ΔΙΑΛΟΓΙΚΗ ΣΥΖΗΤΗΣΙΣ ΕΥΑΓΓΕΛΙΚΩΝ ΚΑΙ ΟΡΘΟΔΟΞΩΝ, αρχ. Ιωήλ Γιαννακόπουλου, σελ.53-74). 
«Περὶ Εὐχαριστίας ὡς θυσίας καὶ Ἱερωσύνης».
Ὀρθόδοξος: Ἐπιθυμεῖτε, κ. Εὐαγγελικέ, νά ἐξετάσωμεν τό μυστήριον τῆς θείας Εὐχαριστίας;
Εὐαγγελικός: Θά ἤθελα προηγουμένως τό περί ἱερωσύνης μυστήριον νά ἐξετάσωμεν.
Ὀρθόδοξος: Φυσικότερον ὅμως εἶναι νά ἴδωμεν πρῶτον τό περί Εὐχαριστίας, διότι ἄν ἀποδειχθῇ ὅτι ἡ θεία Εὐχαριστία εἶναι θυσία, εὔκολον εἶναι κατόπιν νά ἐξετασθῇ καί τό μυστήριον τῆς ἱερωσύνης. Ἐάν δηλαδή ἀποδειχθῇ ὅτι ἡ θεία Εὐχαριστία εἶναι θυσία, κατ’ ἀνάγκην πρέπει να δεχθῶμεν, ὅτι πρέπει νά ὑπάρχωσιν ἱερεῖς ἄρα πρέπει νά ὑπάρχῃ ἱερωσύνη.
Εὐαγγελικός: Ἔστω. Ἄς ἴδωμεν πρῶτον τό περί θείας Εὐχαριστίας.
Ὀρθόδοξος: Ἡμεῖς οἱ ὀρθόδοξοι δεχόμεθα, ὅτι ἡ θεία Εὐχαριστία εἶναι θυσία, διότι ὁ ἄρτος καί ὀ οἶνος μεταβάλλονται εἰς αὐτό τό Σῶμα καί Αἷμα τοῦ Χριστοῦ, τό ὁποῖον ἐθυσίασθη ἐπί τοῦ Γολγοθᾶ.
Εὐαγγελικός: Ἡμεῖς ὅμως οἱ Εὐαγγελικοί δεχόμεθα ὅτι ὁ ἄρτος καί ὁ οἶνος τοῦ Κυριακοῦ δείπνου συμβολίζουσι τό σῶμα καί αἷμα τοῦ Κυρίου, ἑπομένως ἡ θεία Εὐχαριστία δέν εἶναι θυσία.
Ὀρθόδοξος: Θά βασισθῶμεν καί πάλιν εἰς τήν Ἁγίαν Γραφήν καί τήν Παράδοσιν τῶν τεσσάρων πρώτων αἰώνων, ἵνα ἀποδείξῃ ἕκαστος τάς ἀπόψεις του.
Εὐαγγελικός: Συμφωνῶ.
Ὀρθόδοξος: Ἄς ἔλθωμεν πρῶτον εἰς τήν Ἁγίαν Γραφήν. Ὁ Κύριος καί ὁ Ἀπόστολος Παῦλος ὁμιλοῦσιν ῥητῶς περί τοῦ μυστηρίου τούτου. Ὁ Κύριος δύο φορές κάμνει λόγον περί αὐτοῦ. Πρῶτον εἰς τό ἕκτον κεφάλαιον τοῦ κατά Ἰωάννην, ὅπου ὑπεσχέθη νά δώσῃ τό μυστήριον τῆς θείας Εὐχαριστίας καί κατά τόν μυστικόν δεῖπνον τήν προτεραίαν τοῦ θανάτου Του, ὅτε ἔδωσεν αὐτό. Ἄς ἔλθωμεν εἰς τό πρῶτον Ἰωάν. κεφ. 6, 52-67. Καί πρίν εἰσέλθωμεν εἰς τό θέμα μας ἐρωτῶ κύριε Εὐαγγελικέ: Τί λέγεται θυσία;
Εὐαγγελικός: Ἡ θυσία ἔχει δύο ἐννοίας, τήν εὐρεῖαν καί τήν στενήν. Εὐρεῖα ἔννοια εἶναι ἡ ἀφιέρωσις, ἡ καταστροφή πράγματός τινος ἀψύχου ἤ ἐμψύχου διά μιάν ἀνωτέραν ἰδέαν, ἡ δέ στενή ἔννοια εἶναι, ὅταν πρόκειται περί ἐμψύχου ὄντος ζώου ἤ ἀνθρώπου ἐν τῇ ἀφιερώσει τοῦ ὁποίου διά μίαν ἀνωτέραν ἰδέαν χωρίζεται τό σῶμα ἀπό τό αἷμα. Χωρία ἐκ τῆς Ἁγίας Γραφῆς διά τήν πρώτην θυσίαν ἔχομεν πλεῖστα· ἀναφέρω μερικά «θυσία ζῶσα ἡ λογική λατρεία», Ρωμ. 12,1 «θυσία αἰνέσεως… καρπός χειλέων ὁμολογούντων τόν Θεόν» Ἑβρ. 13, 15, «τῆς δέ εὐποιΐας καί κοινωνίας μή ἐπιλανθάνεσθε τοιαύτας γάρ θυσίας εὐαρεστεῖται ὁ Θεός» γενικῶς δέ «αἱ πνευματικαί θυσίαι» τοῦ Ἀποστόλου Πέτρου Α΄, 2,5 καί αἱ ἀναίμακτοι θυσίαι τῆς Π. Διαθήκης ἄλευρον, λίβανον. ἔλαιον κ.λπ. Θυσίαν ἐν τῇ στενῇ ἐννοίᾳ εἶναι ὁ χωρισμός σώματος καί αἵματος χάριν τοῦ Θεοῦ. Τοιαῦται δέ εἶναι αἱ θυσίαι τῶν ζώων τῆς Παλαιᾶς Διαθήκης καί ἡ θυσία τοῦ Χριστοῦ ἐν Γολγοθᾷ καί οὐδεμία ἄλλη.
Ὀρθόδοξος: Ὀρθῶς ἐθέσατε τά ζητήματα. Εὐνόητον εἶναι ὅτι ἡμεῖς θά ἐξετάσωμεν, ἐάν ἡ θεία Εὐχαριστία εἶναι θυσία ἐν τῇ στενῇ ἐννοίᾳ, ἤτοι ἐάν ὑπάρχῃ ἐν αὐτῇ χωρισμός σώματος καί αἵματος.
Εὐαγγελικός: Βεβαίως.
Ὀρθόδοξος: Ἄς ἔλθωμεν εἰς τό κατά Ἰωάν. 6,52-67. Ὁ Κύριος λέγει κατά τήν ὑπόσχεσιν τοῦ μυστηρίου τούτου: «Ἀμήν ἀμήν λέγω ὑμῖν· ἐάν μή φάγητε τήν σάρκα τοῦ Υἱοῦ τοῦ ἀνθρώπου καί πίητε αὐτοῦ τό αἷμα οὐκ ἔχετε ζωήν ἐν ἑαυτοῖς. Ὁ τρώγων μου τήν σάρκα καί πίνων μου τό αἷμα ἔχει ζωήν αἰώνιον. Ἡ γάρ σάρξ μου ἀληθῶς ἐστι βρῶσις καί τό αἷμά μου ἀληθῶς ἐστι πόσις. Ὁ τρώγων μου τήν σάρκα καί πίνων μου τό αἷμα ἐν ἐμοί μένει, κἀγώ ἐν αὐτῷ». Ἐνταῦθα βλέπομεν ὅτι τετράκις ὁ Κύριος τονίζει ὅτι ἡ θεία Εὐχαριστία εἶναι θυσία, διότι τετράκις ὁμιλεῖ κεχωρισμένος περί σαρκός καί αἵματος.
