Αυξομείωση μεγέθους γραμμάτων.
Κείμενα (blog) - Ιερός Ναός Αγίου Σώστη Νέας Σμύρνης

Γραφή Αγία. (Χρυσοστομικό λεξικό, αρχ. Δανιήλ Αεράκη, μόνο η μετάφραση)

αγιογραφική μελέτη Ε.Π.Ε. 2,160
Ο χριστιανός, αφού πάρη στα χέρια του θεϊκό βιβλίο (απ' την Αγία Γραφή), και αφού προσκαλέση τους γνωστούς, ας ποτίζη και τη δική του διάνοια και των συγκεντρωθέντων με το νερό των θείων λόγων.

τροφή της ψυχής Ε.Π.Ε. 2,636
Κάθε μέρα στο σώμα δίνεις τροφή και καταναλίσκεις χρήματα. Έτσι και για την ψυχή. Δεν πρέπει να την αφήνης πεινασμένη. Να της δίνης την κατάλληλη τροφή, πούναι η ανάγνωσις των Γραφών και η πνευματική συμβουλή.

τροφή καθημερινή  Ε.Π.Ε. 3,222
Ό,τι για το σώμα είναι η υλική τροφή, αυτό για την ψυχή είναι η ανάγνωσις της Γραφής. Είναι τροφή πνευματική, που ενισχύει το λογισμό, που κάνει την ψυχή ισχυρή, γενναιότερη και αγιώτερη.

παντού η μελέτη της, και στο σπίτι Ε.Π.Ε. 3,458
Σκέψου τον ευνούχο της Κανδάκης. Και στο δρόμο δεν αμέλησε την ανάγνωσι της Γραφής, και μάλιστα πάνω στην άμαξα. Ας τ’ ακούνε αυτά όσοι δεν καταδέχονται να διαβάζουν τη Γραφή στο σπίτι τους, και θεωρούν το έργο αυτό ως πάρεργο... Να ο ευνούχος. Και ξένος ήταν και αξιωματούχος, δυό πράγματα, που σπρώχνουν στην αδιαφορία. Κι όχι μόνο. Ήταν σπουδαίος στην κοσμική θέσι, ήταν πλούσιος, βρισκόταν στην οδοιπορία, ταξίδευε με αμάξι... Και όμως!

κατανόησις με θειο φωτισμό Ε.Π.Ε. 3,458
Αφού πάρουμε στο χέρι τη Γραφή, ας εντείνουμε την προσοχή μας, ας συγκεντρώσουμε καλά το μυαλό μας, ας διώξουμε κάθε βιοτική μέριμνα, ας διαβάζουμε με πολλή προσοχή και ευλάβεια, ώστε με τη φώτισι του αγίου Πνεύματος να κατανοούμε όσα γράφονται στο κείμενο και να πάρουμε μεγάλη ωφέλεια.

κάλλος και χάρις  Ε.Π.Ε. 3,534
Ας μη προσέχουμε επιφανειακά την ανάγνωσι της Γραφής. Ας ανιχνεύουμε το βάθος της και θα μπούμε στο αληθινό νόημά της. Αυτό άλλωστε είναι το γνώρισμά της˙ Μέσα σε λίγα λόγια είναι δυνατόν πολλές φορές να βρής μεγάλο πλούτο νοημάτων. Στην ανθρώπινη σοφία η προσπάθεια είναι η καλλιέπεια. Εδώ συμβαίνει το αντίθετο. Στη Γραφή δεν γίνεται λόγος για ωραίες φράσεις. Το περιεχόμενό της έχει εσωτερικό κάλλος, που αστράπτει με τη θεία χάρι.

πνευματική τράπεζα Ε.ΓΙ.Ε. 3,536
Καθημερινά παραθέτουμε την πνευματική τράπεζα της Γραφής, ώστε με τη συνεχή προτροπή και την πυκνή μελέτη της ν’ αποκρούουμε κάθε επιβολή του δαίμονα.

άνοιγμα των ουρανών Ε.Π.Ε. 8α,350
Η ανάγνωσις της Γραφής είναι άνοιγμα των ουρανών.

κατεργασμένο μέταλλο Ε.Π.Ε. 8α,354
Δεν είναι οι θείες Γραφές μέταλλα, που έχουν ανάγκη από κατεργασία, αλλά προσφέρουν θησαυρό έτοιμο σε όσους αναζητούν τον πλούτο, που προέρχεται απ’ αυτές. Αρκεί μόνο να τις ανοίξουμε, και θα θαμπωθούμε από την ακτινοβολία των πολυτίμων λίθων, των θεόπνευστων λόγων.

παρομοιώσεις της Ε.Π.Ε. 8α,304-306
Είναι πράγματι η ανάγνωσις της Γραφής και ακύμαντο λιμάνι και τείχος στερεό και πύργος σταθερός και δόξα αναφαίρετη και όπλο άτρωτο και χαρά αμάραντη και ευχαρίστησις διαρκής και όλα όσα καλά θα μπορούσε ν’ αναφέρη κανείς για τη στενή σχέσι με τις Γραφές.

