Στα μέσα της Μ. Τεσσαρακοστής, στο τέλος της τρίτης εβδομάδας των νηστειών, ο Σταυρός μεταφέρεται στο κέντρο κάθε ναού. Οι πιστοί προσερχόμαστε για να τον προσκυνήσουμε, κι έτσι ξεκινάμε να προσεγγίσουμε το πιο σημαντικό και μυστικό θέμα της πίστης μας – το θέμα της σταύρωσης, του πάθους και του θανάτου.

Γιατί είναι θέμα μυστικό; Δεν βρίσκεται ο πόνος στο απόλυτο κέντρο της ζωής; Δεν έχουμε όλοι μας συχνά προσωπική αντίληψη περί αυτού; Ναι, αυτό είναι πράγματι αλήθεια. Όμως εδώ το ερώτημα δεν αφορά εμάς αλλά το Χριστό.

Δεν αποδεχόμαστε το Χριστό ως Θεό; Δεν είναι επίσης γεγονός ότι από το Θεό, από την πίστη, προσδοκούμε παρηγοριά (αν όχι ολοκληρωτική εκμηδένιση των συμφορών μας); Δεν είναι αλήθεια ότι τόσο οι πιστοί όσο και οι επικριτές της πίστης συμφωνούν, κατά περίεργο τρόπο, ότι η θρησκεία σημαίνει πάνω απ’ όλα βοήθεια, παρηγοριά, βάλσαμο, καθώς λένε, στη ψυχή; Κι όμως, στο τέλος της τρίτης εβδομάδας της Μ. Τεσσαρακοστής, έχουμε μπροστά μας το Σταυρό. Και τη Μεγάλη Παρασκευή ο Σταυρός ξαναεμφανίζεται, κι ακούμε πάλι τα ίδια λόγια: ο Χριστός «ήρξατο λυπείσθαι και αδημονείν» (Ματθ. 26,37). Αντί να συνδράμει τους μουδιασμένους απ’ τη θλίψη και την απόγνωση μαθητές Του, ζητά Εκείνος βοήθεια απ’ αυτούς: «μείνατε ώδε και γρηγορείτε μετ’ εμού» (Ματθ. 26,38). Στη συνέχεια υφίσταται εκείνο το μοναχικό μαρτύριο: το φραγγέλωμα, τους χλευασμούς, τα ραπίσματα, τους εμπτυσμούς, τα καρφιά στα χέρια και τα πόδια και, το χειρότερο απ’ όλα, την εγκατάλειψη. Όλοι Τον εγκαταλείπουν, όλοι το σκάνε. Είναι σαν να κρύφτηκε ολόκληρος ο ουρανός, αφού «περί την ενάτην ώραν ανεβόησεν ο Ιησούς φωνή μεγάλη λέγων·…Θεέ μου Θεέ μου, ινατί με εγκατέλιπες;» (Ματθ. 27,46).

Αν επιχειρήσουμε να εξετάσουμε το ζήτημα με ειλικρίνεια, αν το παρατηρήσουμε προσεκτικά, τότε θα διαπιστώσουμε πως εδώ κάτι αλλόκοτο συμβαίνει με την ίδια τη θρησκεία. Μοιάζει να μη μας είναι τίποτα γνώριμο – δεν υπάρχει βοήθεια, δεν υπάρχει υποστήριξη, δεν υπάρχει «ασφαλιστική δικλίδα».

«Άναψε ένα κερί κάνε ένα σαρανταλείτουργο ή ένα μνημόσυνο κι όλα στη ζωή θα πάνε καλά· ο Θεός θα σπεύσει σε βοήθεια, είτε εδώ στη γη είτε στην αντίπερα όχθη, έπειτα από έναν απαίσιο και μυστήριο θάνατο». Αυτή η εξαπλουστευτική αντίληψη για την πίστη δεν είναι που κυριαρχεί μεταξύ των πιστών; Δεν ήταν οι θεραπείες, ή κάθε είδους βοήθεια και η αναζήτηση χρήσιμων και πρακτικών διδαγμάτων που έκαναν τους πιστούς, από τα χρόνια ήδη του Χριστού, να Τον ακολουθούν κατά πλήθη; Αξίζει να προσέξουμε μέσα από τις ευαγγελικές περικοπές πως μειώνεται σταδιακά το πλήθος. Τον εγκαταλείπει εκείνος ο πλούσιος νέος που πιστεύει πως έχει τηρήσει κάθε εντολή της θρησκείας, αλλά που τελικά αδυνατεί να εφαρμόσει τα λόγια του Χριστού: «ει θέλεις τέλειος είναι, ύπαγε πώλησον σου τα υπάρχοντα και δος πτωχοίς, και έξεις θησαυρόν εν ουρανώ, και δεύρο ακολούθει μοι» (Ματθ. 19, 21). Τον εγκαταλείπει ο μαθητής εκείνος που τη νύκτα του Μυστικού Δείπνου της αγάπης φεύγει για να Τον προδώσει. Και στο τέλος Τον εγκαταλείπουν όλοι και διασκορπίζονται.

Στη ζωή μας τα πράγματα ακολουθούν ακριβώς αντίστροφη φορά: ξεκινούμε μόνοι, μέσα στην αφάνεια, και κατόπιν έρχεται η αναγνώριση, η επιβράβευση και το πλήθος εκείνων που μας επιδοκιμάζουν. Στο Ευαγγέλιο ωστόσο, όταν έρχεται το τέλος, ο Χριστός παραμένει μόνος στο Σταυρό. Κι ακόμα, προβλέποντας όσα πρόκειται να ακολουθήσουν, λέει: «ει εμέ εδίωξαν, και υμάς διώξουσιν» (Ιωαν. 15,20), «εν τω κόσμω θλίψιν έξετε» (Ιωαν. 16, 33).

