ΟΙ ΑΠΟΣΤΟΛΙΚΟΙ ΠΑΤΕΡΕΣ
(για δόγμα θεότητας Χριστού και αγίας Τριάδος)
ΔΙΔΑΧΗ 90 μ.Χ.
«Όπως έχει λεχθεί (Ζαχαρίου 14,5): «θα έρθει ο Κύριοςκαι όλοι οι άγιοι μαζί του». Και τότε θα δει ο κόσμος τον Κύριο να έρχεται πάνω στα σύννεφατου ουρανού» (16,7-8. ΕΠΕ σ.31)
«Σχετικά με το βάπτισμα, να βαπτίζετε ως εξής· αφού πείτε όλα αυτά, «βαπτίστε στο όνομα του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος (Ματθ.28,19)» (7,1 ΕΠΕ σ.19)
«Να προσεύχεστε έτσι όπως παράγγειλε ο Κύριος στο Ευαγγέλιότου» (8,2 ΕΠΕ σ.21)
«Τις προσευχές και τις ελεημοσύνες σας και όλες τις πράξεις να τις κάνετε έτσι όπως τις έχετε γραμμένες στο Ευαγγέλιο του Κυρίουμας» (15,4, ΕΠΕ σ.29)
ΚΛΗΜΗΣ ΡΩΜΗΣ γράφει γύρω στο 95 μ.Χ.
«Αφού λοιπόν πήραν εντολές και βεβαιώθηκαν με την ανάσταση του Κυρίου Ιησού Χριστούκαι πίστεψαν στο λόγο του Θεού με την εγγύηση του αγίου Πνεύματος»(Α Κορ.42,3 ΕΠΕ σ.315)
«Ή δεν έχουμε ένα Θεό και ένα Χριστό και ένα πνεύματης χάρης, το οποίο χύθηκε πάνω μας;» (Α Κορινθ.46,6, ΕΠΕ σ.321)
«Ζει ο Θεός και ζει ο Κύριος Ιησούς Χριστός και το Πνεύματο άγιο»(οπ.58,2, ΕΠΕ σ.335))
«Εμάς που καταφεύγουμε στους οικτιρμούς του μέσω του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, στον οποίο ανήκει η δόξα και η μεγαλωσύνη εις τους αιώνες των αιώνων» (Α Κορινθ.20.11-12, ΕΠΕ σ.291)
«…εκείνους που είχαν εκλεγεί από το Θεό δια του Ιησού Χριστού του Κυρίου μας, στον οποίο ανήκει η δόξα στους αιώνες των αιώνων. Αμήν»(ο.π.50. ΕΠΕ,325)
«Αδελφοί, έτσι πρέπει να πιστεύουμε για τον Ιησού Χριστό, ότι είναι Θεός»(Β Κορινθ.1, ΕΠΕ 3,σ.345)
ΙΓΝΑΤΙΟΣ ΑΝΤΙΟΧΕΙΑΣ, γράφει το 110 μ.Χ.
1) «Οι διάκονοι… να είναι επιφορτισμένοι με τη διακονία του Ιησού Χριστού, ο οποίος ήταν κοντά στον Πατέρα προαιώνια και στο τέλος φανερώθηκε» (Προς Μαγνησίους 6,1,ΕΠΕ σ.97)
2) «Όπως ο Κύριος δεν έκανε τίποτα χωρίς τον Πατέρα, αν και ήταν ενωμένος με αυτόν» (Μαγνησίους 7,1.ΕΠΕ 97)
3) «Ένας Θεός υπάρχει, ο οποίος φανέρωσε τον εαυτό του μέσω του Ιησού Χριστούτου Υιού του, που είναι ο Λόγος του, ο οποίος προήλθε από τη σιγή» (Προς Μαγνησίους 8,2,ΕΠΕ 97)
4) «Εγώ ο Ιγνάτιος, που ονομάζομαι και Θεοφόρος, στην ευλογημένη… και εκλεγμένη με το αληθινό πάθος και το θέλημα του Πατέρα και του Ιησού Χριστού του Θεού μας, στην Εκκλησία την αξιομακάριστη, που βρίσκεται στην Έφεσο της Ασίας» (Προς Εφεσίους Προοίμιο,ΕΠΕ σ.77)
5) «Σύμφωνα με την πίστη και αγάπη του Ιησού Χριστού, του Σωτήρα μας, και όντας μιμητές του Θεού, ολοκληρώσατε τελείως το συγγενικό έργο αναζωογονώντας το με το αίμα του Θεού» (Προς Εφεσίους 1,1,ΕΠΕ σ.77)
6) «Να συμμετέχετε σε μία ευχαριστία· διότι ένα είναι το σώμα του Κυρίου μαςΙησού Χριστού και ένα ποτήρι που ενώνει με το αίμα του» (Φιλαδελφείς 4,1.ΕΠΕ 125)
7) «Ένας γιατρός υπάρχει σαρκικός και πνευματικός, γεννημένος και αγέννητος, ο οποίος έγινε Θεός σαρκωμένος, ζωή αληθινή που θανατώθηκε, και από την Μαρία και από τον Θεό, πρώτα παθητός και συγχρόνως απαθής, ο Ιησούς Χριστός ο Κύριος μας» (Εφεσίους 7,2,ΕΠΕ σ.81)
8) «Τίποτα δεν διαφεύγει την προσοχή του Κυρίου…. Ας κάνουμε λοιπόν τα πάντα, σαν να κατοικεί αυτός μέσα μας, για να γίνουμε οι ναοί του, και αυτός να είναι ο Θεός μας μέσα μας» (Εφεσίους 15,3,ΕΠΕ σ.87)
9) «Αφού αποκτήσαμε τη γνώση του Θεού, που είναι ο ΙησούςΧριστός» (Εφεσίους 17,2.ΕΠΕ σ.87)
10) «Διότι ο Θεός μας Ιησούς Χριστόςκυοφορήθηκε από τη Μαρία κατ’ οικονομία Θεού, προερχόμενος από τη γενιά βέβαια του Δαβίδ, αλλά δια του Αγίου Πνεύματος, ο οποίος γεννήθηκε και βαπτίσθηκε» (Εφεσίους 18,2.ΕΠΕ σ.89)
11) «Η άγνοια καταργήθηκε… καθώς ο Θεός εμφανιζόταν με ανθρώπινη μορφή» (Εφεσίους 19,3. ΕΠΕ 89)
12) «Εγώ ο Ιγνάτιος, που ονομάζομαι και Θεοφόρος, στην ελεημένη από τη μεγαλειότητα του ύψιστου Πατέρα και του Ιησού Χριστού, του μοναδικού Υιού του, Εκκλησία, την αγαπημένη και φωτισμένη με το θέλημα εκείνου που θέλησε τα πάντα, τα οποία υπάρχουν με την αγάπη του Ιησού Χριστού του Θεού μας» (Ρωμαίους προοίμιο,ΕΠΕ.σ,113)
