Αυξομείωση μεγέθους γραμμάτων.
02 Μαϊ

Η Ανάσταση στο κατά Μάρκον.Ανάλυση του Ευαγγελίου(Μέρος Β΄)

Γράφτηκε από τον 


(Ιωάννου Καραβιδόπουλου,Το κατά Μάρκον Ευαγγέλιο, εκδ.Πουρναρα, σελ.509-514).

Επίλογος του ευαγγελίου: Οι εμφανίσεις του Αναστημένου Χριστού 16, 9-20.
Πολλοί ερμηνευτές από τους πρώτους ήδη αιώνες αναρωτιούνται: Ποιό είναι το αρχικό τέλος του ευαγγελίου; Το «εφοβούντο γαρ» [ότι είναι δυνατόν να τελειώνει το ευαγγέλιο με το «γαρ», έδειξαν διάφοροι ερευνητές προσάγοντας παραδείγματα από την αρχαία ελληνική φιλολογία· βλ. π.χ. Πλωτίνου,Εννεάδες 32 (V,5): «τελειότατον γαρ»· και Μουσονίου Ρούφου, Tractatus 12: «γνώριμον γαρ». Τα παραδείγματα είναι από το άρθρο του F.W. van Horst, “Can a book end with γαρ? Note on Mark. 16,8” JTS 1972,121-124. Ο Lane προσάγει παράδειγμα και από την πρόσφατη δημοσίευση της κωμωδίας του Μενάνδρου, Δύσκολος, 437: «ναι μα τον Δία, το γουν πρόβατον μικρού τέθνηκε γαρ»] του στιχ. 8;

Πράγματι στο σημείο αυτό τελειώνει το ευαγγέλιο στους δύο μεγάλους αρχαίους κώδικες του 4ου αιώνα, το Σιναϊτικό (Σιν) και το Βατικανό (Β),  επίσης στο μικρογράμματο χειρόγραφο 304 (του 12ου αι.), στη συριακή σιναϊτική μετάφραση και στα περισσότερα χειρόγραφα της αρμενικής μετάφρασης. Από τους εκκλ. συγγραφείς και πατέρες άλλοι παραδίδουν την πληροφορία ότι τα χειρόγραφα του ευαγγελίου που γνωρίζουν τελειώνουν στο «εφοβούντο γαρ» και άλλοι ότι περιέχουν και στους στίχους από το «Αναστάς δε πρωί…» ως το «επακολουθούντων σημείων» (δηλ. τους στιχ. 9-20).
Έτσι π.χ. ο Ευσέβιος Καισαρείας γράφει: «Τα γουν ακριβή των αντιγράφων το τέλος περιγράφει της κατά Μάρκον ιστορίας εν τοις λόγοις του οφθέντος νεανίσκου ταις γυναιξί και ειρηκότος αυταίς μη φοβείσθαι… και ακούσασαι έφυγον και ουδενί ουδέν είπον· εφοβούντο γαρ. Εν τούτω γαρ σχεδόν εν άπασι τοις αντιγράφοις του κατά Μάρκον ευαγγελίου περιγέγραπται το τέλος» (Προς Μαρίνον α ΒΕΠ. 23,328). Επίσης και ο Γρηγόριος Νύσσης: «Εν μεν τοις ακριβεστέροις αντιγράφοις το κατά Μάρκον ευαγγέλιον μέχρι του εφοβούντο γαρ έχει το τέλος» (Εις το άγιον Πάσχα Λόγ. Β 9,PG 46,644-645).

