγγελικός: Ὁ σεβασμός προέρχεται ἐκ τῆς συναισθήσεως τῆς κατωτερότητος ὄντος τινός εὑρισκομένου ἐνώπιον ἄλλου ἀνωτέρου ὄντος.
Ὀρθόδοξος: Συμφωνῶ΄ κατώτερα ὄντα εἶναι τά προσκυνοῦντα ἤτοι ἡμεῖς οἱ ἄνθρωποι. Σᾶς ἐρωτῶ: ἀνώτερον ὅμως Ὄν ἐνώπιον τοῦ ὁποίου ἐκφράζομεν διά τῆς προσκυνήσεως τήν κατωτερότητα μας εἶναι μόνον ὁ Θεός ἤ εἶναι καί ἄλλα πράγματα ἤ πρόσωπα;
Εὐαγγελικός: Ἀνώτερα βεβαίως ὄντα του ἀνθρώπου εἶναι ἄλλοι ἄνθρωποι ἀνώτεροι αὐτοῦ οἱ ἄγγελοι τά χερουβίμ κ.λ.π.
Ὀρθόδοξος: Ἑπομένως κ. Εὐαγγελικέ, ἀφοῦ ἡ προσκύνησις προέρχεται ἐκ σεβασμοῦ πρός ἀνώτερον ὄν διατί νά μή ἔχωμεν τήν προσκύνησιν πλήν τοῦ Θεοῦ καί δι’ ἄλλα ἀνώτερα ὄντα;
Εὐαγγελικός: Μᾶς δεσμεύει Ἡ Γραφή λέγει: «οὐ προσκυνήσεις».
Ὀρθόδοξος: Ἐάν ἡ Γραφή προσφέρει παραδείγματα προσκυνήσεως ἀνθρώπων ὑπό ἄλλων ἀνθρώπων ἤ καί πραγμάτων καί ἱερῶν ἀντικειμένων, τότε δέν θά εἴμεθα ἐλεύθεροι ἐκ τῆς Γραφῆς νά προσκυνῶμεν κι’ ἄλλα ὄντα ἀνώτερα πλήν τοῦ Θεού;
Εὐαγγελικός: Θά ἤθελον νά ἤκουον τά παραδείγματα τῆς προσκυνήσεως ταύτης.
Ὀρθόδοξος: Μάλιστα, εὐχαρίστως, ἀκούσατε: Ἐν Γεν. 23,7 ἀναφέρεται τό ἑξῆς: «ἀναστάς δέ Ἀβραάμ προσεκύνησε τῷ λαῷ τῆς γῆς τοῖς υἱοῖς τοῦ Χέτ». Ἐπίσης ἐν Γεν. 33,3 ἀναφέρεται τό ἑξῆς: «αὐτός δέ (ὁ Ἰακώβ) προσῆλθεν ἔμπροσθεν αὐτῶν καί προσεκύνησεν ἐπί τήν γῆν ἐπτάκις ἕως τοῦ ἐγγίσαι τόν ἀδελφόν αὐτοῦ».
Σᾶς, ἐρωτῶ κ. Εὐαγγελικέ οἱ μεγάλοι Πατριάχαι Ἀβραάμ καί Ἰακώβ διατί προσεκύνησαν ὁ ἕνας τόν λαόν καί ὁ Ἰακώβ τόν ἀδελφόν του Ἠσαῦ καί μάλιστα ἑπτάκις;
Εὐαγγελικός: Οἱ Πατριάρχαι ὑπῆρχον πρό τοῦ Νόμου Ἔξοδ. 20, 4. 5. Ὁ Μωϋσῆς ὑπῆρξε μετά τούς Πατριάρχας. Ἑπομένως δέν ἦσαν ὑποχρεωμένοι οὗτοι ἐκ τοῦ Νόμου. Ἐξοδ. 20, 4.5 εἰς τήν μή προσκύνησιν.
Ὀρθόδοξος: Ἠγνόουν ὅμως οἱ Πατριάρχαι τό στοιχειῶδες αὐτό καθῆκον καί προσεκύνουν ἤτοι ἐλάτρευον ἀνθρώπους ἀντί τοῦ Θεοῦ; Ἀλλά ἔστω ἄς παραδεχθῶ τήν γνώμην σου. Εἰς τό Ἐξοδ. 33,10 ἀναφέρεται τό ἑξῆς: «ἑώρα πᾶς ὁ λαός τόν στῦλον τῆς νεφέλης ἐστῶτα ἐπί τήν θύραν τῆς σκηνῆς. Στάντες πᾶς ὁ λαός προσεκύνησαν ἕκαστος ἐπί τῆς θύρας τῆς σκηνῆς».
Ἐδῶ οἱ Ἐβραῖοι προσκυνοῦν τήν νεφέλην μετά τήν ἔκδοσιν τῆς ἐντολῆς «οὐ προσκυνήσεις»! Πῶς συμβαίνει αὐτό; ἄς ἔλθωμεν καί εἰς ἄλλα παραδείγματα προσκυνήσεων μετά τόν Νόμον.
Ἐν Ρουθ 2,10 γράφεται διά τήν εὐσεβῆ Ρούθ: «καί ἔπεσεν ἐπί πρόσωπον αὐτῆς καί προσεκύνησεν ἐπί τήν γῆν» καί εἶπε πρός αὐτόν (τόν Βοόζ) τί ὅτι εὕρηκα χάριν κ.λπ.».
Ἐπίσης Α΄ Βασιλ. 24,9 «καί ἔκυψε Δαυΐδ ἐπί πρόσωπον αὐτοῦ ἐπί τήν γῆν και προσεκύνησε αὐτῷ (τῷ Σαούλ). Ἐπίσης Γ΄ Βασιλ. 1,23 «καί εἰσῆλθε (Νάθαν) κατά πρόσωπον τοῦ Βασιλέως καί προσεκύνησε τῷ Βασιλεῖ κατά πρόσωπον αὐτοῦ ἐπί τήν γῆν» Α΄Παραλειπ. 29,20 «εὐλόγησε πᾶσα ἡ Ἐκκλησία Κύριον τόν Θεόν τῶν Πατέρων αὐτῶν καί κάμψαντες τά γόνατα προσεκύνησαν τῷ Κυρίῳ καί τῷ βασιλεῖ».
Βλέπετε κ. Εὐαγγελικέ ἡ γονυκλυσία προσφέρεται ταυτοχρόνως εἰς τόν Θεόν καί εἰς τόν βασιλέα;
Εὐαγγελικός: Ἄς ἔλθωμεν εἰς τήν Νέαν Οἰκονομίαν εἰς τήν Καινήν Διαθήκην νά ἐξετάσωμεν τό πρᾶγμα καλλίτερον. Εἰς τάς Πράξεις τῶν Ἀποστόλων 10,25 ἀναφέρεται τό ἑξῆς: «Ὡς δέ ἐγένετο εἰσελθεῖν τόν Πέτρον συναντήσας αὐτῷ ὁ Κορνήλιος πεσῶν ἐπί τούς πόδας προσεκύνησεν.
Ὁ δέ Πέτρος ἥγειρεν αὐτόν λέγων΄ ἀνάστηθι κἀγώ αὐτός ἄθρωπος εἰμί». Δέν νομίζετε ὅτι ἡ Καινή Διαθήκη ἀπαγορεύει τήν προσκύνησιν δι’ ὑποκλίσεως τήν ὁποίαν θεωρεῖ λατρείαν καί ἡ ὁποία ἀνήκει εἰς τόν Θεόν;
Ὀρθόδοξος: Εἰς τήν Παλαιάν Διαθήκην εἴδομεν, ὄτι ἡ προσκύνησις, ἡ κάψις τῶν γονάτων, δύναται νά γίνῃ ἐνώπιον βασιλέως καί Θεοῦ Α΄ Παραλ. 29,20. Κατά τήν ἀνάλυσιν τῆς προσκυνήσεως διά ὑποκλίσεων εἴδομεν ὅτι τό ἐσωτερικόν ἐλατήριον καί ἡ πρός ὅν ἀπευθύνεται ἡ προσκύνησις καθορίζουσι τήν προσκύνησιν ὡς ἁπλήν προσκύνησιν ἤ ὡς λατρείαν. Ἑπομένως λέγων ὁ Ἀπόστολος Πέτρος εἰς τόν Κορνήλιον «τῷ Θεῷ προσκύνησον» διέγνωσε ὅτι εἰς τήν ψυχήν τοῦ Κορνηλίου ὑπῆρχε λατρευτική προσκύνησις καί διά τοῦτο ἀπαγορεύει εἰς αὐτόν τήν προσκύνησιν ταύτην.
Εὐαγγελικός: Αὐτή εἶναι σοφιστεῖα.
Ὀρθόδοξος: Ὄχι κ. Εὐαγγελικέ, εἶναι σοφία τοῦ Θεοῦ.
Εὐαγγελικός: Ἐν πάσῃ περιπτῶσει, ἄς ἔλθωμεν εἰς δεύτερον παράδειγμα ὅπου ἀπαγορεύεται ἡ προσκύνησις ἐν τῇ Καινῇ Διαθήκῃ . Ἑν Ἀποκ. 19,10 ἀναφέρεται: «καί ἔπεσον» λέγει ὁ Ἰωάννης «ἔμπροσθεν τῶν ποδῶν αὐτοῦ (τοῦ ἀγγέλου) προσκυνῆσαι αὐτῷ καί λέγοι μοι΄ὅρα μή σύνδουλός σου εἰμί καί τῶν ἀδελφῶν σου τῶν ἐχόντων τήν μαρτυρία τοῦ Ἰησοῦ, τῷ Θεῷ προσκύνησον». Ἰδού οὐδέ εἰς ἄγγελον ἐπιτρέπεται προσκύνησις.
Ὀρθόδοξος: Ὁ ἅγιος Ἰωάννης ὁ Θεολόγος, κ. Εὐαγγελικέ, ὁ Εὐαγγελιστής ὁ Θεόπνευστος συγραφεύς τῆς ἀποκαλύψεως δέν ἐγνώριζεν ὅτι ἀπαγορεύεται ἡ προσκύνησις εἰς ἄλλον ἐκτός τοῦ Θεοῦ; Πῶς προσκυνεῖ;
Εὐαγγελικός: Αὐτό τό ἐγνώριζε ὁ ἅγιος Ἰωάννης. Δέν ἐγνώριζε ὅμως ὅτι ὁ ἄγγελος ἦτο ἄγγελος ἀλλά ὁ Κύριος.
Ὀρθόδοξος: Τό «κείμενον ὅμως τῆς ἀποκαλύψεως λέγει: «ἔπεσον ἔμπροσθεν τῶν ποδῶν αὐτοῦ». Ὅτι πρόκειται περί ποδῶν ἀγγέλου καί οὐχί τοῦ Κυρίου τοῦ Χριστοῦ ἐξάγεται ἐκ τῶν προηγουμένων καί ἰδίως ἐκ τοῦ στιχ. 18,21 ὄπου ἀναφέρεται «εἷς ἄγγελος ἰσχυρός κ.λ.π.» τοῦ ὁποίου συνέχεια ἀποτελεῖ τό 19,9-10. Ἀλλά ἄς ὑποθέσωμεν ὅτι ὁ ἅγιος Ἰωάννης δέν ἐγνώριζε αὐτόν ὡς ἄγγελον, ἀλλά ἐνόμισε αὐτόν ὡς τόν Χριστόν. Ἐπαναλαμβάνεται ὅμως τό ἴδιον φαινόμενον καί κατωτέρω 22,8-10 ὅπου ἀναφέρεται: «ἔπεσον προσκυνῆσαι ἔμπροσθεν τῶν ποδῶν τοῦ ἀγγέλου τοῦ δεικνύοντός μοι ταῦτα καί λέγει μοι΄ ὅρα μή σύνδουλός σου εἰμι...τῷ Θεῷ προσκύνησον».
Ἐνταῦθα εἶναι σαφής ἡ δήλωσις ὅτι πρόκειται περί ἀγγέλου καί ἡ προσκύνησις καί ἡ ἀπαγόρευσις γίνονται διά δευτέραν φοράν. Σᾶς ἐρωτῶ΄ ἄς ὑποθέσωμεν ὅτι δέν ἐγνώριζε ὁ Ἅγιος Ἰωάννης τήν πρώτην φοράν (ἐν Ἀποκαλ. 19,10) ὄτι εἶναι ἄγγελος ἐκεῖνον τόν ὀποῖον προσεκύνει. Πῶς καί διά δευτέραν φοράν πίπτει καί εἰς τό ἴδιον σφᾶλμα;
Εὐαγγελικός: Αὐτό κάμνει καί εἰς ἐμέ ἐντύπωσιν! ἀναγκάζομαι νά εἴπω ὅτι καί διά δευτέραν φοράν ὁ ἄγιος Ἰωάννης παρεπλανήθη διότι δέν δύναμαι νά ἐξηγήσω ἐκεῖνο τό καί διά δευτέραν φοράν «τῷ Θεῷ προσκύνησον».
Ὀρθόδοξος: Θά σᾶς τό ἐξηγήσω ἐγώ. Προηγουμένως ἐδώσαμεν τήν ἐξήγησιν τοῦ Προσκυνῶ. Εἴπομεν δηλ. ὅτι προσκύνησις εἶναι ἡ δι’ ἐξωτερικῶν ὑποκλίσεων ἔκφρασις τῆς κατωτερότητος ἡμῶν ἐνώπιον ἄλλου ἀνωτέρου ὄντος ἀνθρώπου ἤ Θεοῦ.
Μεταξύ ὅμως ἀνθρώπου καί Θεοῦ εἶναι καί οἱ ἄγγελοι. Ὁ ἄγιος Ἰωάννης ἐγνώριζε ὄτι οἰ ἄγγελοι ἦσαν ἀνώτεροι τῶν ἀνθρώπων καί διά τοῦτο προσκυνεῖ τόν ἄγγελον. Κατά συνέπειαν τό νόημα τῆς προσκυνήσεως τοῦ Ἰωάννου εἶναι ἔνδειξις ὄτι ἡ ἀνθρωπίνη φύσις εἶναι κατωτέρα τῆς ἀγγελικῆς. Ἔρχεται ὅμως τώρα ἡ σύστασις τοῦ ἀγγέλου «συνδούλός σου γάρ εἰμί».
Διά τοῦτο δηλοῦται ἡ ἰσότης ἀγγέλων καί ἀνθρώπων. Διά τήν ἀνύψωσιν ταύτην τῶν ἀνθρώπων εἰς τήν θέσιν τῶν ἀγγέλων συνιστᾷ ὁ ἄγγελος εἰς τόν Ἰωάννην νά εὐχαριστήσῃ προσκυνῶν τόν Θεόν.
Εὑαγγελικός: Ἑπομένως σεῖς χωρίζετε τό προσκυνῶ ἀπό τό λατρεύω καί τό μέν προσκυνῶ ἀποδίδετε εἰς πάντα ἀνώτερον ἡμῶν ἄνθρωπον, ἄγγελον καί Θεόν, τό δέ λατρεύω ἀποδίδετε μόνον εἰς τόν Θεόν.
Ὀρθόδοξος: Αὐτό κάμνομεν ὄχι ἡμεῖς, ἀλλά ἡ Γραφή. Αὕτη διά τῶν χωρίων τά ὁποῖα εἴδομεν προηγουμένως Ρούθ 2,10 Α΄ Βασιλ. 24, 9, Γ΄ Βασιλ. 1,23, Α΄ Παραλ. 29,20 ἀποδίδει τήν προσκύνησιν εἰς πάντα ἀνώτερον ἡμῶν ἀπό ἀνθρώπου μέχρι Θεοῦ, εἰς δέ τόν Θεόν ἀποδίδει τήν λατρείαν διά τοῦ «αὐτῷ μόνῳ λατρεύσεις» Δευτερ. 6,13 καί Ματθ. 4,10.
Εὑαγγελικός: Ἄς λάβω τήν διάκρισιν ταύτην μεταξύ προσκυνήσεως καί λατρείας. Σᾶς ἐρωτῶ: Εἰς μίαν εἰκόνα τί προσκυνεῖτε τήν εἰκόνα ἤ τό εἰκονιζόμενον;
Ὀρθόδοξος; Τό εἰκονιζόμενον.
Εὐαγγελικός: Καί ὅμως προσκυνεῖτε τήν εἰκόνα, διότι τήν εἰκόνα ἀσπάζεσθε καί εἰς αὐτήν ὑποκλίνεσθε.
Ὀρθόδοξος: Δέν προσφέρομεν εἰς τήν εἰκόνα τήν προσκύνησιν ἀλλά εἰς τό εἰκονιζόμενον, διότι, ὅταν ἡ εἰκών λόγῳ τῆς πολλῆς χρήσεως ἀποχρωματισθῆ, ξεθωριάση, δύναται κατά τό Πηδάλιον τῆς ἐκκλησίας μας (ἰδέ σελίδα 206) νά καῇ ὡς κοινόν ξύλον. Ὁ Σταύρος ἐπίσης ὅταν διαλυθῇ δύναται νά καῇ και τοῦτο ὡς κοινόν ξύλον. Τοῦτο σημαίνει ὅτι προσκυνοῦμεν τό εἰκονιζόμενον καί ὄχι τό εἰκονίζον, τό ξύλον τῆς εἰκόνος ἤ τοῦ σταυροῦ....

Εὐαγγελικός: Ὄχι. Ἄς ἐλθωμεν ὅμως εἰς τάς εἰκόνας καί τήν προσκύνησιν αὐτῶν. Ἔχω τήν γνώμην ὅτι οἱ Πατέρες τῶν 3-4 πρώτων αἰώνων ἀπεστρέφοντο τάς εἰκόνας.
Ὀρθόδοξος: Θά ἤθελον νά ἤκουον μερικάς γνώμας αὐτῶν.
Εὐαγγελικός: Εὐχαρίστως. Ὁ Ἅγ. Ἐπιφάνιος λέγει εἰς ἐπιστολήν του πρός τόν αὐτοκράτορα Θεοδόσιον «πολλάκις λαλήσας τοῖς συλλειτουργοῖς μου περιαιρεθῆναι τάς εἰκόνας οὐκ ἐνδέχθην παρ’ αὐτῶν, οὐδέ πρός βραχύ ἀκοῦσαι τῆς ἐμῆς φωνῆς ἠνέσχοντο». Βλέπετε ὅτι ὁ Ἅγιος Ἐπιφάνειος εἶχε τήν γνώμην νά μή ὑπάρχουν εἰκόνες;
Ὀρθόδοξος: Ἐκ τοῦ τεμαχίου τό ὁποῖον ἀναφέρετε φαίνεται καθαρά ὅτι μόνον ὁ Ἅγιος Ἐπιφάνιος εἶχε τήν γνώμην αὐτήν. Οἱ συλλειτουργοί του ὅμως ὄχι μόνον δέν ἐδέχθησαν τοῦτο, ἀλλά «οὐδέ πρός βραχύ» ὅπως λέγει ῥητῶς τό κείμενον «ἠνέσχοντο τῆς φωνῆς αὐτοῦ». Ἡ ἔντονος αὕτη ἀντίστασις τῶν σειλλειτουργῶν τοῦ Ἐπιφανίου, δεικνύει ὅτι ὑπῆρχον αἱ εἰκόνες. Ὁ Ἐπιφάνιος ἦτο ὁ μόνος, ὁ ὁποῖος εἶχε τήν γνώμην αὐτήν.
Εὐαγγελικός: Ἄς ἔλθωμεν καί εἰς ἄλλον ἱστορικόν τῆς ἀρχαιότητος, τόν Εὐσέβιον. Οὗτος ἐν τῇ ἱστορίᾳ του ἐξ ἀφορμῆς ἀρχαίας παραδόσεως καθ’ ἥν ἡ θεραπευθεῖσα ὑπό τοῦ Ἰησοῦ αἱμοροῦσα γυνή κατασκεύασε εἰς ἔνδειξιν εὐγνωμοσύνης πρός τόν Κύριον ἄγαλμα παρίστανον ἄνδρα ἐκτείνοντα τήν χεῖρα ὑπέρ τήν κεφαλήν γυναικός γονυπετούσης πρός αὐτοῦ λέγει τά ἑξῆς: «Θαυμαστόν οὐδέν τούς πάλαι ἐξ ἐθνῶν εὐεργετηθέντος πρός τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν τοιαῦτα πεποιηκέναι΄ ὅτε καί τῶν ἀποστόλων αὐτοῦ Παύλου καί Πέτρου καί αὐτοῦ δή τοῦ Χριστοῦ διά χρωμάτων ἐν γραφαῖς σωζόμενος ἱστορήσαμεν, ὡς εἰκός τῶν παλαιῶν ἀπαράλλακτως οἷα Σωτῆρος ἐνθνικῇ συνηθείᾳ τοῦτον τιμᾶν εἰωθότων τόν τρόπον».
Βλέπετε ὅτι καί ὁ ἱστορικός Εὐσέβιος ἀποδίδει εἰς ἐθνικήν συνήθειαν καί θεωρεῖ εἰδωλολατρίαν τήν κατασκευήν τῶν εἰκόνων;
Ὀρθόδοξος: Ἐκεῖνο τό ὁποῖον εἶπον διά τόν Ἐπιφάνιον τό λέγω καί διά τόν ἱστορικόν Εὐσέβιον. Ὁ ἱστορικός οὗτος μαρτυρεῖ ὅτι ὑπῆρχον εἰκόνες τῶν Ἀποστόλων Παύλου καί Πέτρου καί τοῦ Χριστοῦ μεταξύ τῶν Χριστιανῶν. Ἡ προσωπική ὅμως γνώμη τοῦ ἰδίου πιθανώτατα ὡς ἀρειανίζοντος ἤ ἔστω καί ὡς ἁπλοῦ προσώπου ἦτο ἐναντίον τῶν εἰκόνων. Ἑπομένως δέν εἶναι σύμπασα ἡ ἐκκλησία ἐναντίον τῶν εἰκόνων.
Εὐαγγελικός: Ἐν τῇ Δύσει ὁ Ἱερός Αὐτουστῖνος ἐκφράζεται κατά τῶν ἐν ἐκκλησίαις παριστωμένων εἰκονων «Tale enim Simulacrum Deo nefas est christiano in templo collacare» «διότι τοιοῦτον ὁμοίωμα τοῦ Θεοῦ εἶναι ἀπρεπές εἰς τόν Χριστιανόν νά ἐγκαθίσταται ἐν τῇ Ἐκκλησίᾳ».
Ὀρθόδοξος: Παρετήρησες κάτι κ. Εὐαγγελικέ. Ὁ Ἱερός Αὐγουστῖνος ὁμιλεῖ περί «simulacrum Deo» ἤτοι περί εἰκόνος τοῦ Θεοῦ ἤ ἔστω καί τοῦ Χριστοῦ ἀλλά ὡς Υἱοῦ τοῦ Θεοῦ οὐχί ὅμως καί εἰκόνος περιγραπτῶν προσώπων Χριστοῦ ὡς ἄνθρώπου, τῆς Θεοτόκου τῶν ἁγίων.
Ἐπειδή δηλ. ὁ Θεός εἶναι ἀπερίγραπτος ὁ Πατήρ οὗτος δέν θέλει εἰκόνα τούτου. Ἀλλαχοῦ δέ ὁ ἴδιος Πατήρ ἀναφέρει χωρίς νά κατακρίνῃ ζωγραφικά ἔργα, ὅπως εἶναι ἡ σκηνή τῆς θυσίας τοῦ Ἰσαάκ καί ἄ. Contra Faustum Manichaeum XXII,73.
Θά μοῦ ἐπιτρέψῃς ὅμως νά σοῦ ἀναφέρω κι’ ἐγώ ἄλλους πατέρας οἱ ὁποῖοι ὁμιλοῦν ρητῶς περί εἰκόνων. Ὁ Ἅγιος Γρηγόριος ὁ Νύσσης γράφει, ὅπως γράφετε καί σεῖς «εἶδον πολλάκις ἐπί γραφῆς εἰκόνα τοῦ πάθους (δηλ. τῆς θυσίας τοῦ Ἰσαάκ) καί οὐκ ἀδακρυτί τήν θέαν παρῆλθον» Πατρολ. Migne τόμος 46, 572. Οὗτος περιγράφων τό ἐγκώμιον εἰς μάρτυρα τινά λέγει: «ἐπέχρωσε δέ καί ζωγράφος ἐν εἰκονι διαγραψάμενος τάς ἀριστείας τοῦ μάρτυρος». Ὁ Ἱερός Χρυσόστομος εἰς τόν ἀποθανόντα Μελέτιον ἐπίσκοπον γράφει: «Τήν εἰκόνα τήν ἁγιαν ἐκείνην (τοῦ Μελετίου δηλαδή) διεχάραξαν πολλοί, ὥστε μή μόνον ἀκούει τῆς ἁγίας προσηγορίας ἐκείνου ἀλλά καί ὁρᾶν πανταχοῦ τοῦ σώματος τόν τύπον».
Βλέπετε καί ὁ ἱερός Χρυσόστομος δέν θεωρεῖ εἰδωλολατρίαν τήν κατασκευήν εἰκόνων; Ὁμοίως ἐκφράζεται καί ὁ Μ. Βασίλειος εἰς λόγον του πρός τόν μάρτυρα Βαρλαάμ «ἀνάστητε ὧ λαμπροί τῶν ἀθλητικῶν κατορθωμάτων ζωγράφοι καί τήν τοῦ στρατιώτου κολωβοθεῖσαν εἰκόνα ταῖς ὑμετέραις μεγαλύνατε τέχναις».
Εὐαγγελικός: Δέχομαι ὅτι ἡ κατασκευή εἰκόνων ὑπῆρχε ἀπό παλαιοτέρων χρόνων παρά τάς ἀντιδράσεις τῶν ἀνωτέρω ἀνφερθέντων Πατέρων τῆς Ἐκκλησίας. Ἡ προσκύνησις ὅμως τῶν εἰκόνων ἤρχισεν ἀπό τόν Τέταρτον αἰῶνα καί ἐγενικεύθη κατά τόν ἕβδομον αἰῶνα (Πλανῶν ἔλεγχος σελ. 155).
Ὀρθόδοξος: Κύριε Εὐαγγελικέ ἡ Ἁγία Γραφή πότε ἐγένετο γενικῶς παραδεκτή ὡς ἔχει σήμερον;
Εὐαγγελικός: Γνωρίζω ὅτι ἡ Ἀποκάλυψις ἐγένετο γενικῶς δεκτή το 410 μ.Χ. διά τῆς ἐν Καρθαγένῃ Συνόδου.