Η αποστολή με την οποία μας επιφορτίζει, η αξίωση που έχει από μας, είναι μόνο μία: να σηκώσουμε και να κουβαλήσουμε το σταυρό μας – και να γνωρίζουμε ήδη τι συνεπάγεται αυτός ο σταυρός…

Πράγματι, κάτι αλλόκοτο συμβαίνει εδώ με τη θρησκεία. Αντί βοηθείας μας δίνεται σταυρός, αντί υπόσχεσης ανέσεων και ευζωίας ακούμε τη βεβαιότητα: «ει εμέ εδίωξαν, και υμάς διώξουσιν». Και όταν βλέπουμε μέσα στο Ευαγγέλιο τους Φαρισσαίους να χλευάζουν τον Εσταυρωμένο – «άλλους έσωσεν, εαυτόν ου δύναται σώσαι• ει βασιλεύς Ισραήλ εστι, καταβάτω νυν από του σταυρού και πιστεύσομεν επ’ αυτώ» (Ματθ. 27,42) – αμέσως μας έρχονται στο νου οι ειρωνείες και οι μομφές που ακούγονται και σήμερα: «Δεν είχε λοιπόν τη δύναμη ο Θεός σου να σε βοηθήσει;»

Και πράγματι, όσο θα περιμένουμε από το Θεό μόνο αυτού του είδους τη βοήθεια, μόνο θαύματα που ελαττώνουν τον πόνο στη ζωή μας, τότε αυτές οι μομφές θα συνεχίζονται. Και θα συνεχίζονται, διότι το οποιοδήποτε φτηνό χάπι μπορεί σίγουρα να ανακουφίσει τον πονοκέφαλο αποτελεσματικότερα από την προσευχή και τη θρησκεία. Όσο περιμένουμε από τη θρησκεία να λειτουργήσει ως ένα τέτοιου είδους χάπι – είτε πρόκειται για θέματα σημαντικά, είτε για επουσιώδη – δεν θα κατανοήσουμε ποτέ το μυστήριο του Σταυρού. Όσο τα πράγματα θα παραμένουν έτσι, ο Σταυρός ανεξάρτητα από το χρυσάφι και το ασήμι που συχνά τον καλύπτει θα παραμένει, όπως λέει ο απόστολος Παύλος, «Ιουδαίοις μεν σκάνδαλον, Έλλησι δε μωρία» (Α΄Κορ. 1,23). Στην προκειμένη περίπτωση, οι «Ιουδαίοι» αντιπροσωπεύουν εκείνους που προσδοκούν μόνο βοήθεια από τη θρησκεία, ενώ οι «Έλληνες» εκείνους που προσδοκούν λογικές και εύκολες ερμηνείες. Κι είναι στ’ αλήθεια γι’ αυτούς ο Σταυρός σκάνδαλο και μωρία.

Ο Σταυρός εξήλθε για μια ακόμη φορά εν πομπή. Η μοναδική αυτή εβδομάδα, η Μεγάλη Εβδομάδα, πλησιάζει. Η Εκκλησία μας καλεί όχι τόσο σε συζητήσεις και αναζητήσεις, αλλά σε σιωπηλή και επίμονη ακολουθία κάθε βήματος του Χριστού. Μας καλεί να ακολουθήσουμε τον αργόσυρτο και ανεπίστρεπτο βηματισμό Του προς το πάθος, τη σταύρωση και το θάνατο. Αυτόν ακριβώς το σταυρό είναι που μας καλεί να σηκώσουμε. Και κάτι παράξενο μας συμβαίνει: ξεφεύγουμε ξαφνικά από τα δικά μας προβλήματα, τις δικές μας δυσκολίες, ακόμα κι απ’ αυτά τα δικά μας βάσανα, και στρέφουμε την προσοχή μας σ’ Εκείνον – στο σιωπηλό, συσπασμένο από τη θλίψη και τον πόνο πρόσωπό Του, στη νύχτα της φρίκης, της προδοσίας, της μοναξιάς, αλλά και της γιορτής, της αγάπης και της νίκης.

Κάτι παράξενο μας συμβαίνει: ίσως χωρίς καλά καλά να το συνειδητοποιούμε, νοιώθουμε πως αυτή η φτηνή και εγωιστική θρησκεία, από την οποία ζητά κανείς εκδουλεύσεις και απαιτεί ακόμα κι ο Θεός να είναι στην υπηρεσία του, αρχίζει σιγά σιγά να ξεφτίζει! Βλέπουμε με καθαρότητα – καθαρότητα πνευματική – ότι η θρησκεία κατά βάθος σχετίζεται με κάτι τελείως άλλο, σχετίζεται τελικά όχι με τις υλικές ανέσεις και τις ιδιοτελείς μας στοχεύσεις, αλλά με τη χαρά και τη νίκη.

Ας ακολουθήσουμε λοιπόν στη συνέχεια – έστω απλώς νοητικά – τα βήματα του Χριστού που σηκώνει το Σταυρό Του στο δρόμο του Γολγοθά. Κι ίσως έτσι μας αποκαλυφθεί για μία ακόμη φορά κάτι αιώνιο, κάτι αιώνια σημαντικό για τις ψυχές μας. Αυτός είναι ο λόγος που στα μέσα της Σαρακοστής μεταφέρεται ο Σταυρός στο κέντρο του ναού. Ενώπιον αυτού είναι που μας τοποθετεί η Εκκλησία κατά τη διάρκεια της λεγόμενης εβδομάδας της Σταυροπροσκύνησης• με σκοπό να ξεκινήσουμε τη δική μας, προσωπική προσέγγιση στο απώτατο κι ίσως το πιο φοβερό, μα σε τελευταία ανάλυση και πιο χαρμόσυνο μυστήριο της πίστης μας.