εύκολα και δύσκολα χωρία Ε.Π.Ε. 8α,472
Όταν βαδίζουμε δρόμο ανηφορικό και στενό προς την κορυφή και απ' το ένα μέρος και απ' το άλλο γκρεμοί ανοίγονται μπροστά μας, οφείλουμε νάχουμε άγρυπνη ψυχή. Να μη χαλαρώνουμε, λόγω της κακοτοπιάς. Το ίδιο και στις θείες Γραφές. Τα εύκολα και κατανοητά χωρία τα περνάμε χωρίς κόπο. Τα τραχύτε ρα και ανηφορικά δεν τα περνάμε το ίδιο εύκολα. Γι’ αυτό πρέπει να είμαστε όλοι προσεκτικοί και ξύπνιοι, όταν μελετάμε δύσκολα χωρία, για να μη διατρέξουμε τον έσχατο κίνδυνο.

δύσκολα χωρία Ε.Π.Ε. 8α,474
Σας οδηγώ στα πιο δύσκολα χωρία των Γραφών, που χρειάζονται πολλή σύνεσι, όχι για να σας συντρίψω με τον κόπο, αλλά για να μπορήτε να περνάτε και τα χωρία αυτά με ασφάλεια.

διαστρεβλώνεται Ε.Π.Ε. 8α,478
Υπάρχει κι απ' τις δυό μεριές γκρεμός και χαράδρα βαθειά, αν δεν διαβάσουμε προσεκτικά ένα ρητό. Δεν αρκεί να λέεη κανείς, ότι στις Γραφές έχει γραφτή αυτό κι αυτό. Ούτε είναι σωστό ν' αποσπάμε χωρία, να μαδάμε το σώμα των θεοπνεύστων Γραφών, να τα ξεκόβουμε απ' τη συνάφειά τους, και να τα χρησιμοποιούμε απομονωμένα και ξεκάρφωτα. Έτσι τα παραποιούμε όπως εμείς θέλουμε, χωρίς κανένα φόβο. Μ' αυτό τον τρόπο μπήκαν στη ζωή μας πολλά διεστραμμένα δόγματα, αφού ο διάβολος πείθει τους πιο απρόσεκτους να διαβάζουν τα κείμενα των Γραφών είτε προσθέτοντας είτε αφαιρώντας. Έτσι όμως συσκοτίζεται η αλήθεια.

όχι αποσπασματική μελέτη Ε.Π.Ε. 8α,478
Δεν άρχει να πούμε, ότι αυτό είναι γραμμένο στη Γραφή, αλλά πρέπει να διαβάσουμε όλη τη συνέχεια. Αν διακόπτουμε την μεταξύ των χωρίων συνέχεια και συνάφεια, θα βγουν πολλές πονηρές διδασκαλίες. Στη Γραφή άλλωστε είναι γραμμένο, «δεν υπάρχει Θεός», και «δεν θα ενεργήση δίκαια ο Θεός».

πολλά χωρία διαστρέφουν Ε.Π.Ε. 8α,480
Πολλοί μιλάνε συνεχώς και για άλλα χωρία της Γραφής, αλλά διαβάζοντάς τα, τα παραποιούν. Δεν θάπρεπε ν' αφήσουμε τη σωστή ανάγνωσι της Γραφής και να διαστρέφουμε τα νοήματά της με δικά μας λόγια.

και Σατανάς Ε.Π.Ε. 8α,482
Φοβερή η κακουργία του Σατανά .Προσπαθεί ή με πρόσθεσι ή με αφαίρεσι ή με διαστροφή ή με μεταβολή των κειμένων να εισάγη καταστρεπτικές δοξασίες.

θέλησις για καθημερινή μελέτη Ε.Π.Ε. 9,430
Βλέπεις, ότι αρκεί μόνο η θέλησις; Αλλά θέλησις όχι τυχαία, όπως των πολλών ανθρώπων, αλλά θέλησις καλλιεργημένη.

σε καλοδιάθετη ψυχή Ε.Π.Ε. 12,432
Ας κάνουμε τους εαυτούς μας φρεσκοκαλλιεργημένα χωράφια. Έτσι κι εμείς οι κήρυκες, με προθυμία θα ρίχνουμε το σπόρο του λόγου, όταν βλέπουμε αγαθή γη. Αν παραμένετε πέτρινα χωράφια και σκληρά, συγχωρέστε με, αλλά δεν θα ήθελα άσκοπα να κουραζώμαστε.

προφάσεις για μη μελέτη  Ε.Π.Ε. 12,632
Αν μερικοί προβάλλουν ως δικαιολογία για τη μη μελέτη της Γραφής υποθέσεις, φροντίδες και ασχολίες, ας ξέρουν, ότι είναι μεγάλο έγκλημα να πνίγωνται από τόσο όγκο υποθέσεων κοσμικών, να είναι συνεχώς προσκολλημένοι στα βιοτικά θέματα, και να μην αφιερώνουν λίγο χρόνο για τα πιο αναγκαία της ζωής... Οι αμελούντες τη μελέτη της Γραφής προβάλλουν και άλλη πρόφασι, πολύ πιο παράλογη, το ότι δεν έχουν τα βιβλία της. Για τους πλουσίους βέβαια είναι γελοία η πρόφασις. Επειδή όμως οι φτωχοί νομίζω πως καταχρώνται αυτή τη δικαιολογία, θα τους ρωτούσα ευχαρίστως: Καθένας σας δεν έχει τα εργαλεία της τέχνης του, όλα όσα χρειάζονται, έστω κι αν είναι πολύ φτωχός;

εργαλείο, αποκτήστε το! Ε.Π.Ε. 12,432-634
Είναι απαράδεκτο, οι μεν τεχνίτες να μη προφασίζωνται φτώχεια, αλλά ν’ αποκτούν τα εργαλεία τους, κι εμείς, που τόσο μεγάλη ωφέλεια πρόκειται να καρπωθούμε απ’ την Αγία Γραφή, να προβάλλουμε ως δικαιολογία τη φτώχεια ή την απασχόλησι και να παραμένουμε χωρίς Γραφή. Κι αν ακόμα μερικοί είναι τόσο φτωχοί, ώστε να μη μπορούν ν’ αποκτήσουν την Αγία Γραφή, αν την αγαπούσαν, θα την είχαν μάθει απ' τη συνεχή ανάγνωσι, που γίνεται εδώ.