13) «Διότι ο Θεός μας Ιησούς Χριστός, που βρίσκεται στον Πατέρα του, φαίνεται περισσότερο» (Ρωμαίους 3,3.ΕΠΕ σ.115)
14) «Επιτρέψτε μου να γίνω μιμητής του πάθους του Θεού μου» (Ρωμαίους 6,3.ΕΠΕ.σ.119)
15) «Να μελετάς τους χρόνους. Να περιμένεις αυτόν που είναι πάνω από τον χρόνο, τον αόρατο, αυτόν που έγινε για μας ορατός, τον αψηλάφητο, τον απαθή, αυτόν που για μας έγινε παθητός, που υπέφερε για μας με κάθε τρόπο» (Προς Πολύκαρπον 3,2.ΕΠΕ.σ.145)
16) «Προσεύχομαι να είστε υγιείς πάντοτε ενωμένοι με τον Θεό μας Ιησού Χριστό» (Πολύκαρπον 8,3.ΕΠΕ. σ.149)
17) Αληθινά ανέστησε τον εαυτό του» (Σμυρναίους 2,1 ΕΠΕ σ.135)
18) «Είσαστε πέτρες του ναού του Πατέρα, ετοιμασμένοι για την οικοδομή του θεού Πατέρα, που κατευθύνεστε στα ύψη με τη μηχανή του Ιησού Χριστού, που είναι ο σταυρός, χρησιμοποιώντας για σχοινί το Άγιο Πνεύμα» (Εφεσίους 9,1, ΕΠΕ σ.83)
19) «σαρκικά και πνευματικά, με πίστη και αγάπη, ενωμένοι με τον Υιό και τον Πατέρα και το Πνεύμα… ΟΙ απόστολοι πειθάρχησαν στο Χριστό, και στον Πατέρα και στο Πνεύμα» (Μαγνησιους13,1-2, ΕΠΕς.101)
20) «προς την Εκκλησία του Θεού Πατέρα και του αγαπημένου Ιησού Χριστού, την προικισμένη με κάθε χάρισμα, γεμάτη πίστη και αγάπη, που δεν υστερεί σε κανένα χάρισμα, τη θεοπρεπέστατη και αγιοφόρα, που βρίσκεται στη Σμύρνη της Ασίας, με άμεμπτο πνεύμα» (Σμυρναίους Προοίμιο,ΕΠΕ.σ.133)
ΒΑΡΝΑΒΑ ΕΠΙΣΤΟΛΗ, 100-130 μ.Χ.
«Ο Κύριος ανέχθηκε να πάθει… όντας κύριος όλου του κόσμου, στον οποίο ο Θεός από τον καιρό της δημιουργίας είπε, «ας κάνουμε άνθρωπο κατ’ εικόνα μας και ομοίωση»»(Επιστολή Βαρνάβα 5,5,ΕΠΕ 4,σ.31)
«Μετά είπε ο Θεός: «Ας φτιάξουμε τον άνθρωποσύμφωνα με την εικόνα τη δική μας και την ομοίωση… Αυτά είπε στον Υιότου… - Λοιπόν, ο Υιός του Θεού για αυτό ήλθε με σάρκα» (Βαρνάβα Επιστολή 6,12 & 5,11,ΕΠΕ. σ.35-37 & 33)
ΠΟΙΜΕΝΑΣ ΕΡΜΑ, 120-140 μ.Χ.
«Πρώτο απ’ όλα να πιστέψεις ότι ένας είναι ο Θεός…» (Ποιμήν Εντολή 1,1. ΕΠΕ 4,σ.425)
«Ο Υιός του Θεού είναι προγενέστερος από όλη την κτίση, αφού έγινε σύμβουλος του Πατέρα για τη δημιουργία»(Ποιμήν Ερμά Παραβολή 9,12. ΕΠΕ4,553)
ΙΟΥΣΤΙΝΟΣ, γράφει από 132-150 μ.Χ.
«Σεβόμαστε και προσκυνούμε εκείνον (Πατέρα) και τον Υιόπου προήλθε από αυτόν… και το προφητικό Πνεύμα» (Απολογία (150 μ.Χ.)1,6,2. ΕΠΕ σ.83)
«Οι βαπτιζόμενοι αναγγενιούνται στο όνομα του πατέρατων όλων και δεσπότου Θεού και του Σωτήρα μας Ιησού Χριστού και ΠνεύματοςΑγίου» (Απολογία1,61,3,ΕΠΕ σ.181)
«Έπειτα προσφέρεται εις τον προεστώτα των αδελφών άρτος και ποτήριον ύδατος και κράματος οίνου, ούτος δε λαβών αναπέμπει αίνον και δόξαν εις τον Πατέρα του σύμπαντος δια του ονόματος του Υιού και του αγίου Πνεύματος»(Απολογία1,65,3,ΕΠΕ σ.191)
«Δεν είμεθα άθεοι, αφού σεβόμεθα τον Δημιουργόντου σύμπαντος, … Θα αποδείξωμεν επίσης ότι τιμώμεν ελλόγως τον γενόμενον εις ημάς διδάσκαλον τούτων και προς τούτο γεννηθέντα Ιησούν Χριστόν, τον σταυρωθέντα επί Ποντίου Πιλάτου…διδαχθέντες ότι είναι Υιός αυτού του όντως Θεού και τοποθετούντες αυτόν εις δευτέραν θέσιν, και το προφητικόν Πνεύμαεις τρίτην τάξιν» (Απολογία1,13,1-3,ΕΠΕ σ.93-5)
«10. Ο Ιησούς… είναι Υιός και απόστολος του Θεού, ο οποίος προηγουμένως ήταν Λόγος, φάνηκε κάποτε με μορφή φωτιάς και κάποτε και με ασώματη εικόνα - 14 αυτός που μίλησε στο Μωϋσή ήταν ο Υιός του Θεού…15… ως Λόγος πρωτότοκος του Θεού είναι και Θεός. 16 Και προηγουμένως φάνηκε με τη μορφή της φωτιάς και ως ασώματη εικόνα στον Μωϋσή και στους άλλους προφήτες» (ο.π. 63,ΕΠΕ 187-9)
«Ο Λόγος του Θεού είναι ο Υιός του» (Απολ.1.63,4.ΕΠΕ 186)
«Και ο Τρύφων είπεν. Ω άνθρωπε… πολλά βλάσφημα λέγεις [ο Ιουστίνος], επιδιώκων να μας πείσεις ότι αυτός ο σταυρωθείς συνανεστράφη με τον Μωϋσήνκαι τον Ααρών και ότι ελάλησεν εις αυτούς δια της στήλης νεφέλης, έπειτα αφού έγινεν άνθρωπος…και πάλιν θα έλθη εις την γην και θα είναι προσκυνητός»(Διάλογος προς Τρύφωνα (132-135 μ.Χ.) 38,1.ΕΠΕ,σ. 365)
«Είναι και λέγεται Θεός και Κύριοςάλλος από τον ποιητή των όλων» (Διάλ.,56,4.ΕΠΕσ.415).