Ὀρθόδοξος: Διατί λοιπόν σᾶς κάνει ἐντύπωσιν ἡ μή ἐξ ἀρχῆς ἤτοι κατά τούς τρεῖς ἕως τέσσαρας πρώτους αἰῶνας προσκυνήσις τῶν εἰκόνων, ἀφοῦ καί ἡ Ἁγία Γραφή ἐγένετο γενικῶς δεκτή τόν πέμπτον αἰῶνα ἤτοι τό 410 μ.Χ. ὅπως εἴπατε; Ἐάν τά βιβλία τῆς Καινῆς Διαθήκης δέν ἐγένετο γενικῶς δεκτά παρά τόν πέμπτον αἰῶνα μ.Χ. πῶς θέλετε ἡ προσκύνησις τῶν εἰκόνων νά γίνῃ κατά τούς τρεῖς πρώτους αἰῶνας ὅτε ἦτο πρόσφατος ἡ ἀπόσπασις τῶν ἐξ ἐθνῶν Χριστιανῶν ἀπό τῆς εἰδωλολατρείας καί ἑπομένως ὁ κίνδυνος τῆς εἰωλολατρείας διά τῶν εἰκόνων εὔκολος;
Ἡ Ἐκκλησία ἐπάλαισε ἀπό τό 70 μ.Χ. μέχρι τό 410 διά νά ἀποδεχθῇ γενικῶς ὅλα τά βιβλία τῆς Καινῆς Διαθήκης. Ἡ αὐτή ἐκκλησία κατόπιν ἐπάλαισε καί ὥρισε τήν τιμητικήν προσκύνησιν τῶν εἰκόνων ἀπό τοῦ τετάρτου μέχρι τοῦ ἑβδόμου αἰῶνος μ.Χ. Ἐπί ποίας λογικῆς στηρίζεσθε ὥστε νά δέχεσθε τήν πάλην τῆς Ἐκκλησίας μέχρι τοῦ πέμπτου αἰῶνος διά τῆν Ἁγίαν Γραφήν, ἀπορρίπτετε δέ τήν πάλην τῆς Ἐκκλησίας ἀπό τοῦ τετάρτου ἕως ἑβδόμου αἰῶνος διά τήν γενικήν ἐπιβολήν τῆς τιμητικῆς προσκυνήσεως τῶν εἰκόνων;
Γενικόν συμπέρασμα
Εἴδομεν κ. Εὐαγγελικέ Γραφικῶς καί Πατερικῶς τό θέμα περί προσκυνήσεως τῶν ἱερῶν εἰκόνων λειψάνων καί Σταυροῦ. Καί Γραφικῶς μέν ἐβεβαιώθημεν ὅτι ἡ προσκύνησις δέν ἀναφέρεται μόνον εἰς τόν Θεόν, ἀλλά καί εἰς τό σύμβολον τῆς παρουσίας τοῦ Θεοῦ τήν νεφέλην (Ἐξοδ. 33,10) εἰς ἄλλους ἀνθρώπους καί εἰς τόν Βασιλέα (Ρούθ 2,10) εἰς τόν Βασιλέα καί τόν Θεόν (Α΄ Παραλ. 29,20).
Εἰς τόν Θεόν δέ εἰδικεύεται ἡ προσκύνησις διά τοῦ «αὐτῷ μόνον λατρεύσεις». Περί λειψάνων ἐπίσης, ἐβεβαιώθημεν Γραφικῶς καί πάλιν διά τῆς Δ΄ Βασιλ. 13, 20 Ματθ. 14,36 Παρξ. 19,11-13, Πραξ.5,12 15-16.
Περί δέ τοῦ Σταυροῦ εἴδομεν Γραφικῶς καί λογικῶς πόσον ὁ τιμή του εὐσταθεῖ. Πατερικῶς ἑβεβαιώθημεν πλουσίως περί λειψάνων καί Σταυροῦ εἰς ἅ ἀπέδιδον οἱ Πατέρες τιμητικήν προσκύνησιν.
Διά δέ τάς εἰκόνας εἴδομεν ὅτι ἡ κατασκευή αὐτῶν εἶναι ἐκ τῶν ἀρχαιτάτων χρόνων. Μόνον ἡ προσκύνησις φαίνεται βραδύτερον ἵνα ἡ ἐκκλησία ἀποφύγῃ τήν εἰδωλολατρικήν προσκύνησιν αὐτῶν. Ποῖος εὑρίσκεται ἐν τῇ ἀληθείᾳ σχετικῶς μέ τήν προσκύνησιν εἰκόνων σταυροῦ, λειψάνων σεῖς ἤ ἡμεῖς; Ἡμεῖς οἱ Ὀρθόδοξοι!

[Βιβλίο: Αντιχιλιαστικό Εγχειρίδιο] ΕΙΚΟΝΕΣ.
Οι Χιλιασται είναι εικονομάχοι. Δεν χρησιμοποιούν και δεν τιμούν τας ιεράς εικόνας. Ταράσσονται προ αυτών ως δαιμονισμένοι, χλευάζουν και καταπατούν αυτάς, και χαρακτηρίζουν την χρήσιν και τιμήν των ως ειδωλολατρίαν.
Διαφορά εικόνων και ειδώλων
Οι Χιλιασται παραπέμπουν ήμας εις Το χωρίον Έξόδ. κ' 4-5: «οὐ ποιήσεις σεαυτῷ εἴδωλον, οὐδὲ παντὸς ὁμοίωμα, ὅσα ἐν τῷ οὐρανῷ ἄνω καὶ ὅσα ἐν τῇ γῇ κάτω καὶ ὅσα ἐν τοῖς ὕδασιν ὑποκάτω τῆς γῆς. οὐ προσκυνήσεις αὐτοῖς, οὐδὲ μὴ λατρεύσεις αὐτοῖς· ἐγὼ γάρ εἰμι Κύριος ὁ Θεός σου»[Μετάφραση:Βιβλική Εταιρεία. Δεν θα κατασκευάσεις για σένα είδωλα και κανενός είδους ομοίωμα που να αντιπροσωπεύει ο,τιδήποτε βρίσκεται ψηλά στον ουρανό ή εδώ κάτω στη γη ή μέσα στα νερά, κάτω απ’ τη γη. Δεν θα τα προσκυνάς ούτε θα τα λατρεύεις, γιατί εγώ ο Κύριος, ο Θεός σου].
Το χωρίον τουτο απαγορεύει να κατακευάζη τις ομοίωμα ως είδωλον και να λατρεύη αυτό. Καταδικάζει δηλαδή την ειδωλολατρίαν. Αλλ’ οι Χιλιασται, χαρακτηρίζοντες την χρήσιν και τιμήν προς τας εικόνας ως ειδωλολατρίαν, διαπράττουν κολοσσιαίον σφάλμα αγραμματωσύνης. Συγχέουν την απλήν εικόνα προς το είδωλον και την σχετικήν τιμήν προς την απόλυτον. Ειδωλολατρία, όπως η λέξις αφ’ εαυτης φανερώνει, είνε η λατρεία των ειδώλων. Τα δε είδωλα είνε ομοιώματα ψευδών θεοτήτων, τα οποία ο άνθρωπος κατηντησε να ταυτίζη προς τας θεότητας! Οι ειδωλολάτραι δηλαδή ενόμιζον, ότι το άγαλμα ενός θεού έχει ζωήν, αισθάνεται, άκούει, βλέπει, τρώγει, πίνει κ.λπ., έχει δύναμιν και είναι αυτός ο ίδιος ο θεός! Οι Ισραηλίται εις την έρημον κατεσκεύασαν χρυσούν μόσχον ως ομοίωμα ψευδών θεών, διά να προπορεύεται αυτων και να τους οδηγή (Έξόδ. λβ'). Και οι Βαβυλώνιοι εγέμιζον την κοιλίαν του τεραστίου αγάλματος του θεού Βηλ με μεγάλας ποσότητας τροφών, διότι ενόμιζον ότι το άγαλμα είνε θεός ζων και τρώγει. Ο δε Ησαΐας λέγει, ότι ο ειδωλολάτρης μέρος μεν του ξύλου καίει δια νά θερμαινεται και ψήνη άρτον, και μέρος αυτόυ χρησιμοποιεί δια να κατασκευάζη θεόν, είδωλον. Και προσκυνεί το γλυπτον και προσεύχεται εις αυτό λέγων: «Λύτρωσέ με, διότι σύ είσαι Θεός μου» (Δες Ήσ. μδ' 9-20, ιδίως δε τους στίχ. 10 και 15-17. Δες και Δευτ. δ' 28- Δαν. ε' 23 κ.ά.).
Αι χριστιανικαί εικόνες διαφέρουν των ειδώλων όσον ο ουρανός διαφέρει της γης. Διότι αι χριστιανικαι εικόνες ούτε ομοιώματα ψευδών θεοτήτων είνε, ούτε ταυτίζονται προς την Θεότητα. Ημεις οι χριστιανοι δεν πιστεύομεν, ότι τα ξύλα και τα χρώματα αισθάνονται, ακούουν, βλέπουν κ.λπ., έχουν δύναμιν αφ’ εαυτών και είνε η ιδία η Θεότης. Άπαγε της βλασφημίας! Ημεις έχομεν τας εικόνας ως παραστασεις και φωτογραφίας, αι οποίαι υπενθυμίζουν εις ημας ζωηρως τον Θεόν και Χριστόν, την Παναγίαν, τους Αγίους, τους Αγγέλους και γεγονότα της ιεράς και εκκλησιαστικής ιστορίας. Επειδή δεν είμεθα μόνον πνεύμα, αλλά και σώμα, αισθανόμεθα την ανάγκην και αισθητών πραγμάτων. Βλέποντες δε τας εικόνας, βοηθούμεθα ν’ ανέλθωμεν πνευματικως. Ενθυμούμεθα, διδασκόμεθα, συγκινούμεθα. Δια τους αγραμμάτους μάλιστα αι εικόνες είνε βιβλία.
Η δε τιμή, την οποίαν δεικνύομεν προς τας εικόνας, είναι σχετική· Δεν αναφέρεται εις τας εικόνας αυτάς καθ’ εαυτάς, αλλ’ εις τα εικονιζόμενα προσωπα. «Η της εικόνος τιμή επι το πρωτότυπον διαβαινει».
Όπως γενικως οι άνθρωποι, και μάλιστα και αυτοί οι Χιλιασται, έχουν φωτογραφίας προσφιλών προσώπων των, και τηρούν αυτάς εις τα θυλάκιά των, και αναρτουν εις περίοπτον θέσιν της οικίας των, και βλέπουν και συγκινούνται και ασπάζονται ενίοτε μετά δακρύων, και θεωρούν ασέβειαν νά καταπατηση τις τας φωτογραφίας των προσφιλών προσώπων των, ούτω και ημεις έχομεν τας εικόνας των κατά πολύ προσφιλεστέρων προσώπων της Πίστεώς μας. Και όπως δεν είναι ειδωλολάτραι οι χρησιμοποιούντες φωτογραφίας, ούτω δεν είμεθα ειδωλολάτραι και ημείς, οι οποίοι χρησιμοποιούμεν ιεράς εικόνας. Είναι βεβαιως αληθές, ότι παρατηρούνται υπερβολαί τινές και καταχρήσεις σχετικώς με τας εικόνας. Αλλ’ η κατάχρησις δεν καταργεί την χρήσιν. Ποιου άλλωστε πράγματος δεν γίνεται κατάχρησις;Η χρήσις των εικόνων και η προς αυτάς τιμή έχουν ερείσματα εις την Γραφήν.
Χρήσις εικόνων
«εἶδον τὸν Κύριον καθήμενον ἐπὶ θρόνου ὑψηλοῦ καὶ ἐπῃρμένου, καὶ πλήρης ὁ οἶκος τῆς δόξης αὐτοῦ. καὶ Σεραφὶμ εἱστήκεισαν κύκλῳ αὐτοῦ, ἓξ πτέρυγες τῷ ἑνὶ καὶ ἓξ πτέρυγες τῷ ἑνί, καὶ ταῖς μὲν δυσὶ κατεκάλυπτον τὸ πρόσωπον, ταῖς δὲ δυσὶ κατεκάλυπτον τοὺς πόδας καὶ ταῖς δυσὶν ἐπέταντο»[είδα τον Κύριο να κάθεται πάνω σε θρόνο μεγαλόπρεπο και υπερυψωμένο. Οι άκρες του μανδύα του γέμιζαν το ναό. Μπροστά του στέκονταν σεραφίμ, που καθένα τους είχε έξι φτερούγες: δύο για να σκεπάζουν το πρόσωπό τους, δύο για να σκεπάζουν το σώμα τους και τις άλλες δυο για να πετάνε] (Ήσ. στ' 1-2).
Τον Θεόν όπως είναι, ως πνεύμα, ουδείς είδε ποτέ (Ιωάν. α' 18- Α' Τιμ. στ' 16· Α' Ίωάν. δ' 12). Και όχι μόνον τον Θεόν, αλλά και τον άγγελον ως πνεύμα δεν δύναται ο άνθρωπος να δει. Εν τουτοις και τους αγγέλους και τον Θεόν δύναται ο άνθρωπος να δει, όταν παρουσιάζωνται με αισθητήν μορφήν. Ούτως ό Ησαΐας είδε τον Κύριον ως βασιλέα επί θρόνου υψηλού και επηρμένου, και κύκλω αυτού είδε Σεραφίμ με εξι πτέρυγας έκαστον. Ό προφήτης δηλαδή είδε και περιέγραψε τον Κύριον και τους αγγέλους εν εικονική μορφή. Αλλ’ ό,τι παρουσιάσθη και περιεγράφη εν εικονική μορφή, διατί δεν θα ηδύνατο και να ζωγραφισθή; Διατί επιτρέπονται εικόνες εις ορά¬ματα και δια του λόγου, και δεν θα επετρέποντο εικόνες δια του χρωστήρος;
Αι διάφοροι εικονικαί παραστάσεις της Γραφής διδάσκουν υψηλάς δογματικός και ηθικάς αληθείας. Ούτω και αι ιεραί εικόνες της Εκκλησίας.
«καὶ ποιήσεις δύο Χερουβὶμ χρυσοτορευτὰ καὶ ἐπιθήσεις αὐτὰ ἐξ ἀμφοτέρων τῶν κλιτῶν τοῦ ἱλαστηρίου»[θα κατασκευάσουν δύο χερουβίμ από χρυσάφι σφυρηλατημένο και θα τα τοποθετήσουν, ένα σώμα με το ιλαστήριο στις δύο άκρες του, ένα σε κάθε άκρη] (Έξόδ. κε' 17 [18]).
Ό Θεός διέταξε τον Μωυσήν νά κατασκευάση δύο χρυσά Χερουβίμ, και να τοποθετηςη αυτά εις τα δύο άκρα του ίλαστηρίου επιθήματος της κιβωτου.
«καὶ ἐποίησεν (ο Σολομών) ἐν τῷ οἴκῳ τῷ ἁγίῳ τῶν ἁγίων Χερουβὶμ δύο, ἔργον ἐκ ξύλων καὶ ἐχρύσωσεν αὐτὰ χρυσίῳ» [Κατασκεύασε δύο χερουβίμ, έργο σκαλιστό, ντυμένο με χρυσάφι, και τα τοποθέτησε στα άγια των αγίων] (Β' Παρ. [Β' Χρον.] γ' 10).
«Σε όλους τους τοίχους του ναού τόσο του εξωτερικού τμήματος όσο και του ενδότερου, υπήρχαν ολόγυρα σκαλιστά σχήματα που παρίσταναν χερουβίμ, φοίνικες και ανοιχτά λουλούδια» (Α' Βασιλέων στ' 29 κατά Το Εβραϊκόν, προς ό πρβλ. Γ' Βασιλειών στ' 29 κατά τους θ'. Δες και Γ' Βασιλ. στ' 32, 35).
«καὶ ἐπὶ τὰ συγκλείσματα αὐτῶν ἀνὰ μέσον τῶν ἐξεχομένων λέοντες καὶ βόες καὶ Χερουβίμ»[Πάνω στα πλαίσια και στα υποστηρίγματα υπήρχαν διακοσμήσεις από λιοντάρια, βόδια και χερουβίμ] (Γ' Βασ. ζ' 16 [Α' Βασιλέων ζ' 29]).
Όπως ο Μωϋσής, ούτω και ο Σολομών κατεσκεύασε τα δύο Χερουβίμ διά το ιλαστήριον και πολλά άλλα Χερουβίμ, δια των οποίων εκόσμησε τον υπ’ αυτου κτισθέντα περίφημον ναόν. Τον ναόν εκόσμησεν επίσης με γλυπτάς παραστασεις φοινίκων, ανθέων, λεόντων και βοών. Άρα δεν άπαγορεύονται τα ομοιώματα γενικώς, αλλά μόνον ειδικώς όταν είνε είδωλα, όταν δηλαδή νομίζωνται θεοί. Οι γλυπτοί βόες του ναού του Σολομώντος δεν ήσαν αξιοκατάκριτοι, ο χρυσούς μό¬σχος εις την έρημον ήτο αξιοκατάκριτος, διότι ήτο είδωλον, ενομίζετο δηλαδή θεός.
«ὁ Λόγος σὰρξ ἐγένετο καὶ ἐσκήνωσεν ἐν ἡμῖν, καὶ ἐθεασάμεθα τὴν δόξαν αὐτοῦ» [Ο Λόγος έγινε άνθρωπος
κι έστησε τη σκηνή του ανάμεσά μας και είδαμε τη θεϊκή του δόξα](Ίωάν. α' 14).
Αφού ο Θεός Λόγος έλαβε σάρκα και είδομεν αυτόν, δυνάμεθα κάλλιστα να εξεικονίζωμεν αυτόν, όπως πάντα άνθρωπον. Ο αρνούμενος την εξεικόνισιν του Χριστού είναι ως εάν ηρνείτο την σάρκωσιν αυτού.
«Ος [ο Χριστός] εστίν εικών του Θεού τον αοράτου»[ Αυτός είναι εικόνα του αόρατου Θεού] (Κολ. α' 15).
Ο Θεός όπως είναι, ως πνεύμα, είνε αόρατος. Δεν παρουσιάζει ορατήν μορφήν ή εικόνα. Αλλ’ εν τω Χριστώ ο αόρατος Θεός, ολόκληρος η Θεότης (Κολ. α' 19, β' 9), αποκτά ορατήν μορφήν ή εικόνα. Λόγω δηλαδή της σαρκός, ο Χριστός είναι ορατή εμφάνισις (=εικών) του αοράτου Θεού (Πρβλ. Ίωάν. ιδ' 9). Αφού δε ό αόρατος Θεός απέκτησεν εικόνα, και μάλιστα όχι σκιώδη όπως κατά τας εμφανίσεις της Παλαιάς Διαθήκης, αλλά πραγματικήν σωματικήν εικόνα, κάλλιστα δυνάμεθα νά εικονίζωμεν τον Θεόν-Χριστόν, όπως πάντα άνθρωπον. Ο αόρατος και ανείκαστος ωράθη και εικονίζεται. Το Άγιον Πνεύμα φιλοτέχνησε την εικόνα του δια σαρκός και αίματος, και ημείς δυνάμεθα να φιλοτε¬χνώμεν την εικόνα του δια ξύλου ασήπτου, χρωμάτων, αργύρου, χρυσού, πολυτίμων λίθων και παντός πολυτίμου πράγματος. Αν υπήρχον φωτογράφοι την εποχήν του Χριστού, ασφαλώς θα εφωτογράφουν τον Κύριον και ό Κύριος δεν θα τους κατέκρινεν. Ως εκ περισσού τέλος αναφέρομεν, ότι εικονικαί παραστασεις εχρησιμοποιούντο υπό της Εκκλησίας των πρώτων αιώνων και ευρίσκονται εις τας κατακόμβας.
Θαύματα εικόνων
Ο Θεός θαυματουργεί όχι μόνον απ’ ευθείας ή δια μέσου προσώπων, αλλά και δια μέσου διαφόρων αντικειμένων. Ιδού σχετικά χωρία της Γραφής:
«εἶπε δὲ αὐτῷ Κύριος· τί τοῦτό ἐστι τὸ ἐν τῇ χειρί σου; ὁ δὲ εἶπε· ῥάβδος. καὶ εἶπε· ῥίψον αὐτὴν ἐπὶ τὴν γῆν. καὶ ἔῤῥιψεν αὐτὴν ἐπὶ τὴν γῆν, καὶ ἐγένετο ὄφις»[Τότε ο Κύριος τον ρώτησε: «Τι είναι αυτό που κρατάς στο χέρι σου;» Αυτός απάντησε: «Ραβδί».«Ρίξ’ το στη γη», του είπε ο Κύριος. Ο Μωυσής το έριξε στη γη, και το ραβδί μεταμορφώθηκε σε φίδι](Έξόδ. δ' 2-3). '
Η ράβδος του Μωϋσέως έγινεν όφις. Έπειτα ο όφις έγινε πάλιν ράβδος (στίχ. 4). Μετά ταύτα η ράβδος εθαυματουργησε πολλάκις. Έπληξε π.χ. την Ερυθράν Θάλασσαν και εσχίσθη το ύδωρ (Έξόδ. ιδ' 16, 21), έπληξε τον βράχον και έρρευσαν ύδατα](Έξόδ. ιζ' 5-6- Άριθ. κ' 11). Θαυματουργός ράβδος. Όχι ότι είχε την δύναμιν να θαυματουργή αφ’ εαυτής, Αλλ’ εθαυματούργει με την δύναμιν του Θεού.
«ἰδοὺ ἐβλάστησεν ἡ ῥάβδος Ἀαρὼν εἰς οἶκον Λευὶ καὶ ἐξήνεγκε βλαστὸν καὶ ἐξήνθησεν ἄνθη καὶ ἐβλάστησε κάρυα»[ το ραβδί του Ααρών, της φυλής Λευί, είχε ανθίσει. Είχαν ανοίξει τα μπουμπούκια, είχαν σχηματιστεί λουλούδια και είχαν δέσει μύγδαλα] (Άριθ. ιζ' 23 κατά τους Ο΄, 8 κατά Το Εβραϊκόν).
Ο Θεός εδωσεν εις την ράβδον του Ααρών την δύναμιν νά βλαστήση, ανθήση και καρποφορήση.
«ὡς δὲ εἰσεπορεύοντο οἱ ἱερεῖς οἱ αἴροντες τὴν κιβωτὸν τῆς διαθήκης ἐπὶ τὸν Ἰορδάνην καὶ οἱ πόδες τῶν ἱερέων τῶν αἰρόντων τὴν κιβωτὸν τῆς διαθήκης Κυρίου ἐβάφησαν εἰς μέρος τοῦ ὕδατος τοῦ Ἰορδάνου…καὶ ἔστη τὰ ὕδατα τὰ καταβαίνοντα ἄνωθεν, …καὶ ὁ λαὸς εἱστήκει ἀπέναντι Ἱεριχώ.καὶ ἔστησαν οἱ ἱερεῖς οἱ αἴροντες τὴν κιβωτὸν τῆς διαθήκης Κυρίου ἐπὶ ξηρᾶς ἐν μέσῳ τοῦ Ἰορδάνου· καὶ πάντες οἱ υἱοὶ Ἰσραὴλ διέβαινον διὰ ξηρᾶς, ἕως συνετέλεσε πᾶς ὁ λαὸς διαβαίνων τὸν Ἰορδάνην» [Όταν οι ιερείς με την κιβωτό έφτασαν στο ποτάμι και τα πόδια τους βράχηκαν στην άκρη του νερού, τότε, τα νερά που κατέβαιναν από πάνω στάθηκαν και μαζεύτηκαν σ’ ένα σωρό,…Οι ιερείς που σήκωναν την κιβωτό της διαθήκης του Κυρίου σταμάτησαν στο στεγνό έδαφος στη μέση του ποταμού, ώσπου πέρασε από ’κει όλος ο λαός Ισραήλ και διάβηκαν τον Ιορδάνη (Ίησ. γ' 15-17).
Μόλις οι ιερείς πάτησαν εις τα ύδατα του Ιορδάνου κρατούντες την κιβωτόν της διαθήκης, τα άνωθεν κατερχόμενα ύδατα του Ιορδάνου εστάθησαν και ούτως ο λαός διήλθε τον Ιορδάνην επί ξηρας. Η δε κιβωτός παρέμεινεν εν τω Ιορδάνη, μέχρις ότου διήλθεν όλος ο λαός. Όπως δηλαδή εν τη Ερυθρά Θαλάσση έγινε θαύμα δια της ράβδου, ούτως εν τω Ιορδάνη έγινε θαύμα δια της κιβωτού.
«καὶ ἔλαβεν Ἠλιοὺ τὴν μηλωτὴν αὐτοῦ καὶ εἵλησε καὶ ἐπάταξε τὸ ὕδωρ, καὶ διῃρέθη τὸ ὕδωρ ἔνθα καὶ ἔνθα, καὶ διέβησαν ἀμφότεροι ἐν ἐρήμῳ»[Τότε ο Ηλίας πήρε το μανδύα του, τον δίπλωσε και χτύπησε μ’ αυτόν τα νερά. Αυτά άνοιξαν στα δυο και πέρασαν ανάμεσα οι δύο άντρες πατώντας σε ξηρά] (Δ' Βασ. β' 8).
Ο Ηλίας εκτύπησε με την μηλωτήν του τον Ιορδάνην και τα ύδατα του Ίορδάνου εσχίσθησαν και ο Ηλίας και ό Ελισαίος διέβησαν ούτω τον ποταμόν ως δια ξηρας. Οπως δηλαδή άλλοτε έγινε θαύμα εν τω Ιορδάνη δια της κιβωτου, ούτω τώρα γίνεται θαύμα δια του ενδύματος του Προφήτου.
«Δυνάμεις τε οὐ τὰς τυχούσας ἐποίει ὁ Θεὸς διὰ τῶν χειρῶν Παύλου, ὥστε καὶ ἐπὶ τοὺς ἀσθενοῦντας ἐπιφέρεσθαι ἀπὸ τοῦ χρωτὸς αὐτοῦ σουδάρια ἢ σιμικίνθια καὶ ἀπαλλάσσεσθαι ἀπ᾿ αὐτῶν τὰς νόσους, τά τε πνεύματα τὰ πονηρὰ ἐξέρχεσθαι ἀπ᾿ αὐτῶν»[Ο Θεός έκαμνε με τα χέρια του Παύλου θαύματα όχι συνηθισμένα. Οι άνθρωποι έπαιρναν ακόμη και τα μαντίλια της κεφαλής ή του λαιμού, που τα είχε χρησιμοποιήσει ο Παύλος και τα έβαζαν πάνω στους ασθενείς. Αυτοί τότε γιατρεύονταν από τις αρρώστιες τους, και τα πονηρά πνεύματα έφευγαν απ’ αυτούς](Πράξ. ιθ' 11-12).
Μεγάλα θαύματα εκανεν ο Θεός δια μέσου του Παύλου, ώστε και μανδήλια και περιζώματα από του σώματος αυτού εφέροντο και ετίθεντο επί των ασθενών και αι νόσοι εφυγαδεύοντο και τα πονηρά πνεύματα εξήρχοντο εξ αύτων. Ο Θεός εθαυματουργει και δια μέσου των μανδηλίων και των περιζωμάτων του Αποστολου.
«Διὰ δὲ τῶν χειρῶν τῶν ἀποστόλων ἐγίνετο σημεῖα καὶ τέρατα ἐν τῷ λαῷ πολλά… ὥστε κατὰ τὰς πλατείας ἐκφέρειν τοὺς ἀσθενεῖς καὶ τιθέναι ἐπὶ κλινῶν καὶ κραβάττων, ἵνα ἐρχομένου Πέτρου κἂν ἡ σκιὰ ἐπισκιάσῃ τινὶ αὐτῶν»[Μέσω των αποστόλων γίνονταν πολλά εκπληκτικά θαύματα στο λαό… Ακόμη και στις πλατείες έφερναν τους ασθενείς και τους ξάπλωναν σε κρεβάτια και σε φορεία, για να πέσει πάνω σε κάποιον απ’ αυτούς έστω και η σκιά του Πέτρου όταν αυτός ερχόταν](Πράξ. ε' 12, 15).
Πολλά και μεγάλα θαύματα εγίνοντο δια των Αποστόλων, ώστε έφερον τους ασθενείς εις τας πλατείας, και έθετον αυτούς επί κλινών και κραββάτων, ώστε, όταν θα ήρχετο ο Πέτρος, έστω η σκιά του να πέση επάνω εις κανένα εξ αυτών και να θεραπευθή. Και δια μέσου της σκιάς του Αποστόλου ο Θεός εθαυματουργει! Έχει δε τούτο ιδιαιτέραν σημασίαν ως προς το θέμα των εικόνων. Διότι η σκιά είνε είδος εικόνος.