Από την άλλη μεριά όμως ο Βίκτωρ πρεσβύτερος Αντιοχείας γράφει στο τέλος της ερμηνείας του τα εξής: «Ει δε και το «αναστάς πρωί» μετά τα επιφερόμενα παρά πλείστοις αντιγράφοις ου κείνται εν τω παρόντι ευαγγελίω, ως νόθα νομίσαντες αυτά είναι, αλλ’ ήμείς εξ ακριβών αντιγράφων εν πλείστοις ευρόντες αυτά και κατά το Παλαιστινιαίον ευαγγέλιον, ως έχει η αλήθεια Μάρκου, συντεθείκαμεν, και την εν αυτώ επιφερόμενην δεσποτικήν ανάστασιν, μετά το εφοβούντο γαρ… μέχρι του «δια των επακολουθούντων σημείων. Αμήν». Αργότερα ο Ζιγαβηνός παρόλο που γνωρίζει την άποψη ότι η περικοπή είναι «προσθήκη μεταγενεστέρα» ωστόσο την ερμηνεύει: «φασί δε τινες των εξηγητών ενταύθα συμπληρούσθαι το κατά Μάρκον ευαγγέλιον· τα δε εφεξής προσθήκην είναι μεταγενεστέραν. Χρη δε και ταύτην ερμηνεύσαι, μηδέν τη αληθεία λυμαινομένην».
Οι παραπάνω πατερικές μαρτυρίες δείχνουν ότι το ερώτημα περί του τέλους του ευαγγελίου είχε αντιμετωπισθεί ήδη κατά τους πρώτους αιώνες·  αυτό μαρτυρούν άλλωστε και οι  προσπάθειες συγγραφής επίλογου σε αρχαία χειρόγραφα. Ένας τέτοιος σύντομος επίλογος είναι ο ακόλουθος: Πάντα δε τα παρηγγελμένα τοις περί τον Πέτρον συντόμως εξήγγειλαν. Μετά δε ταύτα και αυτός ο Ιησούς από ανατολής και άχρι δύσεως εξαπέστειλεν δι΄αυτών το ιερόν και άφθαρτον κήρυγμα της αιωνίου σωτηρίας. αμήν
Έναν ευρύτερο και γνωστότερο επίλογο αποτελούν οι στιχ, 9-20 [Ο σύντομος επίλογος μόνος του μαρτυρείται σε χειρόγραφο της itala· ακολουθούμενος και από τον ευρύτερο των στίχ. 9-20 μαρτυρείται στα χειρόγραφα L,Ψ,099,0112,274,579,I 602, και σε μερικές αρχαίες μεταφράσεις. Ο ευρύτερος επίλογος (στιχ. 9-20) μόνος του μαρτυρείται στα A,C,D,K,(W),X,Δ,Θ,Π,f 13,28,33,565,700 κ.α., στα βυζαντινά μικρογράμματα, σε Εκλογάδια, στη Vulgata και σε αρχαίες μεταφράσεις· επίσης στους Ιουστίνο, Ειρηναίο, Τατιανό (Διατεσσάρων(, Δίδυμο] που στις νεώτερες κριτικές εκδόσεις τοποθετούνται μέσα σε αγκύλες.
Οι σύγχρονοι ερμηνευτές επισημαίνουν, πέρα από τη διαφοροποίηση της χειρόγραφης παράδοσης, και τα εξής: α) Το διαφορετικό λεξιλόγιο των στίχων αυτών που είναι άγνωστο στο υπόλοιπο σώμα του ευαγγελίου. (π.χ. απιστώ, βεβαιώ, βλάπτω, επακολουθώ, θανάσιμος, θεώμαι, μετά ταύτα κλπ)· β) τη διαπίστωση ότι οι άλλοι δύο Συνοπτικοί ευαγγελιστές ακολουθούν τον Μάρκο στη διήγηση του πάθους και της ανάστασης ως το 16, 8 ενώ μετά από το στίχο αυτό ακολουθούν όχι από κοινού αλλ΄ο καθένας ξεχωριστά άλλη σειρά στις αφηγήσεις του για τις εμφανίσεις του Αναστημένου Χριστού· γ) το γεγονός ότι  οι στίχοι αυτοί αποτελούν σύνοψη όλων των άλλων ευαγγελικών διηγήσεων για τις εμφανίσεις του Αναστημένου Χριστού.
Επίσης συζητούν οι σύγχρονοι ερμηνευτές το θέμα του συγγραφέα των στιχ. 9-20.