«Ένας από τους τρειςεκείνους είναι και ο Θεός» (ο.π.56,10.ΕΠΕ σ.417)
«ούτος, ο λεγόμενος εις τας Γραφάς ότι εφάνη εις τον Αβραάμκαι τον Ιακώβ και τον Μωϋσήν, είναι Θεός διαφορετικόςαπό τον ποιητήν των όλων θεόν, κατά τον αριθμόν εννοώαλλ’ όχι κατά την γνώμην» (Διάλ, 56,11,ΕΠΕ σ.417)
«Θεός ονομάζεται και Θεός είναικαι θα είναι» (Διάλ.,58,9.ΕΠΕ σ.431).
«Αυτός είναι και άγγελος και Θεός και Κύριος» (Διάλ.,58,10.ΕΠΕ σ.431).
«Ο Θεόςπρο πάντων των κτισμάτων εγέννησεν εξ’ εαυτού κάποιαν λογικήν δύναμιν, η οποία υπό του αγίου Πνεύματοςκαλείται άλλοτε δόξα Κυρίου, άλλοτε υιός, άλλοτε σοφία, άλλοτε άγγελος, άλλοτε θεός, άλλοτε Κύριος και λόγος» (Διάλογος61,1,ΕΠΕσ.437)
«Ο λόγος της σοφίας, ο οποίος είναι ο ίδιος ο Θεός, που γεννήθηκε από τον Πατέρα των όλων» (ο.π.61,3,ΕΠΕ σ.437)
«Μίλησε (ο Πατήρ) με κάποιον ο οποίος είναι και διαφορετικός στον αριθμόκαι λογικός… Αλλά τούτο το πράγματι από τον Πατέρα προβληθέν γέννημα συνυπήρχε με τον Πατέρακαι πάντοτε με αυτόν συνομιλεί ο πατέρας» (Διάλογος 62,2,4 ΕΠΕ 441)
«Ότι λοιπόν είναι και προσκυνητός και Θεόςκαι Χριστός, κατά την μαρτυρίαν του ποιήσαντος ταύτα» (Διάλ.,63,5.ΕΠΕ σ.445)
«δια να αναγνωρίσετε ότι είναι και Θεός προελθών άνωθεν και άνθρωπος γεννηθείςανάμεσα εις ανθρώπους» (Διάλ.,64,7.ΕΠΕ σ.449)
«Ο Χριστός Κύριοςόντας και Θεός, Θεού υιός υπάρχονταςκαι δυνάμει φαινόμενος προηγουμένως … τον οποίο και θεό ονομάζει ο προφητικός λόγος… αλλά και είναι διαφορετικός στον αριθμό» (ο.π.128,1,4 ΕΠΕ 623-5)
ΠΟΛΥΚΑΡΠΟΣ γράφει το 135-7 μ.Χ.
«Στον οποίο (Χριστό) υποτάχθηκαν τα πάντα, επουράνια και επίγεια, τον οποίο λατρεύει κάθε τι που αναπνέει, ο οποίος έρχεται να κρίνει» (Προς Φιλιππησίους 2,1. ΕΠΕ 343)
ΜΑΡΤΥΡΙΟ ΠΟΛΥΚΑΡΠΟΥ, γράφτηκε το 156 μ.Χ.
«Σε αινώ, σε ευλογώ, σε δοξάζω δια του αιωνίου και επουρανίου αρχιερέως Ιησού Χριστού, του αγαπητού σου υιού, δια του οποίου σε σένα µαζί του και µαζί µε το Πνεύµα το Άγιο απονέµεται δόξα και τώρα και στους µέλλοντες αιώνες. Αµήν» (Μαρτύριο Πολυκάρπου.ΕΠΕ4.σ.369)
ΜΕΛΙΤΩΝ ΣΑΡΔΕΩΝ γράφει 160-170 μ.Χ.