(π. Αλέξανδρος Σμέμαν, "Έσχατος εχθρός καταργείται ο θάνατος", Εν πλώ, σ. 55-62)

Εγκράτεια
μας την διδάσκουν τα θηρία
Τα θηρία ξέρουν να σέβωνται τους φίλους του Θεού. Και όταν ακόμα τα θερίζη η πείνα, γίνονται σεβαστικά. Ας νοιώσουν ντροπή οι κοιλιόδουλοι, σαν βλέπουν την εγκράτεια των θηρίων. Λιοντάρια είδαν τον Δανιήλ και έδειξαν εγκράτεια. Εμείς βλέπουμε τον Υιό του Θεού να έρχεται σε μας, και δεν σεβόμαστε. Τα λιοντάρια προτίμησαν να πεθάνουν από την πείνα, παρά να αγγίξουν το σώμα του αγίου. Εμείς βλέπουμε γυμνό το Χριστό, να περιφέρεται απ’ εδώ και απ’ εκεί και να λειώνη από την πείνα, και δεν του προσφέρουμε ούτε τα περιττά. Ζούμε πλουσιοπάροχα και περιφρονούμε τους αγίους, τους αδελφούς μας που πεινάνε.
Ε.Π.Ε. 5,552
μελών και αισθήσεων
Ας μάθουμε καλά την ίδια την κατασκευή μας και θα διαπιστώσουμε, ότι ένα πολύ μικρό μέλος του σώματός μας έχει τέτοια λειτουργία. Διότι το στόμα και η γλώσσα μας δόθηκαν για να υμνούμε, ο φάρυγγας για να μιλάμε. Άλλωστε εκ φύσεως oι αισθήσεις μας και τα μέλη μας κινούνται μέσα σε όρια, ώστε να μη παραφορτωνώμαστε πιεζόμενοι, με περιττές ανάγκες.
Ε.Π.Ε. 16α,120
σε όλα τα πάθη
Ο αγώνας δεν γίνεται να απέχη ο άνθρωπος απ’ αυτό και σε άλλο να αμαρτάνη, αλλά να απέχη και από τη γαστριμαργία και από τη λαγνεία και από τη μέθη. Και σ’ όλα γενικώς τα πάθη να νικά.
Ε.Π.Ε. 18α,42
εκ συμφώνου
Να μην εγκρατεύεται η γυναίκα χωρίς τη θέλησι του άντρα της, ούτε ο άντρας χωρίς τη θέλησι της γυναίκας.
Ε.Π.Ε. 18,522
με αγάπη, διαφορετικά πηγή κακών!
Μεγάλα κακά προέρχονται από μια τέτοια εγκράτεια. Και μοιχείες και πορνείες και αναστατώσεις σπιτιών πολλές φορές συνέβησαν απ’ αυτή την αιτία.
Ε.Π.Ε. 18,522
και ομόνοια
Πρέπει να προτιμά κάποιος την ομόνοια περισσότερο από όλα, διότι αυτό είναι το κυριώτερο όλων... Τι, λοιπόν; Ποιο είναι το κέρδος, αν εκείνος πορνεύη, ή δεν πορνεύη μεν, αλλά στενοχωρήται, πιέζεται, αναστατώνεται, φλέγεται, εκνευρίζεται και δημιουργή άπειρα προβλήματα στη γυναίκα του; Ποιο το κέρδος της νηστείας και της εγκρατείας, εφ’ όσον έχει καταστραφή η αγάπη; Κανένα.
Ε.Π.Ε. 18,522
και προσευχή
Ποιό είναι το κέρδος της νηστείας και της εγκρατείας, αν διασπαστή η αγάπη; Κανένα. Μιλάω και για την προσευχή, που γίνεται με μεγάλο ζήλο στην περίοδο της εγκρατείας. Είναι δυνατόν να ζη κανείς με γυναίκα και να προσέχη στην προσευχή, αλλ’ αυτή (η προσευχή) γίνεται ακριβέστερη με την εγκράτεια.
Ε.Π.Ε. 18,522
«σχολάζετε τη προσευχή»
Εδώ εννοεί την προσευχή, που γίνεται με περισσότερο ζήλο. Αν όμως οι συζυγικές σχέσεις στέκουν εμπόδια στην προσευχή, πώς θα ήταν δυνατόν να εφαρμοσθή η αδιάλειπτη προσευχή; Είναι, λοιπόν, δυνατόν, και να ζη κανείς με γυναίκα και να προσεύχεται. Αλλ’ η προσευχή γίνεται ακριβέστερη με την εγκράτεια.
Ε.Π.Ε. 18,524
υπέρ την εγκράτεια η αγάπη
Επειδή συνέβαινε να γίνωνται διαιρέσεις, εξ’ αίτιας της εγκράτειας και γι’ άλλες προφάσεις και μικροψυχίες, είναι καλύτερα, λέει, ούτε καν να γίνεται αρχή διαιρέσεως. Αν όμως και συμβή, ας μένη η γυναίκα μαζί με τον άντρα της. Αν όχι για να έχουν σχέσεις, τουλάχιστον για να μη σύναψη σχέσεις με κανέναν άλλο άντρα.
Ε.Π.Ε. 18,526
στο γάμο και στην παρθενία
Η εγκράτεια είναι αναγκαία για ν’ αξιωθούμε να δούμε το Θεό, είτε ζούμε την παρθενική ζωή, είτε στον πρώτο γάμο, είτε στο δεύτερο. Εγκράτεια, για να πετύχουμε τη βασιλεία των ουρανών.
Ε.Π.Ε. 18,548
στο κρασί
Δεν του επέτρεπε (ο απόστολος Παύλος) να πίνη κρασί ελεύθερα, αλλά τόσο, όσο χρειάζεται για την υγεία, όχι για την απόλαυσι.
Ε.Π.Ε. 23,410
της νεότητας
Τα παιδιά ας είναι έτσι ντροπαλά, ώστε να διακρίνωνται για τη σεμνότητά τους και τη σωφροσύνη τους, για να επαινούνται και από τους ανθρώπους και από το Θεό. Ας μάθουν να εξουσιάζουν το στομάχι, να απέχουν από την πολυτέλεια, να μη σπαταλούν, να είναι φιλόστοργα. Να μάθουν να υπακούουν.
Ε.Π.Ε. 23,270
παθών
Ποιον ονομάζει εγκρατή; Δεν εννοεί μόνο το νηστευτή, αλλά και εκείνον, που συγκρατεί το πάθος, τη γλώσσα, το χέρι, τα ακόλαστα μάτια. Αυτό σημαίνει εγκράτεια, το να μη παρασύρεσαι από κανένα αμαρτωλό πάθος.
Ε.Π.Ε. 24,40
δεν είναι φορτικό
Έχεις γυναίκα; Να σωφρονής. Είναι δύσκολο αυτό; Και πώς θα ήταν δύσκολο, όταν πολλοί και χωρίς γυναίκα ζουν με αγνότητα, όχι μόνο χριστιανοί, αλλ’ ακόμα και εθνικοί (ειδωλολάτρες).
Ε.Π.Ε. 24,536
για την πάλη των αρετών
Όλη η παρούσα ζωή είναι αγώνας και πάλη. Πρέπει να μπαίνουμε στο στάδιο αυτό της αρετής με εγκράτεια σε όλα. «Καθένας που αγωνίζεται, εγκρατεύεται σε όλα» (Α’ Κορ. θ’ 25). Δεν βλέπεις τι γίνεται στους γυμναστικούς αγώνες; Πως φροντίζουν πολύ για τον εαυτό τους όσοι ετοιμάζονται να παλέψουν με άνθρωπο αντίπαλο; Με πόση εγκράτεια εξασκούνται σωματικά!
Ε.Π.Ε. 36,88