Ο Θεός λοιπόν θαυματουργεί και δια μέσου διαφόρων αντικειμένων, τα οποία έχουν σχέσιν προς αυτόν ή τους αγίους του, και δια μέσου σκιάς, η οποία είνε είδος εικόνος. Και τουτο δια να δοξάζη εαυτόν και τους αγιους του. Αλλ’ αφού ο Θεός θαυματουργεί διά μέσου άλλων αντικειμένων και δια μέσου σκιών, αι οποίαι είναι είδος εικόνων, διατί δεν θα έπρεπε να δεχθώμεν ότι θαυματουργεί και δια μέσου ιερών εικόνων; Πράγματι, ως διαπιστώνουν ερευνητικοί και απλοϊκοί άνθρωποι, υπάρχουν εικόνες, αι οποίαι θαυματουργούν, όχι βεβαιως αφ’ εαυτών, αλλά με την δύναμιν του Θεού, δια να δοξάζωνται τα ιερά προσωπα, τα οποία εικονίζουν, και να ενισχύεται η πίστις και η ευλάβεια.
Τιμή προς τας εικόνας
Η Γραφή διδάσκει τον σεβασμόν προς τα ιερά αντικείμενα. Αναφέρομεν σχετικά χωρία.
«καὶ συντελέσουσιν Ἀαρὼν καὶ οἱ υἱοὶ αὐτοῦ καλύπτοντες τὰ ἅγια καὶ πάντα τὰ σκεύη τὰ ἅγια ἐν τῷ ἐξαίρειν τὴν παρεμβολήν, καὶ μετὰ ταῦτα εἰσελεύσονται υἱοὶ Καὰθ αἴρειν καὶ οὐχ ἅψονται τῶν ἁγίων, ἵνα μὴ ἀποθάνωσι»[ Όταν ο Ααρών και οι γιοι του θα έχουν τελειώσει με το σκέπασμα του αγιαστηρίου και των σκευών του, την ώρα που το στρατόπεδο ξεκινάει, θα έρχονται οι Κααθίτες να σηκώσουν τα άγια σκεύη· δεν θα τα αγγίζουν όμως καθόλου, γιατί θα πεθάνουν] (“Αριθ. δ'15)
Αντικείμενα θρησκευτικής και λειτουργικής χρήσεως και σημασίας χαρακτηρίζονται «άγια». Τα άγια πράγματα της Σκηνής του Μαρτυρίου εκαλύπτοντο μετά προσοχής. Επετρέπετο δε να καλύπτωνται μόνον υπό του Ααρών και των υιών αυτού. Και αφού εκαλύπτοντο, προκειμένου νά εκκινήση το στρατόπεδον, οι υιοι Καάθ εκ των Λευϊτών μετέφερον αυτά, χωρίς να εγγίζουν αυτά καθ’ εαυτά. Αν ήγγιζον, θα εθανατώνοντο. Πάντα ταύτα δεικνύουν μεγάλον σεβασμόν προς τα ιερά αντικείμενα της Σκηνής του Μαρτυρίου, του πρώτου και φορητου Ναού των Ισραηλιτών.
«καὶ οὐ μὴ εἰσέλθωσιν ἰδεῖν ἐξάπινα τὰ ἅγια καὶ ἀποθανοῦνται»[Αλλά οι Κααθίτες δε θα μπούν ούτε για μια στιγμή να δουν τα άγια όταν σκεπάζονται, γιατί αλλιώς θα πεθάνουν](Άριθ. δ' 20).
Καίτοι οι Κααθίται μετέφερον τα άγια, όχι μόνον να εγγίσουν, αλλά και να ίδουν αυτά επ’ ολίγον απηγορεύετο αυστηρότατα. Αν έβλεπον, θα εθανατωνοντο.Τοση ευλάβεια προς τα άγια πράγματα της Σκηνής του Μαρτυρίου!
«καὶ ἐξέτεινεν Ὀζὰ τὴν χεῖρα αὐτοῦ ἐπὶ τὴν κιβωτὸν τοῦ Θεοῦ κατασχεῖν αὐτὴν καὶ ἐκράτησεν αὐτήν, ὅτι περιέσπασεν αὐτὴν ὁ μόσχος. καὶ ἐθυμώθη ὀργῇ Κύριος τῷ Ὀζά, καὶ ἔπαισεν αὐτὸν ἐκεῖ ὁ Θεός, καὶ ἀπέθανεν ἐκεῖ παρὰ τὴν κιβωτὸν»[ο Ουζζά άπλωσε το χέρι του στην κιβωτό του Θεού να τη συγκρατήσει, γιατί τα βόδια την είχαν γείρει. Τότε οργίστηκε ο Κύριος εναντίον του και τον χτύπησε επί τόπου για την ανευλάβεια του· πέθανε εκεί, κοντά στην κιβωτό του Θεού] (Β' Βασ. [Β' Σαμ.] στ' 6-7).
Κατά την μεταφοράν της επί αμάξης η κιβωτός εταλαντεύθη και ο Οζά, επειδή εφοβήθη μήπως πέση, άπλωσε την χείρα του και εκράτησε την κιβωτόν, ενώ τουτο απηγορεύετο. Ο δε Θεός ετιμώρησεν επί τόπου με θάνατον την πράξιν του Οζά ως ασέβειαν προς την κιβωτόν.
«Καὶ οὐκ ἠσμένισαν οἱ υἱοὶ Ἰεχονίου ἐν τοῖς ἀνδράσι Βαιθσαμύς, ὅτι εἶδον κιβωτὸν Κυρίου· καὶ ἐπάταξεν ἐν αὐτοῖς ἑβδομήκοντα ἄνδρας, καὶ πεντήκοντα χιλιάδας ἀνδρῶν»[Από τους κατοίκους όμως της Βαιθ-Σεμές ο Κύριος θανάτωσε πέντε χιλιάδες εβδομήντα άντρες, γιατί κοίταξαν την κιβωτό του Κυρίου (Α' Βασ. [Α' Σαμ.] στ' 19).
Επειδή οι άνδρες της Βαιθσαμύς έρριψαν τα βλέμματά των εις την κιβωτόν, ο Θεός θανάτωσε δι’ ασέβειαν υπέρ τους 50.000 άνδρας!
«καὶ ἐπὶ τὸν Κύριον Θεὸν τοῦ οὐρανοῦ ὑψώθης, καὶ τὰ σκεύη τοῦ οἴκου αὐτοῦ ἤνεγκαν ἐνώπιόν σου, καὶ σὺ καὶ οἱ μεγιστᾶνές σου καὶ αἱ παλλακαί σου καὶ αἱ παράκοιτοί σου οἶνον ἐπίνετε ἐν αὐτοῖς»[ Προκάλεσες τον Κύριο του ουρανού και διέταξες να φέρουν μπροστά σου τα σκεύη του ναού του και ήπιατε απ’ αυτά κρασί εσύ και οι μεγιστάνες σου, οι γυναίκες σου και οι παλλακίδες σου](Δαν. ε' 23).
Κατά εν συμπόσιον ο βασιλεύς Βαλτάσαρ τα ιερά σκεύη του ναού της Ιερουσαλήμ, τα οποία ο πατήρ του ο Ναβουχοδονόσορ μετέφερεν εις Βαβυλώνα, εχρησιμοποίησεν ως κοινά σκεύη, και έπινον εξ αυτών αυτός και οι μεγιστάνες και αι γυναικες και αι παλλακίδες του. Τοτε απέναντι του βασιλέως εις τον τοίχον του ανακτόρου μυστηριώδης χειρ έγραψε την μυστηριώδη γραφήν «μανή, θεκέλ, φάρες» (Δαν. ε' 5, 25). Ο Δανιήλ, εξηγών εις τον Βαλτάσαρ την μυστηριώδη αυτην γραφήν, η οποία εσήμαινε το τέλος της αμαρτωλής βασιλείας του, ως αιτίαν του τέλους ανέφερε την υπερηφάνειαν του βασιλέως απέναντι του Θεού, ως εκδήλωσιν δε της υπερηφανείας αυτής ανέφερε την καταφρόνησιν και βεβήλωσιν των ιερών σκευών. Η ασέβεια προς τα ιερά σκεύη ήτο ασέβεια προς τον Θεόν. Κατ’ αυτήν δε την νύκτα του συμποσίου ο Βαλτάσαρ έφονεύθη και η βασιλεία του περιήλθεν εις τους Μήδους.
«καί ἔλαβον ἀλλόφυλοι τὴν κιβωτὸν Κυρίου καὶ εἰσήνεγκαν αὐτὴν εἰς οἶκον Δαγὼν καὶ παρέστησαν αὐτὴν παρὰ Δαγών.καὶ ὤρθρισαν οἱ Ἀζώτιοι καὶ εἰσῆλθον εἰς οἶκον Δαγὼν καὶ εἶδον καὶ ἰδοὺ Δαγὼν πεπτωκὼς ἐπὶ πρόσωπον αὐτοῦ ἐνώπιον κιβωτοῦ τοῦ Θεοῦ· καὶ ἤγειραν τὸν Δαγὼν καὶ κατέστησαν εἰς τὸν τόπον αὐτοῦ…καὶ ἐγένετο ὅτε ὤρθρισαν τὸ πρωΐ, καὶ ἰδοὺ Δαγὼν πεπτωκὼς ἐπὶ πρόσωπον αὐτοῦ ἐνώπιον κιβωτοῦ διαθήκης Κυρίου»[Οι Φιλισταίοι πήραν την κιβωτό του Θεού και την έφεραν από την Έβεν-Έζερ στην Ασδώδ, στο ναό του θεού τους Δαγών και την τοποθέτησαν πλάι στο άγαλμα του Δαγών. Την άλλη μέρα το πρωί, όταν σηκώθηκαν οι κάτοικοι της Ασδώδ, είδαν το Δαγών να είναι πεσμένος με το πρόσωπο καταγής, μπροστά στην κιβωτό του Κυρίου. Τον πήραν, λοιπόν, και τον έστησαν πάλι στη θέση του. Την άλλη μέρα το πρωί, όταν σηκώθηκαν, πάλι ο Δαγών ήταν πεσμένος με το πρόσωπο καταγής, μπροστά στην κιβωτό του Κυρίου](Α' Βασ. [Α' Σαμ.] ε' 2-4).
Οι Φιλισταίοι ήρπασαν την Κιβωτόν και εγκατέστησαν αυτήν εις τον ναόν του θεού Δαγών. Ο δε Δαγών, το άγαλμα-είδωλον, έπεσε κατά προσωπον αυτού ενώπιον της Κιβωτου. Ήγειραν αυτόν και έστησαν εις τον τοπον αυτού. Αλλά πάλιν έπεσε κατά προσωπον αυτού ενώπιον της Κιβωτου. Ο Θεός έκανεν, ώστε και το είδωλον να πέση και να προσκυνήση την Κιβωτόν.
«τί ποιήσωμεν τῇ κιβωτῷ Κυρίου;... μὴ δὴ ἐξαποστείλητε αὐτὴν κενήν, ἀλλ᾿ ἀποδιδόντες ἀπόδοτε αὐτῇ τῆς βασάνου… κατ᾿ ἀριθμὸν τῶν σατραπῶν τῶν ἀλλοφύλων πέντε ἕδρας χρυσᾶς… καὶ μῦς χρυσοῦς»[ «Τι να κάνουμε με την κιβωτό του Κυρίου; …να μην τη στείλετε άδεια, αλλά να του την επιστρέψετε μαζί με μια προσφορά επανόρθωσης. …Θα προσφέρετε πέντε χρυσά ομοιώματα πρηξιμάτων… και…χρυσά ομοιώματα ποντικών](Α' Βασ. [Α' Σαμ.] στ' 2-5).
Επειδή οι Φιλισταίοι ήρπασαν την Κιβωτόν, ο Θεός έπληξεν αυτους με αιμορροΐδας και κατέστρεφε την χώραν των με ποντικούς. Οι δε Φιλισταίοι, δια ν’ απαλλαγούν εκ των μαστίγων τουτων, επέστρεψαν την Κιβωτον με αφιερώματα, πέντε χρυσά ομοιώματα εδρών κατά τους Ο΄, αιμορροΐδων κατά το Εβραϊκόν, και πέντε χρυσά ομοιώματα ποντικών. Τα αφιερώματα ήσαν ένδειξις τιμής προς την Κιβωτον αντί της προσγενομένης εις αύτην προσβολής και έγιναν δεκτά.
«καὶ τὴν σκηνὴν δὲ καὶ πάντα τὰ σκεύη τῆς λειτουργίας τῷ αἵματι ὁμοίως ἐῤῥάντισε»[Με τον ίδιο τρόπο ράντισε με το αίμα τη σκηνή και όλα τα λατρευτικά σκεύη](Έβρ. θ'21)
Ο Μωϋσής ερράντισε με το αίμα των θυσιών την Σκηνήν του Μαρτυρίου, εν τη οποία, σημειωθήτω ιδιαιτέρως, ήσαν και τα δύο γλυπτά Χερουβίμ, ερράντισε δε και όλα τα λειτουργικά σκεύη. Τουτο δε βεβαίως ήτο τιμή και σεβασμός προς τα ιερά αυτά πράγματα.
«καὶ θήσεις αὐτὸ ἀπέναντι τοῦ καταπετάσματος τοῦ ὄντος ἐπὶ τῆς κιβωτοῦ τῶν μαρτυρίων… καὶ θυμιάσει ἀπ᾿ αὐτοῦ Ἀαρὼν θυμίαμα»[Το θυσιαστήριο θα τοποθετηθεί μπροστά από το καταπέτασμα που κρύβει την κιβωτό της διαθήκης… ο Ααρών θα προσφέρει σ’ αυτό το θυσιαστήριο εύοσμο θυμίαμα](Έξόδ. λ' 6-7. Δες και μ' Δες επίσης Α' Παρ. στ' 34 [Α' Χρον. στ' 49]).
Ο Θεός διέταξε να καίεται θυμίαμα απέναντι της Κιβωτού, επί της οποίας, σημειωθήτω ιδιαιτέρως, ευρίσκοντο τα δύο γλυπτά Χερουβίμ. Τούτο δε βεβαιως συνίστα τιμήν και σεβασμόν προς την Κιβωτον. Αλλ’ αφού οι Ισραηλίται έκαιον θυμίαμα προ της Κιβωτου, χωρίς τούτο να είναι ειδωλολατρία, διατί οι Χιλιασται θεωρούν ειδωλολατρίαν το ότι ημείς καίομεν θυμίαμα ενώπιον των ιερών εικόνων;
«καὶ περιελθοῦσα ἡ κιβωτὸς τῆς διαθήκης τοῦ Θεοῦ εὐθέως ἀπῆλθεν εἰς τὴν παρεμβολὴν καὶ ἐκοιμήθη ἐκεῖ.
καὶ τῇ ἡμέρᾳ τῇ δευτέρᾳ ἀνέστη Ἰησοῦς τὸ πρωΐ, καὶ ᾖραν οἱ ἱερεῖς τὴν κιβωτὸν τῆς διαθήκης Κυρίου,
καὶ οἱ ἑπτὰ ἱερεῖς οἱ φέροντες τὰς σάλπιγγας τὰς ἑπτὰ προεπορεύοντο ἐναντίον Κυρίου, καὶ μετὰ ταῦτα εἰσεπορεύοντο οἱ μάχιμοι καὶ ὁ λοιπὸς ὄχλος ὄπισθεν τῆς κιβωτοῦ τῆς διαθήκης Κυρίου· καὶ οἱ ἱερεῖς ἐσάλπισαν ταῖς σάλπιγξι, καὶ ὁ λοιπὸς ὄχλος ἅπας περιεκύκλωσε τὴν πόλιν ἑξάκις ἐγγύθεν καὶ ἀπῆλθε πάλιν εἰς τὴν παρεμβολήν. οὕτως ἐποίει ἐπὶ ἓξ ἡμέρας. καὶ τῇ ἡμέρᾳ τῇ ἑβδόμῃ ἀνέστησαν ὄρθρου καὶ περιήλθοσαν τὴν πόλιν ἐν τῇ ἡμέρᾳ ἐκείνῃ ἑπτάκις·…καὶ ἐσάλπισαν ταῖς σάλπιγξιν οἱ ἱερεῖς· ὡς δὲ ἤκουσεν ὁ λαὸς τῶν σαλπίγγων, ἠλάλαξε πᾶς ὁ λαὸς ἅμα ἀλαλαγμῷ μεγάλῳ καὶ ἰσχυρῷ καὶ ἔπεσεν ἅπαν τὸ τεῖχος κύκλῳ, καὶ ἀνέβη πᾶς ὁ λαὸς εἰς τὴν πόλιν» [Έτσι, η κιβωτός του Κυρίου έκανε μια φορά το γύρο της πόλης κι έπειτα επέστρεψαν στο στρατόπεδο και πέρασαν εκεί τη νύχτα. Νωρίς το άλλο πρωί σηκώθηκε ο Ιησούς, και οι ιερείς σήκωσαν πάλι την κιβωτό του Κυρίου. Οι εφτά ιερείς με τις κεράτινες σάλπιγγες βάδιζαν μπροστά από την κιβωτό σαλπίζοντας συνεχώς. Η εμπροσθοφυλακή προχωρούσε μπροστά τους και η οπισθοφυλακή ακολουθούσε την κιβωτό του Κυρίου. Τη δεύτερη μέρα έκαναν μία φορά το γύρο της πόλης και επέστρεψαν στο στρατόπεδο. Έξι μέρες έκαναν το ίδιο.Την έβδομη μέρα σηκώθηκαν με την αυγή κι έκαναν εφτά φορές το γύρο της πόλης με τον ίδιο τρόπο. Ήταν η μόνη μέρα που έκαναν το γύρο της πόλης εφτά φορές. …Μετά οι ιερείς σάλπισαν με τις σάλπιγγες· και μόλις ο λαός άκουσε τον ήχο της σάλπιγγας, ξέσπασε σε μεγάλον αλαλαγμό και σωριάστηκε το τείχος. Τότε ο στρατός επιτέθηκε στην πόλη, όρμησαν κατ’ ευθείαν μέσα και την κατέλαβαν](Ίησ. στ' 11-20).
Κατ’ έντολήν του Θεού οι Ισραηλίται, ιερεις, πολεμισται και λαός, επί επτά ημέρας περιήρχοντο τα τείχη της Ιεριχούς, εξάκις της ημέρας κατά τας πρώτας εξ ημέρας, και επτάκις κατά την εβδόμην ημέραν. Εκ δε των ιερέων άλλοι μέν εβάσταζον και περιέφερον πέριξ των τειχών την κιβωτον της διαθήκης, άλλοι δε εκράτουν σάλπιγγας και εσάλπιζον. Κατά δε την εβδόμην ημέραν εξέβαλε και ο λαός ισχυρόν αλαλαγμόν και τα τείχη της πόλεως κατέπεσαν. Είναι φανερόν, ότι ενταύθα έχομεν θρησκευτικήν πομπήν μετά περιφοράς της κιβωτού πέριξ πόλεως προς εκδήλωσιν πίστεως και τέλεσιν θαύματος (Έβρ. ια' 30). Με μίαν λέξιν, έχομεν λιτανείαν. Οι Εβραίοι ελιτάνευον την κιβωτόν (Δες και Β' Βασ. [Β' Σαμ.] στ'· Α' Παρ. [Α' Χρον.] ιγ'· ιε'-ιστ'· Β' Παρ. [Β' Χρον.] ε'), ημείς δε λιτανεύομεν τας ιεράς εικόνας. Ταύτα αποδεικνύουν, ότι η τιμή προς τας εικόνας είναι Γραφικώς βάσιμος. Ως δε προείπομεν, αι εικόνες εν τη Εκκλησία τιμώνται όχι αυταί καθ’ εαυτάς, ως ξύλα, χρώματα κ.λπ., Αλλ’ εν σχέσει προς τα εικονιζόμενα πρόσωπα. Η της εικόνος τιμή επί το πρωτότυπον διαβαινει.

[Βιβλίο: Διαλογική συζήτησιςΕυαγγελικών και Ορθοδόξων). ΠΕΡΙ ΜΝΗΜΟΣΥΝΩΝ
Ὀρθόδοξος: Ἐπιθυμεῖτε κ. Εὐαγγελικέ νά συνομιλήσωμεν περί τῶν μνημοσύνων;
Εὐαγγελικός: Εὐχαρίστως.
Ὀρθόδοξος: Ἐπί τριῶν βάσεων θά στηριχθῶμεν διά νά συζητήσωμεν περί τῶν μνημοσύνων: Εἰς τήν Ἁγίαν Γραφήν, Ἱεράν Παράδοσιν καί τήν ἀνθρωπίνη λογικήν.
Εὐαγγελικός: Ἐγώ ὅμως δέν δέχομαι τήν ἱεράν παράδοσιν παρά τῶν τεσσάρων πρώτων αἰώνων.
Ὀρθόδοξος: Ἔστω.
ΠΡΩΤΟΝ: Η ΑΓΙΑ ΓΡΑΦΗ
Εὐαγγελικός: Καί σᾶς ἐρωτῶ. Ἔχετε χωρία τῆς Ἁγ. Γραφῆς τά ὁποία ρητῶς νά ὁμιλῶσι περί μνημοσύνων ἤτοι περί δεήσεως τῶν ζώντων ὑπέρ τῶν κεκοιμημένων;
Ὀρθόδοξος: Σᾶς ἐρωτῶ καί ἐγώ. Ἔχετε καί σεῖς χωρία τῆς Ἁγ. Γραφῆς τά ὁποία ρητῶς ἀπαγορεύουν τάς δεήσεις τῶν ζώντων ὑπέρ τῶν κεκοιμημένων;
Εὐαγγελικός: Ρητάς βέβαια μαρτυρίας δέν ἔχομεν. Ὑπάρχουν ὄμως χωρία τά ὁποῖα ἀντιστρατεύονται ἄν ὄχι ἀμέσως, ἐμμέσως εἰς τάς δεήσεις τῶν ζώντων ὑπέρ τῶν κεκοιμημένων.
Ὀρθόδοξος: Καί οἱ ὀρθόδοξοι ἔχομεν ἐμμέσους μαρτυρίας τῆς Γραφῆς αἱ ὁποῖοι εἶναι ὑπέρ τῆς δεήσεως τῶν ζώντων ὑπέρ τῶν κεκοιμημένων. Ἄς παρουσιάσῃ ἕκαστος ἐξ ἡμῶν τάς Γραφικάς του ἐνδείξεις καί κατόπιν ἄς ζυγίσωμεν αὐτάς. Καί παρακαλῶ λάβε τόν λόγον.
Εὐαγγελικός: Εἰς τήν παραβολήν τοῦ πλουσίου καί τοῦ Λαζάρου ὁ Ἀβραάμ λέγει ρητῶς εἰς τόν ἐν τῇ κολάσει πλούσιον παρακαλοῦντα τόν Ἀβραάμ ἵνα ἀποτείλῃ τόν Λάζαρον πρός αὐτόν «μεταξύ ἡμῶν καί ὑμῶν χάσμα μέγα ἐστήρικται ὄπως οἱ θέλοντες διαβῆνα ἔνθεν πρός ὑμᾶς μή δύνανται μηδέ οἱ ἐκήθεν πρός ἡμᾶς διαπερῶσι» Λουκ. 16, 16-31. Βλέπεις ὅτι δέν εἶναι δυνατόν νά γίνῃ μετάστασις ἐν τῷ Ἄδῃ ἀπό ἑνός μέρους εἰς τό ἄλλο; Πῶς λοιπόν διά τῶν μνημοσύνων πιστεύεται τό ἀντίθετον;
Ὀρθόδοξος: Τό χωρίον τοῦτο κ. Εὐαγγελικέ δέν ὁμιλεῖ περί δεήσεως ζώντων ὑπέρ τῶν κεκοιμημένων. Ὁμιλεῖ περί θελήσεως τῶν πέραν τοῦ τάφου κριθέντων διότι λέγει «οἱ θέλοντες διαβῆναι κ.λ.π.». Δέν λέγει ὅτι ἀπαγορεύεται οἱ ζῶντες νά εὔχωνται ὑπέρ τῶν κεκοιμημένων. Καί ἡμεῖς πιστεύομεν ὄτι ἐν τῷ Ἄδῃ οὐκ ἐστι μετάνοια. Ἀλλο ὅμως εἶναι ἡ δέησις τῶν ζώντων ὑπέρ τῶν κεκοιμημένων καί ἄλλο ἡ μετάνοια τῶν κεκοιμημένων. Ἑπομένως τό χωρίον τοῦτο ἀντίκειται ρητῶς εἰς τήν μετάνοιαν τῶν κεκοιμημένων καί οὐχί εἰς τήν δέησιν τῶν ζώντων ὑπέρ τῶν κεκοιμημένων. Ἕχετε ἄλλο χωρίον;
Εὐαγγελικός: Εἰς τήν πρός Ἑβραίους ἐπίστολήν 9,27 λέγεται ρητῶς «ἀπόκειται τοῖς ἀνθρώποις ἅπαξ ἀποθανεῖν μετά δέ τοῦτο κρίσις». Βλέπετε, ὅταν ὁ ἄνθρωπος ἀποθάνῃ ἀμέσως δικάζεται.
Ὀρθόδοξος: Οὔτε αὐτό τό χωρίον ἀντίκειται ρητῶς εἰς τήν δέησιν τῶν ζώντων ὑπέρ τῶν κεκοιμημένων. Λέγει μόνον τί γίνεται εἰς τούς ἀποθανόντας, ὅτι μετά τόν θάνατον κρίνονται. Οὐδέν λέγει περί μνημοσύνων.
Εὐαγγελικός: Εἶναι ὅμως λογικόν νά παραδεχθῶμεν ὅτι ὁ Θεός κρίνας εὐθύς μετά τόν θάνατον τόν ἄνθρωπο εἶναι δυνατόν νά μεταβάλῃ ἀργότερα γνώμην διότι θά δεηθῶσι οἱ ζῶντες ὑπέρ αὐτοῦ; Δέν νομίζετε ὅτι ἡ μεταβολή τῆς γνώμης τοῦ Θεοῦ ἀντίκειται εἰς τήν στοιχειώδη ἀνθρωπίνη λογικήν;
Ὀρθόδοξος: Κε Εὐαγγελικέ ἡμεῖς δέν ὁμιλοῦμεν λογικῶς πῶς ἔχει τό πρᾶγμα ἀλλά Γραφικῶς. Τήν λογικήν ἄποψιν τοῦ ζητήματος θά ἐξετάσωμεν εἰς τό τρίτον μέρος τοῦ θέματός μας. Ἔχετε Γραφικήν μαρτυρίαν λοιπόν ἡ ὁποία ἀντίκειται ρητῶς εἰς τήν δέησιν τῶν ζώντων ὑπέρ τῶν κεκοιμημένων; Ὅπως λ.χ. λέγει δηλ. ἡ Γραφή «οὐ φονεύσης, οὐ κλέψης, οὐ ψευδομαρτυρήσης» νά λέγῃ καί οὐ ποιήσης μνημόσυνον;
Εὐαγγελικός: Ρητάς μαρτυρίας ὄπως θέλετε σεῖς δέν ἔχομεν. Σεῖς ὄμως τί ἔχετε ἐκ τῆς Ἁγίας Γραφῆς ἵνα ἀποδείξητε τήν δέησιν τῶν ζώντων ὑπέρ τῶν κεκοιμημένων;
Ὀρθόδοξος: Ρητάς καί κατηγορηματικάς μαρτυρίας Γραφικάς διά τήν δέησιν τῶν ζώντων ὑπέρ τῶν κεκοιμημένων δέν ἔχομεν. Ἕχομεν ὅμως κάτι περισσότερον ἀπό σᾶς. Ἔχομεν δηλαδή Γραφικάς μαρτυρίας αἱ ὀποῖαι παρέχουσι εἰς ἡμᾶς πολλάς πιθανότητας ἄν ὄχι πλήρη βεβαιότητα.