«Όντας θεός μαζί και άνθρωπος τέλειοςο ίδιος, μας πιστοποίησε τις δύο ουσίεςτου… έκρυβε τα σημάδια της θεότητάς του, παρόλο που ήταν θεός αληθινός προαιώνιος» (Απόσπ. 6 Περί σαρκώσεως… ΒΕΠΕΣ 4,274)
«Ο Θεός έπαθεαπό χέρι ισραηλιτικό» (ο.π. Απόσπ.7)
«4 σφαγεὶς ὡς ἀμνός, ἀναστὰς ὡς θεός…5 Ἀντὶ γὰρ τοῦ ἀμνοῦ θεὸς ἐγένετο… 8 ἀνέστη ἐκ νεκρῶν ὡς θεός, φύσει θεὸς ὢν καὶ ἄνθρωπος. 9 Ὅς ἐστιν τὰ πάντα· …καθ' ὃ θάπτεται ἄνθρωπος, καθ' ὃ ἀνίσταται θεός. 10 Οὗτός ἐστιν Ἰησοῦς ὁ Χριστός, «ᾧ ἡ δόξα εἰς τοὺς αἰῶνας. Ἀμήν.»…66 Οὗτος, ἀφικόμενος ἐξ οὐρανῶνἐπὶ τὴν γῆν διὰ τὸν πάσχοντα, αὐτὸν δὲ ἐκεῖνον ἐνδυσάμενος διὰ παρθένου μήτρας καὶ προελθὼν ἄνθρωπος… 79.καὶ τὰς καλὰς αὐτοῦ χεῖρας ἔδησας, αἵ σε ἔπλασαν ἀπὸ γῆς…82. Σὺ δὲ Ἰσραὴλ οὐχ εὑρέθης, οὐ γὰρ εἶδες τὸν θεόν, οὐκ ἐνόησας τὸν κύριον… 84. Οὗτος ἦν ὁ καθοδηγήσας σε εἰς Αἴγυπτον καὶ διαφυλάξας σε κἀκεῖ διαθρεψάμενος. Οὗτος ἦν ὁ φωταγωγήσας σε ἐν στύλῳ, καὶ σκεπάσας σε ἐν νεφέλῃ, ὁ τεμὼν Ἐρυθρὰν θάλασσαν… 85. Οὗτός ἐστιν ὁ ἐξ οὐρανοῦ σοι μαννοδοτήσας, ὁ ἐκ πέτρας σε ποτίσας, ὁ ἐν Χωρήβ σοι νομοθετήσας… 96. Ὁ κρεμάσας τὴν γῆν κρέμαται. Ὁ πήξας τοὺς οὐρανοὺς πέπεκται. Ὁ στηρίξας τὰ πάντα ἐπὶ ξύλου ἐστήρικται. Ὁ δεσπότης παρύβρισται. Ὁ θεὸς πεφόνευται. Ὁ βασιλεὺς τοῦ Ἰσραὴλ ἀνῄρεται ὑπὸ δεξιᾶς Ἰσραηλίτιδος…. 104 Οὗτός ἐστιν ὁ ποιήσας τὸν οὐρανὸν καὶ τὴν γῆν… 105 Φορεῖ τὸν πατέρα καὶ ὑπὸ τοῦ πατρὸς φορεῖται, «ᾧ ἡ δόξα καὶ τὸ κράτος εἰς τοὺς αἰῶνας. Ἀμήν» (Εις το Πάσχα. [[[ «Η πλοκή του κειμένου προϋποθέτει ακροατήριο. Πιθανόν λοιπόν να πρόκειται περί ομιλίας ρυθμικής, η οποία εκφωνήθηκε μεν τή Μ. Παρασκευή, αλλά ένεκα της ποιητικής μορφής και της θεολογίας της έπαιξε μεγάλο ρόλο στη δημιουργία της υμνολογίας της Μ. Παρασκευής καί ίσως εν μέρει χρησιμοποιήθηκε σαν ύμνος κατά τον Β' αιώνα»(Πατρολογία Α, Παπαδόπουλου Στ. σ.262]]] )
ΑΘΗΝΑΓΟΡΑΣ, γράφει 166-168 μ.Χ.
«Ο Υιός του Θεού είναι Λόγοςτου Πατέρα εν ιδέα και ενεργεία διότι όλα έγιναν από αυτόνκαι μέσω αυτού. Ο Πατήρ και ο Υιός είναι ένας. Αφού λοιπόν ο Υιός είναι στον Πατέρα και ο Πατήρ στον Υιό με την ενότητα και δύναμη του Πνεύματος… ο Θεός, ών εξ αρχής νους αΐδιος, είχεν αυτός εντός εαυτού τον Λόγον, ών αϊδίως λογικός, …Συμφωνεί δε προς την άποψιν ταύτην και το προφητικόν Πνεύμα… Εξ άλλου λέγομεν ότι και αυτό το ενεργούν δια των εξαγγελλόντων προφητικώς άγιον Πνεύμα είναι απόρροια του Θεού, ότι απορρέει και επαναφέρεται ως ακτίς ηλίου. Ποιος λοιπόν δεν θα ηπόρει ακούων να καλούνται άθεοι εκείνοι οι οποίοι δέχονται Θεόν Πατέρα και Υιόν Θεόν και Πνεύμα άγιον, δεικνύουν δε και την εν ενώσει δύναμιναυτών και την εν τη τάξει διαίρεσιν;» (Πρεσβεία… 10,ΕΠΕ σ.147-149)
«Οδηγούμεθα δε υπό μόνου του πόθου να γνωρίσωμεν τον όντως Θεόν και τον Λόγον αυτού, ποία είναι η ενότης του Παιδός προς τον Πατέρα, ποία η κοινωνία του Πατρός προς τον Υιόν, τι είναι το Πνεύμα, ποία η ένωσις των τριών τούτων και διάκρισις εν τη ενώσει, του Πνεύματος, του Παιδός, του Πατρός» (ο.π.12,ΕΠΕ σ.153)
«Και αν ακόμη πάρει σάρκα ο Θεόςκατά θεία οικονομία» (ο.π.21.ΕΠΕ σ.177)
«Καθώς λέγομεν Θεόν και Υιόν τον Λόγον αυτού και Πνεύμα άγιον, ενούμενα κατά την δύναμιν, τον Πατέρα, τον Υιόν, το Πνεύμα, διότι ο Υιός του Πατρός είναι νους, λόγος, σοφία, και το Πνεύμα απόρροια ως φως από πυρ» (ο.π.24, ΕΠΕ σ.191)
ΤΑΤΙΑΝΟΣ γράφει το 165 μ.Χ.
«Δεν λέμε φλυαρίες κηρύσσοντας ότι ο Θεός ήλθε με μορφή ανθρώπου» (Προς Έλληνες 21, ΕΠΕ σ.71)
«Ο Θεός που έπαθε» (ο.π.13,ΕΠΕ σ.55)
ΘΕΟΦΙΛΟΣ ΑΝΤΙΟΧΕΙΑΣ, γράφει το 180 μ.Χ.