(Χρυσοστομικό Λεξικό, αρχ. Δανιήλ Αεράκη, τόμος Β, σελ. 98-100)

Απόσπασμα από επιστολή:

«Η πνευματική σου κατάστασις πώς είναι; Πολύ επιθυμώ να γνωρίζω. Πιστεύω η προσευχή θα είναι τακτική καθώς και η μελέτη.

Διότι αυτά είναι τα μόνα που μπορούν να μας φέρουν κοντά στον Χριστόν και να γνωρίσωμεν την πραγματικήν ευτυχίαν. Εάν ο Θεός μας αγαπά και μας αποστείλη και λίγην θλίψιν τότε συντομεύει το βάδισμα προς συνάντησιν του Ιησού που Αυτός μας αναμένει και συμβαδίζει σ’ αυτόν τον δύσκολο δρόμο της ζωής μας.

Και τότε η καρδιά μας θα θερμανθή από την τόσην φλόγαν της αγάπης που Αυτός έχει για μας και μόνον. Ο δρόμος θα είναι ευχάριστος όσο δύσκολος και να είναι, διότι θα έχωμεν συνοδοιπόρον τον Ιησούν και όταν σκοτεινιάση θα ευρισκώμεθα σε Τράπεζα πνευματική γεμάτη φως και αγάπη και τροφή για την ψυχήν.

Ας μας αξιώση ο Κύριος να τον έχομεν οδηγόν και διδάσκαλον στον δρόμο της ζωής μας διότι παντού είναι σκότος πνευματικό και ο δρόμος γεμάτος από παγίδες και εμπόδια.

Ο Κύριος όμως ηκολούθησε τον Λουκά και Κλεόπα· ας ακολουθήση και κάθε ψυχή που ζητά την σωτηρίαν της και την αγάπη του Χριστού».

(απόσπασμα από επιστολή του Αγίου Αμφιλοχίου της Πάτμου όπως δημοσιεύεται στο βιβλίο του Αρχιμανδρίτη, π. Παύλου Νικηταρά, ο "Άγιος Αμφιλόχιος της Πάτμου")

147. Είναι υποχρεωτικά όλα τα μυστήρια της Εκκλησίας;

Άλλα είναι και αλλά όχι. Μη υποχρεωτικά ή προαιρετικά είναι η ιεροσύνη και ο γάμος. Η ιεροσύνη είναι βαρύς κλήρος τον οποίο δεν είναι υποχρεωμένοι να αναλάβουν όλοι οι άνθρωποι. Είναι φορτίο βαρύ το οποίο δύσκολα μπορούν να σηκώσουν οι ώμοι όλων των πιστών. Είναι ιδιαίτερη κλήση από το Θεό, την οποίαν ακούουν λίγοι άνθρωποι που έχουν τα ανάλογα χαρίσματα και την κλίση ν’ αναλάβουν το υψηλό εκκλησιαστικό λειτούργημα. Άλλωστε υποχρεωτική ιερωσύνη δεν θα είχε νόημα. Αν ήταν όλοι ιερείς, δεν θα υπήρχαν οι λαϊκοί. Ούτε και ο γάμος μπορεί να είναι υποχρεωτικός. Υπάρχουν άνθρωποι που δεν παντρεύονται, γιατί έχουν άλλη υψηλότερη αφοσίωση στη ζωή τους. Άλλοι πάλι από τη φύση τους δεν μπορούν να συνάψουν γάμο. Και άλλοι που για πολλούς και διάφορους λόγους δεν μπορούν ν’ αναλάβουν τη συζυγική ζωή. Το ζήτημα του γάμου παραμένει ανοικτό στην προαίρεση του ανθρώπου. Είναι ελεύθερη πράξη και όχι αναγκαστική.