Εὐαγγελικός: Τά χωρία αὐτά δέν ἔχουσιν γραμματικήν ἔννοιαν, ἀλλά ἀλληγορικήν. Τό τρώγω τήν σάρκα σημαίνει ἐπικοινωνῶ πνευματικῶς. Ἑπομένως ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος τρώγει τήν σάρκα καί αὐτό τό αἷμα τοῦ Κυρίου ἤτοι ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος ἐπικοινωνεῖ πνευματικῶς μετά τοῦ Κυρίου ἔχει ζωήν αἰώνιον. Ἐκεῖνος, ὅμως, ὁ ὁποῖος δέν τρώγει τήν σάρκα καί δέν πίνει τό αἷμα τοῦ Κυρίου ἤτοι δέν ἐπικοινωνεῖ πνευματικῶς μετά τοῦ Ἰησοῦ δέν ἔχει ζωήν αἰώνιον.
Ὀρθόδοξος: Ἐάν λάβωμεν τό «τρώγω» ἐν ἀλληγορικῇ ἐννοίᾳ βάσει τῆς Ἁγίας Γραφῆς, θά ἴδωμεν ὅτι τοῦτο ἔχει ἐχθρικήν διάθεσιν. Ἐπί παραδείγματι: Ἐν ψαλμ. 26,2 ἀναφέρεται «ἐν τῷ ἐγγίζειν ἐπ’ ἐμέ κακοῦντος τοῦ φαγεῖν τάς σάρκας μου οἱ ἐχθροί μου ἠσθένησαν». Ἐν Ἰώβ 19,23 «διατί καταδιώκετέ με καί τῶν σαρκῶν μου οὐκ ἐμπίμπλασθε». Ἐν Μιχ. 3,3 «ὅν τρόπον κατέφαγον τάς σάρκας τοῦ λαοῦ μου…». Εἰς ὅλα τά χωρία αὐτά λοιπόν καί εἰς ἄλλα παρόμοια (Ἰεζεκ. 39,17,18. Ἰακ.5,3) «τρώγων τήν σάρκα» ἐν ἀλληγορικῇ ἐννοίᾳ ἔχει ἐχθρικήν διάθεσιν. Ἑπομένως ἐφαρμόζοντες τήν ἀλληγορικήν ταύτην ἔννοιαν ἐνταῦθα θά ἔχωμεν: Ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος δέν τρώγει τήν σάρκα τοῦ υἱοῦ τοῦ ἀνθρώπου ἤτοι ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος δέν ἔχει ἐχθρικήν διάθεσιν πρός τόν Ἰησοῦν Χριστόν, δέν θά ἔχῃ ζωήν αἰώνιον! Καί ἑπομένως, ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος τρώγει τήν σάρκα τοῦ Υἱοῦ τοῦ ἀνθρώπου ἤτοι ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος ἔχει ἐχθρικήν διάθεσιν κατά τοῦ Ἰησοῦ θά ἔχῃ ζωήν αἰώνιον! Βλέπετε ποῦ φθάνομεν, ἐάν λάβωμεν τό τρώγω ἐν ἀλληγορικῇ ἐννοίᾳ;
Εὐαγγελικός: Σωστόν εἶναι αὐτό πού λέγετε. Ἀλλά ὀλίγον κατωτέρω ὁ Κύριος λέγει: «ἡ σάρξ οὐκ ὠφελεῖ οὐδέν, τό πνεῦμά ἐστι τό ζωοποιοῦν», ἑπομένως δέν πρέπει νά λαμβάνωμεν τά ζητήματα σαρκικῶς, κατά γράμμα, ἀλλά πνευματικῶς, ἀλληγορικῶς.
Ὀρθόδοξος: Παρετήρησες μίαν μικράν λεπτομέρειαν, ἀλλά μεγίστην διαφοράν μεταξύ τοῦ «σάρξ» τοῦ στίχου καί τοῦ «σάρξ» τῶν προαναφερθέντων στίχων;
Εὐαγγελικός: Ποίαν;
Ὀρθόδοξος: Ἀφαιρεῖ τό «μου» ὁ Κύριος ἀπό τό χωρίον αὐτό, πού ἀναφέρετε καί δέν λέγει ἡ σάρξ μου, ἀλλά ἡ σάρξ, ἐνῶ προηγουμένως ἐπαναλαμβάνει ἕξ φοράς τό «μου». «Ὁ τρώγων μου τήν σάρκα καί πίνων μου τό αἷμα κ.λπ.» . Ἑπομένως ἐνταῦθα διά τοῦ σάρξ θέλει νά δηλώσῃ κάτι διάφορον ἐκείνου, τό ὁποῖον ἐδήλου προηγουμένως. Ἐνταῦθα δηλαδή διά τοῦ σάρξ δηλοῖ ὡς λέγει ὁ Χρυσόστομος τό παχυλόν φρόνημα. «Οὐ μή καταμείνῃ τό πνεῦμα μου τούτοις διά τό εἶναι αὐτούς σάρκας». Γεν. 6,3.
Οἱ Ἑβραῖοι δηλαδή ἐνόμιζον παχυλῶς σκεπτόμενοι, ὅτι ὁ Κύριος ὑπόσχεται νά δώσῃ τήν σάρκα Του, ὅπως ἠγόραζον κρέας ἀπό ἕνα κρεοπωλεῖον ἤτοι σάρκα καί αἷμα χωρίς πνεῦμα, χωρίς ψυχήν. Ὁ Κύριος ὅμως δηλοῖ γενικῶς ὅτι ἡ σάρξ καί τό αἷμα μακράν τοῦ πνεύματος, τῆς ψυχῆς, οὐδεμίαν ὠφέλειαν ψυχικήν φέρουσι. Ἑπομένως αὐτός ὑπόσχεται νά δώσῃ σάρκα, αἷμα καί πνεῦμα ἡνωμένα ἤτοι ὁλόκληρον τόν ἑαυτόν Του.
Εὐαγγελικός: Καί πῶς θά πεισθῶ ὅτι τοιαύτην γραμματικήν ἔννοιαν ἔχει τό χωρίον τοῦτο;
Ὀρθόδοξος: Ἐκ τοῦ σκανδαλισμοῦ πολλῶν μαθητῶν τοῦ Κυρίου. Τό κείμενον λέγει «πολλοί οὖν ἀκούσαντες ἐκ τῶν μαθητῶν αὐτοῦ εἶπον: σκληρός ἐστιν ὁ λόγος οὗτος· τίς δύναται αὐτοῦ ἀκούειν;» Ἐάν ὁ Κύριος ἐνόει πνευματικήν ἐπικοινωνίαν καί οὐχί πραγματικήν χορήγησιν τοῦ Σώματός καί Αἵματός Του, τοῦ Ἑαυτοῦ του, δέν ὑπῆρχε λόγος νά σκανδαλισθῶσι οἱ ἀκροαταί Του, οἱ μαθηταί Του.
Εὐαγγελικός: Δυνάμεθα ὅμως νά εἴπωμεν ὅτι οἱ σκανδαλισθέντες παρεξήγησαν τόν λόγον τοῦ Κυρίου ἐκλαβόντες τήν πνευματικήν ἐπικοινωνίαν, τήν πίστιν, πρός τόν Ἰησοῦν ὡς πραγματικήν βρῶσιν τοῦ Σώματος καί πραγματικήν πόσιν τοῦ Αἵματός Του. Ἀποκλείετε τοῦτο;
Ὀρθόδοξος: Ναί. Διά δύο λόγους. Πρῶτον ὁ σκανδαλισμός ἔγινε δύο φοράς καί δεύτερον ὁ Κύριος ἐπιμένει ῥητῶς εἰς τόν πρῶτον σκανδαλισμόν, βεβαιῶν τήν πραγματικήν βρῶσιν, εἰς δέ τόν δεύτερον σκανδαλισμόν φθάνει μέχρις ἀπειλῆς τῶν δώδεκα Ἀποστόλων Του.