«Δεν είπε σε κανέναν άλλον «ας κάνουμε [άνθρωπο κατ’ εικόνα μας]» παρά στον Λόγο τουκαι την Σοφία του» (Προς Αυτόλυκον Β,18. ΕΠΕ.σ.399)
«Οι τρεις ημέρες, οι οποίες προηγήθηκαν από τους φωστήρες είναι τύπος της Τριάδος (πρώτη χρήση του όρου Τριάς), του Θεού, του Λόγου του, της Σοφίας του» (Προς Αυτόλυκον2,15 ΕΠΕ σ.393)
«Ο Θεός με το λόγο του και τη σοφία εποίησε τα πάντα«διότι με το Λόγο Του στερεώθησαν οι ουρανοί και με το Πνεύμα Του όλη η δύναμή τους»(Ψαλμ.32,6)» (Προς Αυτόλυκον 1,7.ΕΠΕ σ.337)
«Έχων λοιπόν ο Θεός ενδιάθετον τον Λόγον του εις τα σπλάγχνα τουτον εγέννησε παραγαγών αυτόν μαζί με την σοφίαν του προ των όλων. Τούτον τον Λόγον είχεν υπουργόν εις τα έργα του και δι’ αυτού εδημιούργησε τα πάντα. Ούτος λέγεται Αρχή, διότι άρχει και κυριεύει όλωντων δι’ αυτού δημιουργημένων. Ούτος λοιπόν, ως Πνεύμα του Θεού και αρχή και σοφία και δύναμις του υψίστου, κατήρχετο εις τους προφήτας και δι’ αυτών ελάλει τα περί της δημιουργίας του κόσμου και όλων των άλλων. Διότι δεν υπήρχον οι προφήται, όταν έγινεν ο κόσμος, αλλά μόνον η σοφία του Θεού η κατοικούσα εις αυτόν και ο Λόγος ο άγιος αυτού ο οποίος είναι πάντοτε παρών εις αυτόν» (Προς Αυτόλυκον 2,10.ΕΠΕ σ.377)
«Αφού λοιπόν ο Λόγος είναι Θεόςκαι γεννήθηκε από το Θεό» (ο.π.22, ΕΠΕ 409)
ΠΡΟΣ ΔΙΟΓΝΗΤΟΝ ΕΠΙΣΤΟΛΗ, μετά το 180 μ.Χ,
«Ως βασιλιάς (ο Πατέρας) στέλνοντας, έστειλε γιο βασιλιά, ως Θεό έστειλε, ως άνθρωπο προς ανθρώπους έστειλε» (ΒΕΠΕΣ 2,254(26))
ΕΙΡΗΝΑΙΟΣ, 185 μ.Χ.
«Να ο κανόνας της πίστεώςμας… Ο Θεός Πατήρείναι άκτιστος, αχώρητος, αόρατος, ένας Θεός, ο δημιουργός του σύμπαντος. Αυτό είναι το πρώτο άρθροτης πίστεώς μας. Το δεύτερο άρθροείναι: ο Λόγος του Θεού, ο Υιός του Θεού, ο Κύριος ημών Ιησούς Χριστός, …δια του οποίου όλα δημιουργήθηκαν και ο οποίος στους εσχάτους καιρούς για να ανακεφαλαιώσει τα πάντα, έγινε άνθρωπος …Και σαν τρίτο άρθροείναι το εξής: Το άγιο πνεύμα, δια του οποίου οι προφήτες προφήτευσαν» (Επίδειξις αποστολ. Κηρύγμ. 6 (190 μ.Χ.), στο Σκουτέρη,Ιστ. Δογμάτων Α σ. 361))
«Ο Πατέρας είναι Κύριος και ο Υιός είναι Κύριος. Ο Πατέρας είναι Θεός, και ο Υιός είναι Θεός, επειδή αυτός που γεννιέται από το Θεό είναι Θεός. Με αυτόν τον τρόπο, κατά την ουσίακαι τη δύναμη της φύσεως φανερώνεται ότι υπάρχει ένας Θεός, ο οποίος είναι στο πλαίσιο της οικονομίας της σωτηρίας και Πατέρας και Υιός» (ο.π. 47, Σκουτέρη…363)
«Η Εκκλησία…παρέλαβε την πίστη σε ένα Θεό, Πατέρα Παντοκράτορα, «τον πεποιηκότα τον ουρανόν και την γην…»· και σε ένα Χριστό Ιησού, τον Υιό του Θεού, που έγινε άνθρωπος…· και στο Πνεύμα το άγιο, που ανήγγειλε με το στόμα των προφητών την οικονομία τού Θεού… Κάθε γόνατο να σκύψει…μπροστά στον Χριστό Ιησού, τον Κύριό μας και Θεόκαι Σωτήρα» (Έλεγχος…1,10,1, σ.64-5 στο αρχ.Ειρηναίου Χατζηεφραιμίδη)
«Με το Λόγο και το Πνεύματου έκανε, διευθέτησε και κυβερνά τα πάντα»(1,22,1 σ. 89)
«Οι απόστολοι δεν κήρυτταν άλλον Θεό… ούτε άλλον Χριστό που έπαθε και αναστήθηκε…αλλά έναν και τον αυτόν Θεό και Σωτήρα και Χριστό Ιησού που αναστήθηκε» (2,12,2 σ.215)
«Τα έκανε αυτά μόνος του, δηλαδή, με τον Λόγο και τη Σοφίατου»(2,30,9 σ.179)
«Ο Υιός πάντοτε συνυπάρχει με τον Πατέρα. Πάντοτε από παλιά και από την αρχή αποκαλύπτει τον Πατέρα στους αγγέλους…» (2,30,9, σ.179)
«Ούτε ο Κύριος, λοιπόν, ούτε το άγιο Πνεύμα ούτε οι Απόστολοι θα ονόμαζαν ποτέ σαφώς και απεριφράστως Θεό αυτόν που δεν ήταν, εκτός μόνον αν ήταν πράγματι Θεός. Ούτε μόνοι τους θα ονόμαζαν κάποιον Κύριο, παρά μόνον αυτόν που εξουσιάζει το παν, τον Θεό Πατέρα. Και Υιό του, ασφαλώς ονομάζουν αυτόν που έλαβε από τον Πατέρα του την εξουσία πάνω σε κάθε κτίσμα… Επειδή, λοιπόν, πραγματικώς ο Πατήρ είναι Κύριος και ο Υιός είναι αληθινά και αυτός Κύριος, επαξίως το άγιο Πνεύμα τούς απέδωσε την ονομασία του Κυρίου…Και τους δύο τούς αναφέρει το άγιο Πνεύμα με την ονομασία του Θεού… Η Εκκλησία είναι η συναγωγή του Θεού, την οποία συγκέντρωσε μόνος του ο Θεός, δηλαδή ο ίδιος ο Υιός… Κανείς άλλος, λοιπόν, όπως είπα πριν, δεν ονομάζεται Θεόςούτε αποκαλείται Κύριος, παρά μόνον αυτόςπου είναι Θεός και Κύριος όλων,… και ο Υιός του, ο Κύριος ημών Ιησούς Χριστός» (3,6,1-2 σ. 196-7)