Τα αλλά μυστήρια είναι υποχρεωτικά. Δεν συζητάμε βέβαια για το βάπτισμα και το χρίσμα τα οποία γεννούν και σφραγίζουν τη νέα πνευματική γέννηση του ανθρώπου, και τα οποία δεν επαναλαμβάνονται, όπως δεν επαναλαμβάνεται η φυσική γέννηση του ανθρώπου. Ο άνθρωπος δεν γεννιέται πολλές φορές. Όπως δεν επαναλαμβάνεται και η ιερωσύνη. Επανάληψη των μυστηρίων αυτών αποτελεί μεγάλο αμάρτημα, το οποίο κολάζεται αυστηρά από τους ιερούς κανόνες της Εκκλησίας. Μιλάμε για τ’ αλλά μυστήρια της μετάνοιας, της θείας ευχαριστίας και του ευχελαίου. Αυτά μπορεί να τα επαναλάβει πολλές φορές ο πιστός ανάλογα με τις σωματικές και τις πνευματικές ανάγκες του. Έτσι στη μετάνοια θα προσέλθει, όταν θέλει ν’ απαλλαγεί από το πιεστικό βάρος της ενοχής που βασανίζει την ψυχή του, όταν παραβαίνει το νόμο του Θεού. Στο μυστήριο της θείας ευχαριστίας θα προσέλθει στην ανάγκη του να γεμίσει από Θεό, να τραφεί πνευματικά και να καταπαλαίσει το διάβολο και την αμαρτία. Και τέλος θα προσέλθει στο ευχέλαιο για να λάβει ίαση των σωματικών του ασθενειών.

Δεν υπάρχει μέτρο και κανόνας που να ρυθμίζουν την προσέλευση αυτή. Ο ίδιος ο πιστός, σε συνεννόηση βέβαια με τον πνευματικό του, θα ρυθμίζει τα σημαντικά αυτά ζητήματα της πνευματικής του ζωής.

(Ανδρέου Θεοδώρου «Απαντήσεις σε ερωτήματα συμβολικά», εκδόσεις Αποστολική Διακονία, σελ. 212-213

Ο αρχιμ. Αμφιλόχιος Μακρής (†16/4)

Ο περίφημος πνευματικός και ιδρυτής της γυναικείας Ι. Μονής του Ευαγγελισμού της «Μητρός του Ηγαπημένου» στην Πάτμο αρχιμ. Αμφιλόχιος Μακρής (1889-1970) έφθασε σε βαθύ γήρας. Ο νεανικός του όμως ενθουσιασμός παρέμενε ο ίδιος! Και ήταν αντιληπτό αυτό όχι μόνο από όσους ζούσαν κοντά του, αλλά και από τους περαστικούς επισκέπτες, με τους οποίους πάντα νουθετούσε και ενθουσίαζε για μια πραγματικά χριστιανική ζωή.

Την Κυριακή προ των Βαΐων του 1970, κατά το μεσημέρι, καθισμένος στην πολυθρόνα του αναφώνησε:

- Ήρθαμε και φεύγουμε για την Άνω Ιερουσαλήμ! Αδελφή Αγάθη, φώναξε τη γερόντισσα και όλες τις αδελφές.

Φαίνεται ότι δέχθηκε το κάλεσμα για τον ουρανό! Η γερόντισσα και οι αδελφές συγκινημένες περιστοίχισαν τον γέροντα. Πήραν την τελευταία συγχώρησι και μια ιδιαίτερη ευχή και ευλογία η καθεμιά.

Τις υπόλοιπες ημέρες παρέμεινε στο κρεββάτι απ’ όπου εξακολουθούσε να δίνη τις τελευταίες του ευχές και νουθεσίες, παρ’ όλο τον κλονισμό της υγείας του.

- Πρέπει να είσθε παιδιά της αγάπης! Να μη φοβάσθε τον διάβολο… Δεν έχω άλλη χαρά και άλλο πόθο, από το να σας δω στον παράδεισο! Ο Θεός να σας αξιώση της δόξης Του. Έχω μεγάλη συγκίνησι που έχω πλάι μου όλα τα πνευματικά μου τέκνα. Άλλη χαρά δεν έχει ο πατέρας… Δεν μπορεί να λέγεται χριστιανός εκείνος που δεν έχει αγάπη. Προσποιείται τον χριστιανό… Να έχετε ενότητα μεταξύ σας. Ο Χριστός να μη λείπη από την καρδιά σας… Να παρακαλήτε τον Θεό να με συγχωρήση, γιατί δεν σας έδωσα τίποτα σαν φτωχός πατέρας.

Η γερόντισσα κατασυγκινημένη του αποκρίθηκε:

- Το παν, γέροντα μου, μας έδωσες.

Και ενώ η γερόντισσα παρέμεινε γονατιστή μπρος στο κρεββάτι του, ο γέροντας συνέχισε:

- Ο Θεός να σας ενισχύη, να οδηγήσετε σωστά το ποίμνιο που σας έδωσε να ποιμάνετε. Θέλω να συνεχίσετε πιστά το έργο μου, όταν θα φύγω. Θα χαίρομαι όταν θα βλέπω ότι προχωρήτε στις άγιες γραμμές του μοναχισμού… Ο Κύριος να μας αξιώση να ζήσουμε στη δόξα του παραδείσου…

Η αγωνία ήταν ζωγραφισμένη στα πρόσωπα όλων των μοναχών, γιατί σε λίγο θα έχαναν τον στοργικό τους πατέρα.

Η ώρα του θείου θελήματος έφθασε! 16 Απριλίου του 1970, Πέμπτη, 2.15μ.μ. παρέδωσε την αγία του ψυχή στα χέρια του αγαπημένου του Ιησού.

Η μορφή του πήρε μια ξεχωριστή ομορφιά, ειρήνη και ιλαρότητα. Το πένθος ήταν βαρύ, αλλά μια ενδόμυχη και ανέκφραστη χαρά μετρίαζε τον πόνο της ορφάνιας στις καρδιές των τέκνων του. Ο γέροντάς τους βρισκόταν στον παράδεισο!