Εὐαγγελικός: Θά ἤθελον νά ἤκουον τάς Γραφικάς ταύτας μαρτυρίας.
Ὀρθόδοξος: Ἑν Νεεμίᾳ 9,12 γράφει: «καί ἐχωρίσθησαν οἱ υἱοί Ἰσραήλ ἀπό παντός υἱοῦ ἀλλοτρίου καί ἔστησαν καί ἐξηγόρευσαν τάς ἁμαρτίας αὐτῶν καί τάς ἀνομίας τῶν πατέρων αὐτῶν». Βλέπετε κ. Εὐαγγελικέ ὅτι ἡ γραφή ἐνταῦθα ρῆτῶς ὁμιλεῖ περί δεήσεως ζώντων ὑπέρ κεκοιμημένων. Ὅπως δηλαδή ὡμολόγησαν τάς ἁμαρτίας τῶν ζώντες Ἰσραηλῖται ἵνα συγχωρηθῶσι, κατά παρόμοιον τρόπον ἐξομολογοῦνται τάς ἁμαρτίας τῶν πατέρων των ἵνα ἀσφαλῶς συγχωρησθῶσι. Διατί ἄλλο;
Εὐαγγελικός: Ὄχι. Ἐνταῦθα ζητεῖται ἡ συγχώρησις τῶν ζώντων ἀπό τάς ἁμαρτίας τῶν πατέρων αὐτῶν.
Ὀρθόδοξος: Αὐτή εἶναι σκέψις ἰδική σου, ἡ ὁποία ἀντίκειται καί εἰς τό κείμενον τό ὁποῖον λέγει ρητῶς ὅτι προσηυχήθησαν διά τάς ἁμαρτίας τῶν πατέρων τῶν ἄνευ τῆς ἰδικῆς σας προσθήκης «συγχώρησις τῶν ζώντων ἀπό τάς ἁμαρτίας τῶν πατέρων». Ἡ γνώμη σας αὕτη ἀντίκειται ὄχι μόνον πρός τό χωρίον τοῦτο, ἀλλά καί πρός τό Ἰεζεκιήλ 18,20-21 ἡ ψυχή ἡ ἁμαρτάνουσα θέλει ἀποθάνῃ κατά τό ὁποῖον ἕκαστος τιμωρεῖται διά τάς ἰδικάς του ἁμαρτίας καί οὐχί διά τάς ἁμαρτίας τῶν πατέρων αὐτοῦ. Ἀλλ’ ἐγώ δέν σοῦ ἀποκλείω ὡς πιθανήν καί τή γνώμην σου. Περισσότερον ὅμως πιθανή φαίνεται ἡ ἰδική μου γνώμη διότι ρητῶς λέγεται ὅτι «ἐξηγόρευσαν τάς ἁμαρτίας αὐτῶν καί τάς ἀνομίας τῶν πατέρων αὐτῶν». Ἱδοῦ ἡ πρώτη Γραφική πιθανότης δεήσεως ζώντων ὑπέρ τῶν κεκοιμημένων ἐγγίζουσα ὁλίγον ἤ πολύ τά ὅρια τῆς βεβαιότητας.
Εὐαγγελικός: Ἄλλο χωρίον ἔχετε νά παρουσιάσετε;
Ὀρθόδοξος: Ἐν τῇ Καινῇ Διαθήκῃ Β΄Τιμοθ. 1,16-18 ἀναφέρεται τό ἑξῆς: «Δώῃ ἔλεος ὁ Κύριος τῷ Ὀνησιφόρου οἴκῳ» εἰς δέ 4,16 γράφει: «ἀσπάσασθε τόν οἷκον τοῦ Ὀνησιφόρου» διά δέ τόν Ὀνησιφόρον γράγει: «δῴη αὐτῷ ὁ Κύριος εὑρεῖν ἔλεος παρά Κυρίου ἐν ἐκείνῃ τῇ ἡμέρᾳ» 1,18. Δέν σᾶς κάνει ἐντύπωσιν ὅτι ὁ Ἀπόστολος διά μέν τόν οἶκον τοῦ Ὀνησιφόρου, λέγει, νά ἀσπασθοῦν αὐτόν ἀφ’ ἑνός καί ἀφ’ ἐτέρου θέτει ἁπλῶς «δώῃ ἔλεος ὁ Κύριος» οὐχι ὅμως καί «ἐν ἐκείνῃ τῇ ἡμέρᾳ» ὅπως ἀναφέρει καί διά τόν Ὀνησιφόρον. Ἐξ αὐτοῦ συμπεραίνομεν ὅτι ὁ Ὀνησιφόρος θά εἶχεν ἀποθάνει διά τοῦτο καί ὁ Παῦλος λέγει «ἐν ἐκείνῃ τῇ ἡμέρᾳ». Ἑπομένως ὁ Παῦλος εὔχεται ὑπέρ τοῦ κεκοιμημένου Ὀνησιφόρου.
Εὐαγγελικός: Ἐγώ νομίζω ὅμως τό ἑξῆς΄ ὁ Ἀπ. Παῦλος χωρίζει τόν οἶκον τοῦ Ὀνησιφόρου ἀπό τόν ἴδιον τόν Ὀνησιφόρον ὄχι διότι εἶχε ἀποθάνει ὁ Ὀνησιφόρος ἀλλά διότι εὑρίσκετο μακράν τῆς οἰκογενείας του εἰς ταξείδιον πρός Ρώμην ἤ ἀλλοῦ. Ἐντεῦθεν ὁ χωρισμός κατά τόν ἀσπασμόν τοῦ οἴκου τοῦ Ὀνησιφόρου ἀπό τοῦ ἰδίου.
Ὀρθόδοξος: Ἡ ὑπόθεσις αὕτη ὅτι ὁ Ὀνησιφόρος ἦτο ζῶν ἀλλά μακράν τῆς οἰκογενείας του, ἐξηγεῖ μόνο, ἐάν εἶναι ὀρθή, τόν συνιστώμενον ὑπό τοῦ Παύλου ἀσπασμόν πρός τόν οἶκον τοῦ Ὀνησιφόρου καί οὐχί πρό τόν ἴδιον τόν Ὀνησιφόρον. Δέν ἐξηγεῖ ὄμως τό πρός τόν Ὀνησιφόρον λεγόμενον «δώῃ αὐτῷ ὁ Κύριος ἔλεος ἐν ἐκείνῃ τῇ ἡμέρᾳ». Διά νά ἐξηγηθοῦν ἀμφότερα, ἤτοι ὁ ἀσπασμός μόνον τῆ ς οἰκογενείας τοῦ Ὀνησιφόρου καί ἡ προσθήκη τοῦ ἐν ἐκείνῃ τῇ ἡμέρᾳ» μόνον διά τόν Ὀνησιφόρον, συμπεραίνομεν ὅτι ὁ μέν οἶκος τοῦ Ὀνησιφόρου ἔζη ὁ Ὀνησιφόρος ὅμως εἶχεν ἀποθάνει. Ὁ Παῦλος εὔχεται ὑπέρ αὐτοῦ ἄρα εὔχεται ὑπέρ κεκοιμημένων.
Εὐαγγελικός: Δέν ἀποκλείω τήν ἐξήγησίν ὡς πιθανήν. Ὄχι ὅμως καί ὡς βεβαίαν.
Ὀρθόδοξος: Καί ἐγώ ὡς πιθανήν δέχομαι τήν γνώμην μου, πάντως ὅμως πιθανοτέρα τῆς ἰδικῆς σας, διότι ἡ μέν ἰδική σας γνώμη ἐξηγεῖ μίαν μόνον ἄποψιν, τόν χωρισμόν τοῦ ἀσπασμοῦ τῆς οἰκογενείας τοῦ Ὀνησιφόρου ἀπό τόν Ὀνησιφόρον, ἡ δέ ἰδική μου ἄποψις καθ’ ἥν εἶχε ἀποθάνει ὁ Ὀνησιφόρος, ἑρμηνεύει τόν χωρισμόν τοῦ ἀσπασμοῦ τοῦ Ἀπ. Παῦλου πρός τόν οἶκον τοῦ Ὀνησιφόρον ἀπό τόν Ὀνησιφόρον καί τό ἰδιαίτερον χαρακτηριστικόν διά τόν Ὀνησιφόρον τόν «ἐν ἐκείνῃ τῇ ἡμέρα».
Εὐαγγελικός: Θά ἤθελον νά ἤκουον καί ἄλλο χωρίον τῆς Ἁγίας Γραφῆς, τό ὁποῖον νά ἔδιδεν πιθανότητα ἔστω διά τήν δέησιν ὑπέρ τῶν κεκοιμημένων.
Ὀρθόδοξος: Ἀνοίγω τό ΙΙ Μακκαβαίων βιβλίον τῆς Π. Διαθήκης. Εἰς τή 12, 42-45 γράφει ὅτι ὁ Ἰούδας ὁ Μακκαβαῖος ἔστειλε εἰς Ἱεροσόλυμα 2.000 δραχ. διά νά προσφερθῇ θυσία ὑπέρ συγχωρήσεως ἁμαρτιῶν πεσόντων ἔν τινι μάχῃ στρατιωτῶν του, διότι ἐπίστευσε εἰς τήν ἀνάστασιν τῶν νεκρῶν. Καί λέγει ρητῶς: «Εἱ γάρ μή τούς προπεπτωκότας ἀναστῆναι προσεδόκα περισσόν ἄν καί ληρῶδες ὑπέρ νεκρῶν προσεύχεσθαι». Ἰδού τά Μνημόσυνα ἐν τῇ Ἀγίᾳ Γραφῇ.
Εὐαγγελικός: Ἡμεῖς οἱ Εὐαγγελικοί δέν δεχόμεθα τό βιβλίον ΙΙ Μακκαβαίων ὡς βιβλίον Ἁγ. Γραφῆς. Ἑπομένως δέν δεχόμεθα καί τήν ἐν τῷ βιλίῳ τούτῳ ἀναφερόμενην γραφήν περί μνημοσύνων.
Ὀρθόδοξος: Αὐτό τό γνωρίζω. Σᾶς ἐρωτῶ ὅμως δέχεσθε τόν Ἀπόστολο Πᾶυλον;
Εὐαγγελικός: Βεβαιότατα.
Ὀρθόδοξος: Ὁ Ἀπόστολος Παῦλος εἰς τήν πρός Ἑβραίους ἐπιστολήν 11, 35 λέγει: «Ἅλλοι δέ ἐτυμπανίσθησαν οὐ προσδεξάμενοι τήν ἀπολύτρωσιν ἵνα κρείττονος ἀναστάσεως τύχωσι» ἐν δέ τῷ στιχ. 36 «ἕτεροι δέ ἐμπαιγμῶν καί μαστίγων πεῖραν ἔλαβον». Σᾶς ἐρωτῶ: Ποίους ἐννοεῖ ἐδῶ ὁ Ἀπόστολος;
Εὐαγγελικός: Ἀνθρώπους τῆς Παλ. Διαθήκης.
Ὀρθόδοξος: Ἔχετε νά μοῦ ἀναφέρητε ἐκ τῶν βιβλίων τῆς Παλ. Διαθήκης τούς ἀνθρώπους αὐτούς τούς ὁποίους ἐννοεῖ ὁ Ἀπόστολος; Ἔχετε δηλ. νά δείξητε ἀνθρώπους οἱ ὁποῖοι ἐτυμπανίσθηκαν «ἵνα κρείττονος ἀναστάσεως τύχωσι;» Καί ἔλαβον ἐμπαιγμούς;
Εὐαγγελικός: Ὡρισμένους ὄχι.
Ὀρθόδοξος: Ἐγώ ὅμως δύναμαι νά σοῦ ἀναφέρω τούς ἀνθρώπους αὐτούς. Καί ἰδού. Εἰς τό ΙΙ Μακκαβαίων 6,19 ἀναφέρται ὅτι ὁ ἀξιωματικός τοῦς Ἀντιόχου τόν εὐσεβῆ Ἐλεάζαρον, διότι δέν ἤθελον νά ἀρνηθῇ τήν πίστιν του, «ἐπί τό τύμπανον προσῆγε». Κατωτέρω δέ ἐν στίχ. 28 ἀναφέρεται διά τόν ἴδιον τόν Ἐλεάζαρον «ἐπί τό τύμπανον προσῆλθε». Ἰδού λοιπόν τό ἐτυμπανίσθησαν τοῦ Ἀποστόλου σύμφωνον κατά λέξιν μέ τόν τυμπανισμόν τοῦ ἐν ΙΙ Μακκαβαῖον Ἐλεαζάρου. Ἐπίσης διά τούς «ἐμπαιγμούς» ὁμιλεῖ πάλιν τό ΙΙ Μακκαβαίων 7,7,8,17. Ἄς ἔλθωμεν καί εἰς τήν κατ’ ἔννοιαν συμφωνίαν τοῦ χωρίου τούτου Εβρ.11, 35 πρός τό ΙΙ Μακκαβαίων. Ὁ Ἀπόστολος Παῦλος ὁμιλεῖ περί ἀναστάσεως τῶν νεκρῶν καί μάλιστα «κρείττονος ἀναστάσεως» τήν ὁποίαν ἐπίστευον οἱ τυμπανιζόμενοι. Ἐν τῷ ΙΙ Μακκαβαίων γίνεται λόγος περί ἀναστάσεως τῶν νεκρῶν ῥητῶς εὐθύς μετά τόν Ἐλεάζαρον εἰς 7,9 «εἰς αἰώνιον ἀναβίωσιν ἡμᾶς ἀναστήσει» λέγει εἷς ἐκ τῶν 7 ἀδελφῶν. Ἑπομένως ὁ Ἀπόστ. Παῦλος κατά λέξιν καί κατ’ ἔννοιαν διά τοῦ Ἑβρ.11,35 ἐννοεῖ τό 6ον κ 7ον Κεφάλ.τοῦ ΙΙ Μακκαβαίων ἄρα ἐγκρίνει τό βιβλίον ΙΙ Μακκαβαίων. Ἑπομένως ἐγκρίνει καί τό ἐν 12, 42-45 τεμάχιον ὅπου ὡς εἴδομεν γίνεται ῥητῶς λόγος περί μνημοσύνων.
Εὐαγγελικός: Δέν ἀποκλείω τήν ἄποψιν αὐτήν. Δέν εἶναι ἄμεσος ἀπόδειξις, ῥητή, ἀλλά ἔμμεσος, πλαγία. Πιθανότητα ἔχει ὄχι βεβαιότητα.
Ὀρθόδοξος: Λάβε σύ τοῦτο ἔστω ὡς πιθανότητα καί ὄχι ὡς βεβαιότητα. Ἰδού καί ἄλλη πιθανότης ὑπέρ ἡμῶν τῶν Ὀρθοδόξων.
Εὐαγγελικός: Πιθανότητας δέν δύναμαι νά ἀποκλείσω. Πιθανόν νά εἶναι ἠχώ τό Εβρ. 11, 35 τοῦ ΙΙ Μακκαβαίου κεφ. 6 καί 7. Τά μέχρι τοῦδε ὅμως ἀναφερθέντα χωρία Παλαιᾶς καί Καινῆς Διαθήκης δέν παρέχουν βεβαιότητας, ἀλλά πιθανότητας. Μέ πιθανότητας ὅμως δέν εἶναι δυνατόν νά οἰκοδομήσωμεν τήν ζωή μας καί ἐπί τοῦ προκειμένουν τήν δέησιν τῶν ζώντων ὑπέρ τῶν κεκοιμημένων;
Ὀρθόδοξος: Βεβαίως ὄχι. Ἀλλ’ ἡμεῖς οἱ Ὀρθόδοξοι ἔχομεν ἐδῶ πιθανότητος Γραφικάς διά τό θέμα μας. Σεῖς δέν ἔχετε. Ἐπειδή ὅμως αἱ προσαχθεῖσαι ἀποδείξεις εἶναι πιθανότητες καί ὄχι βεβαιότητες διά τοῦτο ἔχομεν κι’ ἄλλα στηρίγματα τήν ἱεράν Παράδοσιν καί τήν ἀνθρώπινην λογικήν. Πρίν ὅμως ἤ προχωρήσωμεν εἰς ἐκεῖνα θά πρέπῃ νά ἔλθωμεν εἰς τό συμπέρασμα μας διά τά μέχρι τοῦδε λεχθέντα.
Συμπέρασμα
Γραφικῶς δέν ἔχετε σεῖς κ. Εὐαγγελικέ οὐδεμίαν ρητήν κατηγορηματικήν ἀναντίρρητον βεβαίωσιν, ὅτι ἡ δέησις ὑπέρ τῶν κεκοιμημένων ἀπαγορεύεται. Ἐκεῖνο τό ὁποῖον συνάγετε σεῖς ἐκ τῆς Ἁγ. Γραφῆς εἶναι ὡρισμένα χωρία μέ βάσιν τήν ἀνθρωπίνην λογικήν. Ἀλλά περί ἀνθρωπίνης λογικῆς θά ἔχωμεν ἰδιαίτερον μέρος: Ρητῶς οὐδέν χωρίον ἐφέρετε τῆς Ἁγ. Γραφῆς. Ἡμεῖς ὄμως ἐκ τῶν πρωτοκανονικῶν βιβλίων τῆς Γραφῆς οὐδέν χωρίον μέ πλήρους βεβαιότητος ἔχομεν ὅτι ὁμιλεῖ ρητῶς διά τήν δέησιν τῶν ζώντων ὑπέρ τῶν κεκοιμημένων. Ἐάν συγκρίνωμεν τό ἐξαγόμενον τῆς μελέτης μας ταύτης θά ἴδωμεν ὅτι ὑπερτεροῦμεν ἡμεῖς οἱ ὀρθόδοξοι. Γραφικῶς, διότι παρουσιάζομεν χωρία τά ὁποῖα δεικνύουσιν μικράν ἤ μεγάλην πιθανότητα, ἐνῷ σεῖς οὐδέν χωρίον παρουσιάσατε ἐμφαῖνον πιθανότητα ὄχι λογικήν ἀλλά Γραφικήν. Ἄς ἔλθωμεν ἤδη εἰς τήν ἱεράν Παράδοσιν ὅπου θά ἐξετάσωμεν ποῖος ἐξ ἡμῶν ἔχει τό «μεθ’ ὑμῶν εἰμί πάσας τάς ἡμέρας ἕως τῆς συντελείας τοῦ αἰῶνος» τοῦ Κυρίου (Ματθ. 28,20) ἐπί τοῦ προκειμένου θέματος τῆς δεήσεως τῶν ζώντων ὑπέρ τῶν κεκοιμημένων.
Εὐαγγελικός: Γνωρίζω ὅτι ἡ γνώμη αὕτη εἰσῆλθε ἀργά εἰς τήν Ἐκκλησία κατά τόν τρίτον αἰῶνα, διότι ἀναφέρεται τό πρῶτον εἰς τάς Ἀποστολικάς Διαταγάς.
ΔΕΥΤΕΡΟΝ: ΙΕΡΑ ΠΑΡΑΔΟΣΙΣ
Ὀρθόδοξος: Ὄχι κ. Εὐαγγελικέ. Αἱ δεήσεις τῶν ζώντων ὑπέρ τῶν κεκοιμημένων ἔχουσιν διαδοχήν ἀποστολικήν καί οὔτω τό «μεθ’ ὑμῶν εἰμί πάσας τάς ἡμέρας τοῦ Κυρίου» εὑρίσκεται μεθ’ ἡμῶν καί οὐχί μεθ’ ὑμῶν.
Πρῶτος Αἰών. Τό Β΄ Μακκαβαίων 12,42-45 ὅπου γίνεται λόγος ρητῶς περί δεήσεως ζώντων ὑπέρ τῶν κεκοιμημένων εἶναι βιβλίον τό ὁποῖον ἐγένετο δεκτόν ἀπό τῆς Ἀποστολικῆς ἐποχῆς. Ὁ Ποιμήν τοῦ Ἐρμᾶ βιβλίον γραφέν τό 100 περίπου μ.Χ. κάνει σαφῆ ὑπαινιγμόν ἐν τῇ πρώτῃ ἐντολῇ 1,1 περί τοῦ βιβλίου τούτου.
Ὁ Κλήμης Ἀλεξανδρίας 150 μ.Χ. εἰς τούς Στρωματεῖς του 1, 21 κάμνει λόγον περί τοῦ βιβλίου τούτου ἄρα καί περί τοῦ περιεχομένου αὐτοῦ.
Ὁ Τερτυλιανός 200 μ.Χ. εἰς τό βιβλίον αὐτοῦ De Corona Millitis κεφ. Κ.3 λέγει τά ἑξῆς: «ποιοῦμεν θυσίας δεήσεις ὑπέρ τῶν κεκοιμημένων, ποιοῦμεν ἰδίως ἐν τῇ ἐπετείῳ ἡμέρᾳ τῶν γενεθλίων».
Ὁ Ὡριγένης 250 μ.Χ. εἰς τό βιβλίον 9 εἰς Ρωμαίους 12 γράφει: «Δίκαιον ἐστί καί ὠφέλιμον τό ποιεῖν ἐν δημοσίαις προσευχαῖς μνημόσυνα ὑπέρ τῶν Ἁγίων».
Ὁ Κυπριανός 250 μ.Χ. βεβαιοῖ ὅτι ἐν τοῖς χρόνοις αὐτοῦ οἱ Χριστιανοί ἐθεώρουν ἀναπόφευκτον καθῆκον τό προσφέρειν θυσίας καί δέεσθαι ὑπέρ τῶν μαρτύρων». Ἐπιστολή 307.
Ὁ Ἀρνόβιος 305 μ.Χ. λέγει «οἱ Χριστιανοί ἐν ταῖς ἱερουργίας αὐτῶν ἐποίουν δεήσεις ὑπέρ ἀναπαύσεως καί σωτηρίας τῶν τεθνεώτων». Ἀρνόβιος κατά Ἐθνικῶν βιβλίον Δ΄.
Ὁ Αὐγουστῖνος 354-430 συνέγραψε ὁλόκληρον βιβλίον «De cura pro mortuis» ἐν τῷ ὁποίῳ ἀποδεικνύει τήν ἀπό τῆς ἀρχῆς τοῦ Χριστιανισμοῦ συνήθειαν τῆς Ἐκκλησίας τοῦ νά εὔχηται καί νά προσφέρῃ θυσίας ὑπέρ τῶν κεκοιμημένων τήν ὁποίαν ἀποδίδει εἰς ἀποστολικήν παράδοσιν.
Ὁ Κύριλλος Ἱεροσολύμων 380 μ.Χ. ἐν τῇ «θείᾳ Μυσταγωγίᾳ» γράφει περί τῆς μνήμης τῶν κεκοιμημένων τά ἑξῆς: «ἕτι δεόμεθα καί ὑπέρ τῶν προκεκοιμημένων ἁγίων Πατέρων καί ἐπισκόπων καί πάντων ἁπλῶς τῶν ἐν ἡμῖν προκεκοιμημένων μεγίστην ὄνησιν πιστεύοντες ἐσεσθαι ταῖς ψυχαῖς ὑπέρ ὧν ἡ δέησις ἀναφέρεται τῆς ἁγίας καί φρικωδεστάτης προκειμένης θυσίας».
Ὁ Ἅγ. Ἰωάννης ὁ Χρυσόστομος λέγει «μή ἀμφίβαλε ὅτι καρπώσεται τί χρηστόν» Οὐχ ἁπλῶς ὁ Διακόνος βοᾷ ὑπέρ τῶν ἐν Χριστῷ κεκοιμημένων. Οὐχ ὁ Διάκονος ἐστί ὁ τήν φωνήν ταύτην ἀφιείς ἀλλά τό Πνεῦμα τό Ἅγιον» Migne τόμ. 9 σελ. 169.
Ὁ Ἅγιος Ἐπιφάνιος γράφει: «ὠφελεῖ δέ κ’ ἡ ὑπέρ αὐτῶν γενομένη εὐχή».
Ὁ Μ. Ἀθανάσιος «κἄν εἰς ἀέρα ὁ ἐν εὐσεβείᾳ τελειωθείς κατατεθῇ μή ἀπαναίνου ἔλαιον καί κηρούς. Δεκτά γάρ ταῦτα τῷ Θεῷ καί πολλήν ἐξ αὐτοῦ φέροντα τήν ἀντίδοσιν. Τό γάρ ἔλαιον καί ὁ κηρός ὁλοκαύτωσις ἡ δέ γε θεία καί ἀναίμακτος θυσία ἐξιλασμός ἡ δέ πρός πένητας προσθήκη πάσης ἀγαθῆς ἀντιδόσεως».
Ὁ Ἐφραίμ ὁ Σύρος ἐν τῇ «Διαθήκῃ» του λέγει: «καί νῦν βούλομαι ἀδελφοί μου ἵνα μετά τήν ἔξοδόν μου μνείαν μου ποιεῖσθαι ἐν ταῖς δεήσεσι ἡμῶν. Ἡνίκα ποιήσω τριακοστήν ποιήσατέ μου τήν μνήμην Εὐεργετοῦνται γάρ οἱ θνητοί ἐν προσφοραῖς ἀναμνήσεως παρά τῶν ζώντων ἁγίων».
Τέλος ὁ Ἰωάννης ὁ Δαμασκηνός ἀφῆκε ὁλόκληρον συγγραφήν περί «τῶν ἐν πίστει κεκοιμημένων ὅπως αἱ ὑπέρ αὐτῶν γενόμεναι λειτουργίαι καί αὐποιΐα τούτους ὀνήνησι». Ἰδού οἱ ἑπτά πρῶτοι αἰῶνες πῶς ὁμιλοῦσι περί τῆς δεήσεως τῶν ζώντων ὑπέρ τῶν κεκοιμημένων. Περί τῆς συνεχείας μέχρι σήμερον εἶναι περιττόν νά ὁμιλήσωμεν. Ἰδού τό «μεθ’ ὑμῶν εἰμί πάσας τάς ἡμέρας» ἐπί τοῦ προκειμένουν θέματος τῆς δεήσεως τῶν ζώντων ὑπέρ τῶν κεκοιμημένων εἶναι ὑπέρ ἡμῶν.
Εὐαγγελικός: Δέν δύναμαι νά ἀρνηθῶ τοῦτο ἐπιθυμῶ ὅμως νά ἔλθω εἰς τό τρίτο μέρος τήν λογικήν ἄποψιν τοῦ ζητήματος.