«Αν δεν είχε ενωθεί ο άνθρωπος με το Θεό, δεν θα μπορούσε να μετάσχει στην αφθαρσία» (3,18,7 σ.242)
«Το ότι, βεβαίως, κανείς απολύτως από τους υιούς του Αδάμ δεν ονομάζεται Θεός, όπως αυτός, ή Κύριος, το αποδείξαμε με επιχειρήματα από τη Γραφή. Το ότι, όμως, αυτόν μόνοναπό όλους τους ανθρώπους που ζούσαν τότε, ως Θεό και Κύριοκαι Βασιλιά αιώνιο και Μονογενή και Λόγο ενσαρκωμένο κηρύσσουν και όλοι οι προφήται και οι απόστολοι και το ίδιο το άγιο Πνεύμα, αυτό μπορούν να το δουν όλοι όσοι έστω και λίγο ήγγισαν την αλήθεια. Αυτά δεν θα τα μαρτυρούσε η Γραφή, αν ήταν μόνον άνθρωπος, όπως όλοι. Αλλά επειδή υπεράνω όλων είχε την υπέροχη γέννησι από τον ύψιστο Πατέρα, επιτελέσθηκε η εξαίρετη γέννησι από την Παρθένο. Και τις δύο γεννήσεις μαρτυρούν γι’ αυτόν οι θείες Γραφές· ακόμη …και το ότι είναι ο άγιος Κύριος, ο θαυμαστός σύμβουλος… ο ισχυρός Θεόςπου έρχεται ως κριτής όλων επί των νεφελών» (3,19,2 σ. 244)
«Σε όλα και με όλα είναι ένας Θεός Πατήρ και ένας Λόγος, ο Υιός, και ένα Πνεύμακαι μία σωτηρία για όλους όσοι πιστεύουν σε αυτόν» (4,6,7 σ. 274)
«Τον διακονεί [τον Πατέρα]σε όλα το γέννημα και η εικόνα του γεννήματος, δηλαδή, ο Υιός και το άγιο Πνεύμα, ο Λόγος και η Σοφία. Και σε αυτούς υπηρετούν και υποτάσσονται όλοι οι άγγελοι»(4,7,4 σ.276)
«Υπάρχει πάντοτε κοντά τουο Λόγος και η Σοφία, ο Υιός και το Πνεύμα, που δι’ αυτών και «εν αυτοίς» τα έκανε όλαελευθέρως και με τη θέλησή του. Προς αυτούςδε απευθυνόμενος λέγει· «Ποιήσωμεν άνθρωπονκατ’ εικόνα ημετέραν και καθ’ ομοίωσιν». Ο ίδιος μόνος του πήρε την ουσία των κτισμάτων και το πρότυπο των δημιουργημάτων και το σχήμα του κόσμου που κυβερνά»(4,20,1 σ.302)
«Το Πνεύμα είναι αένναο» (5,12,2 σ.379)
«Ένας Θεός Πατήρ, ο οποίος είναι «επί πάντων και δια πάντων και εν πάσιν ήμίν». Επάνω μεν από όλα είναι ο Πατήρ, ο οποίος είναι και η κεφαλή του Χριστού. Διά πάντων είναι ο Λόγοςκαι αυτός είναι η κεφαλή της Εκκλησίας. «Εν πάσιν ημίν» είναι το Πνεύμακαι αυτό είναι το ύδωρ το ζών» (5,18,2 σ. 391)
«Η οδός, όμως, των ανθρώπων της Εκκλησίας περιβάλλει όλο τον κόσμο, διότι έχει σίγουρη την Παράδοση από τους αποστόλους. Μας δωρίζει, επίσης, το να βλέπουμε ότι μία και η αυτή είναι η πίστη όλων, διότι όλοι δέχονταιεκ των προτέρων ένα και τον αυτό Θεό Πατέρα, πιστεύουν στην ίδια οικονομία της ενσαρκώσεως του Υιού του Θεού, γνωρίζουν την ίδια δωρεά του αγίου Πνεύματος» (5,20.1 σ.394)
ΚΛΗΜΗΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΕΙΑΣ γυρω στο 200 μ.Χ.
«Ημείς δε τον εν ταυτότητι λόγον θεόν εν θεω φαμέν, ος και «εις τον κόλπον του πατρός» είναι λέγεται, αδιάστατος, αμέριστος, είς θεός» (Εκ των Θεοδότου…ΒΕΠΕΣ 8,319)
«Ο θείος λόγος, ο φανερώτατος όντως θεός, ο τω δεσπότη των όλων εξισωθείς, ότι ην υιός αυτού και «ο λόγος ην εν τω θεώ»» (Προτρεπτικός 10,ΒΕΠΕΣ 7,72)
ΩΡΙΓΕΝΗΣ (+253 μ.Χ.)
«Αιώνια τριάδα» (M 14,384)
«Ούτε υφίσταται κάποια ξεχωριστή ουσίατου Αγίου Πνεύματος, άλλη από τον Πατέρα και τον Υιό … Εμείς όμως έχουμε πειστεί ότι υπάρχουν τρεις υποστάσεις, ο Πατέρας και ο Υιός και το Άγιο Πνεύμα» (εις Ιωάννην 2,10 (231 μ.Χ.)ΒΕΠΕΣ 11,297(30-31)(37-38))
«Πάντοτε μένει Θεός» (ο.π. 2,2,ΒΕΠΕΣ 11,289(25))
«Ο λόγος αυτός, ενώ ήταν Θεός κατ’ ουσίαν…γίνεται άνθρωπος» (Εις Ιωάννην 1,1 αποσπ, ΒΕΠΕΣ 12,335,)
«Ο Λόγος Θεός» (Εις Ιωάννην 6,17, ΒΕΠΕΣ 12,28(1))
«Ο Σωτήρας όμως είναι Θεός όχι κατά μετουσία, αλλά κατ’ ουσία» (Εις Ψαλμούς 135,ΒΕΠΕΣ 16,141 (246/7 μ.Χ.))
«Αφού ήταν του Πατέρα δεν υπάρχει χρόνος που δεν ήταν… Δεν επιτρέπεται ούτε είναι ακίνδυνο για την ασθένειά μας να αποστερούμε το Θεό από τον Λόγο που συνυπάρχει πάνταμε αυτόν» (Περί αρχών 4,4,1,ΒΕΠΕΣ 16,347(25&31-32 & 34-35) (229/230 μ.Χ.))