(Ο Γέροντας μας)

("Χαρίσματα και Χαρισματούχοι", Ι. Μονή Παρακλήτου, τόμος Β΄, σ. 244-246)

Εβδομήκοντα
πρόνοια θεϊκή για τη Γραφή
Μερικοί δεν ξέρουν καν ότι υπάρχουν Γραφές, μολονότι το άγιο Πνεύμα οικονόμησε τόσα πολλά, ώστε να διαφυλαχτούν. Να μάθετε πόσο φιλάνθρωπος στην προκειμένη περίπτωσι είναι ο Θεός... Ύστερα οικονόμησε ο Θεός να μεταφραστούν οι Γραφές από τους Εβδομήκοντα. Εκείνοι τις μετέφρασαν.
Ε.Π.Ε. 24,214
Εβραίους Επιστολή
περίληψίς της
Σ’ αυτή την Επιστολή λέει πολλά για την πίστι και στο τέλος με πολλά παραδείγματα δείχνει, ότι και σ’ εκείνους υποσχόταν αμέσως τα αγαθά, αλλά δεν έδωσε κανένα. Και εκτός αυτού, για να μη νομίσουν, ότι έχουν εγκαταλειφθή στις συμφορές, διδάσκει δυο πράγματα: Το ένα, να υπομένουν γενναία όλες τις συμφορές. Το άλλο, να προσδοκούν οπωσδήποτε την αμοιβή. Γιατί ο Θεός δεν θ’ αφήση χωρίς αμοιβή τον Άβελ και όλους τους επόμενους δικαίους.
Ε.Π.Ε. 24,208
Έγγαμοι
ζουν ενάρετα
Είναι δυνατόν να βρούμε και στις πόλεις ανθρώπους, που ζουν ως μοναχοί. Είναι δυνατόν να έχη κανείς και γυναίκα και να μεριμνά για το σπίτι του, και όμως να προσεύχεται και να νηστεύη και να διάγη με κατάνυξι. Άλλωστε και όσοι από τους αποστόλους κατηχήθηκαν τα πρώτα χρόνια, κατοικούσαν μεν σε πόλεις, αλλ’ έδειχναν ευλάβεια, σαν εκείνην των μοναχών. Άλλοι δε ήσαν προϊστάμενοι σε εργαστήρια, όπως το ζευγάρι Ακύλας και Πρίσκιλλα. Και οι προφήτες είχαν και αυτοί γυναίκα και οικογένεια, όπως ο Ησαΐας, ο Ιεζεκιήλ και ο μεγάλος Μωυσής. Τίποτε δεν τους εμπόδισε, καίτοι έγγαμοι, να ζουν με αρετή.
Ε.Π.Ε. 11,238
ζουν ενάρετα
Προτρέπω να προσέχουν από την αρχή και να φροντίζουν να παίρνουν σύζυγο, που να ταιριάζουν και να είναι γεμάτοι αρετές. Αν όμως συμβή ν’ αποτύχουν στην επιλογή συζύγου και δεχτούν στο σπίτι τους νύφη μη ενάρετη και ανεκτική, τότε ας μοιάζουν με το φιλόσοφο εκείνο, που προσπαθούσε να ρυθμίση σωστά τη γυναίκα του. Τίποτε άλλο ανώτερο δεν υπάρχει από αυτό.
Ε.Π.Ε. 18α,178
Εγγύς
το τέλος
Πλησιάζει η ανάστασις, πλησιάζει η φοβερή κρίσις, πλησιάζει η ημέρα του πυρός η καιομένη. Είναι, λοιπόν, ανάγκη ν’ αποτινάξουμε τη ραθυμία.
Ε.Π.Ε. 17,528
εντονώτερος ο αγώνας
Όσο πλησιάζει η ώρα του βραβείου, τόσο περισσότερο να εντείνουμε τους πνευματικούς αγώνες. Αυτό άλλωστε δεν κάνουν και οι δρομείς; Όταν πλησιάζουν προς το τέλος του αγώνα και προς την λήψι των βραβείων, τότε προσπαθούν περισσότερο.
Ε.Π.Ε. 17,530
Εγκατάλειψις
φίλων
Ήταν αναμενόμενο, όταν συνελήφθη ο Παύλος, να εγκαταλειφθή και να μην έχη καμμιά συμπαράστασι ούτε βοήθεια ούτε συναντίληψι. Προδόθηκε και απ’ αυτούς ακόμα τους πιστούς και τους φίλους.
Ε.Π.Ε. 23,504
του φυλακισμένου Παύλου
Δεν είναι μικρό αυτό το αμάρτημα. Διότι, αν στον πόλεμο εκείνος που, εγκαταλείπει τον κινδυνεύοντα και διασώζει τον εαυτό του από τα χέρια των εχθρών, δικαιολογημένα τιμωρείται, διότι φάνηκε προδότης, πολύ περισσότερο κάτι τέτοιο συμβαίνει με το κήρυγμα.
Ε.Π.Ε. 23,654

(Χρυσοστομικό Λεξικό, αρχ. Δανιήλ Αεράκη, τόμος Β, σελ. 96-98)

Με την ταπείνωσή του [ο Άγιος Αμφιλόχιος Μακρής] κέρδισε την εμπιστοσύνη του Αγίου Νεκταρίου. Έκτοτε τον επισκεπτόταν συχνά. Όταν ο Γέροντας Αμφιλόχιος έγινε Διάκος, συλλειτούργησαν πολλές φορές.

Οι ψυχές τους ενώθηκαν ακόμη περισσότερο κατά την τελευταία λειτουργία πού έκαναν ένα χρόνο πριν από την κοίμηση του Αγίου Νεκταρίου. Η πνευματική ένωσή τους έγινε εντονότερη, όταν ο Άγιος του ανέθεσε να μεταλάβει μία άρρωστη μοναχή στο κελλί της.