θέλει έρευνα και θείο φωτισμό Ε.Π.Ε. 12,708
Και ο Κύριος, προτρέποντας τους Ιουδαίους να ερευνούν τις Γραφές, μας υποδεικνύει να εμβαθύνουμε. Γι’ αυτό λέει, ότι οι Γραφές είναι κρυμμένος θησαυρός, για να μας ωθή προς αναζήτησι. Έχουν λεχθή όλα αυτά σε μας, για να μη περνάμε με επιπολαιότητα τα λόγια των Γραφών, αλλά να τα μελετάμε με πολλή προσοχή.

για την κατανόησί της  Ε.Π.Ε. 13,28
Απαιτείται πολλή μέριμνα, πολλή αγρυπνία, για να δούμε καλά τα βάθη των θείων Γραφών. Χρειάζεται έρευνα προσεκτική, προσευχή εκτενής, για να μπορέσουμε, έστω και λίγο, να εισχωρήσουμε στα άδυτα των θείων λόγων.

υπναλέοι στη μελέτη της Ε.Π.Ε. 13,110
Γι’ αυτό προσπαθούμε να παρουσιάζουμε σιγά-σιγά τα κείμενα των Γραφών, ώστε να μπορήτε μ’ ευκολία να τα προσλαμβάνετε. Να εναποθηκεύωνται στη διάνοιά σας και να τα θυμάστε πάντοτε. Εκτός αν κάποιος είναι πολύ υπναλέος και τόσο οκνηρός και πιο ράθυμος από μικρό παιδί.

οι πολλοί δεν μελετούν στο σπίτι Ε.Π.Ε. 13,272
Όλα τάχουμε παραμελήσει. Ποιος από σας, σαν πηγαίνη στο σπίτι, παίρνει στα χέρια το βιβλίο το χριστιανικό και εξετάζει ερευνώντας τη Γραφή; Μου φαίνεται, κανείς δεν μπορεί ν’ απαντήση θετικά. Αλλά ζάρια κι άλλα τυχερά παιχνίδια μπορούμε να βρούμε σε πολλούς, βιβλία ιερά όμως πουθενά, παρά σε λίγους.

καλαίσθητη εξωτερικά ή μελέτη; Ε.Π.Ε. 13,272
Όλη η φροντίδα εξαντλείται γύρω απ’ τη λεπτότητα των μεμβρανών και την ομορφιά των γραμμάτων, κι όχι γύρω απ' την ανάγνωσι.

στην καρδιά  Ε.Π.Ε. 13,274
Οι Γραφές δεν δόθηκαν μόνο για να τις έχουμε ως βιβλία, αλλά και για να ζεσταίνουν τις καρδιές μας.

σπίτι Γραφής άβατο στο διάβολο Ε.Π.Ε. 13,274
Αν ο διάβολος στο σπίτι όπου μελετάται το ευαγγέλιο δεν τολμάη να μπη, πολύ περισσότερο δεν μπορεί ν’ αγγίξη ψυχή, που μέσα της κρατά τα ιερά νοήματα. Δεν θα μπορέση να μπη ούτε ο διάβολος ούτε η αμαρτία.

να κατανοούμε τα λεγόμενα Ε.Π.Ε. 13,274
Αν καταλάβουμε αυτά που διαβάζουμε, με μεγάλη προθυμία θα τα ακούσουμε.

αγιάζει Ε.Π.Ε. 13,274
Ν’ αγιάσης την ψυχή σου, ν’ αγιάσης και το σώμα σου, έχοντας τα λόγια της Γραφής διαρκώς στην καρδιά σου και στη γλώσσα σου. Αν η αισχρολογία καταλερώνη και προκαλή τους δαίμονες, είναι ολοφάνερο, ότι η πνευματική ανάγνωσις αγιάζει και προσελκύει τη χάρι του αγίου Πνεύματος. Διότι οι Γραφές είναι θεία τραγούδια.

μεγάλη η ωφέλεια της Ε.Π.Ε. 13,358
Μεγάλο κέρδος έχουμε απ’ την Αγία Γραφή και διαρκής η ωφέλειά της... Οι άγιες Γραφές είναι θησαυρός κάθε είδους φαρμάκων. Θέλεις να εξαφάνισης την αλαζονεία; Να κοιμίσης την κακή σου επιθυμία; Να υπερνικήσης το πάθος της φιλαργυρίας; Να μη λυγίζης στον πόνο; Να έχης αποθέματα υπομονής; Να έχης αληθινή χαρά; Όλα αυτά με τη Γραφή θα τα πετύχης.