«Θεάνθρωπος» (Περί αρχών 2,6,3 Migne 11,211C)
«Ένα το θείο κύημα, ένας ο θείος τοκετός και μία αυτή που γέννησε τον θεάνθρωπο» (Εις Λουκάν 7 (239/242 μ.Χ.),ΒΕΠΕΣ 15,23(2))
«Πάντοτε γεννιέταιο Σωτήρας από τον Πατέρα» (Εις Ιερεμίαν 19 (242 μ.Χ.),Migne 13,357)
«Ούτε σε άλλη ασεβή διδασκαλία πέφτουμε που αρνείται τη θεότητα του Χριστού» (Διάλεκτος προς Ηρακλείδαν (242 μ.Χ.) ΒΕΠΕΣ σ.368)
«Δύο Θεοί, μία δύναμη» (ο.π. σ.367)
«Θεός σαρκωμένος» (Εις Λουκάν,19 (239/242 μ.Χ.)ΒΕΠΕΣ 15,41(19))
«…Αυτό πράπει να τηρείται όσον αφορά την αγία Τριάδα. Αυτός που δεν θεολογεί [λέει Θεό] το Πνεύμα το Άγιο, διαλύει το Βάπτισμα» (Εις Παροιμίας 22,(246/7 μ.Χ.)ΒΕΠΕΣ 16,213(17-18))
«Την αείρρυτη σοφία της τρισσοφαούς ενιαίας Θεότητας» (Εις Παροιμίας 18,ΒΕΠΕΣ 16,203(31-32))
«Υιός ομοούσιος με τον Πατέρα» (Απολογία Ωριγένους,Προς Εβραίους απόσπ. 24,Migne 17,581C και 14,1308D)
«Έχω πιστέψει ότι ο Θεός Λόγος που προέρχεται από αυτόν είναι ομοούσιος και υπάρχει πάντα» «είναι ομοούσια και αχώριστηη μακάρια Τριάδα»(Π.Ν.Τρεμπέλα Δογμ1,236,υποσ.31)
«καθ’ ημών λέγειν [ο Κέλσος που γράφει το 178 μ.Χ.)]· ει μεν δη μηδένα άλλον εθεράπευον (=λάτρευαν) ούτοι πλην ένα θεόν, ήν αν τις αυτοίς ίσως προς τούς άλλους ατενής λόγος· νυνί δε τον έναγχος (=πριν λίγο καιρό) φανέντα [Ιησού] τούτον υπερθρησκεύουσικαι όμως ουδέν πλημμελείν νομίζουσι περί τον θεόν, ει και υπηρέτης αυτού θεραπευθήσεται (=λατρεύεται)·λεκτέον δε και προς τούτο ότι, είπερ νενοήκει ο Κέλσος το «εγώ και ο πατήρ έν εσμέν» και το εν ευχή ειρημένον υπό του υιού του Θεού εν τω «ως εγώ και συ έν εσμέν», ουκ αν ώετο ημάς και άλλον θεραπεύεινπαρά τον επί πάσι θεόν» (Κατά Κέλσου 8,12,(249 μ.Χ.) ΒΕΠΕΣ 10,183)
«Λατρεύουμε λοιπόν τον Πατέρα της αλήθειας και τον Υιότην αλήθεια, που είναι δύο πράγματα ως προς την υπόσταση, ένα όμως ως προς την ομόνοιακαι τη συμφωνία και την ταύτιση του θελήματος» (Κατά Κέλσου 8,12, (249 μ.Χ.) ΒΕΠΕΣ10,184(2-4))
«Μονογενής θεός Λόγος… Κανείς δεν είναι θεός, εκτός μόνου του Ιησου Χριστού» (Κατά Κέλσου Γ,37,ΒΕΠΕΣ 9,204(14)(27-29))
«Αυτός που θεωρούμε και πιστεύουμε ότι από την αρχή είναι θεός και υιός θεού, αυτός είναι ο αυτολόγος και η αυτοσοφία και η αυτοαλήθεια» (Κατά Κέλσου Γ 41,ΒΕΠΕΣ 9,206(19-21))
«Δεύτερος Θεός (ο Χριστός)» (Κατά Κέλσου Ε,39 ΒΕΠΕΣ 10,40(40))
«Ο Θεός Λόγος… πρώτον θεόν… δεύτερον» (Κατά Κέλσου ΣΤ 61,ΒΕΠΕΣ 10,107(2)(6-7) και Ζ 17,ο.π.135(34))
[Σκουτέρη,Ιστορ.Δογμάτων Α, Χρήστου Π. Πατρολογία Β, Παπαδόπουλου Στ. Πατρολογία Α οι χρονολογίες,]
ΤΕΡΤΥΛΛΙΑΝΟΣ, γράφει το 210 μ.Χ.
«Τρία πρόσωπα, μία ουσία» «Τριάδα της μίας θεότητας, Πατέρας, Υιός και Άγιο Πνεύμα»(m 2.180,1080)
«Πρέπει να πιστεύουμε στον πατέρα και στον Υιό και στο Άγιο Πνεύμα»(Κατά Πραξέου,2 Μ 2,180)
«Αυτοί οι τρεις είναι ένα, όχι ένας» (ο.π.,25 Μ 2,111)
«Ο Υιός υπάρχει από την ουσία του Πατέρα, το δε Πνεύμα εκ του Πατρός δια του Υιού» (Κατά Πραξέου 4,PL2,159AB)
«ημείς πιστεύομεν εις ένα Θεόν, υπό ταύτην όμως την οικονομίαν, ώστε να είναι τω ενί Θεώ και Υιός Λόγος τούτου, όστις εξ’ αυτού προέρχεται, δι’ ου τα πάντα εγένετο και άνευ αυτού ουδέ έν γέγονε. Τούτον αποσταλέντα παρά του Πατρός εις την Παρθένον και εξ αυτής γεννηθέντα, άνθρωπον και Θεόν, Υιόν ανθρώπου και Υιόν Θεού και ονομασθέντα Ιησούν Χριστόν κηρύττομεν….
Πριν γένωνται δε τα πάντα ο Θεός ήτο μόνος. Αλλά και τότε δεν ήτο μόνος. Διότι είχε μεθ' εαυτού εκείνον, τον οποίον είχεν εν εαυτώ, δηλαδή τον Λόγον αυτού. Διότι λογικός ο Θεός και ο Λόγος εν αυτώ πρότερον και ούτως εγένετο τα πάντα. Τούτον οι Έλληνες Λόγον λέγουσιν...