Άλλη φορά, εξαιτίας του συνωστισμού στον μικρό ξενώνα της Μονής, ο Άγιος τον έβαλε να κοιμηθεί στο κελλί του μέσα στον περίβολο του Μοναστηριού.

Η πνευματική αυτή φιλία και αγάπη συνεχίστηκε και μετά την κοίμηση του Αγίου Νεκταρίου.

Το 1958 εξαιτίας του διαβήτη δημιουργήθηκε ένα επικίνδυνο απόστημα στο πόδι του Γέροντα. Ο γιατρός και οι μοναχές βρίσκονταν σε ανησυχία για την εξέλιξη του αποστήματος, όταν άκουσαν ατάραχο τον Γέροντα να λέει στην διακονήτριά του:

– Άναψε θυμιατό, αδελφή Αγάθη, και ανέβασε το λείψανον του Αγίου.

Σταύρωσε το πόδι του και είπε:

– Εσύ, Άγιέ μου Νεκτάριε, που θεραπεύεις τον κόσμον, θεράπευσε και εμέ τον φίλον σου.

Το επόμενο πρωί ο γιατρός που ήρθε να χειρουργήσει το απόστημα διαπίστωσε ότι είχε υποχωρήσει εντελώς.

Με ευγνωμοσύνη ο Γέροντας αφιέρωσε μία Εκκλησία στο όνομα του Αγίου Νεκταρίου η οποία πανηγυρίζει κάθε χρόνο τη μνήμη του θαυματουργού Αγίου.

(από το βιβλίο του Ιερομονάχου, π. Δημητρίου Καββαδία, “Γέροντες και γυναικείος Μοναχισμός”, έκδοση Ιεράς Μεγίστης Μονής Βατοπαιδίου, Άγιον Όρος, 2015)

340. Αδελφοί μου και αδελφές μου, που προετοιμάζεστε για τη Θεία Κοινωνία. Ας φυλαχθούμε από την αδιαφορία ως προς τις αμαρτίες μας. Ας αποδιώξουμε την υπερηφάνεια της καρδιά μας, που λέγει: «Δεν χρειάζομαι καμμία συγχώρησι. Δεν είμαι ένοχος. Δεν έφταιξα πραγματικά σε τίποτε». Ή, πάλι: «Τα αμαρτήματά μου ήσαν ανθρώπινα, κάτι το φυσικό», λες και έπρεπε να είναι ο άνθρωπος ίδιος με τον Διάβολο. Πρόκειται για εωσφορική υπερηφάνεια. Ο ίδιος ο Εωσφόρος μιλά έτσι μες από την καρδιά μας. Ας συναισθανθούμε βαθειά, πολύ βαθειά τις απειράριθμές ανομίες μας. Ας νοιώσουμε συντριβή γι’ αυτές, αφού εξ αιτίας τους λυπήσαμε και προσβάλαμε τον Κύριο. Ας παραμερίσουμε κάθε δικαιολογία, αποφεύγοντας το παράδειγμα των Φαρισαίων, των υποκριτών. «ὅτι οὐ δικαιωθήσεται ἐνώπιόν σου πᾶς ζῶν» (Ψαλμ. ρμβ’ 2). Μονάχα ένας τρόπος είναι για να κινήσουμε το έλεος του Θεού: η ειλικρινής μας μετάνοια για ό,τι μας βαραίνει τη συνείδησι. Ας απομακρυνθούμε από την αδιαφορία και την ψυχρότητα. Ας αφοσιωθούμε στο θέλημα του Κυρίου με ζήλο ενεργό. Ας θερμανθούμε από τη φωτιά του Αγίου Πνεύματος. Ώ Θεέ μου, Θεέ μου! Οι ανομίες μας αληθινά ξεπέρασαν σε αριθμό τις τρίχες της κεφαλής μας, την άμμο της θαλάσσης και ακόμη δεν τις αισθανόμαστε, αδιαφορούμε γι’ αυτές. Εξακολουθούμε να τις θάλπουμε. «Ἐὰν ἀνομίας παρατηρήσης, Κύριε, Κύριε τίς ὑποστήσεται;» (Ψαλμ. ρκθ’ 3). Δός μας, Κύριε, πνεύμα συντετριμμένο και καρδιά ταπεινή, για να σου προσφέρουμε αληθινή μετάνοια. Αμήν.

(Η εν Χριστώ ζωή μου - Αγ. Ιωάννου της Κροστάνδης, εκδόσεις Παπαδημητρίου, σελ. 145-146)

146. Η θεία χάρη ενεργεί πάντοτε λυτρωτικά στον άνθρωπο;

Όχι, δεν ενεργεί. Εδώ πρέπει να προσέξουμε. Άλλο η δραστική ενέργεια των μυστηρίων, που χορηγεί τη χάρη «εξ ανάγκης». Όπως είδαμε, τα μυστήρια είναι δραστικά μέσα της χάριτος. Αυτό οφείλεται στη θεία σύστασή τους. Και άλλο η σωτήρια επενέργειά τους στους πιστούς. Αυτή δεν είναι πάντοτε δραστική. Δηλαδή αυτός που μετέχει σ' ένα μυστήριο δεν σημαίνει απαραίτητα ότι θα καρπωθεί τη λυτρωτική του ενέργεια. Τα μυστήρια δεν είναι μαγικές τελετές, που παρέχουν τυφλά και ασυλλόγιστα τη σωτηρία. Για να λειτουργήσει λυτρωτικά η χάρη πρέπει να συντρέξουν ορισμένες υποκειμενικές συνθήκες. Ο άνθρωπος πρέπει να θέλει τη σωστική τους επενέργεια και να είναι κατάλληλα προπαρασκευασμένος να τη δεχτεί. Σε αντίθετη περίπτωση, αν είναι υποκριτής και ηθικά ακάθαρτος, αν
προσέρχεται μηχανικά χωρίς επίγνωση και αίσθηση του πράγματος, τίποτε δεν θα ωφεληθεί. Και όχι μόνο αυτό, αλλά θα προσθέσει στο παθητικό του μια άλλη πολύ μεγάλη αμαρτία. Αντί ωφέλεια πνευματική θα τρυγήσει κατάκριση και θάνατο.