να ενδιατρίβουμε  Ε.Π.Ε. 13,726    Αν θέλουμε να ερευνούμε τις Άγιες Γραφές με επιμέλεια και όχι επιφανειακά, θα μπορέσουμε να πετύχουμε τη σωτηρία μας. Αν, πολύ περισσότερο, ασχολούμαστε διαρκώς με αυτές, θα μάθουμε και τη δογματική αλήθεια και τον τέλειο βίο. Ακόμα κι αν κανείς είναι υπερβολικά σκληρός και αμείλικτος και πλαδαρός, κι αν δεν κερδίζη τίποτε δαπανώντας το χρόνο του για άλλα θέματα, το χρόνο που διαθέτει για τη μελέτη των Γραφών θα τον κερδίση, και θα πάρη κάποια ωφέλεια. Κι αν δεν είναι τόσο μεγάλη, ώστε να την αισθανθή, πάντως θα πάρη.

ούτε τα ονόματα των βιβλίων Ε.Π.Ε. 14,82
Στις Γραφές να προσέχουμε και να μη θεωρούμε πάρεργο την ασχολία μαζί τους. Διότι, αν κάποιος έρχεται στη σύναξι και παρακολουθή με προσοχή, κι αν ακόμα δεν διαβάζη στο σπίτι, εφ’ όσον προσέχει όσα λέγονται εδώ, αρκεί ένας χρόνος για ν’ αποκτήση εμπειρία. Δυστυχώς οι περισσότεροι είναι τόσο άθλιοι, ώστε και υστέρα από τόση ανάγνωσι της Γραφής να μη γνωρίζουν ούτε τα ονόματα των βιβλίων της. Και δεν ντρέπονται και δεν φρίττουν, όταν με τόση αδιαφορία μπαίνουν εδώ μέσα.

οδηγεί στη θεογνωσία Ε.Π.Ε. 14,98
Πολύ σωστά ωνόμασε ο Χριστός θύρα τις Γραφές. Αυτές μας οδηγούν στο Θεό και μας παρέχουν τη θεογνωσία. Αυτές δημιουργούν πρόβατα. Αυτές φυλάνε και δεν αφήνουν τους λύκους να μπουν στο μαντρί.

θύρα σωτηρίας Ε.Π.Ε. 14,98
Η Γραφή είναι σαν μια πόρτα ασφαλείας, που αποκλείει την είσοδο στους αιρετικούς. Μας προφυλάσσει από όσα επιθυμούμε και δεν μας αφήνει να πλανηθούμε. Αν δεν την παραμελήσουμε, δεν θα μας καταβάλουν εύκολα οι εχθροί μας. Δια της Γραφής θα γνωρίζουμε τους ποιμένες και τους μη ποιμένες.

διάβαζε τη Γραφή  Ε.Π.Ε. 15,546
Να ντραπούμε και πλούσιοι και φτωχοί βλέποντας εκείνον τον ευνούχο της Κανδάκης. Κοίτα πως απέκτησε τα δόγματα πλήρως. Διότι ο Προφήτης (Ησαΐας) όλα τα περιελάμβανε, και τη σάρκωσι και το σταυρικό πάθος και την ανάστασι και την ανάληψι και τη μέλλουσα κρίσι, αλήθειες, που του άναψαν σφόδρα την επιθυμία. Ας ντραπήτε όσοι εξακολουθείτε να παραμένετε αφώτιστοι! 

με το Βιβλίο στα χέρια  Ε.Π.Ε. 15,560
Κανένας από σας δεν έχει στα χέρια το βιβλίο του Θεού. Για όλα ενδιαφέρεστε, όχι όμως για το ιερό βιβλίο.

ανεξάντλητη πηγή Ε.Π.Ε. 15,566
Δεν είναι δυνατόν να εξαντληθούν ποτέ τα νοήματα των Γραφών. Είναι μια πηγή, που δεν τελειώνει.

άγνοιά της Ε.Π.Ε. 16β,306
Πραγματικά τα άπειρα κακά φύτρωσαν απ’ την άγνοια των Γραφών. Από την άγνοια αυτή προήλθαν οι καταστρεπτικές αιρέσεις. Από δω προήλθε ο απρόσεκτος τρόπος ζωής. Από δω τα άχρηστα και ανώφελα πράγματα. Όπως εκείνοι, πούναι τυφλοί, δεν μπορούν να βαδίσουν σωστά, έτσι κι εκείνοι, που δεν φωτίζονται από την ακτίνα των θείων Γραφών, αναγκάζονται να σκοντάφτουν σε πολλά, ακριβώς επειδή προχωρούν σε φρικτό σκοτάδι.

αίτια αγαθών η ανάγνωσίς της Ε.Π.Ε. 17,636
Είναι γεμάτη η Αγ. Γραφή από μύρια αγαθά. Κι αν πέσης σε πειρασμούς, θα πάρης από τη Γραφή πολλή παρηγοριά. Κι αν πέσης σε αμαρτήματα, θα βρής άπειρα φάρμαχα. Αν βρεθής σε φτώχεια ή σε θλίψι, πολλά θα βρης τα λιμάνια. Κι αν ακόμα είσαι δίκαιος, θα κερδήσης από κει πολλή ασφάλεια. Κι αν είσαι πολύ αμαρτωλός, θα βρής πολλή παρηγοριά... Κι αν κατορθώματά σου σε κάνουν να υπερηφανεύεσαι, θ’ ακούσης το λόγο της Γραφής:
«Μη θέλησης να εξετάσης τη ζωή του δούλου σου, διότι κανένας δεν θα βρεθή μπροστά σου δίκαιος», και αμέσως θα ταπεινωθής. Κι αν βρίσκεσαι σε απόγνωσι για τις αμαρτίες σου, θ' ακούσης συνέχεια να λέη η Γραφή: «Σήμερα, αν ακούσετε τη φωνή Του, μην κάνετε σκληρές τις καρδιές σας, σαν τότε, τον καιρό της αποστασίας», και γρήγορα θα συνέλθης.