Εγέννησε δε ο Θεός τον Λόγον ως η ρίζα τον θάμνον και η πηγή τον ποταμόν και ο ήλιος το απαύγασμα, διότι και αι προβολαί αύται εισί των αυτών ουσιών, εξ ων προέρχονται» (Adv. Praxeamc. 2, 5 και 8 m. 2, 179, 183, 186)
«ο Θεός έζησε μεταξύ των ανθρώπων, ίνα ο άνθρωπος μάθη να πράττη ό,τι είναι θείον. Ο Θεός ήλθεν εις σχέσιν μετά του ανθρώπου ως ίσος, ίνα ο άνθρωπος δυνηθή να έλθη εις σχέσιν μετά του Θεού ως ίσος. Ο Θεός ευρέθη ως τις σμικρότατος, ίνα ο άνθρωπος αποβή μέγιστος τις. Εάν απαξιοίς ένα τοιούτον Θεόν, διερωτώμαι, εάν όντως πιστεύης εις Θεόν εσταυρωμένον» (Advers. Marc. II 27 m. 2, 345)
ΙΠΠΟΛΥΤΟΣ ΡΩΜΗΣ, γράφει το 217-223 μ.Χ.
«Διότι το «είμαστε» [«εγώ και ο Πατέρας είμαστε ένα»] δεν λέγεται για έναν, αλλά το έδειξε για δύο πρόσωπα, αλλά μία δύναμη» (ο.π.7 ΒΕΠΕΣ 6,15(15-17))
«Ανάγκην ουν έχει και μη θέλων ομολογείν Πατέρα Θεόν παντοκράτορα, και ΧριστόνΙησουν Υιόν Θεού, Θεόν άνθρωπον γενόμενον, ω πάντα Πατήρ υπέταξε παρεκτός εαυτού, και Πνεύματοςαγίου, και τούτους είναι ούτως τρία. Ει δε βούλεται μαθείν, πώς είς Θεόςαποδείκνυται, γινωσκέτω ότι μία δύναμιςτούτου. Και όσον μεν κατά την δύναμιν, είς εστί Θεός· όσον δε κατά την οικονομίαν, τριχής η επίδειξις[=Ένας είναι ο Θεός· όσον αφορά όμως στην οικονομία (φανέρωσή Του) είναι τριπλή η φανέρωση]… Ο Θεός ενώ ήταν μόνος, ήταν πολύς… γεννούσε τον Λόγο τον οποίο είχε μέσα του… Και έτσι στεκόταν δίπλα του ως άλλος. Λέγοντας «άλλος» δεν εννοώ δύο Θεούς, αλλά όπως φως από φως» (ο.π. 8 ΒΕΠΕΣ 6,16(7-13) 16(36) 17(3) 17(9-10)
«Ο Ιωάννης αυτόν τον Λόγο τον ομολογεί Θεό… Δύο μεν ουκ ερώ Θεούς, αλλά ένα. Πρόσωπα δε δύο, οικονομίαν δε τρίτην, την χάριν του αγίου Πνεύματος. Πατήρ μεν γαρ είς, Πρόσωπα δε δύο, ότι και ο Υιός, το δε τρίτον το άγιον Πνεύμα … Δεν μπορούμε να νομίσουμε ένα Θεό, αν δεν πιστέψουμε όντως σε Πατέρα και Υιό και Άγιο Πνεύμα. Ιουδαίοι μεν γαρ εδόξασαν Πατέρα, αλλ' ουκ ηυχαρίστησαν. Υιόν γαρ ουκ επέγνωσαν. Μαθηταί επέγνωσαν Υιόν, αλλ' ουκ εν Πνεύματι αγίω, δι' ο και ηρνήσαντο. Γινώσκων ουν ο πατρώος Λόγος την οικονομίαν και το θέλημα του Πατρός, ότι ουκ άλλως βούλεται δοξάζεσθαι ο Πατήρ ή ούτως, αναστάς παρέδωκεν τοις μαθηταίς λέγων «Πορευθέντες μαθητεύσατε πάντα τα έθνη, βαπτίζοντες αυτούς εις το όνομα του Πατρός, και του Υιού, και του αγίου Πνεύματος», δεικνύων ότι πας ος αν έν τι τούτων εκλίπη, τελείως Θεόν ουκ εδόξασεν. Δια γαρ της Τριάδος ταύτης Πατήρ δοξάζεται. Πατήρ γαρ ηθέλησεν, Υιός εποίησεν, Πνεύμα εφανέρωσεν. Πάσαι τοινυν αι Γραφαί περί τούτου κηρύσσουσι»(ο.π.14 ΒΕΠΕΣ 6,18)
«Αυτού [του Πατέρα] ο Λόγος μόνος προέρχεται από αυτόν· γι’ αυτό και είναι Θεός, αφού είναι ουσία Θεού» (Κατά αιρέσεων 10,33, ΒΕΠΕΣ 5,375-6 (41-1))
ΓΡΗΓΟΡΙΟΣ ΘΑΥΜΑΤΟΥΡΓΟΣ, 264 μ.Χ.
«Ένας είναι ο Θεός Πατέρας του ζώντος Λόγου…Ένας Κύριος, μόνος από μόνο, Θεός από Θεό… Υπάρχει και ένα Πνεύμα άγιο….στο οποίο φανερώνεται ο Θεός Πατέρας, που είναι ο Κύριος όλων και είναι μέσα σε όλα. Και ο Υιός είναι Θεός που συνέχει τα πάντα. Τριάδα τέλεια, που δεν μερίζεται … Δεν υπάρχει λοιπόν στην Τριάδα κανένα κτιστό ούτε κάτι επείσακτο, που δεν υπήρχε προηγουμένως και εισήλθε αργότερα. Ούτε έλειπε ποτέ ο Υιός από τον Πατέρα ούτε το Πνεύμα από τον Υιό. Αλλά πάντοτε η Τριάδα είναι η ίδια, άτρεπτη και αναλλοίωτη. Όποιος επιθυμεί να πειστεί γι’ αυτό, ας ακούσει την Εκκλησία, στην οποία κήρυττε το λόγο και διασώζονται σ’ αυτούς και τώρα ακόμα τα γράμματα του μακάριου εκείνου άνδρα» (Έκθεσις Πίστεως, ΒΕΠΕΣ 17,298 & Γρηγορίου Νύσσης 9,417)