Εὐαγγελικός: Θά ἤθελον νά ἤκουον, ποῦ στηρίζονται αὐτά πού λέγετε καί συγκεκριμένως ἐν πρώτοις, ποῦ ἀναφέρεται ὁ πρῶτος σκανδαλισμός καί ποία ἡ βεβαιωτική περί πραγματικῆς βρώσεως τοῦ Σώματός Του στάσις τοῦ Κυρίου.
Ὀρθόδοξος: Ὁ πρῶτος σκανδαλισμός τῶν ἀκροατῶν τοῦ Κυρίου ἀναφέρεται εἰς τό αὐτό 6ον κεφάλαιον καί εἰς τόν στίχον 52 «ἐμάχοντο οὖν οἱ Ἰουδαῖοι πρός ἀλλήλους λέγοντες· πῶς δύναται οὗτος ἡμῖν δοῦναι τήν σάρκα φαγεῖν;» Ἰδού ὁ πρῶτος σκανδαλισμός των. Ὁ Κύριος ἀπαντᾷ ὀρθά κοφτά «ἐάν μή φάγητε τήν Σάρκα τοῦ Υἱοῦ τοῦ ἀνθρώπου καί πίητε αὐτοῦ τό Αἷμα οὐκ ἔχετε ζωήν ἐν ἑαυτοῖς». Ἐάν εἶχον παρεξηγήσει οἱ σκανδαλισθέντες τόν λόγον τοῦ Κυρίου, δέν θά ἔπρεπε ὁ Κύριος ἤ ἔστω καί ὁ Εὐαγγελιστής, ὅπως κάμνει εἰς ἄλλας περιπτώσεις (Ἰωάν. 2,22,21,33) νά ἐξηγήσωσι ὅτι δέν πρόκειται περί γραμματικῆς, ἀλλά ἀλληγορικῆς ἑρμηνείας ἐνταῦθα; Ὁ Κύριος ὅμως τουναντίον βεβαιῶν καί οὐχί ἐξηγῶν, τονίζει ὅτι ἄν δέν φάγωσι τήν Σάρκα Του δέν ἔχουσι ζωήν αἰώνιον. Οὕτω δέν νομίζετε ὅτι ἐννοεῖ πραγματικήν βρῶσιν; Τόση δέ εἶναι βεβαιωτική ἐπιμονή τοῦ Κυρίου, ὥστε ἐν συνεχείᾳ εἰς τούς ἑπομένους στίχους 54-56 ἐπαναλαμβάνει τέσσαρας φοράς ὅτι πρέπει νά φάγωσιν τήν σάρκα του καί ἄλλας τέσσαρας φοράς ὅτι πρέπει νά πίωσι τό Αἷμα Του, ἵνα ἔχωσι ζωήν αἰώνιον. Ἡ ῥητή λοιπόν καί ἐπανειλημμένη αὕτη βεβαίωσις τοῦ Κυρίου εἰς τόν σκανδαλισμόν των, δέν νομίζετε ὅτι θέλει νά δηλώσῃ πραγματικήν βρῶσιν καί πόσιν Σώματος καί Αἵματός Του;
Εὐαγγελικός: Εἶναι ἀξιοσημείωτον, ὅτι ὁ Κύριος δέν ἐξηγεῖ, ἀλλά βεβαιοῖ τὴν ἄποψίν Του ρητῶς καί ἐπανειλημμένως παρ’ ὅλον τόν σκανδαλισμόν τῶν ἀκροατῶν Του! Μοῦ εἴπατε ὅμως ὅτι εἶναι καί δεύτερος σκανδαλισμός διά τό ἴδιον πρᾶγμα, ὅπου ὁ Κύριος φθάνει μέχρι ἀπειλῆς ἐκδιώξεως τῶν δώδεκα ἀποστόλων Του, ἄν δέν δεχθῶσι τήν γνώμην Του. Ποῦ εἶναι αὐτά γραμμένα;
Ὀρθόδοξος: Ὁ δεύτερος σκανδαλισμός ἀναφέρεται εἰς τό αὐτό 6ον κεφάλαιον στίχον 60. Ἐκεῖ λέγει «πολλοί οὖν ἀκούσαντες ἐκ τῶν μαθητῶν εἶπον σκληρός ἐστιν οὗτος ὁ λόγος· τίς δύναται αὐτοῦ ἀκούειν;». Ὁ Κύριος ἔκαμε πρός αὐτούς τήν διασάφησιν, ὅπως σᾶς εἶπον προηγουμένως, διά τοῦ «ἡ σάρξ οὐκ ὠφελεῖ οὐδέν τό πνεῦμά ἐστι τό ζωοποιοῦν», ὅτι δέν ὁμιλεῖ περί χορηγήσεως Σαρκός καί Αἵματος ἄνευ ψυχῆς, ἀλλά περί χορηγήσεως ὁλοκλήρου τοῦ ἑαυτοῦ Του. Ἔπειτα ἐπιμένει εἰς τήν γραμματικήν ταύτην ἔννοιαν τῆς βρώσεως τοῦ ἑαυτοῦ Του. Τοῦτο φαίνεται ἐκ τοῦ ὅτι «πολλοί ἀπῆλθον ἐκ τῶν μαθητῶν αὐτοῦ ὀπίσω και οὐκέτι μετ’ αὐτοῦ περιεπάτουν». Ἄν ὁ Κύριος ἐνόει πνευματικήν ἐπικοινωνίαν ἔπειτα μάλιστα ἀπό τήν διασάφησιν, ὁ λόγος Του δέν θά ἦτο «σκληρός», ἀκατανόητος.
Ὁ σκανδαλισμός λοιπόν καί ἡ ἀπομάκρυνσις πολλῶν ἐκ τῶν μαθητῶν του δέν θά ἐγίνετο. Ἡ ἀπομάκρυνσις ὅμως πολλῶν ἐκ τῶν μαθητῶν του δηλοῖ ὅτι ὁ Κύριος ἐπιμένει εἰς τήν γραμματικήν ἑρμηνείαν. Πλήν τοῦ σκανδαλισμοῦ πολλῶν ἐκ τοῦ εὐρυτέρου κύκλου τῶν μαθητῶν του ἔχομεν καί κἄποιον κλονισμόν ψυχικόν καί εἰς τούς δώδεκα ἀποστόλους. Τοῦτο φαίνεται ἐκ τοῦ ἑξῆς: ὁ Κύριος εὐθύς μετά τήν ἀπομάκρυνσιν πολλῶν ἐκ τῶν μαθητῶν του, λέγει ὁ εὐαγγελιστής, «εἶπεν οὖν ὁ Ἰησοῦς τοῖς δώδεκα. Μή καί ὑμεῖς θέλετε ὑπάγειν», μήπως θέλετε καί σεῖς νά φύγετε, ὅπως ἔφυγον καί οἱ ἄλλοι; Διά νά εἴπῃ τοῦτο ὁ Κύριος εἰς τούς Ἀποστόλους Του θά εἶδε κλονισμόν τινα ψυχικόν εἰς αὐτούς. Ὁ κλονισμός δέ οὗτος προήρχετο ἐκ τῆς αὐτῆς αἰτίας ἐξ ἧς προῆλθεν ὁ σκανδαλισμός καί ἡ ἀποχώρησις τῶν ἄλλων μαθητῶν. Εἶναι σάν νά ἔλεγε εἰς αὐτούς ὁ Κύριος, εἶπον ὅτι πρέπει νά φάγητε τήν Σάρκα καί νά πίητε τό Αἷμα μου· ἡ Σάρξ μου εἶναι ἀληθινή βρῶσις καί τό Αἷμα μου εἶναι ἀληθινή πόσις. Ἄν δέν δέχεσθε αὐτά φύγετε ἀπό ἐμπρός μου. Ἰδού ὁ διπλοῦς σκανδαλισμός διά τήν βρῶσιν τῆς σαρκός του τῶν ἀκροατῶν τοῦ Κυρίου καί ἡ στάσις τοῦ Κυρίου εἰς ἀμφοτέρους τούς σκανδαλισμούς τούτους. Ἡ στάσις αὕτη εἶναι βεβαιωτική κατηγορηματική κατά τόν πρῶτον σκανδαλισμόν, κατηγορηματική καί ἀπειλητική εἰς τόν δεύτερον σκανδαλισμόν τῶν μαθητῶν καί κλονισμόν τῶν Ἀποστόλων του. Τί λέγετε Κύριε Εὐαγγελικέ; Ταῦτα τί δηλοῦσι; Ἀλληγορίαν ἤ πραγματικήν βεβαίωσιν περί χορηγήσεως τοῦ σώματος τοῦ Κυρίου πρός βρῶσιν;
Εὐαγγελικός: Ἐπιθυμῶ νά ἔλθωμεν εἰς τήν χορήγησιν τοῦ μυστηρίου κατά τόν Μυστικόν Δεῖ¬πνον. Ἐκεῖ θά σᾶς εἴπω τάς ἀπόψεις μους καλύτερον.