στο χέρι τη Γραφή Ε.Π.Ε. 17,682
Αν θελήσης, θάχης και τον Παύλο και τον Πέτρο και τον Ιωάννη κι όλη τη χορεία των προφητών μαζί με τους αποστόλους, να σου μιλάνε συνεχώς. Πάρε, λοιπόν, στο χέρι τα βιβλία των μακαρίων αυτών ανδρών και διάβαζε συνεχώς όσα εκείνοι έγραψαν.

ψήγματα χρυσού Ε.Π.Ε. 17,688
Οι χρυσοχόοι δίνουν σημασία ακόμα και στα μικρά ψήγματα χρυσού. Είναι δυνατόν στην Αγ. Γραφή και απ’ τα απλά ακόμα ονόματα ν’ αποκτήσουμε θησαυρό.

βρίσκεις μαργαριτάρια Ε.Π.Ε. 17,702
Αν βρεθή κάποιος σοφός και πνευματικός άνθρωπος, κατεβαίνει πιο βαθιά στη Γραφή και βρίσκει περισσότερους μαργαρίτες.

δεν αποκρύπτει ελαττώματα Ε.Π.Ε. 18,102
Το ότι ήσαν πριν δειλοί και άνανδροι το δηλώνει ο ιερός συγγραφέας, που δεν παρέλειψε ούτε θέλησε να συσκιάση τα ελαττώματά τους, πράγμα που επίσης είναι πολύ μεγάλη απόδειξις της αλήθειας. Τι λέει γι’ αυτούς; Όταν ο Ιησούς συνελήφθη, ύστερα από τόσα θαύματα, άλλοι απ’ τους μαθητές Τον εγκατέλειψαν, κι εκείνος που έμεινε, ο κορυφαίος των λοιπών, ο Πέτρος, Τον αρνήθηκε.

απολεσθέντα βιβλία της  Ε.Π.Ε. 18,102
Λέει ο απόστολος Παύλος˙ «Καθώς είναι γραμμένο, εκείνα που μάτι ανθρώπου δεν τα είδε...». Που είναι γραμμένα αυτά; Λένε, ότι είναι φυσικό αυτό, το νάχουν γραφή σε βιβλία, αλλά τα βιβλία έχουν χαθή. Καθ' όσον πολλά βιβλία καταστράφηκαν και λίγα διασώθηκαν.

πώς ερμηνεύεται; Ε.Π.Ε. 18α,442
Είναι δυνατόν να λέη ψέματα η Γραφή; Ασφαλώς όχι! Αλλά τότε; Απλούστατα, είναι ανόητοι όσοι δεν εξετάζουν με την πρέπουσα ακρίβεια τα όσα λέει η Γραφή.

δεν την καταλαβαίνουν Ε.Π.Ε. 18α,520
Λένε: Δεν καταλαβαίνω όσα διαβάζονται στη σύναξι, ούτε ξέρω τι είναι όσα λέγονται. Επειδή θορυβείς, επειδή προκαλείς ταραχή, επειδή δεν ήλθες στην εκκλησία με ψυχή γεμάτη ευλάβεια. Ναι, στη Γραφή δεν είναι όλα σαφή, για να μη περιπέσης σε αμέλεια (ν' αγωνίζεσαι για τη σωστή τους ερμηνεία), ούτε πάλι είναι όλα ασαφή, για να μη σε πιάνη απόγνωσις. Θυμήσου τον ευνούχο της Κανδάκης. Τίποτε απ' αυτά δεν είπε, αλλά πήρε στα χέρια του τη Γραφή και διάβαζε, μολονότι δεν καταλάβαινε. Εσύ, αν και γύρω σου έχης αφθονία δασκάλων, αν και έχης τόσους που διαβάζουν προς ακρόασι του εκκλησιάσματος, μου προβάλλεις δικαιολογίες και προφάσεις.

μέλι και φως Ε.Π.Ε. 18α,442
Όπως ακριβώς το φώς, και αν ακόμα σκοτίζη τους ασθενείς, είναι φώς, και το μέλι, και αν ακόμα είναι πικρό στους ασθενείς, είναι γλυκεία η φύσις του, έτσι και το Ευαγγέλιο. Είναι ευώδες, κι αν ακόμα μερικοί χάνωνται εξ αιτίας της απιστίας τους.

πάνω από αγγέλους και ανάστασι Ε.Π.Ε. 20,202
Δείχνει φανερά ο Χριστός, ότι θέλει να θεωρήται η Γραφή πιο αξιόπιστη ακόμα κι από το ότι θ’ αναστηθούν οι νεκροί.

όχι μόνο για τους μοναχούς Ε.Π.Ε. 21,250
Να μη πής: Αυτό είναι για τους μοναχούς. Τι, δηλαδή; Καλόγερο θα κάνω το παιδί μου; Δεν είναι ανάγκη να γίνη μοναχός. Γιατί φοβάσαι το φόβο, πούναι γεμάτος πολύ κέρδος; Κάνε το παιδί σου χριστιανό. Αν και για τους κοσμικούς είναι ανάγκη να γνωρίζουν τα διδάγματα αυτά, πόσο μάλλον τα παιδιά;

μικρά τα παιδιά στη μελέτη της Ε.Π.Ε. 21,252
Να δώσουμε στα παιδιά το παράδειγμα, να τα κάνουμε να συνηθίζουν, από μικρή ηλικία, στην ανάγνωσι των Γραφών.