Ας πάρουμε παράδειγμα τη θεία ευχαριστία. Όλοι οι προσερχόμενοι στο ιερό μυστήριο, είτε είναι καλοί είτε κακοί, θα κοινωνήσουν οπωσδήποτε σώματος και αίματος Χριστού. Δεν θα είναι όμως ίδια τα αποτελέσματα της θείας κοινωνίας. Οι καλοί που προσέρχονται με φόβο Θεού, πίστη και αγάπη, γνωρίζουν δηλαδή τί κάνουν και παρασκευάζονται κατάλληλα για τη λήψη του Θεού, θα λάβουν τη θεία ευλογία, θα ενωθούν μυστικά με το Σωτήρα, θα προαχθούν πνευματικά και θα ενισχυθούν στον αγώνα τους εναντίον των παθών και της αμαρτίας, τα οποία υποδαυλίζουν τα πονηρά πνεύματα της αποστασίας. Αντίθετα, όσοι προσέρχονται αδιάφορα και μηχανικά, χωρίς να γνωρίζουν τί κάνουν (μη διακρίνοντες το σώμα και το αίμα του Κυρίου) και με ακάθαρτο το σώμα και την ψυχή τους, αυτοί όχι μόνο δεν ωφελούνται από τη θεία μετάληψη, αλλά αποκομίζουν καταδίκη (κοινωνούν κρίμα ή κατάκριμα). Αντί η κοινωνία να τους βγει σε καλό, τους γκρεμίζει στο θάνατο.

(Ανδρέου Θεοδώρου «Απαντήσεις σε ερωτήματα συμβολικά», εκδόσεις Αποστολική Διακονία, σελ. 211-212)

«Ο νόμος του Κυρίου είναι τέλειος. Ανανεώνει τη ζωή. Η μαρτυρία του αληθινή, σοφό κάνει τον άσοφο… οι εντολές του καθαρές, φωτίζουν τη διάνοια…» (Ψαλμός 19:8-15)

Κάποτε σε μια τρομερή θύελλα βυθίστηκε ένα πλοίο στις ακτές της Αγγλίας. Απ’ όλο το πλήρωμα μόνο ένας ναύτης σώθηκε χρησιμοποιώντας ένα κομμάτι σανίδι. Όταν έφτασε στην ακτή, έπεσε λιπόθυμος. Τον είδαν μερικοί κι έτρεξαν να τον βοηθήσουν. Όταν τον πλησίασαν είδαν πως στη μέση του υπήρχε ένα μικρό δέμα σφιχτά δεμένο με μια ζώνη. Το άνοιξαν και με έκπληξη είδαν πως δεν ήταν ούτε χρήματα, ούτε κοσμήματα, ούτε άλλος πολύτιμος θησαυρός, αλλά μία Αγία Γραφή. Στην πρώτη σελίδα υπήρχε μια χειρόγραφη προσευχή του πατέρα του, που παρακαλούσε το Θεό να οδηγήσει το γιό του σε μετάνοια και σωτηρία και να τον προστατεύει. Μια προσευχή που είχε εισακουστεί. Αυτήν την Αγία Γραφή θέλησε να σώσει ο ναύτης ως τον πολυτιμότερο θησαυρό του! Έχεις εσύ αυτόν το θησαυρό; Τον μελετάς; Τον τηρείς;
(Σ.Α.Ι.)

«Οι ηλικιωμένοι δεν είναι πάντα και σοφοί, ούτε κι οι γέροντες ξέρουνε πάντα το σωστό ποιο είναι» (Ιώβ 32:9)
«Από τους γέροντες έγινα συνετότερος, γιατί τις εντολές σου τις τηρώ» (Ψαλμός 119:100)

Ένα παιδί βγήκε στην εξοχή κι εκεί μέσα στην όμορφη φύση άρχισε να προσεύχεται. Το είδε ένας κύριος και του λέει: «Παιδί μου θα σου δώσω 100 ευρώ αν μου δείξεις που είναι ο Θεός». Ο μικρός τον κοίταξε απορημένος και του λέει: «Εγώ, κύριε, θα σου δώσω διακόσια ευρώ, αν εσύ μου δείξεις που δεν είναι ο Θεός»!
Είναι σαν την ιστορία που βρίσκουμε στο κατά Ματθαίο Ευαγγέλιο 21:12-17. Όταν οι αρχιερείς και οι νομοδιδάσκαλοι άκουσαν τα παιδιά μέσα στο ναό να λένε: «Ψάλτε ύμνο στο Γιο του Δαβίδ», ύστερα από τα αξιοθαύμαστα που έκανε ο Χριστός, αγανάκτησαν και Του είπαν: «Ακούς τι λένε αυτοί;». Κι ο Ιησούς τους απάντησε: «Ποτέ σας δε διαβάσατε οτι: Από στόμα νηπίων και βρεφών, που ακόμα θηλάζουν, συνέθεσες τέλειο ύμνο;». Πόσο δίκαιο έχει ο Λόγος του Θεού, όταν λέει: «Ενώ διέκριναν το Θεό, δεν τον δόξασαν… Κι ενώ ισχυρίζονται ότι είναι σοφοί, έχουν ξεμωραθεί» (Ρωμαίους 1:21-22). «…Έλεγα μέσα μου πως θα μιλούσε η ηλικία και πως σοφία θα δίδασκαν τα χρόνια τα πολλά. Μα ό,τι κάνει συνετό τον άνθρωπο είναι το πνεύμα…» (Ιωβ 32:7-8).
(Σ.Α.Ι.)

(Εκδόσεις «Ο Λόγος»)