Ὀρθόδοξος: Εὐχαρίστως. Ὁ Κύριος λέγει κατά τόν Μυστικόν δεῖπνον, «Λάβετε φάγετε τοῦτό ἐστι τό σῶμα μου, πίετε ἐξ αὐτοῦ πάντες τοῦτό ἐστι τό αἷμα μου τό τῆ Καινῆς Διαθήκης τό ὑπέρ ὑμῶν ἐκχυνόμενον εἰς ἄφεσιν ἁμαρτιῶν». Ὅπως βλέπομεν εἰς τά χωρία ταῦτα λίαν σαφῶς καί ἐνταῦθα τονίζεται ἡ θυσία ὄχι μόνον, διότι ὑπάρχει σαφής χωρισμός Σώματος καί Αἵματος ἀλλά ρητῶς λέγει «τό ὑπέρ ὑμῶν ἐκχυνόμενον εἰς ἄφεσιν ἁμαρτιῶν». Ὁ χαρακτήρ τῆς θυσίας ἐνταῦθα εἶναι λίαν ἐμφανής, διότι τό χύνειν τό Αἷμα ὑπέρ τῶν ἄλλων ἀποτελεῖ τὴν οὐσίαν πάσης ἱλαστηρίου θυσίας.
Ευαγγελικός :Ενταύθα το «εστί» έχει αλληγορικήν έννοιαν καί σημαίνει συμβολίζει. Αυτό εξάγεται εκ του εξής: Ο Κύριος λέγει αλλού ούτω: «Εγώ ειμί η άμπελος η αληθινή...». Ενταύθα προφανώς πρέπει το ειμί να ληφθεί εν αλληγορική εννοία, διότι ό Κύριος δεν ήτο άμπελος αλλά άνθρωπος. Επομένως πρέπει να σημαίνη εγώ συμβολίζω άμπελον αληθινήν. Κάτι παρόμοιον γίνεται καί εδώ «τούτο εστί»=τούτο συμβολίζει το σώμα μου.
Ορθόδοξος: Κάθε άλλο! Εις ουδεμίαν γλώσσαν το ρήμα ειμί λαμβάνεται εν αλληγορική εννοία. Καί εν τω αναφερθέντι χωρίω τής αμπέλου δέν πρέπει νά ληφθή εν αλληγορική εννοία το ειμί αλλά η άμπελος, διότι ό Κύριος ήτο πράγματι η πνευματική εκείνη άμπελος, της οποίας γεωργός ήτο ο Θεός.
Ευαγγελικός: Έχω καί μίαν άλλην αντίρρησιν: Ήτο άλλος ό Κύριος ο οποίος έδιδε το μυστήριον καί άλλος ο είς τό ποτήριον καί εις τόν άρτον, ήσαν δύο; Και δεύτερον ο Κύριος ακόμη δέν εσταυρώθη, πώς δίδει τώρα το αίμα Του καί τό σώμα Του πραγματικώς, όπως νομίζετε σεις οι ορθόδοξοι;
Ορθόδοξος: Ο Κύριος ομιλεί ρητώς λέγων: «Τό σώμα μου τό υπέρ υμών κλώμενον· τό αίμα μου τό υπέρ υμών εκχυνόμενον, διδόμενον». Αι μετοχαί αύται είναι ενεστώτος χρόνου ομιλούσιν επομένως περί παρούσης θυσίας κατά τήν ώραν εκείνην, κατά συνέπειαν ομιλούσιν περί θυσίας προ τής του Γολγοθά. Πώς όμως έγινε τούτο είναι ακατάληπτον εις τήν ανθρωπίνην διάνοιαν, είναι όμως γεγονός, διότι το λέγει ο Κύριος ρητώς. Ως πρός τό άλλο ζήτημα, ότι είναι δύο οι Κύριοι, ένας ό διδούς καί έτερος ό διδόμενος δεν είναι λόγος νά αρνηθώμεν τον δεύτερον εφ’ όσον ομιλεί καί περί τούτου ρητώς ό Κύριος. Άλλως τε όπως δυνάμεθα από μίαν λαμπάδα νά ανάψωμεν άλλην λαμπάδα χωρίς νά μειωθη τό φώς τής πρώτης λαμπάδος, ούτω καί ό Κύριος δίδει τόν εαυτόν Του είς τόν άρτον καί οίνον χωρίς νά χάνη ό ίδιος τήν υπόστασίν Του.
Ευαγγελικός: Ο λόγος βεβαίως του Κυρίου είναι υπεράνω τής ανθρωπίνης λογικής. Η ανθρωπίνη λογική πρέπει να υποτάσσεται είς τήν εντολήν του Κυρίου είτε αύτη εννοεί ταύτην είτε όχι.
Ορθόδοξος: Θα σου επιστήσω καί κάπου αλλού τήν προσοχήν σου. Ο Κύριος παραδίδων τό Μυστήριον τής θείας Ευχαριστίας δέν είπεν «ό άρτος ούτος είναι τό σώμα μου καί ο οίνος ούτος είναι τό αίμα μου» αλλά αορίστως είπε δεικνύων μόνον τά προκείμενα «τούτο εστί τό σώμα μου τούτο εστί τό αίμα μου». Εχρησιμοποίησε τήν αντωνυμίαν «τούτο» δεικνύων τόν άρτον καί τόν οίνον, διότι ο άρτος δέν ήτο άρτος καί ό οίνος δέν ήτο οίνος. Αν έλεγεν ό άρτος ούτος είναι τό σώμα ίσως είχετε δικαιολογίαν τινά, ότι ό άρτος καί ό οίνος είναι πράγματι άρτος καί οίνος, διότι έτσι ονομάζει αυτά ό Κύριος. Επειδή όμως παραλείπει ό Κύριος νά ονομάση αυτά άρτον καί οίνον αλλά ονομάζει αυτά σώμα καί αίμα του, δεν νομίζετε, ότι εθεώρει ταύτα πραγματικώς ώς σώμα του καί αίμα του;
Ευαγγελικός: Η παρατήρησις αυτή είναι βεβαίως αξιοσημείωτος. διότι είς τό στόμα του Κυρίου δέν υπάρχει ή λέξις αύτη άρτος καί οίνος αλλά σώμα καί αίμα του. Εν τούτοις δέν πείθομαι απολύτως.