με πολλή σπουδή Ε.Π.Ε. 22,260
Ακούστε οι λαϊκοί, όσοι έχετε υπό την προστασία σας γυναίκα και παιδιά: Πως προτρέπει και σας (ο Παύλος) να διαβάζετε τις Γραφές. Όχι τόσο απλά και επιφανειακά, αλλά με πολλή προσοχή.

φάρμακα για την ψυχή Ε.Π.Ε. 22,260-262
Παρακαλώ όλοι ν' αποκτήσετε τα βιβλία της Αγίας Γραφής, που είναι φάρμακα της ψυχής. Αν δεν μπορήτε ολόκληρη τη Γραφή, τουλάχιστον την Καινή Διαθήκη. Κι όχι απλώς να σκύβης πάνω στη Γραφή, αλλά να συγκρατής στο μυαλό σου τα νοήματά της.

όπλο Ε.Π.Ε. 22,264
Αιτία όλων των κακών αυτό είναι το ότι δεν γνωρίζουμε τη Γραφή. Πάμε στον πόλεμο χωρίς όπλα. Πώς είναι δυνατόν να σωθούμε;

πυξίδα στο ταξίδι της ζωής Ε.Π.Ε. 22,498
Χρησιμοποιώντας τις άγιες Γραφές, σαν κάποιο πλοίο, ας ανοίξουμε τα πανιά της πίστεως. Αν ταξιδεύουμε μ' αυτές, θα μας παραστέκη κυβερνήτης ο λόγος του Θεού. Αν όμως ταξιδεύουμε με τις ανθρώπινες επινοήσεις, θα είμαστε ακυβέρνητοι.

ωφελεί η μελέτη Ε.Π.Ε. 23,34
Αν παρακολουθούμε συνέχεια τη Γραφή, μπορούμε νάχουμε πάντοτε μέσα μας το σωτήριο φόβο. Αν σκεπτώμαστε συνέχεια την κόλασι, δεν θα πέσουμε εύκολα σ' αυτήν. Γι’ αυτό ο Θεός μας απείλησε με κόλασι. Αν η σκέψις της δεν είχε τόσο μεγάλη ωφέλεια, δεν θα μας απειλούσε με τη μνήμη της ο Θεός.

γράμματα απ' τον ουρανό Ε.Π.Ε. 23,62
Εμείς οι κήρυκες λέμε όχι τα δικά μας, αλλά τα του Θεού. Κάθε μέρα έρχονται απ’ τον ουρανό επιστολές και διαβάζονται εδώ στη σύναξι.

τέρψις Ε.Π.Ε. 23,62
Επειδή είστε ακροατές που ζητάτε ευχαρίστησι. Γι' αυτό και επιζητείτε τα ρήματα της Γραφής.

πρόφασις να μη τη μελετάμε Ε.Π.Ε. 23,62
Τα όσα λέμε, ότι δεν κατανοούμε την Αγία Γραφή είναι πρόφασις... Είναι για κλάματα η κατάστασις, να περιφρονήται, δηλαδή, τόσο η Γραφή. Μοιάζω, ως κήρυκας του λόγου, σαν το νομισματοκόπο, που κόβει άσκοπα νομίσματα.

νομίσματα μεγάλης αξίας Ε.Π.Ε. 23,62
Το ότι λέμε πώς δεν κατανοούμε τη Γραφή είναι πρόφασις... Είναι για κλάματα η κατάστασις, να περιφρονήται τόσο η Γραφή. Μοιάζω με το νομισματοκόπο, που κόβει άσκοπα νομίσματα.

«τα ίδια και τα ίδια…» Ε.Π.Ε. 23,64
Μου λέτε, ότι λέω τα ίδια και τα ίδια. Ο ήλιος πάντοτε ο ίδιος δεν ανατέλλει; Φαγητά τα ίδια δεν χρησιμοποιούμε;

άγνοια Ε.Π.Ε. 23,64
Αξιοθρήνητα τα πράγματα. Για δάκρυα και κλάματα. Μάταια ο αργυροκόπος κατασκευάζει ασημένια αντικείμενα.

η άγνοιά της αιτία των κακών Ε.Π.Ε. 23,264
Αυτή είναι η αιτία όλων των κακών στον κόσμο, το να μη γνωρίζουμε τις Γραφές. Πάμε στον πόλεμο χωρίς όπλα. Και πώς είναι δυνατόν να γλυτώσουμε;

τροφή πνευματική καθημερινή Ε.Π.Ε. 23,312
Μέσα απ’ τη Γραφή παίρνουμε κάθε μέρα τα σωτήρια λόγια της πίστεως. Πάντοτε μ’ αυτά τρεφόμαστε.

όχι πάρεργο Ε.Π.Ε. 23,332
Βλέπεις τον Παύλο να χρησιμοποιή συνεχώς τις μαρτυρίες των προφητών και να εξετάζη τα λεγόμενά τους. Εκείνος μεν πρόσεχε και έπαιρνε παράκλησι και ενίσχυσι απ’ την ανάγνωσι των Γραφών, αφού είναι σπουδαία η ωφελεία, που καρπώνει κανείς από τις Γραφές. Εμείς όμως αδιαφορούμε, αμελούμε, τεμπελιάζουμε, και σαν να είναι πάρεργο η Γραφή, έτσι την αντιμετωπίζουμε.