Εὐαγγελικός: Θά μοῦ ἐπιτρέψητε ὅμως νά σᾶς εἴπω ὅτι λογικῶς οὐδόλως στέκει ἡ δέησις τῶν ζώντων ὑπέρ τῶν κεκοιμημένων διά τόν ἑξῆς λόγον: Εἴπομεν ὅτι κατά τό Ἑβραίους 9,27 «ἀπόκειται ἅπαξ τοῖς ἀνθρώποις ἀποθανεῖν μετά δέ τοῦτο κρίσις». Ἀφοῦ λοιπόν ὁ Θεός εὐθύς μετά τόν θάνατον ἑκάστου ἐκφέρει τήν κρίσιν Του, πῶς ἔπειτα θά ἀνακαλέσῃ τήν ἀπόφασίν Του δι΄ ἕναν ἁμαρτωλόν τόν ὁποῖον κατεδίκασε; Ἄν κάνῃ τοῦτο σημαίνει ὅτι ἡ πρώτη ἀπόφασίς του ἧτο ἐσφαλμένη ἤ ὅτι ἡ ἐν Ἄδῃ ψυχή ἠνάγκασε Αὐτόν διά τῆς μετανοίας νά ἀνακαλέσῃ τήν ἀποφασίν Του. Γνωρίζομεν ὅμως ὅτι ἐν Ἄδῃ δέν ὑπάρχει μετάνοια, ὁ Θεός δέν ἐκδίδει διαταγήν ἐσφαλμένην, ὁ ἁμαρτωλός πρέπει νά μείνῃ ἐν τῷ Ἄδῃ. Οὐδεμία λοιπόν δέησις ὑπέρ αὐτοῦ εἶναι ὠφέλιμος.
Ὀρθόδοξος: Σεῖς κ. Εὐαγγελικέ εἴπατε μίαν λογικήν σκέψιν κατά τήν τήν ἰδικήν σας ἄποψιν, μέ τό ἀνάλογον συμπέρασμά σας. Ἐγώ θά σᾶς εἴπω τέσσαρας λογικάς σκέψεις μέ ἀντίθετον ἀπό τό ἰδικόν σας συμπέρασμα.
Εὐαγγελικός: Ἀκούω εὐχαρίστως.
Ὀρθόδοξος: Πρώτη σκέψις: Εἴπατε ὅτι ἡ δέησις τῶν ζώντων ὑπέρ τῶν κεκοιμημένων ἀντίκειται εἰς τήν ἀλάθητον κρίσιν τοῦ Θεοῦ δι’ ἕναν ἁμαρτωλόν πέραν τοῦ τάφου καί εἰς τό ἀδύνατον τῆς μετανοίας τοῦ ἐν τῷ Ἄδῃ ἁμαρτωλοῦ ἀνθρώπου. Σᾶς ἐρωτῶ ὅμως μήπως καί ἡ προσευχή γενικῶς ὄχι μόνον τῶν ζώντων ὑπέρ τῶν κεκοιμημένων ἀλλά τῶν ζώντων ὑπέρ τῶν ζώντων δέν ἀντίκειται εἰς τήν σοφίαν τοῦ Θεοῦ; Καί ἐξηγοῦμαι: Ὁ Θεός διοικεῖ τόν κόσμον κατα ὠρισμένους νόμους. Ὁ ἄνθρωπος διά τῆς προσευχῆς του, τήν ὁποίαν πολλάκις ἀκούει ὁ Θεός, ἐπεμβαίνει καί ἀκυροῖ ἤ τροποποιεῖ τάς ἀποφάσεις Του. Πῶς λοιπόν ὁ Θεός χάρις εἰς τήν προσευχήν ἑνός ἀκυροῖ ἤ τροποποιεῖ τίς ἀποφάσεις Του; Τοῦτο σημαίνει ὅτι ὁ Θεός ἐξέδωσε προηγουμένως ἐσφαλμένην ἀπόφασιν; Ἀναφέρω ἕν παράδειγμα. Ὁ Θεός ἀποφασίζει νά καταστρέψῃ τούς Ἰσραηλίτας, διότι κατασκεύασαν τό χρυσοῦν μόσχον». Ὁ Μωϋσῆς προσεύχεται ὑπέρ τοῦ λαοῦ του. Ὁ Κύριος ἀνακαλεῖ τήν ἀπόφασιν του πρίν μετανοήσωσι οἱ Ἰσραηλίται, χάρις εἰς τήν προσευχήν τοῦ Μωϋσέως. «Ἱλάσθη Κύριος περί τῆς κακίας ἦς εἶπε ποιῆσαι τόν λαόν αὐτοῦ». Ἐξοδ. 32,14. Βλέπεις κ. Εὐαγγελικέ;
Ὁ Κύριος εἶπε «ποιῆσαι» ἀπεφάσισε νά τιμωρήσῃ τούς Ἰσραηλίτας. Χάρις ὅμως εἰς τήν προσευχήν τοῦ Μωϋσέως «ἱλάσθη Κύριος περί τῆς κακίας» χωρίς νά μετανοήσωσι οἱ Ἰσραηλίται. Ἄς ἔλθωμεν εἰς τό θέμα μας. Ὅπως ὁ Κύριος ἐξέδωσε καταδικαστικήν ἀπόφασιν τῶν ἁμαρτησάντων ζώντων Ἰσραηλιτῶν τήν ὁποίαν ἠκύρωσεν ἤ ἐτροποποίησεν ἡ προσευχήν τοῦ Μωϋσέως ἄνευ μετανοίας τῶν ἁμαρτησάντων καί δέν μεμφόμεθα τόν Θεόν ὡς ἀνακαλέσαντα τάς ἀπόφασεις του, διατί ὅταν προσευχηθῇ ζῶν τις ὑπέρ τοῦ κεκοιμημένου καί κατακριθέντος ὑπό τοῦ Θεοῦ ἔχομεν τήν γνώμην ὅτι εἶναι ἀδύνατον νά εἰσακουσθῇ ἡ προσευχή μας ὑπέρ αὐτοῦ διότι ἀντιτίθεται αὕτη εἰς τό ἀνέκκλητον τῆς θείας ἀποφάσεως καί εἰς τό ἀδύνατον τῆς μετανοίας τοῦ ἐν τῷ Ἄδῃ εὑρισκομένου; Λογικόν δέν εἶναι καί αὐτό;
Εὐαγγελικός: Εἴπατε ὅτι ἔχετε τέσσαρα λογικά ἐπιχειρήματα. Αὐτό εἶναι τό πρῶτον. Τό δεύτερον ποῖον εἶναι;
Ὀρθόδοξος: Τό ἔλεος τοῦ Θεοῦ εἶναι ἄπειρον. Περιορίζοντες ὅμως σεῖς τοῦτο μόνον ἐν τῇ παρούσῃ ζωῇ μεταβάλλετε αὐτό εἰς πεπερασμένον. Εἶναι λοιπόν λογικώτερον νά δεχθῶμεν ὅτι, ἀφοῦ τό ἔλεος τοῦ Θεοῦ εἶναι ἄπειρον, πρέπει νά ἐκτείνεται καί πέραν τοῦ κόσμου τούτου. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει διατί νά μή ἀκούωνται αἱ δεήσεις τῶν ζώντων ὑπέρ τῶν κεκοιμημένων ὅταν
α) αἱ δεήσεις αὗται γίνωνται εὐσεβῶς καί μετά πίστεως
β) οἱ νεκροί ὑπέρ ὧν γίνονται εἶναι ἐπιδεκτικοί τοῦ ἐλέους καί
γ) ὅταν ἡ πλήρωσις τῶν δεήσεων δέν ἀντιβαίνει πρός τήν καθόλου θείαν δικαιοσύνην καί ἀγαθότητα, ὥστε κατά τήν γνώμην τῶν Πατέρων αἱ δεήσεις αὗται ὀφειλοῦσι ὄχι τούς θανασίμως ἁμαρτήσαντας καί ἀμετανοήτους ἀποθανόντας ἀλλά τούς μή θανασίμως ἁμαρτήσαντος καί ἄνευ μετανοίας ἀποθανόντας. Ἡ τοιαύτη γνώμη εἰς τό ἔλεος τοῦ Θεοῦ δέν ἐνισχύει οὕτω περισσότερον τήν πίστιν μας εἰς τό θεῖον ἔλεος; Δέν εἶναι καί αὐτό λογικόν;
Εὐαγγελικός: Τό τρίτον λογικόν ἐπιχείρημα σας ποῖον εἶναι:
Ὀρθόδοξος: Ἰδού. Αἱ ὑπέρ τῶν κεκοιμημένων δεήσεις ἐκφράζουσι τήν πλήρη ἀγάπης κοινωνίας τῶν ζώντων πρός τους κεκοιμημένους τούς ὁποίους ὁ θάνατος ἀποσπᾷ μέν ἀπό τῆς μεθ’ ἡμῶν τοπικῆς ἀναστροφῆς οὐχί ὅμως καί ἀπό ἡμετέρας ἀγάπης. Γνωρίζομεν ὅτι οἱ ἐν οὐρανοῖς προσεύχονται ὑπέρ ἡμῶν. Ἐάν δέν δυνάμεθα καί ἡμεῖς νά προσευχηθῶμεν διά τούς ἀπελθόντας προσφιλεῖς ἡμῶν, ὁ σύνδεσμος στρατευομένης καί θριαμβευούσης ἐκκλησίας ὁ ἐπί τῆς ἀγάπης στηριζόμενος θά ἧτο ἐλλιπής. Διά νά εἶναι πλήρης ὁ δεσμος οὗτος τῆς ἀγάπης τῆς μιᾶς ἐν οὐρανῷ καί ἐν γῇ Ἐκκλησίας, πρέπει καί ἡμεῖς νά προσευχώμεθα ὑπέρ τῶν προσφιλῶν κεκοιμημένων. Λογικόν δέν εἶναι καί αὐτό;
Εὐαγγελικός: Τό τέταρτον λογικόν ἐπιχείρημά σας;
Ὀρθόδοξος: Τοῦτο εἶναι βαθύτερον εἰς νόημα καί θά ἤθελον νά προσέξητε περισσότερον.
Εὐαγγελικός: Σᾶς ἀκούω.
Ὀρθόδοξος: Δύο πράγματα ὑπάρχουν ὡραιότερα ἐν οὐρανῷ καί ἐν γῇ, ἐν τῷ ἀνθρώπῳ καί ἐν τῷ Θεῷ: Ὁ ἀνθρώπινος πόνος καί ἡ θεία προσευχή. Αὐτά συνδέονται πολύ μεταξύ των, διότι ὁ ἀνθρώπινος πόνος μόνον μέ τήν προσευχήν λαμβάνει νόημα καί δόξαν. Ἡ δέ προσευχή μᾶλλον μέ τόν ἀνθρώπινον πόνον ἐκφράζεται παρά μέ τήν χαράν. Ἡ μεγάλη αὕτη σχέσις τῶν δύο τούτων δώρων τοῦ οὐρανοῦ καί τῆς γῆς, τοῦ πόνου καί τῆς προσευχῆς, στηρίζεται εἰς τήν μεγάλην συγγένειαν τῶν δώρων αὐτῶν. Καί ἐξηγοῦμαι: Ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος πονεῖ φωνάζει ὄχι πάντοτε διά νά εἰσακουσθῇ καί θεραπευθῇ ὁ πόνος του, ἀλλά φωνάζει διότι πονεῖ. Ἡ ἀρχική λοιπόν αἰτία πολλάκις δέ καί ἡ μόνη αἰτία τῆς κραυγῆς μας ἐπάνω εἰς τόν πόνον μας δέν εἶναι ἡ θεραπεία ἀλλά ὁ πόνος. Τό ἴδιον συμβαίνει καί μέ τήν προσευχήν. Ἡ προσευχή εἶναι κραυγή ἀγάπης. Προσεύχεσαι ὅταν ἀγαπᾶς. Ἀγαπᾷς δέ πραγματικῶς ὅταν πονᾷς. Ἡ πρώτη λοιπόν αἰτία τῆς προσευχῆς εἶναι ὄχι νά εἰσακουσθῇ τό περιεχόμενον τῆς αἰτήσεως της ἀλλά προσεύχεται τις διότι ἀγαπᾷ διότι πονᾷ ἀδιαφόρως ἐάν εἰσακουσθῇ ἤ ὄχι κατά τήν προσευχή του. Ἕν παράδειγμα. Ὁ Κύριος προσεύχεται ἐν Γεθσθημανῇ ἤ διά τόν ἑαυτόν Του και ἐν τῷ Σταυρῷ διά τούς ἄλλους. Προσεύχεται ἐν Γεθσθημανῇ ἵνα παρέλθῃ τό ποτήριον τοῦ Πάθους Του. Προσεύχεται εἰς τόν Σταυρόν διά τούς ἐχθρούς Του «οὐ γάρ οἴδασι τί ποιοῦσι». Ὁ Κύριος ἐγνώριζε ὅτι δέν θά εἰσακουσθῇ ἡ προσευχή Του καί εἰς τά δύο περιπτώσεις. Πῶς θά συγχωρήσῃ ὁ Θεός τούς Σταυρωτάς Του μέ μόνην τήν δικαιολογίαν ὅτι δέν ἠξεύρουν τί κάμνουν ἄν δέν μετανοήσουν; Γνωρίζει ὅτι εἰς τήν Γεθσθημανήν δέν θά ἀκουσθῆ ἡ φωνή Του καί ὅμως προσεύχεται. Ἀφοῦ λοιπόν κ. Εὐγγελικέ, ὁ Κύριος προσευχήθηκε δίς ἄν καί ἐγνώριζε ὅτι δέν θά εἰσακουσθῇ, διατί νά μή προσευχώμεθα ἡμεῖς ὑπέρ τῶν προσφιλῶν μας ἀδελφῶν ἀφοῦ ἡ Γραφή ῥητῶς ὡς εἴδομεν, οὐδαμοῦ ἀπαγορεύει τοῦτο, τοὐναντίον μάλιστα παρέχει πιθανότητας; Διατί νά μή προσευχηθῶμεν ἀφοῦ ἔχομεν τήν παράδοσιν ὁμόφωνον ἐπ’ αὐτοῦ ἀπό τῶν Ἀποστολικῶν χρόνων μέχρι σήμερον ἤτοι τό «πάσας τάς ἡμέρας» τοῦ Κυρίου Ματθ. 28,20 καί τέλος τόσα ἄλλα λογικά ἐπιχειρήματα ἐπί τῆς Ἁγ. Γραφῆς στηριζόμενα;
Εὐαγγελικός: Λογικά καί συγκινητικά εἶναι ὅλα αὐτά, ἰδίως ἡ προσευχή τοῦ Κυρίου ἐν Γεθσθημανῇ ἤ καί ἐν τῷ Σταυρῷ. Ἔχω ὅμως μίαν ἀπορίαν: Δέν νομίζετε ὅτι μέ τά μνημόσυνα δίδομεν εὐχέρειαν νά σωθοῦν περισσότεροι οἱ πλούσιοι ἀφοῦ ἔχουν τά χρηματικά μέσα τῶν μνημοσύνων καί ὄχι οἱ πτωχοί;
Ὀρθόδοξος: Εἴπομεν ὅτι διά τῶν μνημοσύνων δέν συγχωροῦνται ὅλαι αἱ ἁμαρτίαι. Οἱ πλούσιοι μέ τό χρῆμα των ἐν τῇ γῇ ὅταν ἔζων εἶχον τήν εὐκολίαν τῆς ἁμαρτίας περισσότερον. Ἐάν οὗτοι ἡμάρτησαν θανασίμως καί δέν μετενόησον οὐδεμίαν ὠφέλειαν θά εὕρωσιν ἐκ τῶν μνημοσύνων ἔστω καί ἄν αὐτά εἶναι πολυδάπανα, Ἀρχιερατικά. Ἔπειτα οἱ πτωχοί, δύνανται νά προσευχηθῶσι ὑπέρ τῶν κεκοιμημένων προσφιλῶν των δίδοντες ἕν μόνον πρόσφορον ἀξίας πέντε δραχμῶν ἤ καί ἄνευ αὐτοῦ ἕν μόνον σημείωμα ὅπου θά γράψωσι τό ὄνομα τοῦ κεκοιμημένου των ἵνα μνημονευθῇ κατά τήν ἱεράν θυσίαν.
Εὐαγγελικός: Καί ἄλλην μίαν ἀπορίαν. Δέν νομίζετε ὅτι ὅταν πιστεύωμεν εἰς τά μνημόσυνα θά ἀμελήσωμεν τήν ἐδῶ χριστιανικήν ζωήν ἐμπιστευόμενοι εἰς αὐτά;
Ὀρθόδοξος: Ὁ Ὀρθόδοξος Χριστιανός γνωρίζει καλά ὅτι ἀσφαλής εἶναι δι’ ὅσας ἀρετάς ἐργασθῆ ὁ ἴδιος ἐδῶ. Πέραν τοῦ τάφου θά πέσῃ μόνον εἰς τό ἔλεος τοῦ Θεοῦ. Δέν εἶναι λοιπόν καί εἰς τόν πλέον ἀνόητον ἄνθρωπον φανερόν ὅτι πρέπει νά προτιμήσῃ τήν ἀσφαλῆ ὁδόν τῆς ἐντεῦθεν προετοιμασίας του παρά νά ἀφεθῇ ἐξ ὁλοκλήρου εἰς τήν διάθεσιν τῶν ἄλλων καί τοῦ Θεοῦ; Ἀσφαλῶς.
Συμπέρασμα: Ἰδού καί τά μνημόσυνα: Γραφικῶς, Πατερικῶς, Λογικῶς. Καί κατά τά τρία ὑπερτεροῦμεν οἱ Ὀρθόδοξοι τῶν Εὐαγγελικῶν.

[ΒΙΒΛΙΟ:Διαλογική συζήτησις Ευαγγελικών και Ορθοδόξων]
«Η ΑΕΙΠΑΡΘΕΝΟΣ»
Ὀρθόδοξος: Ἄς ὁμιλήσωμεν καί διά τό πρόσωπον τῆς Θεοτόκου.
Εὐαγγελικός: Εὐχαρίστως. Ἔχομεν πολλά νά εἴπωμεν περί αὐτῆς: Διά τό «ἀειπάρθενον» τήν ὀνομασίαν της «Παναγία» καί «Θεοτόκος» τήν προσκύνησιν, τήν πρεσβείαν της, τά ὁποῖα ἡμεῖς οἱ Εὐαγγελικοί δέν δεχόμεθα.
Ὀρθόδοξος: Ἐπειδή ἡ προσκύνησις καί ἡ πρεσβεία εἶναι γενικόν θέμα ἀφορῶν ὅλους τούς ἁγίους, τό ὁποῖον θά ἐξετάσωμεν ἐν ἰδιαιτέρῳ τόπῳ καλόν θά εἶναι νά ἐξετάσωμεν ἐδῶ εἰδικῶς τήν Μητέρα τοῦ Κυρίου ὡς ἀειπάρθενον καί κατόπιν ἄν πρέπῃ νά ὀνομάζωμεν αὐτήν «Παναγίαν», «Θεοτόκον».
Εὐαγγελικός: Εὐχαρίστως.
ΤΟ ΑΕΙΠΑΡΘΕΝΟΝ ΤΗΣ ΘΕΟΤΟΚΟΥ
Ὀρθόδοξος: Τό θέμα τοῦτο θά ἐξετασθῇ Γραφικῶς καί βάσει τῶν πατέρων τῶν πρώτων αἰώνων τῆς ἱερᾶς Παραδόσεως, διότι Ἁγία Γραφή καί ἱερά Παράδοσις ἀποτελοῦν πηγάς τοῦ λόγου τοῦ Κυρίου ὡς ἀπεδείξαμεν.
Α΄ Η ΑΓΙΑ ΓΡΑΦΗ
Εὐαγγελικός: Ἄς ἀρχίσωμεν ἀπό τήν Ἁγίαν Γραφήν. Ἐν τῇ Γραφῇ ὁ Κύριος φέρεται ἔχων ἀδελφούς. Ματθ. 12,46. Μᾶρκ. 6,3-7,3. Πράξ. 1,14. Πῶς σεῖς οἱ Ὀρθόδοξοι λέγετε τήν Μαρίαν ἀειπάρθενον;
Ὀρθόδοξος: Ἡ λέξις ἀδελφός ἔχει εὐρεῖαν ἔννοιαν ἐν τῇ Ἁγίᾳ Γραφῇ. Δέν σημαίνει μόνον τόν ἀδελφόν, ἀλλά καί τόν ἀνεψιόν, τόν ἐξάδελφον. Ὁ Λώτ λ.χ. ὀνομάζεται ἀδελφός, τοῦ Ἀβραάμ, ἐνῷ εἶναι ἀνεψιός του. Γένεσ. 14,14. Ὁ Ἰακώβ ὀνομάζεται ἀδελφός, ἐνῷ εἶναι ἀνεψιός τοῦ θείου του Λάβαν Γένεσ. 27,43,29,15. Οἱ υἱοί τοῦ Κίς ὀνομάζονται ἀδελφοί, ἐνῷ εἶναι ἐξάδελφοι τῶν θυγατέρων τοῦ Ἐλεάζαρ Α΄!Παραλ. 23,21-22. Τό IV Βασιλ.10, 13-14 ὁμιλεῖ περί 42 ἀδελφῶν τοῦ Ὀχοζίου.
Ἀσφαλῶς πρόκειται καί ἐνταῦθα περί συγγενείας εὐρυτέρας ἐννοίας. Τοῦτο συμβαίνει, διότι οὔτε ἡ Ἑβραϊκή οὔτε ἡ Ἀραμαϊκή γλῶσσα ἔχουσιν εἰδικήν λέξιν, ἵνα δηλώσωσι τόν ἐξάδελφον.
Ὁ ἐξάδελφος δηλοῦται περιφραστικῶς «υἱός τοῦ (πατρικοῦ) θείου» ἤ «υἱός τοῦ ἀδελφοῦ τῆς μητρός». Διά τοῦτο ὁ ἐξάδελφος μονολεκτικῶς ἐκφράζεται διά τῆς λέξεως ἀδελφός. Ἐκ τῶν συμφραζομένων μόνον θά ἐννοήσωμεν, ἐάν πρόκειται περί ἀδελφοῦ ἤ ἄλλης τινός συγγενείας.
Εὐαγγελικός: Πείθομαι ὅτι ἡ λέξις ἀδελφός ἐν τῇ Ἁγίᾳ Γραφῇ δέν ἔχει μόνον τήν ἔννοιαν ἀδελφός, ἀλλά καί ἄλλας ἐννοίας. Πρέπει ὅμως νά ἔχῃ καί τήν κυριολεκτική ἔννοιαν ἀδελφός. Πῶς ὅμως θά μέ πείσετε, ὅτι ἐπί τῶν ἀδελφῶν τοῦ Κυρίου δέν ἔχει τήν κυριολεξίαν της, ἀλλά τήν εὐρεῖαν ἔννοιαν;
Ὀρθόδοξος: Ἔχω πέντε, ἕξ λόγους, πού μέ ἀναγκάζουν νά δώσω εὐρεῖαν ἔννοιαν καί οὐχί στενήν εἰς τούς ἀδελφούς τοῦ Κυρίου.
Πρῶτον· ὁ ἄγγελος ὅταν εὐηγγελίσθη τήν Θεοτόκον λέγει: Ἰδού «συλλήψῃ ἐν γαστρί καί τέξῃ …» θά συλλάβῃς ἐν τῇ κοιλίᾳ σου καί θά γεννήσῃς. Ὁμιλεῖ εἰς αὐτήν περί συλλήψεως καί τοκετοῦ, ἀμφοτέρων ἐν τῷ μέλλοντι. Εἰς τό μέλλον ἀνῆκεν ὁ γάμος της μετά τοῦ Ἰωσήφ. Ἐκείνη ἀπήντησε: «πῶς ἔσται μοι τοῦτο, ἐπεὶ ἄνδρα οὐ γιγνώσκω;» (Λουκ. 1, 34). Ἐάν ἡ Θεοτόκος εἶχε ὑπ’ ὄψιν της νά ἔλθῃ εἰς συζυγικάς σχέσεις μετά τοῦ Ἰωσήφ, νά ἀποκτήσῃ παιδιά, πῶς προβάλλει τήν ἐρώτησιν ταύτην, ἄνδρα οὐ γινώσκω; Πιθανότερον δέν εἶναι νά δεχθῶμεν, ὅτι θά εἶχεν αὕτη ἀπόφασιν νά μείνῃ παρθένος καί μετά τόν γάμον ἤ διά βίου μνηστευμένη, ὅπως ἔμεινε; Τῆς γνώμης ταύτης εἶναι ὅλοι σχεδόν οἱ πατέρες τῆς ἐκκλησίας, ὡς θά ἴδωμεν ἐν τῷ περί ἱερᾶς Παραδόσεως τμήματι.
Εὐαγγελικός: Τό «Ἰδού» ἐνταῦθα εἰς τό «ἰδού συλλήψῃ κ.λπ.» ἔχει ἔννοιαν ἀμέσου καί οὐχί ἀπωτέρου γεγονότος. Λέγει κάτι τό ὁποῖον θά γίνῃ μετ’ ὀλίγον. Αὐτήν τήν ἔννοιαν ἔχουσι τό «ἰδού» ἐν τῇ Ἁγίᾳ Γραφῇ. «Ἰδού ἄγγελος Κυρίου ἐφάνη…» Ματθ. 2,13 «Ἰδού μάγοι ἀπό Ἀνατολῶν παραγίνονται» 2,1 κ.λπ.
Ὀρθόδοξος: Τό «ἰδού» ἐν τῇ Ἁγίᾳ Γραφῇ δέν ἔχει ἔννοιαν ἀμέσου ἀκολουθίας γεγονότος τινός, ἀλλά σημαίνει τό ἀπροσδόκητον τοῦ γεγονότος. Μερικά παραδείγματα: «Ἰδού ἡ Παρθένος ἕξει ἐν γαστρί» τοῦ Ἡσαΐου 7,14. «Ἰδού οὗτος κεῖται εἰς πτῶσιν καί ἀνάστασιν» Λουκ. 2,34. «Ἰδού ἔρχομαι ὡς κλέπτης» Ἀποκάλ. 16, 14. Ὅλα αὐτά ἀφοροῦν γεγονότα ἀπωτέρου μέλλοντος ἀπροσδόκητα.
Εὐαγγελικός: Πιθανότητας μόνον δίδουν αἱ σκέψεις σας καί τά χωρία ταῦτα ἐπί τοῦ προκειμένου ζητήματος, ὅτι ἡ Μαριάμ εἶχε ἀπόφασιν νά μείνῃ ἀνέπαφος, καί οὐχί βεβαιότητα.
[[[ Σημείωσις: 1. Βοηθήματα: 1) Μ, Σιώτου, τό πρόβλημα τῶν ἀδελφῶν τοῦ Ἰησοῦ 2) Catholic Commentary σελ. 844. 3) Lagrange, Evangile selon saint Marc.]]]]
Ὀρθόδοξος: Ἄς δεχθῶ, ὅτι δέν εἶναι λίαν ἐμφανής ἡ πρόθεσις τῆς Θεοτόκου νά μείνῃ παρθένος καί μετά τόν γάμον ἤ νά μείνῃ διά βίου μνηστευμένη, ὅπως φαίνεται, ὅτι ἔμεινε διότι ὀλίγας ἡμέρας πρίν γεννήση τόν Χριστόν εἶναι ἀκόμη μνηστή. (Λουκ. 2,5). Μετά ταῦτα δέν ἀναφέρεται ὁ γάμος της μετά τοῦ Ἰωσήφ. Ἄς ἔλθω εἰς ἄλλους λόγους, πιθανωτέρους.