Ορθόδοξος: Ας ίδωμεν καί κάτι άλλο. Ο Κύριος κατά τόν Λουκάν 22,20 λέγει τό εξής κατά τόν Μυστικόν δείπνον «Τούτο το ποτήριον, η Καινή Διαθήκη εν τώ αίματί μου τό υπέρ υμών εκχυνόμενον». Ο δέ Ματθαίος προσθέτει καί τό «εις άφεσιν αμαρτιών» 26,27. Ομοίως ομιλεί καί ό Μάρκος 14, 24. Η φράσις «η Καινή Διαθήκη εν τω αίματί μου» είναι ομοία μέ τήν φράσιν του Μωϋσέως, ό οποίος ραντίζων τόν λαόν διά του αίματος τών ζώων έλεγεν: «Ιδού τό αίμα τής Διαθήκης» Εξόδ. 24, 8. Τό «αίμα» λοιπόν «τής Διαθήκης» του Μωϋσέως καί «η Διαθήκη έν τω αίματί μου» του Κυρίου είναι εκφράσεις όμοιοι δηλούσαι τήν θυσίαν έν αίματι. Επομένως όπως αίμα επεσφράγισεν τήν Παλαιάν Διαθήκην έτσι καί τό «ποτήριον» —λάμβάνεται τό περιέχον αντί του περιεχομένου— ήτοι τό εντός του ποτηριού είναι τό αίμα του Κυρίου διά του οποίου αίματος θά επισφραγισθη η Καινή Διαθήκη.
Ευαγγελικός: Θα μου επιτρέψητε νά έλθωμεν καί εις όμοια άλλα συμπληρωματικά χωρία του Αποστόλου Παύλου. Ούτος λέγει είς τήν Α' Κορινθίους επιστολήν 11,25. «Τούτο τό ποτήριον η Καινή Διαθήκη εστί έν τω εμώ αίματι· τούτο ποιείτε, οσάκις εάν πίνητε, είς τήν εμήν ανάμνησιν». Εξ αυτού φαίνεται, ότι τό ποτήριον τής θείας Ευχαριστίας είναι αναμνηστικόν του Κυριακού Δείπνου. Παν πράγμα αναμνηστικόν προϋποθέτει, ότι λείπει τό πραγματικόν, άρα τό εντός του ποτήριου περιεχόμενον, ό οίνος, είναι αναμνηστικός του αίματος του Κυρίου καί ουχί πραγματικόν αίμα.
Ορθόδοξος: Ο Κύριος, νομίζω, ότι χωρίζει τα πράγματα. Λέγει πρώτον τι είναι τό εν τω ποτηρίω περιεχόμενον καί δεύτερον ορίζει πρός τίνα σκοπόν θά γίνηται η χρήσις του. Ως πρός τό πρώτον ορίζει ρητώς «τούτο τό ποτήριον εστίν η Καινή Διαθήκη». Δέν λέγει «τό ποτήριον τούτο είναι αναμνηστικόν τής νέας Διαθήκης μου συναφθείσης εν Γολγοθά διά του αίματός μου». Επομένως είναι σαφής η δήλωσις τού Κυρίου ως πρός τό περιεχόμενον ότι είναι τό αίμα τής Καινής Διαθήκης. Ώς πρός τό δεύτερον, τήν χρήσιν του, ορίζει ταύτην λέγων ως αναμνηστικήν. Άλλο λοιπόν τι είναι ένα πράγμα καί άλλο πράγμα ποιος ο σκοπός του. Ο άρτος λ.χ. είναι αλεύρι, νερό, φωτιά, ζύμη.
Η χρήσις είναι ώς τροφή. Ούτω καί επί τής θείας ευχαριστίας. Αύτη είναι σώμα καί αίμα του Κυρίου —ιδού τό περιεχόμενον— καί δίδεται πρός ανάμνησιν του Χρίστου — ιδού ή χρήσις.
Ευαγγελικός: Μα είναι δυνατόν ένα πράγμα νά είναι πραγματικόν καί αναμνηστικόν;
Το αναμνηστικόν τίθεται, όταν λείπη τό πραγματικόν. Όταν υπάρχη τό πραγματικόν, είναι περιττόν τό αναμνηστικόν.
Ορθόδοξος: Η θεία Ευχαριστία επειδή προσφέρεται αναιμάκτως ήτοι ουχί ώς κρέας μέ αίμα αλλά υπό τήν μορφήν άρτου καί οίνου, έχει αμφότερα τα χαρακτηριστικά, είναι δηλαδή πραγματική καί αναμνηστική. Είναι αναμνηστική η θυσία αύτη, διότι έχει μορφήν άρτου καί οίνου, καί διά τούτων αναμιμνησκόμεθα την θυσίαν του Γολγοθά· είναι δέ πραγματική, διότι ρητώς ομολογείται υπό του Κυρίου, ότι είιναι σώμα καί αίμα Του.
Ευαγγελικός: Δέν γνωρίζω κατά πόσον έχετε δίκαιον εις τόν συνδυασμόν αυτόν του αναμνηστικού καί πραγματικού εν τη θεία Ευχαριστία. Πάντως ο Απόστολος Παύλος έν τη ιδία επιστολή 11,27 ονομάζει άρτον καί οίνον τά συστατικά τής θείας Ευχαριστίας λέγων: «ώστε ος άν εσθίη τόν άρτον τούτον ή πίνη τό ποτήριον αναξίως, ένοχος έσται του σώματος καί τού αίματος του Κυρίου». Επομένως πρέπει νά εκληφθη έν αλληγορική έννοία τό σώμα καί αίμα.
Ὀρθόδοξος: Ἄς θέσωμεν τήν ἀλληγορικήν ταύτην ἔννοιαν εἰς τό χωρίον τοῦτο. Θά ἔχωμεν τό ἑξῆς ἀνακόλουθον: «Τοῦτο ἐστί τό σῶμα μου» ἤτοι τοῦτο εἶναι τό σύμβολον τοῦ σώματός μου «τό ὑπέρ ὑμῶν», τό ὁποῖον σύμβολον εἶναι δι’ ὑμᾶς. Ἑπομένως δέν ἐθυσιάσθη δι’ ἡμᾶς τό σῶμα τοῦ Κυρίου, ἀλλά τό σύμβολον τούτου! Προχωρῶ. Ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος τρώγει τόν Ἄρτον καί πίνει τό ποτήριον ἀναξίως εἶναι ἔνοχος τοῦ συμβόλου τοῦ Σώματος καί τοῦ συμβόλου τοῦ Αἵματος τοῦ Κυρίου. Εἴμεθα ἔνοχοι οἱ ἀναξίως κοινωνοῦντες ὄχι εἰς τό σῶμα τοῦ Κυρίου, ἀλλά εἰς τό σύμβολον τοῦ σώματός του, ἄρα οὐδόλως ἔνοχοι!! Βλέπετε ποῦ καταντῶμεν! Ἄς συνεχίσωμεν. Κατωτέρω ὁ Κύριος λέγει: «Ὁ ἐσθίων τόν ἄρτον καί ὁ πίνων τό ποτήριον ἀνάξίως κρῖμα ἐσθίει καί πίνει μή διακρίνων τό Σῶμα τοῦ Κυρίου» . Ἀφοῦ ἀναξίως τρώγει καί πίνει τό σύμβολον τοῦ σώματος καί οὐχί τό ἴδιον Σῶμα τοῦ Κυρίου, πῶς κρῖμα ἐσθίει καί πίνει; καί πῶς «οὐ διακρίνει τό Σῶμα τοῦ Κυρίου», ἤτοι δέν ξεχωρίζει τά ἄλλα φαγητά ἀπό τήν Θείαν Εὐχαριστίαν, ἡ ὁποία εἶναι σῶμα τοῦ Κυρίου; Ἡ διάκρισις τῆς Θείας Εὐχαριστίας ἀπό τά ἄλλα φαγητά προϋποθέτει ὅτι ἡ θυσία αὕτη δέν εἶναι σύνηθες φαγητόν, ἀλλά Σῶμα τοῦ Κυρίου.