αποτελέσματα απ’ τη μελέτη της Ε.Π.Ε. 23,560
Πολλές φορές οι γιατροί δίνουν φάρμακα, αλλ’ ωφέλεια δεν προκύπτει. Σε κάποια στιγμή όμως πετυχαίνει η θεραπεία... Ώστε κι αν δεν αποδώσουμε τώρα τους καρπούς της ακροάσεως της Γραφής, οπωσδήποτε κάποτε θα φανή η ωφέλεια. Γ ι’ αυτό είμαι σίγουρος.

όχι αμέλεια  Ε.Π.Ε. 23,370
Ας ακούμε όλοι και ας ασκούμαστε, να μην αμελούμε τη μελέτη των θείων Γραφών.

δύναμίς της  Ε.Π.Ε. 24,42
Δεν χρειάζονται μεγάλα λόγια, αλλά σύνεσις και γνώσις των Γραφών και δύναμις νοημάτων. Κοίτα τον Παύλο. Μετέστρεψε όλη την οικουμένη και ξεπέρασε κατά πολύ τον Πλάτωνα και όλους τους άλλους.

συνεχώς μελετάται και γυμνάζει Ε.Π.Ε. 24,214
Πώς γίνονται εξασκημένα τα αισθητήριά μας; Με τη συχνή ακρόασι (και μελέτη) των Γραφών, με το να ενδιατρίβουμε στις Γραφές.

πρόνοια ειδική του Θεού Ε.Π.Ε. 24,214
Μερικοί δεν ξέρουν καν ότι υπάρχουν Γραφές, μολονότι το άγιο Πνεύμα οικονόμησε τόσα πολλά, ώστε να διαφυλαχτούν. Να μάθετε πόσο φιλάνθρωπος στην προκειμένη περίπτωσι είναι ο Θεός. Φώτισε το μακάριο Μωυσή, χάραξε τις πλάκες, τον κράτησε σαράντα μέρες πάνω στο όρος, και πάλι άλλες τόσες, ώστε να του δώση το νόμο. Ύστερα έστειλε τους προφήτες, που υπέφεραν πολλά. Έγινε πόλεμος, τους σκότωσαν όλους, τους κατέκοψαν, κάηκαν τα βιβλία. Και φώτισε άλλον άνδρα, τον Έσδρα, και έκανε να ξαναγραφτούν από τα κατάλοιπα. Ύστερα οικονόμησε ο Θεός να μεταφραστούν οι Γραφές από τους Εβδομήκοντα. Εκείνοι τις μετέφρασαν.

άγνοια της, πηγή αιρέσεων Ε.Π.Ε. 24,416
Κανένας δεν θέλει να προσεχή στις Γραφές. Αν προσέχαμε, δεν θα πέφταμε στην πλάνη, αλλά και θ' απομακρύναμε και όσους έχουν πλανηθή˙ θα τους σώζαμε από φοβερούς κινδύνους.

και επιστήμη Ε.Π.Ε. 24,418
Είναι μερικοί, που ούτε καν γνωρίζουν ότι υπάρχουν Γραφές. Όποιος θέλει να μάθη καλά την αρχιτεκτονική επιστήμη ή κάτι άλλο, μαθαίνει τα σχετικά με την τέχνη. Εδώ όμως δεν βλέπω να γίνεται κάτι τέτοιο, μολονότι αυτή η επιστήμη (της Γραφής) έχει ανάγκη από πολλή αγρυπνία.

την ξέρουμε; Ε.Π.Ε. 24,420
Άραγε γνωρίζετε, ποιος προφήτης είπε αυτά ή ποιος ιστοριογράφος ή ποιος απόστολος ή ποιος ευαγγελιστής; Δεν νομίζω, ότι ξέρετε, εκτός από λίγους.

μόνο για τα αναγκαία Ε.Π.Ε. 25,124
Πολλοί όμως θέλουν να μάθουν, που μετετέθη ο Ενώχ και γιατί δεν πέθανε αυτός ούτε ο Ηλίας, αλλά, κι αν ακόμα ζουν, πώς ζουν και σε ποιά μορφή βρίσκονται. Η αναζήτησις αυτή είναι πέρα για πέρα περιττή. Το ότι ο Ενώχ μετατέθηκε κι δ Ηλίας αναλήφθηκε, το είπαν οι Γραφές. Που όμως είναι και πώς είναι, δεν τα πρόσθεσαν. Διότι οι Γραφές λένε μόνο τα αναγκαία.

εμείς έχουμε περισσότερο ανάγκη Ε.Π.Ε. 25,124
Πάντοτε σας παρακαλώ και δεν θα παύσω να παρακαλώ: Να προσέχετε όχι μόνο στη Γραφή που ακούτε εδώ, αλλά και στο σπίτι ν’ ασχολήστε συνεχώς με τη μελέτη της Γραφής... Να μην ακούω εκείνον τον ανόητο λόγο˙ Δεν είναι για μένα οι Γραφές˙ είναι γι’ αυτούς, που εγκατέλειψαν τον κόσμο και πήγαν στα βουνά και ζουν συνέχεια το μοναχικό βίο. Τί λες; Δεν είναι δικό σου έργο οι Γραφές, επειδή έχεις πολλές φροντίδες; Μάλλον για σένα είναι οι Γραφές, παρά για τους μοναχούς. Δεν τις έχουν τόσο ανάγκη εκείνοι, όσο συ χρειάζεσαι τη βοήθεια των θείων Γραφών, αφού έμπλεξες με τόσες μέριμνες... Έχουμε πάντοτε ανάγκη να μας ενισχύουν συνεχώς και διαρκώς οι Γραφές.