Δεύτερον: Ὅταν ὁ Ἰησοῦς ἦτο δώδεκα ἐτῶν, φαίνεται ὅτι ἡ ἁγία οἰκογένεια ἀπετελεῖτο ἐκ τριῶν μόνον προσώπων: τῆς μητρός του, τοῦ Ἰωσήφ καί τοῦ ἰδίου τοῦ Ἰησοῦ. Οὐδαμοῦ ἀναφαίνονται ἄλλοι ἀδελφοί του (Λουκ. 2,41) μέχρι τῆς ἡλικίας ἐκείνης καί τῆς δημοσίας ἐμφανίσεως τοῦ Κυρίου. Ἑπομένως ἄν θά γεννήθησαν ἄλλοι ἀδελφοί τοῦ Ἰησοῦ ἐκ τοῦ Ἰωσήφ καί τῆς Θεοτόκου, θά ἦσαν μετά τό 12ον ἔτος. Ἀλλά μετά τόν 12ον ἔτος οὐδαμοῦ ἀναφέρεται ὁ Ἰωσήφ. Φαίνεται μόνον ἡ Θεοτόκος. Ἄρα ὁ Ἰωσήφ θά εἶχεν ἀποθάνει. Ἀλλά καί ἐάν ὑποθέσωμεν ὅτι εἶχον γεννηθῆ μετά τό 12ον ἔτος θά ἔχωμεν τάς ἑξῆς δυσκολίες. Οἱ ἀδελφοί οὗτοι τοῦ Ἰησοῦ ἦσαν τέσσαρες. (Ματθ. 12,46. Μᾶρκ.6,3). Ὁ μεγαλύτερος ἐξ αὐτῶν θά ἦτο μικρότερος τοῦ Ἰησοῦ τοὐλάχιστον κατά δώδεκα ἔτη, ἀφοῦ θά ἐγεννήθη μετά τό δωδέκατο ἔτος τοῦ Ἰησοῦ, ὁ δέ μικρότερος αὐτῶν θά ἦτο μικρότερος τοῦ Ἰησοῦ κατά εἴκοσι περίπου ἔτη διά τόν ἑξῆς λόγον:Ἐάν ὑποθέσωμεν ὅτι ἀνά δύο ἔτη θά ἐγεννᾶτο ἕκαστος ἐξ αὐτῶν, ἀφοῦ ἔχομεν 4 ἀδελφούς, θά ἐγεννήθησαν οὗτοι ἐντός 8 ἐτῶν. Ἄρα ἔχομεν 12 + 8=20. Ἑπομένως ὅταν ὁ Ἰησοῦς ἦτο τριάκοντα ἐτῶν αὐτοί θά ἦσαν ἡλικίας ὁ μικρότερος δέκα ἐτῶν καί ὁ μεγαλύτερος δέκα ὀκτώ ἐτῶν. Ἡ συμπεριφορά ὅμως πρός τόν Ἰησοῦν τῶν ἀδελφῶν τούτων, οἱ ὁποῖοι φέρονται παντοῦ ὡς κηδεμόνες τοῦ Ἰησοῦ (Ἰδέ Ἰωάν. 7, 3 καί Μᾶρκ. 3,21) ἀντίκειται πρός τήν ἡλικίαν αὐτῶν ὡς μικροτέρων καί τοῦ Ἰησοῦ ὡς μεγαλυτέρου πρωτοτόκου. Διότι ἡ Ἁγία Γραφή λέγει ὅτι οἱ μεγαλύτεροι ἀδελφοί, ἰδίως οἱ πρωτότοκοι προΐσταντο τῶν μικροτέρων. Κατά τό Γένεσ. δηλ. 27, 29-40 «γίνου κύριος τοῦ ἀδελφοῦ σου» καί «τῷ ἀδελφῷ σου δουλεύσεις», τά ὁποῖα εἶπεν Ἰσαάκ εἰς τόν Ἰακώβ λαμβάνοντα τά πρωτοτόκια τοῦ Ἡσαῦ, ἔπρεπεν ὁ Ἰησοῦς ὡς πρωτότοκος νά διατάσσῃ καί ὄχι νά διατάσσηται. Ἐάν πάλιν ὑποθέσωμεν ὅτι οἱ ἀδελφοί οὗτοι ἦσαν μεγαλύτεροι τοῦ Ἰησοῦ, τοῦτο ἀντίκειται πρός τήν ρητήν βεβαίωσιν, ὅτι ὁ Κύριος ἦτο πρωτότοκος Υἱός τῆς Παρθένου. (Ματθ. 1, 25 Λουκ. 2,7). Ἑπομένως οὔτε μικρότεροι οὔτε μεγαλύτεροι τοῦ Ἰησοῦ ὡς πραγματικοί ἀδελφοί εἶναι. Θά ἦσαν μεγαλύτεροι εἰς τήν ἡλικίαν, ἀλλά συγγενεῖς του.
Τρίτον: Εἰς τά εὐαγγέλια ἀναφέρονται οὗτοι ὡς ἀδελφοὶ τοῦ Ἰησοῦ οὐχί ὅμως καί υἱοί τῆς Θεοτόκου, ὅπως ρητῶς λέγεται περί τοῦ Ἰησοῦ (Μᾶρκ. 6,3). Εἶναι καί αὐτό νομίζω κάτι τό ἀξιοπρόσεκτον.
Πλήν αὐτοῦ, τά Εὐαγγέλια, ὡς ὀρθῶς παρατηρεῖ ὁ ἱερός Χρυσόστομος, ὀνομάζουσι τήν Θεοτόκον γυναῖκα τοῦ Ἰωσήφ πρίν γεννηθῆ ὁ Χριστός «μή φοβηθῇς παραλαβεῖν Μαριάμ τήν γυναῖκα σου» (Ματθ. 1, 20) οὐχί ὅμως καί μετά τήν γέννησιν τοῦ Ἰησοῦ. Ὁ ἄγγελος δηλαδή λέγει πρός τόν Ἰωσήφ: «ἐγερθεὶς παράλαβε τό παιδίον καί τήν μητέρα αὐτοῦ» Ματθ. 2, 13-21. Δέν λέγει παράλαβε τό παιδίον καί τήν γυναῖκα σου. Ἐάν δηλαδή μετά τήν γέννησιν τοῦ Ἰησοῦ ἡ Θεοτόκος εἶχε σύζυγον τόν Ἰωσήφ, θά ἔλεγε ὁ ἄγγελος πρός αὐτόν «παράλαβε τό παιδίον καί τήν γυναῖκα σου».
Τέταρτον: Διατί νά ἀναθέσῃ ὁ Κύριος κατά τήν σταύρωσιν τήν μητέρα Του εἰς τόν Ἰωάννην, ἐάν ἡ Θεοτόκος εἶχε καί ἄλλα παιδιά;
Πέμπτον: Ἡ Ἁγία Γραφή δέν ὁμιλεῖ μόνον δι’ ἀδελφούς τοῦ Ἰησοῦ, ἀλλά καί δι’ ἀδελφάς αὐτοῦ, τοὐλάχιστον δύο διότι λέγει: «πᾶσαι αἱ ἀδελφαί αὐτοῦ». (Ματθ. 12, 46. Μᾶρκ. 6,3). Ἑπομένως ἔχομεν οἰκογένειαν ἐννεαμελῆ: ἕξ οἱ ἀδελφοί καί αἱ ἀδελφαί τοῦ Ἰησοῦ, ἕβδομος ὁ Ἰησοῦς, καί οἱ δύο γονεῖς του. Πῶς λοιπόν ἐξ ἐννεαμελοῦς οἰκογενείας ἐξῆλθεν τό ἀειπάρθενον τῆς Θεοτόκου ἀπό τῆς ἐποχῆς τῶν ἀποστολικῶν Πατέρων ἄνευ ἀντιρρήσεων –πλήν δύο, διά τάς ὁποίας θά εἴπωμεν κατωτέρω, κατά τόν 4ον αἰῶνα-μέχρις τοῦ 1600 μ.Χ. ὅτε ἀνεφάνητε σεῖς οἱ διαμαρτυρόμενοι;
Τέλος, ἕκτον: ἡ Ἁγ. Γραφή θεωρεῖ ἀνωτέραν τήν παρθενικήν ζωήν ἀπό τόν γάμον, διότι «ἡ ἄγαμος μεριμνᾷ τά τοῦ Κυρίου, ἵνα ᾖ ἁγία καί σώματι καί πνεύματι». Α΄ Κορινθ. 7,34 «ὁ μή ἐγκαμίζων κρεῖσσον ποιεῖ» στιχ. 38 καί ὁ Ἀπόστ. Παῦλος συνιστᾷ τήν παρθενικήν ζωήν «καλόν ἐστιν ἐάν μείνωσι ὡς καγώ» 7,8. Ἡ Θεοτόκος λοιπόν ἡ «εὐλογημένη ἐν γυναιξί» ἡ «κεχαριτωμένη» ἡ ἀποκτήσασα τόν καλλίτερον υἱόν, τόν Χριστόν, θά ᾐσθάνετο τήν ἀνάγκην ἀποκτήσεως καί ἄλλων τέκνων; Καί αὐτός ὁ Ἰωσήφ, ἀνήρ εὐλαβής, «δίκαιος», πῶς θά ἐτόλμα νά πλησιάσῃ αὐτήν; Δίκαιον εἶχε ὁ Δαμασκηνός νά γράψῃ «Πῶς γάρ ἄν Θεόν γεννήσασα καί ἐκ τῆς πείρας τό θαῦμα γνωρίσασα, ἀνδρός συνάφειαν κατεδέξατο; Ἄπαγε. Οὐ σωφρονοῦντος λογισμοῦ τά τοιαῦτα νοεῖν μή ὅτι καί πράττειν». Ἔκδοσις Ὀρθοδόξου Πίστεως βιβλ. 14, κεφ. 14. Ἑπομένως ἀδελφοί δέν εἶναι ἀπαραίτητον νά εἶναι οἱ πραγματικοί ἀδελφοί, ἀλλά ἄλλοι τινές περί τῶν ὁποίων θά ὁμιλήσωμεν βραδύτερον.
Εὐαγγελικός: Αἱ πέντε, ἕξ ἐνδείξεις καί οὐχί ἀποδείξεις πού μοῦ ἐφέρατε δέν παρουσιάζουν χωρία Γραφῆς μαρτυροῦντα ῥητῶς τό ἀειπάρθενον τῆς Μητρός τοῦ Κυρίου. Μόνον πιθανότητας μικράς ἤ μεγάλας δίδουν περί τοῦ ὅτι ὁ Ἰησοῦς δέν εἶναι δυνατόν νά ἔχῃ καί ἄλλους ἀδελφούς ἐκ τῆς Μαρίας.
Ὀρθόδοξος: Καί ἐγώ ὁμολογῶ ὅτι ἡ Γραφή πιθανότητας καί οὐχί βεβαιότητα παρέχει εἰς ἡμᾶς διά τό προκείμενον ζήτημα. Αἱ πιθανότητες ὅμως αὗται εἶναι ὑπέρ ἡμῶν τῶν ὀρθοδόξων. Ἑπομένως τό ζήτημα τοῦτο μένει Γραφικῶς καί ἀπό Ὀρθοδόξου ἀπόψεως ἀνοικτόν μέ πιθανότητας ὑπέρ ἡμῶν. (Ἰδέ Συμβολ. Ἀνδρούτσου σελ. 202). Ἡ Ἱερά Παράδοσις ἡ δευτέρα αὕτη πηγή τοῦ λόγου τοῦ Θεοῦ τό «μεθ’ ὑμῶν εἰμι πάσας τάς ἡμέρας…» Ματθ. 28, 20 θά κλείσῃ τοῦτο πανηγυρικῶς, ὡς θά ἴδωμεν.
Εὐαγγελικός: Ἄς ἔλθωμεν καί εἰς κάτι ἄλλο. Ἡ Γραφή ὀνομάζει τόν Χριστόν πρωτόκον Ματθ. 1,25. Λουκ. 2, 7. Ἄρα ὁ Κύριος θά εἶχε καί ἄλλους ἀδελφούς.
Ὀρθόξοξος: Ἐν πρώτοις τό Ματθ. 1,25 ὀνομάζει τόν Χριστόν «πρωτότοκον αὐτῆς» τῆς Θεοτόκου καί ὄχι «πρωτότοκον αὐτῶν» Ἰωσήφ καί Θεοτόκου. Ἄν λοιπόν θελήσωμεν νά ἀκριβολογήσωμεν Γραφικῶς, παραδεχόμενοι βάσει τοῦ χωρίου αὐτοῦ, ὅτι ἀπέκτησε καί ἄλλους ὑστεροτόκους υἱούς, θά πρέπῃ καί οἱ ἄλλοι νά εἶναι «αὐτῆς» μόνον τῆς Θεοτόκου τέκνα καί ὄχι τοῦ Ἰωσήφ καί αὐτῆς. Ὅπερ ἄτοπον! Ἔπειτα, βάσει τῆς Ἁγίας Γραφῆς πρωτότοκος δέν εἶναι ὁ πρῶτος τεχθείς ἐν ἀντιθέσει πρός ἄλλους γεννηθέντας ἔπειτα ἀπ’ αὐτόν, ἀλλά ὁ πρῶτος τεχθείς, ὡς πρῶτος διανοίγων μήτραν». Τοῦτο φαίνεται ἐκ τῆς Ἁγίας Γραφῆς
ἰδέ Ἔξοδ. 13,2 «Ἁγίασόν μοι πᾶν πρωτογενές διανοῖγον μήτραν» καί
Ἀριθμ. 3,12 «ἀντί παντός πρωτοτόκου διανοίγοντος μήτραν», ὅπου ῥητῶς ὁρίζεται ὅτι πρωτότοκος εἶναι ὁ πρῶτος τεχθείς ὁ τήν μήτραν πρῶτος διανοίξας, ἀδιαφόρως ἐάν μετά ταῦτα γεννηθῶ¬σιν ἄλλοι υἱοί.
Σημαίνει καί τήν πρῶτον τέξασαν. Καί ἕν παράδειγμα:
Κατά τό Α΄ Βασιλ. 6,10-14 γίνεται λόγος περί πρωτοτοκουσῶν ἀγελάδων, αἱ ὁποῖαι ὀνομάζονται οὕτω, ἄν καί δέν ἀπέκτησαν ἐκτός τῶν πρωτοτόκων βοῶν ἄλλας, διότι ἐθυσιάσθησαν κατά τόν στίχον 14.
Εὐαγγελικός: Καί αὐτό πιθανότητα δημιουργεῖ, ὄχι βεβαιότητα.
Ὀρθόδοξος: Τήν βεβαιότητα θά εὕρωμεν εἰς τήν ἱεράν Παράδοσιν τό «μεθ’ ὑμῶν πάσας τάς ἡμέρας» τοῦ Κυρίου Ματθ. 28, 20.
Εὐαγγελικός: Ὁ Ματθαῖος 1, 25 γράφει διά τόν Ἰωσήφ: «Οὐκ ἐγίνωσκε αὐτήν ἕως οὗ ἔτεκε τόν υἱόν αὐτῆς τόν πρωτότοκον». Ἄρα μετά τήν γέννησιν τοῦ Ἰησοῦ ἐγνώρισεν ὁ Ἰωσήφ τήν Μαρίαν συζυγικῶς.
Ὀρθόδοξος: Τό «ἕως οὗ» τοῦ Ματθαίου δέν ἀντιτίθεται πρός τό μέλλον, ὥστε νά ὑποθέσωμεν, ὅτι τό μέλλον εἶναι διαφορετικόν τοῦ παρελθόντος καί νά εἴπωμεν, ὅτι μετά τήν γέννησιν τοῦ Ἰησοῦ ἐγνώρισε τήν Θεοτόκον, ἀλλά ὁρίζει μόνον τό παρελθόν. Τούτου ἔχομεν ἀποδείξεις ἐκ τῆς Ἁγίας Γραφῆς.
Εἰς τό Β΄ Βασιλ. 6, 23 ἀναφέρεται, ὅτι ἡ Μελχόλ δέν ἀπέκτησεν υἱόν, μέχρις ὅτου ἀπέθανε. Θά ὑποθέσωμεν ὅτι μετά τόν θάνατον ἀπέκτησεν; Ὄχι.
Ὁ Κόραξ, μᾶς λέγει ἡ Γραφή, ἐξελθών τῆς Κιβωτοῦ «οὐκ ἀνέστρεψε ἕως οὗ ἐξηράνθη τό ὕδωρ ἀπό τῆς γῆς» Γέν. 8,7. Ὁ κόρακας ὅμως ποτέ δέν ἐπέστρεψε εἰς τήν Κιβωτόν.
«Εἶπεν ὁ Κύριος τῷ Κυρίῳ μου κάθου ἐκ δεξιῶν μου ἕως ἄν θῶ τούς ἐχθρούς σου ὑποπόδιον τῶν ποδῶν σου» Μᾶρκ. 12, 36. Ὅταν ὁ Πατήρ θέση τούς ἐχθρούς ὑποπόδιον τῶν ποδῶν τοῦ Υἱοῦ, δέν θά κάθηται ὁ Υἱός ἐκ δεξιῶν τοῦ Πατρός; Κάθε ἄλλο!
Ἀλλά καί σήμερον διδασκάλισσὰ τις ἀπομακρυνομένη τῆς τάξεώς της λέγει πρός τά παιδιά της. «Προσέξατε νά εἶσθε ἥσυχα μέχρις ὅτου ἔλθω». Αὐτό θέλει νά εἴπῃ, ὅτι ὅταν ἔλθῃ πρέπει νά εἶναι τά παιδιά ἀνήσυχα; Ὄχι βέβαια! Ὁρίζει μόνον τί πρέπει νά γίνῃ, μέχρις ὅτου ἐπιστρέψῃ.
Συμπέρασμα: Ἡ Ἁγία Γραφή δέν εἶναι βεβαίως ῥητῶς ὑπέρ τῆς ἀειπαρθενίας τῆς Θεοτόκου (ἰδέ Συμβολικήν Ἀνδρούτσου σελ. 202) πάντως ἀφήνει τό θέμα ἀνοικτόν μέ πιθανότητας ὑπέρ ἡμῶν. Συνεπῶς ἔχομεν ἀνάγκην δευτέρας πηγῆς καί αὕτη, ὡς εἴπομεν καί ἄλλοτε, εἶναι ἡ Ἱερά Παράδοσις ἀπό τῆς ἐποχῆς τῶν Ἀποστολικῶν Πατέρων, τό μεθ’ ὑμῶν εἰμι πάσας τάς ἡμέρας» τοῦ Κυρίου Ματθ. 28, 20.
Β΄. ΙΕΡΑ ΠΑΡΑΔΟΣΙΣ: ΔΙΑ ΤΟ ΑΕΙΠΑΡΘΕΝΟΝ ΤΗΣ ΘΕΟΤΟΚΟΥ
Τί μᾶς λέγει αὕτη; Ὅλοι οἱ Πατέρες ἀποστολικοί καί μετά ταῦτα τονίζουν ἐμμέσως ἤ ἀμέσως τό ἀειπάρθενον τῆς Θεοτόκου, ὡς ἑξῆς: Ἄς ἀρχίσωμεν ἀπό τήν ἀρχαιοτάτην ἐποχήν ἀποστολικῶν πατέρων.
Πρῶτον: Ἀποστολικοί Πατέρες. Διά τήν ἐποχήν ταύτην γνωρίζομεν τοῦτο: Ἐπί τοῦ Ἱερωνύμου τό 380 μ.Χ. Ἐλβίδιός τις ὀνόματι, ἠμφισβήτησε τό ἀειπάρθενον τῆς Θεοτόκου, ἑρμηνεύσας τούς ἀδελφούς τοῦ Ἰησοῦ ὡς τέκνα τῆς Θεοτόκου.
Ὅταν ἐγνώσθη εἰς τόν Ἱερώνυμον τοῦτο, δέν ἠθέλησεν οὗτος νά ἀπαντήσῃ, διότι ἐνόμιζε τήν πλάνην τοῦ Ἐλβιδίου ἐξόφθαλμον «ὡς νεοφανῆ, κακοήθη, παράτολμον καί ὑβριστικήν πρός τήν κοινήν πίστιν ὅλου τοῦ χριστιανικοῦ τότε κόσμου», ὡς ὁ ἴδιος ὁ Ἱερώνυμος τήν ἐχαρακτήρισεν. Ἐπειδή ὅμως οἱ φίλοι του ἐπέμενον, ἵνα ἀπαντήσῃ, συνέγραψε τό περί τῆς ἀειπαρθενίας τῆς Θεοτόκου σύγγραμμά του. «De perpetua virginitate Mariae» Migni 23,183-206, ὅπου διά βεβαιώσεων ἀπό τούς ἀποστολικούς πατέρας «Ἰγναντίου, Πολυκάρπου, Εἰρηναίου, Ἰουστίνου, καί ὅλων τῶν διδασκάλων τῆς ἀποστολικῆς ἐποχῆς» οἱ ὁποῖοι ἠσχολήθησαν μέ τό θέμα αὐτό μέχρι τῆς ἐποχῆς τοῦ 380 μ.Χ., ἐκθέτει τήν ὁμόφωνον γνώμην τῶν πατέρων περί ἀειπαρθενίας τῆς Θεοτόκου. Ὁ Ἐλβίδιος δέν ἀπήντησε.
Λείψανον τῆς παλαιᾶς Ἀποστολικῆς ἐποχῆς ἐκείνης διεσώθη ἕν τοῦ
Ἰουστίνου 100-165 μ.Χ. ἐν Συριακῇ μεταφράσει, ἔχον ὡς ἑξῆς: «Εἷς τῶν συγγραφέων τῶν χρόνων τοῦ Αὐγούστου καί τοῦ Τιβερίου ἔγραψε, ὅτι ἡ Μαρία ἡ Γαλιλαία ἡ γεννήσασα τόν Μεσσίαν τόν σταυρωθέντα ἐν Ἱερουσαλήμ οὐδένα ἄνδρα ἐγνώρισε καί ὅτι ὁ Ἰωσήφ δέν ἐγκατέλειψε μέν αὐτήν, ἀλλ’ ἔμεινε ἐν καθαρότητι χωρίς γυναικός καί ἡ Μαρία ἔμεινεν ἄνευ ἀνδρός». «Zahn, Geschichte des neutestamentl dichen Kanons» τόμ. II, σελ. 177.
Ἡ σιωπή τοῦ Ἐλβιδίου, ἡ ῥητή μαρτυρία τοῦ Ἱερωνύμου, ὅτι οἱ ἀποστολικοί πατέρες γραπτῶς ἤ προφορικῶς ἐδίδαξαν τό ἀειπάρθενον τῆς Θεοτόκου καί τό περισωθέν τοῦτο τμῆμα τοῦ ἱεροῦ πατρός Ἰουστίνου, ζήσαντος 100-165 μ.Χ. δέν μαρτυροῦν τήν ἀποστολικήν διαδοχήν τῆς πίστεως ταύτης, ἔστω καί ἄν δέν ἔχωμεν σήμερον περί αὐτοῦ ὅλας τάς γραπτάς ταύτας μαρτυρίας, πού ἀναφέρει ὁ Ἱερώνυμος; Εἶχεν αὐτάς ὁ Ἱερώνυμος; Αὐτό εἶναι ἀρκετόν.

Δεύτερον: Ὁ Ἡγήσιππος 110–180 μ.Χ. Οὗτος κατά τόν Εὐσέβιον Ε.Ι.2,23 καί 4,8,22 ζήσας «ἐπί τῆς πρώτης τῶν Ἀποστόλων διαδοχῆς» ἔγραψε κατά τό 180 μ.Χ. τά βιβλία του, εἰς τά ὁποῖα κάμνει λόγον περί τῶν ἀδελφῶν τοῦ Κυρίου. Καί ἰδού: Γνωρίζομεν κατά τόν Μᾶρκον 6,3 ὅτι οἱ ἀδελφοί οὗτοι τοῦ Ἰησοῦ ὀνομάζονται Ἰάκωβος, Ἰούδας, Σίμων καί Ἰωσῆς. Διά τούς τρεῖς πρώτους ὁ Ἡγήσιππος βεβαιοῖ, ὅτι ὀνομάζονται μέν ἀδελφοί τοῦ Ἰησοῦ, δέν ἦσαν ὅμως ἀδελφοί του, ἀλλά ἐξάδελφοί του. Καί ἰδού: «Μετά τό μαρτυρῆσαι Ἰάκωβον τόν δίκαιον ὡς καί ὁ Κύριος ἐπί τῷ αὐτῷ λόγῳ πάλιν ὁ ἐκ θείου αὐτοῦ Συμεών ὁ τοῦ Κλωπᾶ καθίσταται ἐπίσκοπος, ὅν προέθεντο πάντες ὄντα ἀνεψιόν τοῦ Κυρίου δεύτερον» (Ι E,IV,XXII,4). Ἐνταῦθα ὁ Ἡγήσιππος θεωρεῖ τόν Ἰάκωβον, τόν Σίμωνα, τούς λεγομένους ἀδελφούς τοῦ Κυρίου υἱούς τοῦ Κλωπᾶ, τόν δέ Κλωπᾶ «ἀδελφόν τοῦ Ἰωσήφ Ἡγήσιππος ἱστορεῖ» (I. E. III,11,1). Ἑπομένως οἱ δύο οὗτοι ἀδελφοί Σίμων καί Ἰάκωβος ἦσαν ἐξάδελφοι τοῦ Κυρίου ἐκ πατρός. Ὅτι ἡ λέξις ἀνεψιός ἐν τῷ χωρίῳ τούτῳ τοῦ Ἡγησίππου σημαίνει ἐξάδελφος βεβαιοῦται διά τοῦ χαρακτηρισμοῦ τοῦ Κλωπᾶ ὡς θείου τοῦ Ἰησοῦ ἤ ὡς ἀδελφοῦ τοῦ Ἰωσήφ. Τό ἴδιον λέγει ὀ Ἡγήσιππος καί διά τόν Ἰούδαν. (I. E.XXX.11,5). Ἰδοὺ μαρτυρία ἀρχαιοτάτη, 180 μ.Χ. καθ’ ἥν οἱ ἀδελφοί τοῦ Κυρίου ἦσαν ἐξάδελφοί του, ἄρα οἱ φερόμενοι ἐν τοῖς εὐαγγελίοις ἀδελφοί τοῦ Χριστοῦ, δέν ἦσαν ἐκ τῆς Θεοτόκου.
Τρίτον: Κλήμης ὁ Ἀλεξανδρείας 130-211 μ.Χ. Εἰς τάς «ὑποτυπώσεις του» αἵτινες διεσώθησαν λατινιστί σχολιάζων ὁ πατήρ οὗτος τόν πρῶτον στίχον τῆς ἐπιστολῆς τοῦ Ἰούδα, ὅπου ἀναφέρεται «Ἰούδας Ἰησοῦ Χριστοῦ δοῦλος ἀδελφός δέ Ἰακώβου…» λέγει: «Judas… frater filiorum jojeph exstans… cum sciret propinquitatem domini non tamen dicit se lpsum fratrem domini esse sed quid dixit2. Judas servus jesu Christi utpote domini frater autem jacobi, hoc enim verum est frater erat ex joseph». «Ὁ Ἰούδας… ἀδελφός τῶν υἱῶν τοῦ Ἰωσήφ ὑπάρχων, ἄν καί ἐγνώρισε τήν συγγένειάν του πρός τόν Κύριον, δέν ὀνομάζει ἑαυτόν, ὅτι εἶναι ἀδελφός τοῦ Κυρίου, ἀλλά τί εἶπε; Ἰούδας δοῦλος Ἰησοῦ Χριστοῦ, ἅτε Κυρίου ἀδελφός δε Ἰακώβου. Διότι τοῦτο εἶναι ἀληθές ὅτι ἦτο ἀδελφός (τοῦ Ἰησοῦ) ἐκ τοῦ Ἰωσήφ (μόνον)». Ἰδοὺ καί ἄλλη μαρτυρία ἀρχαιοτάτη ὅτι ὁ Ἰούδας καί ὁ Ἰάκωβος οἱ φερόμενοι ἀδελφοί τοῦ Ἰησοῦ ἦσαν ἀδελφοί αὐτοῦ ἐκ πατρός καί οὐχί ἐκ μητρός. Ἄρα ἡ Θεοτόκος δέν ἦτο μήτηρ αὐτῶν.