Εὐαγγελικός: Βεβαίως ἡ ἐφαρμογή τοῦ συμβολισμοῦ ἐπί τῶν χωρίων αὐτῶν ἔχει συνεπείας ἐξαρθώσεως τοῦ κειμένου.
Ὀρθόδοξος: Ἄς ἔλθωμεν τώρα καί εἰς ἄλλο χωρίον τοῦ Ἀποστόλου Παύλου Α΄ Κοριν. 10,15-21. Ὁ Ἀπόστολος Παῦλος θέλων νά ἀποδείξῃ εἰς τούς Κορινθίους, ὅτι ἡ συμμετοχή τῶν χριστιανῶν εἰς τάς εἰδωλολατρικά συμπόσια εἶναι σκάνδαλον, διότι εἶναι παράνομος καὶ ἐπικίνδυνος, λέγει τά ἑξῆς ἀπευθυνόμενος πρός τήν συνείδησίν των: «Ὡς φρονίμοις λέγω κρίνατε ὑμεῖς ὅ φημι· τό ποτήριον τῆς εὐλογίας ὅ εὐλογοῦμεν οὐχί κονωνία τοῦ αἵματος τοῦ Χριστοῦ ἐστι, τόν ἄρτον ὅν κλῶμεν οὐχὶ κοινωνία τοῦ Σώματος τοῦ Χριστοῦ ἐστι;». Ἐνταῦθα βλέπομεν ὅτι εἶναι σαφής ἡ δήλωσις τοῦ Κυρίου, ὅτι τό ποτήριον τῆς Θείας Εὐχαριστίας εἶναι κοινωνία, μετοχή, τοῦ Αἵματος τοῦ Κυρίου, ὁ δέ Ἄρτος εἶναι κοινωνία τοῦ Σώματος τοῦ Χριστοῦ. Καί συνεχίζει: «Οὐ θέλω δέ ὑμᾶς κοινωνούς τῶν δαιμονίων γίνεσθε. Οὐ δύνασθε ποτήριον Κυρίου πίνειν καί ποτήριον δαιμόνων. Οὐ δύνασθε τραπέζης Κυρίου μετέχειν καί τραπέζης δαιμονίων». Ἐπειδή συγκρίνει ἐνταῦθα ὁ Ἀπόστολος Παῦλος τήν τράπεζαν τῶν δαιμονίων, ἤτοι τά εἰδωλόθυτα τῶν εἰδωλολατρῶν μέ τήν τράπεζαν τοῦ Κυρίου, εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νά δεχθῶμεν ὅτι ὅπως ἡ τράπεζα τῶν δαιμονίων ἦτο πραγματική θυσία, οὕτω καί ἡ τράπεζα τοῦ Κυρίου, ἡ Θεία Εὐχαριστία, πρέπει νά εἶναι θυσία.
Εὐαγγελικός: Δέν ἔχομεν χωρίον τῆς Ἁγίας Γραφῆς τό ὁποῖον νά ὁμιλῇ τέλος πάντων ῥητῶς περί θυσίας καί θυσιαστηρίου τῶν Χριστιανῶν;
Ὀρθόδοξος: Βεβαίως. Εἰς τήν πρός Ἑβραίους ἐπιστολὴν 13,10 ὁ Ἀπόστολος Παῦλος λέγει ῥητῶς: «Ἔχομεν θυσιαστήριον ἐξ οὗ φαγεῖν ἐξουσίαν οὐκ ἔχουσι οἱ τῇ σκηνῇ λατρεύοντες». Ἀφοῦ ἔχομεν θυσιαστήριον πρέπει νά ὑπάρχῃ καί Ἱερατεῖον καί θυσία.
Εὐαγγελικός: Θυσιαστήριον ἐνταῦθα δέν εἶναι ἡ Ἁγία Τράπεζα, ὅπως νομιζετε σεῖς, ἀλλά ὁ Γολγοθᾶς.
Ὀρθόδοξος: Λέγει ὅμως «ἐξ οὗ φαγεῖν» Τρώγεται ὁ Γολγοθᾶς;
Εὐαγγελικός: Τό τρώγω ἀλληγορικῶς σημαίνει πιστεύω.
Ὀρθόδοξος: Προηγουμένως σᾶς ἀνέπτυξα ὅτι τρώγων ἐν ἀλληγορικῇ ἐννοίᾳ δέν ἔχει φιλικήν διάθεσιν, πίστιν, ἀλλά ἐχθρικήν. Ἄς ἐφαρμόσωμεν ὅμως ἔστω, τήν ἀλληγορικήν ταύτην ἔννοιαν ἐνταῦθα. Θυσιαστήριον εἴπατε σημαίνει ὁ Γολγοθᾶς. Τρώγω σημαίνει πιστεύω. Οἱ τῇ σκηνῇ λατρεύοντες εἶναι οἱ Ἰσραηλῖται. Ἑπομένως τό «Ἔχουν θυσιαστήριον ἐξ οὗ φαγεῖν ἐξουσίαν οὐκ ἔχουσιν οἱ τῇ σκηνῇ λατρεύοντες» σημαίνει ἔχομεν τόν Γολγοθᾶν, εἰς τόν ὁποῖον δέν ἔχουν δικαίωμα νά πιστεύσωσι οἱ Ἰσραηλῖται!! Δέν δέχεται ὁ Χριστός τούς Ἰσραηλίτας εἰς πίστιν; Ὁ ἴδιος ὁ Ἀπόστολος Παῦλος, ὁ ὁποῖος γράφει ταῦτα, ἦτο Ἰσραηλίτης φανατικός καί ἔγινε ὄχι μόνο χριστιανός, ἀλλά σκεῦος ἐκλογῆς. Βλέπετε ποῦ καταντῶμεν;
Εὐαγγελικός: Πῶς ὅμως ὁ ἴδιος ὁ Ἀπόστολος Παῦλος λέγει εἰς τήν πρός Ἑβραίους ἐπιστολήν του «μίαν ὑπέρ ἁμαρτιῶν προσενέγκας θυσίαν εἰς τό διηνεκές… μιᾷ γάρ προσφορᾷ τετελείωκεν εἰς τό διηνεκές τούς ἁγιαζομένους» Ἑβρ. 10,12-14. Μία λοιπόν θυσία ἐν Γολγοθᾷ καί ὄχι δύο: ἐν Γολγοθᾷ καί ἐπί τῆς Ἁγίας Τράπεζης.
Ὀρθόδοξος: Ἡ θυσία τοῦ Γολγοθᾶ καί ἡ ἐπί τῆς Ἁγίας Τραπέζης εἶναι ἡ αὐτή. Ἤρχισεν ἐν Γολγοθᾷ καί συνεχίζεται ἐν Ἁγίᾳ Τραπέζῃ. Ἐάν συγκρίνωμεν τήν θυσίαν τοῦ Γολγοθᾶ πρός τήν θυσίαν τῆς Θείας Εὐχαριστίας, θά ἴδωμεν βάσει τῶν λεχθέντων ὅτι καί αἱ δύο θυσίαι εἶναι μία, διότι εἶναι αἱ αὐταί κατά τήν φύσιν, διαφέρουσι ὅμως κατά τόν τρόπον καί τόν σκοπόν τῆς προσφορᾶς. Εἶναι μέν αἱ αὐταί κατά τήν φύσιν, διότι εἶναι ὁ ἴδιος ὁ Χριστός, ὁ ὁποῖος θυσιάζεται εἰς τόν Γολγοθᾶν καί ἐπί τῆς Ἁγίας Τραπέζης. Διαφέρουσι ὅμως κατά τόν τρόπον, διότι ἐπί τοῦ Γολγοθᾶ ἡ μορφή τῆς θυσίας εἶναι αἱματηρά, ἐπί τῆς Ἁγίας Τραπέζης ὅμως ἡ μορφή εἶναι ἀναίμακτος, διότι προσφέρεται οὐχί ὑπό μορφήν σαρκός καί αἵματος, ἀλλά ἄρτου καί οἴνου ἤτοι ἀναιμάκτως. Διαφέρουν δέ καί κατά τόν σκοπόν, διότι ἡ ἐπί τοῦ Γολγοθᾶ εἶναι ἀντικειμενική, γενική διά ὅλους τούς ἀνθρώπους. Ἡ ἐπί τῆς Ἀγίας ὅμως Τραπέζης εἶναι ὑποκειμενική ἤτοι διά τούς ἐπιθυμοῦντας μόνον. Πλήν αὐτοῦ ἡ ἐπί τῆς Ἁγίας Τραπέζης εἶναι σχετική, διότι ἐξαρτᾶται ἐκ τῆς τοῦ Γολγοθᾶ. Καί ἡ ἐνέργεια ταύτης ὡς ἐξαρτωμένης ἐκ τῆς προετοιμασίας τοῦ μεταλαμβάνοντος εἶναι πάλιν σχετική.