Ορισμένοι αποδίδουν τη συγγραφή του τεμαχίου αυτού στον Αριστίωνα τον οποίο αναφέρει ο Παπίας, επίσκοπος στην Ιεράπολη (Ευσεβίου Εκκλ.Ιστ. Γ 39,ΒΕΠ 19,280), και τούτο γιατί σε αρμενικό χειρόγραφο του έτους 989 υπάρχει η πληροφορία, πιθανώς μεταγενέστερη από την εποχή του χειρογράφου, ότι οι στίχοι αυτοί προέρχονται από κάποιον Αρίστωνα. Έτσι, ορισμένοι ταύτισαν τον Αρίστωνα με τον Αριστίωνα του Παπία (Τρεμπέλας, Β. Ιωαννίδης (Εισαγωγή εις την Κ.Δ. 1960,83)· προς την άποψη αυτή κλίνει και ο Grundmann). Ελάχιστοι πιστεύουν ότι ο ίδιος o ευαγγελιστής μεταγενεστέρως πρόσθεσε αυτόν τον επίλογο στο κείμενό του (X. Παπαϊωάννου,169-179· βλ. κριτική της άποψης του Παπαϊωάννου με τα αρχικά Σ.Ε. στη Θεολογία 2(1924),297-306), ενώ άλλοι τον αποδίδουν αορίστως σε μαθητή του Κυρίου με αναγνωρισμένο κύρος (Lagrange, κ.α.), και άλλοι, τέλος δεν προσδιορίζουν εγγύτερα το συγγραφέα αρκούμενοι στην άποψη ότι είναι διαφορετικό του ευαγγελιστή πρόσωπο (Lane,Schmid,Schweizer,Branscomb κ.α. Δες και W.Farmer,The Last Twelve Verses of Mark, 83 ε).
Λαμβάνοντες υπόψη τις μαρτυρίες των χειρογράφων, τα σχόλια των ερμηνευτών εκκλ. συγγραφέων και πατέρων, καθώς και τις απόψεις των συγχρόνων ερμηνευτών παρατηρούμε τα εξής:
α) Δεν έχει αμφισβητηθεί από κανένα – και δεν είναι άλλωστε δυνατό να αμφισβητηθεί – η κανονικότητα των στιχ. 9-20, το γεγονός δηλαδή ότι αποτελούν αναπόσπαστο μέρος του ευαγγελίου και συνεπώς του κανόνα της Κ.Δ. αφού μαρτυρούνται ήδη από το 2ον αιώνα στους Ιουστίνο, Τατιανό, και Ειρηναίο (Βλ. Ειρηναίου, Έλεγχος Γ 10,6 PG 7,879. Ιουστίνου,Α Απολογία 45,5. ΒΕΠ 3,185. Τατιανού,Διατεσσάρων…..
β) Και αν ακόμα προέρχονται οι στίχοι αυτοί από κάποιον άλλον συγγραφέα, διάφορον του ευαγγελιστή Μάρκου, αποτελούν θεόπνευστο κείμενο της εκκλησίας που περιέχει το μήνυμα της Ανάστασης, όπως το έζησαν και το μετέδωσαν αυτοί στους οποίους εμφανίσθηκε ο Αναστημένος Χριστός.
γ) Είναι ορθή η διαπίστωση ότι οι στίχοι αυτοί αποτελούν σύνθεση και περίληψη όλων των ευαγγελικών διηγήσεων για τις εμφανίσεις του Αναστημένου Χριστού, αποτελούν δηλ. την αρχαιότερη «ευαγγελική αρμονία» (Cassien Besobrasoff,La Pentecote Johannique,1939,28…. Ο Gnilka χαρακτηρίζει τους στίχους 9-20 ως «ένα είδος πασχάλιας κατήχησης για τη διδασκαλία της κοινότητας»). Οι στίχοι 9-11 περιέχουν την εμφάνιση στην Μαρία την Μαγδαληνή (Ιω 20,11-18), οι στιχ. 12-13 την εμφάνιση σε δύο μαθητές που πορεύονται προς Εμμαούς (Λκ 24, 13-35), ο στιχ. 14 την εμφάνιση στους ένδεκα (Λκ 24, 36-49. Ιω 20, 19-23), οι στιχ. 15 ε. την εντολή του Αναστάντος προς τους μαθητές (Μθ 28, 18-20) και τέλος οι στιχ. 19-20 την ανάληψη (Λκ 24, 50-53).