Τέταρτον: Ὠριγένης 185 -250 μ.Χ. Οὗτος ἐπὶ τῆς ἑρμηνείας Ἰωάννου 2,11 λέγει: «Ζητεῖται πάρα πολλοῖς περὶ τῶν ἀδελφῶν Ἰησοῦ πῶς εἶχε τούτους, τῆς Μαρίας μέχρι τελευτῆς παρθένου διαμεινάσης. Ἀδελφοὺς μὲν οὐκ εἶχε φύσει οὔτε τῆς Παρθένου τεκούσης ἕτερον, οὐδ’ αὐτὸς ἐκ τοῦ Ἰωσὴφ τυγχάνων. Νόμῳ τοιγαροῦν ἐχρημάτισαν αὐτοῦ ἀδελφοὶ υἱοὶ τοῦ Ἰωσὴφ ὄντες πρὸ τεθνηκυίας γυναικός». Εἰς δὲ τὴν ἑρμηνείαν Ματθ. 12, 55 ὁ ἴδιος γράφει: «Τοὺς δὲ ἀδελφούς τοῦ Ἰησοῦ φασι… εἶναι υἱοὺς Ἰωσὴφ ἐκ προτέρας γυναικὸς συνῳκηκυίας πρὸ τῆς Μαρίας». Ἰδοὺ καὶ ἄλλη ἀρχαιοτάτη μαρτυρία περὶ τῆς ἀειπαρθενίας τῆς Θεοτόκου καὶ ὅτι οἱ ἀδελφοὶ αὐτοῦ δὲν ἦσαν ἐκ τῆς Θεοτόκου, ἀλλὰ ἐκ τοῦ Ἰωσὴφ δι’ ἄλλης γυναικός.
Πέμπτον: Ὁ Μέγας Ἀθανάσιος 295 – 366 μ.Χ. Ὁ πατὴρ οὗτος εἰς τὴν σάρκωσιν Migne Ε.Π. 25,109 καὶ ἑρμηνείαν εἰς τὸ σύμβολον Migne 26,1232 γράφει: «ἐκ Μαρίας τῆς ἀειπαρθένου» εἰς δὲ τὴν ἑρμηνείαν Λουκ. 11, 27 «….καὶ αὕτη ἡ κυριότοκος Μαρία καὶ ἀειάρθενος….» Migne Ἐ.Π. 27, 1393.
Ἕκτον: Ἅγιος Ἐπιφάνιος 313–402 μ.Χ. Οὗτος εἰς τὸ ἔργον αὐτοῦ πρὸς αἱρετικοὺς (Adv Haer 78,6 p 642, 705) γράφει: «Οὐ συνήφθη σαρκὶ μετὰ τὴν κύησιν οὐδὲ πρὸ τῆς κυήσεως», ἀλλὰ παρέμεινεν «ἁγία καὶ ἄμωμος» Αἱρ. 78,14,24,15,16. Ἐπίσης ἔγραφε ὅτι «ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος προέφερε τὸ ὄνομα τῆς Ἁγίας Μαρίας προσέθετε πάντοτε τὴν λέξιν «παρθένος». Τὸ ὄνομα Παρθένος ἐδίδετο εἰς αὐτήν, διότι πάντοτε «ἔμεινεν ἀμόλυντος».
Ἕβδομον: Γρηγόριος ὁ Νύσσης 338 – 394 μ.Χ. «Τόμον καινὸν νοοῦμεν τὴν Παρθένον. Ὥσπερ γὰρ ὁ χάρτης καινός ἐστι καθαρὸς ἄγραφος ὤν οὕτως καὶ ἡ Παρθένος ἁγία, ἀμύητος ἀνδρός».
Ὄγδοον: Ἱερώνυμος 345 – 420 μ.Χ. Εἴπομεν ἀνωτέρω ὅτι συνέγραψεν ὁλόκληρον ἔργον καὶ ἀπέδειξε διὰ μαρτυριῶν πατερικῶν τὸ ἀειπάρθενον τῆς Θεοτόκου. Χαρακτηρίζει δὲ τὴν ἀντίθετον γνώμην τοῦ Ἐλβιδίου «πρωτάκουστον, αὐθάδη, ὑβριστικήν τῆς κοινῆς τῶν χριστιανῶν πίστεως». Εἰς τὴν ἑρμηνείαν τοῦ Ἰεζεκιὴλ γράφει ρητῶς διὰ τὴν Θεοτόκον. «Quae et ante partum et post partum virgo permansit». «Αὕτη καὶ πρὸ τῆς γεννήσεως καὶ μετὰ τὴν γέννησιν ἔμεινε παρθένος» in Ezech XLIV προβλ.καὶ in Cal IV, 4.
Ἔνατον: Ὁ Ἅγιος Αὐγουστῖνος 354 -430 μ.Χ. Λέγει ρητῶς : «virgo concepit, virgo peperit et post partum virgo permansit» (De symbol 3,5). «Παρθένος συνέλαβε, παρθένος ἐγέννησε, καὶ παρθένος μετὰ ταῦτα ἔμεινε». Migne 40. 181- 196.
Δέκατον: Ὁ Μέγας Βασίλειος 330 -379 μ.Χ. Εἰς τὴν ὁμιλία εἰς τὴν ἁγίαν τοῦ Χριστοῦ Γέννησιν Migne 31, 146, 8 λέγει: «Τὸ μὴ καταδέχεσθαι τῶν φιλοχρίστων τὴν ἀκοήν, ὅτι ποτέ ἐπαύσατο εἶναι Παρθένος ἡ Θεοτόκος». Οἱ χριστιανοὶ οὔτε νὰ ἀκούσουν θέλουν ὅτι ἡ Θεοτόκος ἔπαυσε ποτέ νὰ εἶναι Παρθένος!
Ἑνδέκατον: Ὁ Ἱερὸς Χρυσόστομος 345–404 μ.Χ. Ὡς εἴπομεν καὶ ἀνωτέρω, λέγει ὅτι ἡ Γραφὴ ὀνομάζει τὴν Μαρία γυναῖκα τοῦ Ἰωσὴφ πρὶν γεννήσῃ τὸν Χριστὸν οὐχὶ ὅμως καὶ κατόπιν. «Παράλαβε τὸ παιδίον καὶ τὴν μητέρα αὐτοῦ» λέγει ὁ ἄγγελος πρὸς τὸν Ἰωσήφ.
Ἑρμηνεύων ὁ ἱερὸς οὗτος πατὴρ τὸ «ἕως» τοῦ οὐκ ἔγνω αὐτὴν ἕως οὗ ἔτεκεν Ματθ. 4, 25 λέγει τὰ ἑξῆς: «Τοῦτο εἴρηκε, οὐχ ἵνα ὑπωπτεύσῃς ὅτι μετὰ ταῦτα ἔγνω αὐτήν…. Τὸ ἕως πολλάκις καὶ ἐπὶ τοῦ διηνεκῶς ἐν τῇ θείᾳ Γραφῇ εὑρίσκομεν κείμενον» Migne Ε.Π. 78, 102.
Δωδέκατον: Ὁ Ἰωάννης ὁ Δαμασκηνὸς 648 – 750: (Migne 94, 1161) λέγει: «Μένει τοίνυν καὶ μετὰ τόκον παρθένος ἡ ἀειπάρθενος, οὐδαμῶς ἀνδρὶ μέχρι θανάτου προσομιλήσασα».
Ἑπομένως ἡ διαδοχή, τὸ «μεθ’ ὑμῶν εἰμι πάσας τὰς ἡμέρας» τοῦ Κυρίου Ματθ. 28, 20 εἶναι ὑπὲρ τῆς ἀειπαρθενίας τῆς Θεοτόκου.
Καὶ γενικῶς δυνάμεθα νὰ εἴπωμεν τὸ ἑξῆς: Ὅταν ὁ ἄγγελος εἶπε κατὰ τὸν Εὐαγγελιασμὸν εἰς τὴν Θεοτόκον, ὅτι θὰ γεννήση υἱόν, ἐκείνη ἀπήντησε: πῶς ἔσται τοῦτο ἐπεί ἄνδρα οὐ γιγνώσκω. Εἴπομεν προηγουμένως, ὅτι τοῦτο ὑποδηλοῖ ὅτι ἡ Θεοτόκος εἶχεν ἀπόφασιν νὰ μείνη πάντοτε παρθένος. Καὶ πράγματι. Ὅλοι οἱ πατέρες τῆς Ἐκκλησίας πιστεύουσι ὅτι τὴν Παρθένον ὁ Ἰωσὴφ ὡς ρητῶς βεβαιοῖ ὁ Ἅγιος Ἐπιφάνιος «Κατὰ αἱρέσεων 78,7 (Migne Ε.Π.42,721,Α) «οὐκ ἔλαβε εἰς χρῆσιν, ἀλλὰ μᾶλλον ᾠκονομήθη αὐτῷ εἰς τὸ φυλάττειν». Παραπομπές καὶ χωρία τῶν πατέρων περὶ τούτου ἀπὸ τοῦ Ἰγναντίου μέχρι τοῦ Δαμασκηνοῦ ἰδὲ Μαρκ. Σιώτη «τὸ πρόβλημα τῶν ἀδελφῶν τοῦ Κυρίου» σελίδα 57, ἐν 6ῃ ὑποσημειώσει.
Συμπέρασμα: Τὸ ἀνοικτὸν ζήτημα τῆς ἀειπαρθενίας τῆς Θεοτόκου ἐν τῇ Γραφῇ κλείεται πανηγυρικῶς ἐκ τῆς ἱερᾶς Παραδόσεως τῆς δευτέρας ταύτης πηγῆς τοῦ θείου λόγου, ὡς εἴπομεν.
Εὐαγγελικός: Ποῖοι ὅμως εἶναι οὗτοι οἱ ἀδελφοί τοῦ Ἰησοῦ. Ποίαν δηλαδὴ συγγένειαν ἔχουν πρὸς τὸν Ἰησοῦν;
Ὀρθόδοξος: Ὑπάρχουν ἐν τῇ Ἐκκλησίᾳ δύο κυρίως γνῶμαι: α) Εἶναι τέκνα τοῦ Ἰωσὴφ ἐξ ἄλλης γυναικός, ὡς εἴδομεν, ὅτι ἀναφέρει ὁ Ἐπιφάνιος, Ὠριγένης, Κλήμης κ.τ.λ. β) Εἶναι ἐξάδελφοι τοῦ Ἰησοῦ, ὡς εἴδομεν, ὅτι ἀναφέρει ὁ Ἡγήσιππος.
Συμπέρασμα: Ἡ Παράδοσις ἐνῷ κλείει πανηγυρικῶς τὸ τῆς ἀειπαρθενίας, ἀφήνει ἀνοικτὸν τὴν ὡρισμένην συγγένειαν τῶν ἀδελφῶν τοῦ Ἰησοῦ. Εἴμεθα λοιπὸν ὑποχρεωμένοι νὰ παραδεχθῶμεν τὴν ἀειπαρθενίαν τῆς Θεοτόκου. Προαιρετικὸν μένει τὸ εἶδος τῆς συγγενείας τῶν ἀδελφῶν τοῦ Ἰησοῦ. Προτιμοτέρα εἶναι ἡ πρώτη γνώμη, ὅτι ἦσαν ἀδελφοί τοῦ Ἰησοῦ ἐξ ἄλλης γυναικὸς τοῦ Ἰωσὴφ.

Θέμα 10ον  «Παναγία - Θεοτόκος»
Ὀρθόδοξος: Ἄς ὁμιλήσωμεν καί διά τό πρόσωπον τῆς μητρός τοῦ Κυρίου ὡς Παναγίας καί Θεοτόκου.
Εὐαγγελικός: Εὐχαρίστως. Διότι ἡμεῖς οὔτε τήν ὀνομασίαν Παναγίαν δεχόμεθα οὔτε Θεοτόκον ὀνομάζομεν, ἀλλά μόνον μητέρα τοῦ Κυρίου Χριστοῦ, Χριστοτόκον.
Ὀρθόδοξος: Ἄς ἴδωμεν πρῶτον τήν τιμήν, τήν ὀνομασίαν της «Παναγία».
ΠΡΩΤΟΝ: Η ΤΙΜΗ ΤΗΣ ΠΑΝΑΓΙΑΣ
Εὐαγγελικός: Σεῖς οἱ ὀθρόδοξοι ἀποδίδετε μεγάλην τιμήν εἰς τήν Μαρίαν τήν γεννήσασαν τόν Κύριον. Φθάνετετε μέχρι Παναγιολατρείας. Εἰς τά Εὐαγγέλια ὅμως εὑρίσκομεν περιπτώσεις, ὅπου ἡ Μήτηρ τοῦ Κυρίου ἐπιτιμᾶται καί ὑποτιμᾶται ὑπό τοῦ Κυρίου.
Ὀρθόδοξος: Εἴπατέ μου μερικάς ἀπό τάς περιπτώσεις, καθ’ ἅς ἡ Θεοτόκος ὑποτιμᾶται ὑπό τῆς Ἁγίας Γραφῆς.
Εὐαγγελικός: Ὅταν ὁ Κύριος δωδεκαετής ἐδίδασκε εἰς τόν ναόν, οἱ γονεῖς του καί ἰδίως ἡ Μήτηρ του ἐπιτιμήσαντες αὐτόν ἔλαβον τήν ἀπάντησιν: «Οὐκ οἴδατε ὅτι ἐν τοῖς τοῦ Πατρός μου δεῖ εἶναι μέ;». Ἡ Μήτηρ τοῦ Κυρίου ἐνταῦθα ἐπιτιμᾶται ὑπό τοῦ Ἰησοῦ. Ἡ ἐπιτήμησις αὕτη δέν εἶναι κάποια μικρά ἤ μεγάλη ὑποτίμησις;
Ὀρθόδοξος: Ὄχι! Καί ἰδοὺ διατί. Ἡ Θεοτόκος ἐγνώριζε βεβαίως κἄτι τό μεγαλειῶδες διά τόν Υἱόν της, δέν ἔμαθε ὅμως εὐθύς ἀμέσως ὅλον τό μεγαλεῖον τοῦτο τοῦ Υἱοῦ της. Ἐλάμβανε γνῶσιν τούτου βαθμηδόν καί κατ’ ὀλίγον διά τῶν διαφόρων περιστάσεων, ὅπως εἶναι τά λόγια τῶν ποιμένων πού εἶπον πρός αὐτήν, ἡ προσ¬κύνησις τῶν μάγων, πού εἶδε, τά λόγια τοῦ Συμεών, τά ὁποῖα ἤκουσε καί ἐδῶ ἡ ἐπιτίμησις τοῦ Κυρίου. Τά λόγια ταῦτα ἡ Θεοτόκος «συνετήρει συμβάλλουσα ἐν τῇ καρδίᾳ αὐτῆς», Λουκ., 1,10, ἐνεθυμεῖτο καί ἔθετε μέσα εἰς τήν καρδίαν της τόν ἕν πλησίον τοῦ ἄλλου. Ἐκ τῶν λόγων αὐτῶν ἐσχημάτιζε τήν εἰκόνα τοῦ μεγαλείου τοῦ Υἱοῦ της. Οὕτω ἡ Θεοτόκος προώδευε εἰς τήν γνῶσιν τοῦ Υἱοῦ της. Καί ὅπως ὁ Κύριος «προέκοπτε σοφίᾳ καί ἡλικίᾳ» καί οὐδέν ἐπίμεπτον εἶχε ἡ πρόοδός του αὕτη, κατά παρόμοιον τρόπον καί ἡ Θεοτόκος ἐπιτιμωμένη καί προοδεύουσα ἐν τῇ γνώσει τοῦ Υἱοῦ της οὐδεμίαν ὑποτίμησιν ἐλάμβανε ἐκ τῆς ἐπιτιμήσεως αὐτῆς. «Προέκοπτε» καί αὕτη «σοφίᾳ» ἐν τῇ γνώσει τοῦ Υἱοῦ της ὡς καί ὁ Υἱός της.
Εὐαγγελικός: Καλά, ἔστω ἡ ἐπιτίμησις ἐδῶ τοῦ Κυρίου πρός αὐτήν δέν εἶναι ὑποτίμησις αὐτῆς ἀλλά πρόοδος ἐν τῇ γνώσει τοῦ Υἱοῦ της. Ὅταν ὅμως κἄποια γυναίκα ἐκ τοῦ ὄχλου ἀκούσασα τά ὡραῖα τοῦ Κυρίου λόγια εἶπε: «Μακαρία ἡ κοιλία ἡ βαστάσασέ σε..» ἐννοοῦσα τήν Μητέρα τοῦ Κυρίου, ὁ Κύριος ἀπαντᾷ: «μενοῦνγε, μακάριοι οἱ ἀκούοντες τόν λόγον τοῦ Θεοῦ» Λουκ. 11, 27 δέν νομίζετε, ὅτι μέ τό «μενοῦνγε», τό ὁποῖον σημαίνει «περισσότερον», θεωρεῖ ὁ Κύριος περισσότερον μακάριον, ἀνώτερον τῆς μητρός του πάντα ἄνθρωπον, ὁ ὁποῖος ἀκούει τόν λόγον τοῦ Θεοῦ;
Ὀρθόδοξος: Ἐδῶ ὁ Κύριος ἀπευθύνεται κυρίως εἰς τήν νοοτροπίαν τῆς γυναικός τοῦ ὄχλου καί ὄχι εἰς τήν ἀξίαν τῆς Θεοτόκου. Ἀπευθύνεται εἰς τήν γυναῖκα τοῦ ὄχλου, ἡ ὁποία κοσμικῶς κρίνουσα τά πράγματα μακαρίζει τήν Θεοτόκον ὡς ἔχουσαν αἵματος συγγένειαν μέ τόν Ἰησοῦν, ὡς μάνα του μόνον.
Λέγει δηλαδή ἡ γυνή ἐκείνη, ὅ,τι θά ἔλεγε καί σήμερον μιά γυναίκα τοῦ κόσμου: «Εὐτυχισμένη εἶναι ἡ μάνα πού σέ ἐγέννησε καί ἀνέθρεψε» ἀδιαφόρως ἐάν ἡ Μάνα αὕτη ἔχει ἀξίαν αὐτή καθ’ ἑαυτήν ἤ ὄχι».
Εὐαγγελικός: Πῶς θά μοῦ τό ἀποδείξητε αὐτό;
Ὀρθόδοξος: Ἁπλούστατα! Ὁ ἄγγελος ὀνομάζει τήν Θεότόκον «κεχαριτωμένην», ἡ Ἐλισάβετ «πλησθεῖσα Πνεύματος Ἁγίου» ὀνομάζει αὐτήν «εὐλογημένην ἐν γυναιξί» ἡ ἰδία ἡ Θεοτόκος προφητεύει διά τόν ἑαυτό της: «ἀπό τοῦ νῦν μακαριοῦσι με πᾶσαι αἱ γενεαί». Διά ποῖον ἤ διά ποίαν ἄλλην ἐλέχθησαν τόσοι ἔπαινοι; Δι’ οὐδένα. Ἄρα εἶναι ποτέ δυνατόν νά εὑρεθῇ ἄλλος ἀνώτερος, μακαριώτερος ταύτης; Ἀσφαλῶς ὄχι! Ἑπομένως ἐκεῖνο τό «μενοῦνγε» = περισσότερον τοῦ Κυρίου πρός τήν γυναῖκα τοῦ ὄχλου ἀπευθύνεται εἰς τήν κοσμικήν νοοτροπίαν τῆς γυναικός ταύτης τοῦ ὄχλου καί ὄχι εἰς τήν πραγματικήν ἀξίαν τῆς Θεοτόκου, διότι δέν εἶναι δυνατόν, ὡς εἴπομεν, νά εὑρεθῇ τις ἴσος ἄρα οὐδέ ἀνώτερος, μακαριώτερος τῆς Θεοτόκου.
Εὐαγγελικός: Καλά αὐτά: Εἰς τόν γάμον ἐν Κανᾷ, διατί ὁ Κύριος ἐπετίμησε τήν μητέρα του; Ὅταν δηλ. αὕτη εἶπε πρός Αὐτόν «οἶνον οὐκ ἔχουσι» ὁ Κύριος ἀπαντᾷ: «Τί ἐμοί καί σοὶ γύναι; Οὔπω ἥκει ἡ ὥρα μου» Ἰωαν. 2,4. Μικρά ἐπιτίμησις καί ὑποτίμησις εἶναι αὐτή;
Ὀρθόδοξος: Ἐάν ἡ ἐπιτίμησις αὕτη τοῦ Κυρίου εἶχε ὑποτίμησιν, πῶς τολμᾷ ἡ Θεοτόκος νά εἴπῃ εὐθύς ἀμέσως εἰς τούς ἐκεῖ ἀνθρώπους: «Ὅ,τι ἄν λέγῃ ὑμῖν ποιήσατε», ὅ,τι σᾶς εἴπῃ ὁ Υἱός μου κάμετέ το; Ἡ Θεοτόκος θά ἔπρεπε νά σουφρώσῃ καί νά μή τολμήσῃ νά ἀνοίξῃ τό στόμα της, ἄν ἐπετιμᾶτο ἀποπεμπομένη. Καί τό σπουδαιότερον δεύτερον εἶναι, ὅτι ὁ Κύριος ἐκπληροῖ τήν αἴτησίν της, διότι μεταβάλλει τό ὕδωρ εἰς οἶνον. Ἔπειτα τρίτον δέν σοῦ κάμνει ἐντύπωσιν ἡ πρότασις τῆς Θεοτόκου περί θαυματουργικῆς ἐμφανίσεως οἴνου, τήν ὁποίαν κάμνει πρός τόν Υἱόν της καί τήν ἀποδοχήν τοῦ αἰτήματός της ἀργά ἤ σύντομα ὑπό τοῦ Υἱοῦ της; Δέν περιποιεῖ τιμήν διά τήν Θεοτόκον ἡ πρός τόν Υἱόν της πρότασις περί θαυματουργίας καί ἡ ὑπό τοῦ Υἱοῦ της ἐκπλήρωσις τῆς αἰτήσεώς της; Δέν ἐγνώριζε ἡ Θεοτόκος τήν ὥραν τῆς μεταβολῆς τοῦ ὕδατος εἰς οἶνον, ἐγνώριζε ὅμως τό γεγονός. Διά τό πρῶτον ἐπετιμήθη, διά τό δεύτερον ἠμείφθη, εἰσηκούσθη. Διατί τονίζετε μόνον τό πρῶτον ὄχι ὅμως καί τό δεύτερον;
Εὐαγγελικός: Καλά ὅλα αὐτά. Ὅταν ὅμως ἡ Μήτηρ τοῦ Κυρίου μέ τούς ἀδελφούς τοῦ Κυρίου ἐζήτησαν νά ἴδουν τόν Ἰησοῦν κηρύττοντα ἐντός οἴκου καί εἶπον πρός τόν Ἰησοῦν: «Ἡ μήτηρ σου καί οἱ ἀδελφοί σου ἑστήκασι ἔξω ζητοῦντές σε ἰδεῖν». Καί ὁ Κύριος ἀπήντησε: «Ὅστις ἄν ποιήσῃ τό θέλημα τοῦ Πατρός μου τοῦ ἐν οὐρανοῖς αὐτός μου ἀδελφός καί ἀδελφή καί μήτηρ ἐστὶν» Ματθ. 12, 50. Δέν εἶναι ἐδῶ μία περφρόνησις τοῦ Κυρίου πρός τήν Μητέρα του; Ὁ Ἱερός Χρυσόστομος ἀποδίδει εἰς ἐγωϊστικόν ἐλατήριον τήν ἐνέργειαν ταύτην τῆς Θεοτόκου.
Ὀρθόδοξος: Δέν θέλω νὰ εἴπω, ὅτι ἡ Θεοτόκος ἦτο ἀναμάρτητος, ἴση μέ τήν Θεόν. Κάθε ἄλλο! Πρίν ἔλθῃ τό Πνεῦμα τό Ἅγιον εἶχε τάς ἐλλείψεις της ὡς ἄνθρωπος. Πάντως ὅμως εἶναι ἀνωτέρα ὄχι τοῦ Θεοῦ, ἀλλά ὅλων τῶν ἁγίων καί διά τοῦτο ὀνομάζεται Παναγία.
Εὐαγγελικός: Πῶς θά μοῦ ἀποδείξητε ὅτι ἡ Παρθένος Μαρία ἦτο ἀνωτέρα ὅλων τῶν ἁγίων;
Ὀρθόδοξος: Διά τήν Θεοτόκον ἔχομεν ῥητήν τήν βεβαίωσιν τῆς Γραφῆς (Λουκ. 1,19) ὅτι ἦτο τόσον προσεκτική εἰς τά λόγια τά ἀφορῶντα τόν Υἱόν της, ὥστε «συνετήρει πάντα τά ρήματα ταῦ¬τα συμβάλλουσα ἐν τῇ καρδίᾳ αὐτῆς». Διά ποῖον ἄλλον ἅγιον ἔχομεν τήν πληροφορίαν ταύτην καί μάλιστα ὑπό τῆς Ἁγίας Γραφῆς βεβαιωμένην; Δεύτερον: Γνωρίζομεν ὅτι ἡ σταυρική θυσία τοῦ Χριστοῦ εἶναι ἐκείνη ἡ ὁποία ἐλυτρώσατο ἡμᾶς καί ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος συμπάσχει μετά τοῦ Ἰησοῦ θά συνδοξασθῇ «εἴπερ συμπάσχομεν καὶ συνδοξασθῶμεν». (Ρωμ. 8,17). Διά τήν Θεοτόκον ἡ Γραφή μᾶς λέγει ὅτι αὕτη μετ’ ἄλλων γυναικῶν «εἱστήκεισαν παρά τῷ σταυρῷ» (Ἰωάν. 19, 25). Δύναται τις νά φαντασθῇ ποῖον πόνον θά ᾐσθάνετο αὕτη ὡς μήτηρ βλέπουσα τόν Υἱόν της κρεμάμενον εἰς τάς πληγάς Του! Ἡ ἰδία ἡ Γραφή παρομοιάζει τόν πόνον της μέ ῥομφαίαν διερχομένην τήν καρδίαν της, ὅπως λέγει πρός αὐτήν ὁ Συμεών (Λουκ. Β, 35). Ἀφοῦ λοιπόν αὕτη ἐδοκίμασε τόν μεγαλύτερον πόνον διά τόν σταυρόν τοῦ Χριστοῦ, διατί νά μή ἔχῃ καί τήν μεγαλυτέραν δόξαν κατά τό «εἴπερ συμπάσχομεν καί συνδοξασθῶμεν» τοῦ Ἀποστ. Παύλου; Ἀνήκει λοιπόν εἰς αὐτήν ἡ τιμή Παναγία ὡς ἀνωτέρα τῶν ἁγίων!