Εὐαγγελικός: Δέν δύναμαι νά ἐννοήσω τό πρᾶγμα. Νομίζω ὅτι εἶναι δύο καί ὄχι μία.
Ὀρθόδοξος: Πρός περισσοτέραν κατανόησιν τοῦ Γολγοθᾶ καί τῆς Ἁγίας Τραπέζης ἄς φέρωμεν μίαν παρομοίωσιν. Ἡ ὕδρευσις μιᾶς πόλεως ἐξαρτᾶται ἐκ τῆς δεξαμενῆς, ἡ ὁποία εὑρίσκεται ἐπί λοφίσκου τινὸς πλησίον τῆς πόλεως καί ἀπό τὶς βρύσες, αἱ ὁποῖαι ὑπάρχουν εἰς τά ὁδούς τῆς πόλεως. Ὅπως δηλαδη ἡ δεξαμενή ἔχει νερό δι’ ὅλους τούς ἀνθρώπους, οἱ δέ βρύσες προορίζονται δι’ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἐπιθυμοῦν νά λάβουν ὕδωρ, οὕτω καί ἡ θυσία τοῦ Γολγοθᾶ εἶνα μεγάλη δεξαμενή γενική δι’ ὅλους, ἐνῶ αἱ ἐπί τῆς Ἁγίας Τραπέζης τῶν ναῶν, ἐντός τῆς πόλεως εἶναι αἱ πηγαί, οἱ βρύσες δι’ ἐκείνους οἱ ὁποῖοι ἐπιθυμοῦν νά πίωσι τό ὕδωρ τό ζῶν, τό αἷμα τοῦ Κυρίου. Ὅπως ὅμως τό νερό τῆς δεξαμενῆς καί ἐκεῖνο πού εὑρίσκεται εἰς τίς βρύσες εἶναι τό ἴδιον, κατά παρόμοιον τρόπον ἴδιος εἶναι καί ὁ θυσιαζόμενος Ἰησοῦς ἐπί τοῦ Γολγοθᾶ καί τῆς Ἁγίας Τραπέζης. Ὅπως ὅμως διαφέρει ἡ μορφή τῆς δεξαμενῆς ἀπό τίς βρύσεις, ἐνῶ ἔχουσι τό ἴδιον νερό, ἔτσι διαφέρει ὁ τρόπος τῆς προσφορᾶς τῆς θυσίας τοῦ Χριστοῦ εἰς τόν Γολγοθᾶν, ὅπου εἶναι αἱματηρός ἀπό τής θυσίαν τῆς Ἁγίας Τραπέζης, ὅπου εἶναι ἀναίμακτος. Ὅπως ἡ δεξαμενή εἶναι γενική δι’ ὅλους οἱ δέ βρύσες διά τούς ἐπιθυμοῦντας, οὕτω καί ἡ θυσία τοῦ Γολγοθᾶ εἶναι γενική, ἀντικειμενική, ἡ δέ τῆς Ἁγίας Τραπέζης ὑποκειμενική.
Ἔχοντες ταῦτα ὑπ’ ὄψιν μας δυνάμεθα νά εἴπωμεν ὅτι ἡ θεία εὐχαριστία εἶναι θυσία συνεχίζουσα καί ἐπαναλαμβάνουσα τήν θυσίαν τοῦ Γολγοθᾶ. Συνεχίζει μέν, διότι εἶναι ἡ αὐτή κατά τήν φύσιν πρό τοῦ Γολγοθᾶ, ἐπαναλαμβάνει δέ διότι ὁ σκοπός της εἶναι ὑποκειμενικός ὡς εἴπωμεν, εἶναι ἀναίμακτος. Ἡ θυσία τῆς Ἁγίας Τραπέζης εἶναι σύμβολον καί πραγματικότης τῆς θυσίας τοῦ Γογλοθᾶ. Εἶναι σύμβολον, διότι ὁ ἀναίμακτος τρόπος τῆς προσφορᾶς ἄρτου καί οἴνου συμβολίζει τήν θυσίαν τοῦ Γολγοθᾶ. Εἶναι δέ πραγματικότης, διότι ὁ συμβολισμός οὗτος δέν εἶναι φανταστικός, ἀλλά πραγματικός αὐτός ὁ θυσιαζόμενος ἐπί τοῦ Γολγοθᾶ Ἰησοῦς Χριστός.
Ἀφοῦ ἡ Θεία Εὐχαριστία εἶναι θυσία πρέπει νά ὑπάρχωσι καί ἱερεῖς.
Εὐαγγελικός: Ἄς ἔλθωμεν καί εἰς τήν Ἱερωσύνην.
Ὀρθόδοξος: Εὐχαρίστως. Καί σᾶς ἐρωτῶ κ. Εὐαγγελικέ ὑπάρχουν ἱερεῖς;
Εὐαγγελικός: Ἐν γενικῇ ἐννοίᾳ, ὅπως εἶπον ἐν ἀρχῇ, εἴμεθα «Βασίλειον ἱεράτευμα, ἔθνος ἅγιον» Α. Πέτρ. 2,9 ὅλοι οἱ χριστιανοί. Δέν νομίζω ὅτι ὑπάρχει ἰδιαιτέρα τάξις ἱερέων.
Ὀρθόδοξος: Τό «βασίλειον ἱεράτευμα» δέν καταργεῖ τήν εἰδικήν ἱερωσύνην, διότι «βασίλειον ἱεράτευμα» τό ἀναφερόμενον ἐν τῇ Καινῇ Διαθήκῃ Α΄ Πέτρ. 2,9 ἀναφέρεται καί ἐν τῇ Παλαιᾷ Διαθήκῃ Ἔξοδ. 19,6. 23,22. Ὅπως λοιπόν τό βασίλειον ἱεράτευμα πού ἦτο ὁ λαός τοῦ Θεοῦ ἐν τῇ Π. Διαθήκῃ δέν κατήργει τήν εἰδικήν ἱερωσύνην τῶν Λευϊτῶν Ἑβραίων, οὕτω καί τό «βασίλειον ἱεράτευμα» τῆς Καινῆς Διαθήκης δέν καταργεῖ τήν εἰδικήν ἱερωσύνην τῶν χριστιανῶν.