Εύρεση

Δημοφιλή Θέματα (Α-Ω)

αγάπη (392) Αγάπη Θεού (131) αγάπη σε Θεό (88) αγάπη σε Χριστό (87) άγγελοι (23) Αγγλικανισμός (1) Αγία Γραφή (75) Αγιασμός (3) Άγιο Πνεύμα (33) άγιοι (84) άγιος (130) αγνότητα (18) άγχος (29) αγώνας (92) αγώνας πνευματικός (105) Αθανάσιος ο Μέγας (2) αθεΐα (118) αιρέσεις (130) ακτημοσὐνη (12) αλήθεια (64) αμαρτία (150) Αμβρόσιος άγιος (3) άμφια (1) Αμφιλόχιος της Πάτμου (1) Ανάληψη Χριστού (3) Ανάσταση (105) ανασταση νεκρών (16) ανθρώπινες σχέσεις (211) άνθρωπος (54) αντίχριστος (9) αξιώματα (14) απἀθεια (2) απιστία (12) αποκάλυψη (5) απόκρυφα (15) Απολογητικά Θέματα (1) αρετή (127) ασθένεια (47) άσκηση (19) αστρολογία (2) Αυγουστίνος άγιος (1) αυταπάρνηση (5) αυτογνωσία (95) αυτοθυσἰα (18) αυτοκτονία (2) Β Παρουσία (10) Β' Παρουσία (11) βάπτιση (7) βάπτισμα (18) Βαρβάρα αγία (1) Βαρσανουφίου Οσίου (29) Βασίλειος ο Μέγας (20) βία (3) βιβλίο (24) βιοηθική (10) Βουδδισμός (4) γάμος (101) Γένεση (4) Γεροντικόν (119) γηρατειά (8) γιόγκα (1) γλώσσα (58) γνώση (12) γονείς (92) Γρηγόριος ο Θεολόγος (11) Γρηγόριος ο Παλαμάς όσιος (3) γυναίκα (21) δάκρυα (25) δάσκαλος (20) Δεύτερη Παρουσία (12) Δημιουργία (54) διάβολος (118) Διάδοχος Φωτικής όσιος (13) διάκριση (103) διάλογος (5) δικαιο (1) δικαιοσύνη (18) Δογματικα Θέματα (5) Δογματική Τρεμπέλα (1) δύναμη (27) Δωρόθεος αββάς (6) εγωισμός (189) εικόνες (19) Ειρηναίος Λουγδούνου άγιος (3) ειρήνη (20) εκκλησία (118) Εκκλησιαστική Ιστορία (23) Εκκλησιαστική περιουσία (2) έκτρωση (4) έλεγχος (5) ελεημοσύνη (57) ελευθερία (29) Ελλάδα (17) ελπίδα (25) εμπιστοσὐνη (14) Εξαήμερος (2) εξέλιξης θεωρία (15) Εξομολόγηση (105) εξωγήινοι (2) εξωσωματική γονιμοποίηση (5) επάγγελμα (11) επιμονἠ (22) επιστήμη (77) εργασία (53) Ερμηνεία Αγίας Γραφής (53) έρωτας (12) έρωτας θείος (3) Ευαγγέλια (74) Ευαγγέλιο Ιωάννη Ερμηνεία (33) ευγένεια (9) ευγνωμοσὐνη (10) ευσπλαχνία (23) ευτυχία (49) ευχαριστία (15) Εφραίμ ο Σύρος όσιος (1) εχεμύθεια (1) ζήλεια (6) ζώα (22) ηθική (11) ησυχία (18) θάνατος (169) θάρρος (50) θαύμα (111) θέατρο (1) Θεία Κοινωνία (96) Θεία Λειτουργία (83) θεία Πρόνοια (7) θἐλημα (10) θέληση (15) Θεόδωρος Στουδίτης όσιος (36) θεολογία (22) Θεός (83) Θεοφάνεια (2) θλίψεις (208) θρησκείες (34) θυμός (79) Ιάκωβος Τσαλίκης Όσιος (5) ιατρική (10) Ιγνάτιος Θεοφόρος (9) ιεραποστολή (45) ιερέας (124) ιερωσύνη (6) Ινδουισμός (11) Ιουδαίοι (1) Ιουστίνος άγιος (1) Ισαάκ ο Σύρος (2) Ισίδωρος Πηλουσιώτης όσιος (34) Ισλάμ (7) Ιστορία Ελληνική (7) Ιστορία Παγκόσμια (13) Ιστορικότης Χριστού (1) Ιωάννης Κροστάνδης (75) Ιωάννης Χρυσόστομος (137) Καινή Διαθήκη Ερμηνεία (23) Καινή Διαθήκη κριτικό κείμενο NestleAland (5) Κανόνες Εκκλησίας (2) καρδιά (35) Κασσιανός Όσιος (4) κατάκριση (80) καταναλωτισμός (6) Κατηχητικό (2) καύση νεκρών (1) κενοδοξία (3) κήρυγμα (39) Κλίμακα (4) κλοπή (5) Κοίμησις Θεοτόκου (13) κοινωνία (146) κόλαση (25) Κουάκεροι (1) ΚράτοςΕκκλησία (1) Κρίσις Μέλλουσα (16) Κύριλλος Άγιος (1) Λατρεία Θεία (64) λείψανα (7) λογισμοί (58) λύπη (13) μαγεία (12) Μάξιμος Ομολογητής (1) μάρτυρες (16) μεγαλοσὐνη (2) Μεθοδιστές (1) μελέτη (29) μετά θάνατον (29) μετά θάνατον ζωή (47) Μεταμόρφωση (3) Μεταμόρφωσις (4) μετάνοια (148) Μετενσάρκωση (3) μητέρα (35) μίσος (2) ΜΜΕ (2) μνημόσυνα (6) μοναξιά (15) μοναχισμός (76) Μορμόνοι (1) μόρφωση (19) μουσική (4) Ναός (11) ναρκωτικά (3) Νεκτάριος άγιος (1) νέοι (18) νεοπαγανισμός (5) νηστεία (37) Νικόλαος Άγιος (3) νους (19) οικονομία (2) Οικουμενισμός (3) ομορφιά (14) ομοφυλοφιλία (1) όνειρα (30) οραμα (9) οράματα (11) Ορθοδοξία (81) όρκος (1) πάθη (116) πάθος (6) παιδεία (17) παιδιά (72) Παΐσιος Όσιος (160) Παλαιά Διαθήκη (3) Παλαιά Διαθήκη Ερμηνεία (9) παλαιοημερολογίτες (8) Παναγία (143) Παπαδόπουλος Στυλιανός (3) παράδειγμα (29) παραδεισ (1) Παράδεισος (72) Παράδοση Ιερά (6) Πάσχα (17) πατρίδα (7) Πατρολογία (8) Πεντηκοστή (9) πίστη (323) πλησἰον (9) πλούτος (41) Πνευματικές Νουθεσίες (75) πνευματική ζωή (155) πνευματικός πατέρας (63) πνευματισμός (8) ποίηση (14) πόλεμος (23) πολιτική (22) πολιτισμός (6) Πόποβιτς Ιουστίνος άγιος (4) Πορφύριος Όσιος (107) προθυμἰα (5) Πρόνοια (5) Πρόνοια Θεία (68) προορισμός (6) προσευχή (316) προσοχή (13) προσπἀθεια (34) προτεσταντισμός (25) προφητείες (9) ραθυμία (10) Ρωμαιοκαθολικισμός (33) Σαρακοστή (7) σεβασμός (11) σοφία (28) Σταυρός (52) Σταυροφορίες (4) Σταύρωση (33) συγχώρηση (30) συμπὀνια (6) συνείδηση (9) σχίσμα (22) σώμα (15) Σωφρόνιος του Έσσεξ (25) τάματα (2) ταπεινοφροσύνη (150) ταπείνωση (26) Τέλος Κόσμου (3) Τεσσαρακοστή Μεγάλη (2) τέχνη (1) Τριάδα Αγία (13) τύχη (2) υγεία (4) υλικά αγαθά (19) υπακοή (50) υπαρξιακά (64) υπερηφἀνεια (22) υποκρισία (9) υπομονή (111) φανατισμός (4) φαντασία (3) φαντάσματα (2) φιλαργυρἰα (4) φιλαυτἰα (5) φιλία (21) φιλοσοφία (18) Φλωρόφσκυ Γεώργιος (3) φόβος (36) φως (16) χαρά (60) χάρις θεία (42) χαρίσματα (15) Χειρόγραφα Καινής Διαθήκης (1) Χριστιανισμός (14) χριστιανός (61) Χριστός (64) Χριστούγεννα (46) χρόνος (27) ψεύδος (19) ψυχαγωγία (7) ψυχή (127) ψυχολογία (19)