Εὐαγγελικός: Καί ὅμως ἀποδίδετε εἰς τήν Μητέρα τοῦ Κυρίου τοιαύτας πολλάκις τιμάς, οἵας πρέπει νά ἀποδίδετε μόνον εἰς τόν Χριστόν «Τιμιωτέραν τῶν Χερουβείμ, ἐνδοξοτέραν ἀσυγκρίτως τῶν Σεραφείμ» ὀνομάζετε αὐτήν. Ἰδίως δέ ὅταν ψάλλετε τόν παρακλητικόν της κανόνα λέγετε: «Ποῦ λοιπόν ἄλλην εὑρήσω ἀντίληψιν; Ποῦ δέ καί σωθήσομαι; Πρός τίνα καταφύγω ἄλλον; Εἰς σέ μόνην ἐλπίζω. Εἰς σέ μόνην καυχῶμαι…». Ὁ Χριστός φαίνεται περιττός διά τόν ἄνθρωπον, ἐάν τοιαύτη εἶναι ἡ θέσις καί ἡ δύναμις τῆς Μητρός Αὐτοῦ. Ταῦτα λέγοντες εἶναι φανερόν, ὅτι ἀποδίδετε λατρείαν εἰς τήν Θεοτόκον.
Ὀρθόδοξος: Θά μοῦ ἐπιτρέψεις κ. Εὐαγγελικέ νά σοῦ ἀναφέρω μίαν εὐχήν τῆς προσκομιδῆς ἐν τῇ Ἐκκλησίᾳ μας: Ἡ εὐχή αὕτη εἶναι ἡ ἑξῆς: «Σταυρωθέντος Σου Χριστέ ἀνῃρέθη ἡ τυραννίς. Οὔτε ἄγγελος, οὔτε ἄνθρωπος ἔσωσεν ἡμᾶς ἀλλά Αὐτός ὁ Κύριος». Ἐδῶ βλέπετε, ὅτι λέγομεν οὔτε ἄγγελος οὔτε ἄνθρωπος ἔσωσεν ἡμᾶς, ἀλλά ὁ Χριστός. Ἑπομένως καί ἡ Θεοτόκος ὡς ἄνθρωπος δέν εἶναι ἡ πηγή τῆς σωτηρίας ἀλλά ὁ Χριστός.
Εὐαγγελικός: Ἄλλα λοιπόν λέγετε εἰς τήν προσκομιδήν καί ἄλλα εἰς τόν παρακλητικόν κανόνα τῆς Θεοτόκου; Φάσκετε καί ἀντιφάσκετε σεῖς οἱ ὀρθόδοξοι;
Ὀρθόδοξος: Ὄχι κ. Εὐαγγελικέ. Λέγοντας τά τῆς προσκομιδῆς καί ἀποκλείοντες πάντα ἄγγελον καί ἄνθρωπον ἑπομένως καί τήν Θεοτόκον ὡς πηγήν σωτηρίας λαμβάνομεν τήν Θεοτόκον ὡς ἄνθρωπον φέρουσαν τό ὄνομα Μαρία. Λέγοντες τόν Παρακλητικόν της κανόνα καί θεωροῦντες αὐτήν ὡς τήν μόνην πηγήν σωτηρίας βλέπομεν αὐτήν ὡς Μητέρα τοῦ Χριστοῦ, ὡς φορέα τῆς σαρκώσεως, τῆς ἀπολυτρώσεως, ὡς πηγήν τρόπον τινά τῆς σωτηρίας μας, διότι δι’ αὐτῆς ἐγεννήθη ὁ Σωτήρ.
Τό βλέμμα μας ἰδίως δέ τοῦ ποιητοῦ τοῦ Παρακλητικοῦ κανόνος εὔκολα γλυστρᾷ ἀπό τό πρόσωπον τῆς Θεοτόκου ὡς ἀνθρώπου καί μεταβαίνει εἰς τήν θέσιν της ὡς μητρός ὡς πηγῆς τοῦ Λυτρωτοῦ μας καί ἐκφραζόμεθα οὕτω.
Εὐαγγελικός: Αὐτό εἶναι σοφιστεία, ἰδικός σου τρόπος τοῦ σκέπτεσθαι ὄχι ὅμως καί Γραφικός Βιβλικός. Εἰς τήν Ἁγίαν δηλ. Γραφήν, ὅπου τό ναί εἶναι ναί καί τό ὄχι εἶναι ὄχι, δέν ἔχομεν παράδειγμα ὅπου ἐπαμφοτερίζει τό βλέμμα θεοπνεύστου τινός ἀνδρός, ὥστε νά γλυστρᾷ ἀπό τό ἕνα πρᾶγμα καί νά πηγαίνῃ πρός τό ἄλλο. Ἡ Ἁγία Γραφή ἔχει τό ναί ναί καί τό ὄχι ὄχι.
Ὀρθόδοξος: Καί ὅμως κ. Εὐαγγελικέ. Ὁ ἴδιος ὁ Κύριος περιγράφων τήν καταστροφήν τῆς Ἱερουσαλήμ Ματθ., 24,1-51 Μᾶρκ. κεφ 13ον καί Λουκ.. 21,5-36 συνδέει τήν καταστροφήν ταύτην μέ τήν καταστροφήν τοῦ κόσμου στενῶς, ὥστε δέν μᾶς εἶναι εὔκολον εἴς τινα σημεῖα νά εἴπωμεν, ἄν ταῦτα ἀναφέρωνται εἰς τήν καταστροφήν τῆς Ἱερουσαλήμ ἤ τήν καταστροφήν τοῦ κόσμου, διότι εὐκόλως γλυστρᾷ τό βλέμμα τοῦ Κυρίου καί ἡμῶν ἀπό τῆς εἰκόνος, ἤτοι τῆς καταστροφῆς τῆς Ἱερουσαλήμ εἰς τό εἰκονιζόμενον, ἤτοι τήν καταστροφήν τοῦ κόσμου. Διατί λοιπόν νά ἀρνηθῶμεν τό δικαίωμα τοῦ ποιητοῦ τοῦ παρακλητικοῦ κανόνος καί ἡμῶν νά γλυστρήσῃ τό βλέμμα μας καί νά ἴδῃ τήν Θεοτόκον ἐν μέν τῇ προσκομιδῇ διά τῆς ἐν λόγῳ εὐχῆς ὡς ἁπλοῦν ἄνθρωπον, διά δέ τοῦ Παρακλητικοῦ κανόνος ὡς φορέα καί πηγήν τῆς Ἀπολυτρώσεως;
Εὐαγγελικός: Μά εἶναι δυνατόν ἕνα πρόσωπον νά ἔχῃ δύο τιμάς μίαν ὡς ἄτομον καί ἄλλην ἐκτός αὐτοῦ κειμένην;
Ὀρθόδοξος: Βεβαιότατα. Ὁ Νομάρχης, ὁ Δήμαρχος, ὁ Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως δέν τιμῶνται μόνον ὡς ἄνθρωποι ἀλλά καί λόγῳ τῆς θέσεώς τους. Τό ἴδιον συμβαίνει καί εἰς ὡρισμένας γυναῖκας. Ἡ Βασίλισσα λ.χ. ἡ σύζυγος τοῦ βασιλέως, ἡ δασκάλα ἤτοι ἡ σύζυγος διδασκάλου, ἡ γιατρίνα ἤτοι ἡ σύζυγος τοῦ ἰατροῦ κ.λ.π. τιμῶνται ὄχι μόνον ὡς ἄτομα ἀλλά καί λόγῳ τῆς θέσεώς των.
Ἡ σύζυγος τοῦ διδασκάλου ὀνομάζεται κυρά-δασκάλα ἔστω καί ἄν εἶναι ἀγράμματη. Ἐάν λοιπόν κ. Εὐαγγελικέ, ἄνδρες λ.χ. Νομάρχης, Δήμαρχος, Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἐκπρόσωποι τοῦ λαοῦ τιμῶνται λόγῳ τῆς θέσεώς των, διατί ἡ Θεοτόκος νά μή τιμᾶται λόγῳ τῆς θέσεώς της ὡς Μητέρα τοῦ Κυρίου, ὡς πηγή τῆς ἀπολυτρώσεως καί τῆς σωτηρίας μας; Ἐάν γυναῖκες λ.χ. μία σύζυγος δασκάλου ἀγράμματη δασκάλα ὀνομάζεται κυρά-δασκάλα, ἐάν σύζυγος ἰατροῦ ὀνομάζεται κυρά-γιατρίνα, διατί ἡ Θεοτόκος σᾶς σκανδαλίζει ἐὰν τιμηθῇ λόγῳ τῆς θέσεώς της ὡς Μητέρα τοῦ Κυρίου;
Εὐαγγελικός: Δέχομαι ὅτι εἶναι λογικόν νά τιμᾶται τις ὡς ἄτομον καί ὡς ἐκπρόσωπος, ὡς φορεύς μιᾶς ἄλλης ἀξίας. Εἶναι ὅμως καί Γραφικόν; Ὑπάρχει δηλαδή τοιαύτη ἐν τῇ Γραφῇ ἐξίσωσις, Μητρός τοῦ Κυρίου καί Χριστοῦ λόγῳ τῆς θέσεως τῆς Μητρός τοῦ Κυρίου ὡς φορέως τῆς ἀπολυτρώσεως;
Ὀρθόδοξος: Μάλιστα. Ἀκούσατε! «Εὐλογημένη σύ ἐν γυναιξί καί εὐλογημένος ὁ καρπός τῆς κοιλίας σου» Λουκ. 1,42 λέγει ἡ Ἐλισάβετ πρός τήν Θεοτόκον. «Εὐλογημένη» λέγει τήν Θεοτόκον, «Εὐλογημένον» ὀνομάζει τόν καρπόν τῆς κοιλίας της, τόν Χριστόν. Ἰδού ἡ αὐτή λέξις διὰ τὴν Θεοτόκον καί τόν Ἰησοῦν λεγομένη ὑπό τῆς Ἐλισάβετ πλησθείσης ὑπό τοῦ Ἁγίου Πνεύματος. Ἰδού ἡ ἐν ὕμνοις ἐξίσωσις Θεοτόκου καί Χριστοῦ Γραφικῶς.
Εὐαγγελικός: Ναί! εἶναι εὐλογημένη ἐν γυναιξί, ὄχι ὅμως καὶ Παναγία, Ἅγιος ὁ Θεός, Παναγία ἡ (Θεοτόκος ἔστω ἀλλά) γυνή. Παναγιώτατος ὁ Πατριάρχης! Ἐδῶ ἔχομεν ὄχι ἐξισώσεις, ἀλλά ἀνυψώσεις ἀφορήτους τῆς Θεοτόκου.
Ὀρθόδοξος: Ὀνομάζομεν τήν Θεοτόκον Παναγίαν καί τόν Πατριάρχην Παναγιώτατον ἐν ᾧ τόν Θεόν λέγομεν Ἅγιον, ὄχι διότι συγκρίνομεν ἀνθρώπους καί Θεόν καί θεωροῦμεν ἁγιωτέρους τούς ἀνθρώπους ἀπό τόν Θεόν. Κάθε ἄλλο! Τοῦτο δύναται νά σοῦ τὸ βεβαιώσῃ ἡ ὀνομασία τῆς Θεοτόκου ὡς Παναγίας καί τοῦ Πατριάρχου ὡς Παναγιωτάτου. Οὐδέποτε ἐσκέφθημεν ὅτι ὁ Πατριάρχης καί ὁ ἁγιώτερος ἀκόμη εἶναι ἀνώτερος ὡς Παναγιώτατος, τῆς Θεοτόκου, τήν ὁποίαν ὀνομάζομεν Παναγίαν.
Ὀνομάζομεν λοιπόν τήν Θεοτόκον Παναγίαν ὡς ἀνωτέραν ὅλων τῶν ἁγίων, τούς δέ Πατριάρχας Παναγιωτάτους πρός διάκρισιν ἀπό τούς ἄλλους, οἱ ὁποῖοι εἶναι ἅγιοι οἱ μέν, ἁγιώτεροι οἱ δέ, Παναγιώτατος ὁ Πατριάρχης. Ἔτσι ὑποτίθεται ὅτι εἶναι.
Εὐαγγελικός: Παρ’ ὅλον τοῦτο δέν μπορῶ νά χωνεύσω πῶς ὁ μέν Θεός εἶναι ἅγιος, ὅσιος, οἱ ἄνθρωποι εἶναι ἁγιώτατοι, ὁσιώτατοι!!!
Ὀρθόδοξος: Ἐπειδή ἐκ τῶν ἀνθρώπων ὁ ἕνας καλλίτερος ἀπό τόν ἄλλον ἔχουν μεταξύ των συγκριτικά ἁγιώτερους, ἁγιώτατος, ὁσιώτερος, ὁσιώτατος. Ὁ Θεός ὅμως ὡς ἀπόλυτον ὄν καί μή ἔχων ἅλλους Θεούς νά συγκριθῇ ὀνομάζεται ἁπλῶς ἅγιος, ὅσιος.
Εὐαγγελικός: Λογικόν εἶναι αὐτό, ἀλλά δέν ἀντέχω νά βάλω θετικόν βαθμόν «ἅγιος» καί «ὅσιος» διά τόν Θεόν, ὁ ὁποῖος εἶναι ἀπόλυτος καί συγκριτικόν «ἁγιώτερος» «ὁσιώτερος» διά τούς ἀνθρώπους, οἱ ὁποῖοι εἶναι σχετικοί. Ποῖος κανών λέγει αὐτό;
Ὀρθόδοξος: Ὑπάρχει κάποιος κανών τῆς γραμματικῆς πού τό λέγει. Θά μοῦ ἐπιτρέψῃς νά σοῦ φέρω μερικά παραδείγματα: Ἔχομεν μερικά ἐπίθετα: λίθινος, ξύλινος, ὑάλινος, χρυσοῦς, ἀργυροῦς κλπ. Δυνάμεθα νά εἴπωμεν ὅτι ὁ λίθος οὗτος εἶναι λιθινώτερος ἀπό τόν ἄλλον ἤ τό ξύλον τοῦτο εἶναι ξυλινότερον ἀπό τό ἄλλο κ.λ.π.; Ὄχι, διότι ὁ λίθος, τό ξύλον, ὕαλος, ἄργυρος δέν δέχονται σύγκρισιν ἔχουν τό «ἀπόλυτον» ἐν ἑαυτοῖς. Οὕτω καί ἐπί τοῦ Θεοῦ. Ἐπειδή εἶναι ἀπόλυτον ὄν δέν δύναται νά συγκριθῇ μέ ἄλλους θεούς ἤ ἀνθρώπους, δέν ἔχει συγκριτικούς βαθμούς, ἀλλά μόνον τόν θετικόν: Ἅγιος, ὅσιος!
Εὐαγγελικός: Λογικόν εἶναι αὐτό. Εἶναι ὅμως Γραφικόν: Δύνασθε νά ἀποδείξητε αὐτό καί διά τῆς Ἁγίας Γραφῆς; Δύνασθε δηλ. νά φέρετε χωρίον τι Γραφικόν, τό ὁποῖον ἐν ᾧ διά τόν Θεόν χρησιμοποιεῖ τόν θετικόν βαθμόν διά τούς ἀνθρώπους χρησιμοποιεῖ ὑπερθετικὸν βαθμόν;
Ὀρθόδοξος: Βεβαιότατα. Ἀκούσατε «Κραταιάν» ὀνομάζει «τήν χεῖρα τοῦ Θεοῦ» ὁ Ἀπόστολος Πέτρος Α, 5-6 «Κραταιόν» ἁπλῶς ὀνομάζει τόν Θεόν ἡ Βίβλος Δευτερ. 7, 21. Ψαλμ. 23,8, Νεεμ. 2,32 «Κράτιστον» ὀνομάζει ὁ Λουκᾶς τόν Θεόφιλον Λουκ. 1,3 καί ὁ Παῦλος «Κράτιστε Φῆλιξ» ὀνομάζει τόν Φήλικον Πράξ. 24,3 «Κράτιστε Φῆστε» Πραξ. 26, 25 ὀνομάζει τόν Φῆστον. Βλέπετε; Τόν Θεόν ὀνομάζει Κραταιόν, τούς ἀνθρώπους καί ἀσεβεῖς ἀκόμη ὀνομάζει Κρατίστους. Υπερθετικόν βαθμόν θέτει διά ἀνθρώπους. Ἀσεβεῖ ἡ Ἁγία Γραφή; Ὄχι ἀσφαλῶς.
Εὐαγγελικός: Οὐδέν ἀπήντησε.
ΔΕΥΤΕΡΟΝ: Η ΘΕΟΤΟΚΟΣ
Ὀρθόδοξος: Διά τήν ὀνομασίαν τῆς Παρθένου ὡς Θεοτόκου τί γνώμην ἔχετε κ. Εὐαγγελικέ;
Εὐαγγελικός: Ἡμεῖς δέν ὀνομάζομεν τήν Παρθένον Μαρίαν Θεοτόκον, διότι ἡ Ἁγία Γραφή οὐδαμοῦ ὀνομάζει ταύτην Θεοτόκον ἀλλά μόνον Παρθένον, μητέρα τοῦ Κυρίου, Μαρία.
Ὀρθόδοξος: Κύριε Εὐαγγελικέ, σᾶς ἐρωτῶ κάτι: Ὁ Χριστός ἦτο ἄνθρωπος μόνον ἤ ἄνθρωπος καί Θεός;
Εὐαγγελικός: Πιστεύομεν ὅτι ὁ Χριστός ἦτο Θεάνθρωπος.
Ὀρθόδοξος: Διατί λοιπόν ἀρνεῖσθε νά ὀνομάσητε τήν μητέρα του Θεοτόκον, ἀφοῦ πιστεύετε ὅτι ἐγέννησε τόν Χριστόν, ὁ ὁποῖος ἦτο ὄχι μόνον ἄνθρωπος ἀλλά καί Θεός;
Εὐαγγελικός: Ἰδού· γνωρίζομεν, ὅτι ὁ Θεός εἶναι ὁ μέν Πατήρ ἀγέννητος, ὁ δέ Υἱός γεννητός μέν ἐκ τοῦ Πατρός ἀλλά ἄναρχος. Πῶς λοιπόν θά δεχθῶ, ὅτι ὁ ἀγέννητος Πατήρ καί ὁ ἄναρχος Υἱός ἔλαβον ἀρχήν καί γέννησιν ἀπό μίαν γυναῖκα, τήν Μαρίαν;
Ὀρθόδοξος: Καί ἡμεῖς, κύριε Εὐαγγελικέ, οἱ Ὀρθόδοξοι, ὅταν λέγωμεν ὅτι ἡ Μαρία εἶναι Θεοτόκος, δέν ἐννοοῦμεν ὅτι αὕτη ἔδωκεν ἀρχήν εἰς τόν ἐκ φύσεως ἄναρχον Υἱόν. Τοῦτο θά ἦτο μεγάλη βλασφημία. Λέγοντες ὅτι ἡ Μαρία εἶναι Θεοτόκος, ἐννοοῦμεν ὅτι ὁ Χριστός δέν εἶναι μόνον ἄνθρωπος ἀλλά καί Θεός, διότι ῥητῶς ὁμιλεῖ περί τούτου ἡ Γραφή. Ὁ Κύριος δηλ. ὁ ἴδιος βεβαιοῖ διά τόν ἑαυτόν Του πρός τούς Ἰουδαίους «πρίν Ἀβραάμ γενέσθαι ἐγώ ἦν» Ἰωάν. 8, 58. Ὅπως βλέπεις ὁ Κύριος βεβαιοῖ μέ τήν λέξιν «ἐγώ ἦν» ἤτοι ἐγώ ἤμην προτοῦ νά ὑπάρξῃ ὁ Ἀβραάμ. Ὁ Κύριος ἦτο μόλις τριάκοντα ἐτῶν ὡς ἄνθρωπος, ὁ Ἀβραάμ ἔζησε πρό δύο χιλάδων ἐτῶν. Ἄρα ἐκεῖνο τό «ἐγώ ἦν» ἀναφέρεται στήν Θεότητά Του.
Εὐαγγελικός: Συμφωνῶ ὅτι ὁ Χριστός εἶναι καί Θεός. Διατί ὅμως εἰς οὐδένα ἐκ τῶν μεγάλων Πατέρων τῶν τεσσάρων πρώτων αἰώνων δέν ἀπαντᾶται ἡ ὀνομασία τῆς Παρθένου ὡς Θεοτόκου, παρά μόνον κατά τόν πέμπτον αἰῶνα, ὅτε ἐγένετο ἡ τρίτη οἰκουμενική σύνοδος (431 μ.Χ.).
Ὀρθόδοξος: Καί ὅμως, κ. Εὐαγγελικέ, θά σᾶς ἀναφέρω Πατέρας πρός τῆς τρίτης Οἰκουμενικῆς Συνόδου (431 μ.Χ.), οἱ ὁποῖοι ὀνομάζουν τήν Μαρίαν Θεοτόκον.
Καί πρῶτον· ὁ Ὠριγένης 230 μ.Χ. ἀκμάσας δύο αἰῶνας πρό τῆς τρίτης Οἰκουμενικῆς Συνόδου λέγει: «Τήν ἤδη μεμνηστευμένην, γυναῖκα καλεῖ. Οὕτω καί ἐπί Ἰωσήφ καί τῆς Θεοτόκου ἐλέχθη» (ἑρμ. Δευτερ. Τόμος Β΄ σελ. 331). Ἐκ τοῦ ρηθέντος χωρίου σαφέστατα ἀποδεικνύεται ἡ ἀρχαιότης τῆς ὀνομασίας τῆς Θεοτόκου, διότι οὐχί ὡς πρωτοφανές ἀναφέρει τό ὄνομα αὐτό ὁ Ὠριγένης, ἀλλά ὁμιλεῖ ὡς περί συνήθους γνωστοῦ ἐν τῇ ἐκκλησίᾳ ὀνόματος.
Δεύτερον· Διονύσιος ὁ Ἀλεξανδρείας 230 μ.Χ. Οὗτος γράφων πρός Παῦλον τόν Σαμοσατέα λέγει: «τόν σαρκωθέντα ἐκ τῆς ἁγίας Παρθένου καί Θεοτόκου Μαρίας».
Τρίτον· Γρηγόριος Νεοκαισαρείας ὁ θαυματουργός 273 μ.Χ. γράφει: «Ταύτης τῆς προφητείας τήν ᾠδήν ἡ ἁγία Θεοτόκος ἀνέπεμπεν» (λόγος εἰς τόν Εὐαγγελισμόν).
Τέταρτον· Ἐπίσκοπος Πατάρων Μεθόδιος 300-311 γράφει «Λαμβανομένη ἡ Θεοτόκος τῶν ἐκ τοῦ ἀχράντου καί παναμώμου αὐτῆς θυσιαστηρίου σαρκωθέντα ζωοποιόν καί ἀνέκφραστον ἄνθρακα ὡς λαβίδι… ἐπί τούτοις παρουσιασάμενος ὁ δίκαιος καί τῇ προτροπῇ εἴξας τῆς διακονησαμένης Θεῷ πρός ἀνθρώπους Θεομήτορος… περιφανῶς ἱερά θεομήτωρ ἐξετέλει». (Λόγος εἰς τόν Συμεών καί τήν ἁγίαν Θεοτόκον Σελ. 406-411-417-421)
Πέμπτον· Ὁ Μέγας Ἀθανάσιος λέγει: «καί αὐτός ὁ ἄγγελος ὁρώμενος ὁμολογεῖ ἀπεστάλθαι παρά τοῦ Δεσπότου ὡς ἐπί Ζαχαρίαν ὁ Γαβριήλ καί ἐπί τῆς Θεοτόκου Μαρίας».
Ἕκτον· Ὁ Μέγας Βασίλειος λέγει: «διά τό μή καταδέχεσθαι τῶν φιλοχρίστων τήν ἀκοήν ὅτι ποτέ ἐπαύσατο παρθένος εἶναι ἡ Θεοτόκος ἐκείνας ἡγοῦμαι τάς μαρτυρίας αὐτάρκεις». Εἰς τήν ἁγίαν τοῦ Χριστοῦ γέννησιν Migne 31- 146-8.
Ἕβδομον· Γρηγόριος ὁ Θεολόγος λέγει: «εἴ τις οὐ Θεοτόκον Μαρίαν ὑπολαμβάνει χωρίς ἔστι τῆς Θεότητος» (Λόγος εἰς τήν Γέννησιν τοῦ Χριστοῦ).
Ὄγδοον· Ἀμφιλόχιος ὁ Ἰκονίου ἐπίσκοπος 370 μ.Χ. λέγει: «δι’ ἀκοῆς συνέλαβεν ἡ Μαρία ἡ προφῆτις Θεόν ζῶντα. Εἴ δέ τίς χριστιανός χρηματίζειν δοκεῖ καί πρός τήν Θεοτόκον τῆς ἐνθένου ἀσχάλλει καί προσιλλιγγιᾷ…».
Ἔνατον· Ἐπιφάνιος: «μετασχών τῆς σαρκός χωρίς σπέρματος ἀνδρός ἀπό τῆς Θεοτόκου Μαρίας ἀναπλάσσει τήν αὐτοῦ ἁγίαν σάρκα (ἀγκυρωτός σελ. 35).
Δέκατον· Αὐγουστῖνος: «πλήν μόνης τῆς Θεοτόκου πάντες οἱ λοιποί ἥμαρτον· μόνη γάρ ἡ Θεοτόκος πλείονα χάριν ἔλαβεν (ἐγκώμιον εἰς τήν Θεοτόκον σελ. 60).
Ἑνδέκατον· Ὁ Ἱερός Χρυσόστομος: «Οὐδέν τοίνυν ἐν βίῳ οἷον ἡ Θεοτόκος Μαρία. Περίελθε, ὦ ἄνθρωπε, πᾶσαν τήν κτίσιν τῷ λογισμῷ εἰ ἐστίν ἴσον ἤ μεῖζον τῆς ἁγίας Θεοτόκου Παρθένου» (Λόγος εἰς τήν Ἁγίαν Παρθένον σελίς 871).
Δωδέκατον· Ὁ Θεοδώρητος γράφει: «τῶν πάλαι καί πρόπαλαι τῆς Ὀρθοδόξου πίστεως κηρύκων κατά τήν ἀποστολικήν παράδοσιν Θεοτόκον διδαξάντων ὀνομάζειν καί πιστεύειν τήν τοῦ Κυρίου μητέρα (διάλογος Β΄ κατά Πελαγίου).
Δέκατον τρίτον: 3η Οἰκουμενική Σύνοδος 431 μ.Χ.: Ἔχουσα ὑπ’ ὄψιν της τάς ἀρχαίας ταύτας μαρτυρίας ἀνεθεμάτισε τόν Νεστόριον καί τούς ὀπαδούς του, οἱ ὁποῖοι δέν ἤθελον νά ὀνομάσωσι τήν ἀειπάρθενον Μαρίαν Θεοτόκον. Βλέπετε, κ. Εὐαγγελικέ, ὅτι ἡ τρίτη Οἰκουμενική σύνοδος καί οἱ πρό αὐτῆς μεγάλοι Πατέρες ὀνομάζουσι τήν Μαρίαν Θεοτόκον καί μέχρις σήμερον ἐξακολουθεῖ ἡ ὀνομασία αὕτη. Ἄρα τό «μεθ’ ὑμῶν εἰμί πάσας τάς ἡμέρας» τοῦ Κυρίου Ματθ. 28, 20 ἐπί τοῦ προκειμένου θέματος εἶναι μεθ’ ἡμῶν τῶν Ὀρθοδόξων;
Συμπέρασμα: Ἰδού, κ. Εὐαγγελικέ, πῶς εὐσταθοῦν Γραφικῶς καί Πατερικῶς τό ἀειπάρθενον τῆς Θεοτόκου καί οἱ ὀνομασίαι αὐτῆς ὡς Παναγίας καί Θεοτόκου.
Εὐαγγελικός: Οὐδέν ἀπήντησεν.