Εὐαγγελικός: Βεβαίως δέν καταργεῖ τό «βασίλειον ἱεράτευμα» ἡ γενική αὕτη ἰερωσύνη, τήν εἰδικην ἱερωσύνην τῶν χριστιανῶν, ἐὰν αὕτη ὑπάρχῃ. Ὑπάρχει ὅμως ἡ εἰδική αὕτη ἱερωσύνη;
Ὀρθόδοξος: Ἀφοῦ ἀπεδείχθη ὅτι ἡ Θεία Εὐχαριστία εἶναι θυσία καί ἀφοῦ ὁ Κύριος συνέστησε εἰς τούς Ἀποστόλους Του εἰπών «τοῦτο ποιεῖτε…» θά πρέπῃ νά δεχθῶμεν, ὅτι οἱ Ἀπόστολοι ἦσαν ἱερεῖς. Πλήν αὐτοῦ ὁ Ἀπόστολος Παῦλος λέγων εἰς τούς Κορινθίους, ὡς εἴπομεν, «τό ποτήριον ὅ εὐλογοῦμεν, οὐχί κοινωνία τοῦ αἵματος καί τόν ἄρτον ὅν κλῶμεν, οὐχί κοινωνία τοῦ σώματος τοῦ Χριστοῦ ἐστιν;», σημαίνει ὅτι ὁ Ἀπόστολος Παῦλος καί ἄλλοι -διότι λέγει ὅ εὐλογοῦμεν…ὅν κλῶμεν- θά ἦσαν ἱερεῖς. Ἀλλ’ ἄς ἔλθωμεν καί εἰς τήν Παράδοσιν τῶν 4 πρώτων αἰώνων.
Εὐαγγελικός: Εὐχαρίστως ἀκούω.
Ὀρθόδοξος: Ἐπειδή ἐν τῇ Ἁγίᾳ Γραφῇ εἴδομεν ὅτι ἦτο πλούσια ἡ παράθεσις χωρίων τοῦ Κυρίου καί τοῦ Ἀποστόλου Παύλου περί τῆς θείας εὐχαριστίας, θά ἀρκεσθῶ εἰς ὁλιγας μαρτυρίας τῶν Πατέρων.
Ὁ Ἅγιος Ἰγνάτιος ἀποθανών τό 107 μ.Χ. εἰς τήν πρός Σμυρναίους, ἐπιστολήν του κεφ. 7 γράφει τά ἑξῆς: «Εὐχαρίστως ἀπέχονται (οἱ Δοκῆται) διά τό μή ὁμολογεῖν τήν εὐχαριστίαν σάρκα εἶναι τοῦ Σωτῆρος τήν ὑπερ ἁμαρτιῶν ἡμῶν παθοῦσαν».
Ὁ δέ Ἰουστῖνος σύγχρονος τοῦ Ἰγναντίου γεννηθείς 100 μ.Χ. γράφει: «Προσφέρομεν εἰς τό ὄνομα αὐτοῦ θυσίαν ἥν ὀ Κύριος Ἰησοῦς διέταξε προσενεχθῆναι τοὐτέστιν ἐν τῇ εὐχαριστίᾳ τοῦ ἄρτου καί τοῦ οἴνου «Διάλογος πρός Τρύφωνα».
Ὁ Κύριλλος Ἱεροσολύμων 312 μ.Χ. γεννηθείς, ἐν 22ᾳ κατηχήσει αὐτοῦ λέγει: «Ὁ Φαινόμενος ἄρτος οὐκ ἄρτος ἐστίν εἰ καί τῇ γεύσει αἰσθητός ἀλλά σῶμα Χριστοῦ, καί ὁ φαινόμενος οἶνος οὐκ οἶνός ἐστι εἰ καί ἡ γεῦσις τοῦτο βούλεται ἀλλά αἷμα Χριστοῦ».
Ὁ Μέγας Βασίλειος 330 μ.Χ. ἐν τῇ Λειτουργίᾳ αὐτοῦ λέγει: «Τά προκείμενα δῶρα ταῦτα εὐλογῆσαι ἀναδεῖξαι τόν μέν ἄρτον τοῦτον αὐτό τίμιον σῶμα τοῦ Κυρίου καί Θεοῦ καί Σωτήρος ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ τό δέ ἐν τῷ ποτηρίῳ τούτῳ αὐτό τό τίμιον αἷμα τοῦ Κυρίου καί Θεοῦ καί Σωτῆρος ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ».
Ὁ Ἱερός Χρυσόστομος 345 μ.Χ. Οὗτος εἰς τήν παράδοσιν τοῦ Μυστικοῦ Δείπνου εἰς τό λάβετε φάγετε κ.λπ. καί ἐπιθυμίᾳ ἐπεθύμησα φαγεῖν τοῦ¬το τό Πάσχα, λέγει τά ἑξῆς: «Ἵνα μή ταῦτα ἀκούοντες οἱ μαθηταί εἴπωσι: τί οὖν; αἷμα πίνομεν καί σάρκα ἐσθίομεν καί θορυβηθῶσι –καί γάρ ὅτε τούς περί τούτων ἐκίνει λόγους (ἐν τῷ 6ῳ κεφαλ. τοῦ Ἰωάννου) πολλοί ἐσκανδαλίζοντο -ἵνα μή καί τότε ταραχθῶσι πρῶτος αὐτός τοῦτο ἐποίησε, τὸ ἑαυτοῦ αἷμα ἔπιε ἐνάγων αὐτούς ἀταράχους εἰς τήν κοινωνίαν τῶν Μυστηρίων». Ἡ δέ Λειτουργία του λέγει: «Ποίησον τόν μέν ἄρτον τοῦτον τίμιον σῶμα τοῦ Χριστοῦ σου τό δέ ἐν τῷ ποτηρίῳ τίμιον αἷμα τοῦ Χριστοῦ σου μεταβαλὼν τῷ Πνεύματί Σου τῷ Ἁγίῳ».
Ὁ Ἅγιος Κυπριανός 250 μ.Χ. ἔχει πληθύν ἐπιστολῶν πρός ἱερεῖς καί θεωρεῖ ἀναξίους νά πλησιάζωσι πρός τό θυσιαστήριον, ἐκείνους οἱ ὁποῖοι ἀναδέχονται κοσμικάς ἐξουσίας. «Οἱ κληρικοί λέγει ῥητῶς ὀφείλουσι νά προσφέρωσι τήν ὑπηρεσίαν των μόνον εἰς τό θυσιαστήριον καί τήν προσευχήν» «altari et sacrificiis et orationibus» Ἐπιστολή Ι.
Πλήν αὐτῶν ἡ διατήρησις τῶν τιμίων δώρων εὐλαβῶς ἐν ταῖς Ἐκκλησίαις (Ἀποστ. Διαταγ. 8,17) ἡ ἀποστολή αὐτῶν ὑπό διακόνων κατ’ οἴκους εἰς ἀσθενεῖς καί αἰχμαλώτους (Ἰουστίνου Ἀπολογ. 1,67, Εὐσεβ. Ἐκκλ. ἱστορία νι, 44) ἡ παραλαβή ὑπό τῶν πιστῶν διά μετάληψιν ἐν μεταγενεστέρῳ χρόνῳ (Κύπριον, de laps 26 Τερτυλ. ad uxor 11,5) μαρτυροῦσι ὅτι ταῦτα εἶναι ὄχι σύμβολα, ἀλλά σῶμα καί αἷμα Χριστοῦ. «Ἔκπαλαι τῷ ὄντι οἱ χριστιανοί προσέφερον λατρευτικήν προσκύνησιν κατά τόν καθαγιασμόν τῶν τιμίων δώρων καί κατά τήν εἴσοδον τῶν προηγιασμένων γονυκλινοῦντες θεωροῦντες οὕτω τόν ναόν ὄχι ὡς συνάθροισιν πιστῶν ἀλλά ὡς Οἶκον Θεοῦ», ὡς γράφει ὁ Ἀνδροῦτσος εἰς τὴν Δογματικήν του. Οὕτω Ἁγία Γραφή καί Παράδοσις τῶν 4 πρώτων αἰώνων μαρτυροῦσι περί Θείας Εὐχαριστίας ὡς θυσίας καί περί ἱερωσύνης εἰδικῶς.
Εὐαγγελικός: Οὐδέν ἀπήντησεν.