πανοπλία Ε.Π.Ε. 25,478
Έχουμε ανάγκη συνεχώς από την πανοπλία των Γραφών... Να προλαβαίνουμε τα βέλη του διαβόλου και να τα σβήνουμε από μακριά και να τ' αποκρούουμε με τη συνεχή μελέτη των θείων Γραφών. Διότι είναι αδύνατον να σωθή κανείς, αν δεν διαβάζη συνεχώς και δεν απολαμβάνη την πνευματική ανάγνωσι των Γραφών.

εργαλείο πνευματικό Ε.Π.Ε. 25,480
Όπως για τους τεχνίτες τα εργαλεία της τέχνης τους είναι το σφυρί και το αμόνι και η πυρακτωμένη τσιμπίδα, έτσι σε μας εργαλεία της πνευματικής τέχνης είναι τα αποστολικά και προφητικά βιβλία και όλη η Γραφή, που είναι θεόπνευστη και ωφέλιμη.

γκρεμός ή ασφάλεια; Ε.Π.Ε. 25,486
Είναι μεγάλη η ασφάλεια για να μην αμαρτάνουμε η ανάγνωσις των Γραφών. Είναι μεγάλος γκρεμός και βαθύ χάος η άγνοια των Γραφών. Είναι μεγάλη η προδοσία της σωτηρίας, το να μη ξέρουμε τίποτε απ' τους θείους νόμους. Αυτό και γέννησε αιρέσεις, αυτό και έφερε τη διαφθορά στη ζωή μας, αυτό έκανε τα πάντα άνω-κάτω.

αξιοπιστότερη Ε.Π.Ε. 25,528
Η διδασκαλία της Αγίας Γραφής είναι αξιοπιστότερη από την πληροφορία για αναστάσεις νεκρών.

ανώτερη απ’ την ανάστασι νεκρών Ε.Π.Ε. 25,530
Η Αγία Γραφή είναι αξιοπιστότερη από ένα θαύμα αναστάσεως νεκρού. Μας δείχνει πολύ πιο φανερά πράγματα απ’ την ανάστασι των νεκρών. Όλη την οικουμένη επέστρεψε. Απομάκρυνε την πλάνη. Επανέφερε την αλήθεια. Όλα αυτά τα κατώρθωσε με ψαράδες κι ασήμαντους ανθρώπους, δίνοντας παντού αρκετές αποδείξεις της προνοίας Του.

κιθάρα Ε.Π.Ε. 26,20-22
Θέλω να σας διδάξω μια θαυμαστή κιθαρωδία. Χρησιμοποιώ όχι νεκρή λύρα, αλλ’ αντί για χορδές, τεντώνω τις ιστορίες των θείων Γραφών και τις εντολές του Θεού... Στην περίπτωσι της κιθάρας αγγίζει τις χορδές ο δεξιοτέχνης, τις αγγίζει κι ο αδέξιος. Ο ένας ενοχλεί τον ακροατή, ο άλλος τον ψυχαγωγεί και τον ευχαριστεί. Τα ίδια δάκτυλα, οι ίδιες χορδές, όχι όμως η ίδια εμπειρία. Έτσι και στις θείες Γραφές. Πλησιάζουν πολλοί τα θεία λόγια, αλλά δεν κερδίζουν όλοι ούτε ωφελούνται όλοι. Η αιτία; Δεν εμβαθύνουν σ' όσα έχουν λεχτή, ούτε αγγίζουν με τέχνη την κιθάρα. Ό,τι για την κιθαρωδία είναι η τέχνη, αυτό για τους νόμους του Θεού είναι η φανέρωσις των έργων.

λειμώνας πνευματικός Ε.Π.Ε. 26,274
Πνευματικός κήπος και ευχάριστος παράδεισος είναι η ανάγνωσις των θείων Γραφών. Είναι παράδεισος γλύκας, ανώτερος εκείνου του παραδείσου... Εδώ, στη Γραφή, δεν μπαίνει το φίδι. Ο χώρος της Γραφής είναι καθαρός από τα θηρία και περιφρουρείται από τη χάρι του Αγίου Πνεύματος.

διαδίδεται  Ε.Π.Ε. 26,274
Για δες τι έκτασι έχει ο παράδεισος της Γραφής! Εκτείνεται σε όλη την οικουμένη. Μέσα σ’ αυτό τον παράδεισο δεν υπάρχει το φίδι˙ είναι καθαρό το τοπίο από θηρία και ασφαλίζεται με τη χάρι του αγίου Πνεύματος. Έχει ο παράδεισος της Γραφής και πηγή, όπως ο τότε. Είναι πηγή μυρίων ποταμών κι όχι μόνο τεσσάρων. Ποιά η πηγή; Ο ίδιος ο Θεός, που μας χάρισε τους ποταμούς. Τα νάματα της Γραφής δεν είναι νερού υλικού, αλλ’ είναι τα χαρίσματα του Πνεύματος. Αυτή η πηγή μοιράζεται σε κάθε ψυχή πιστών και δεν λιγοστεύει ποτέ.

πηγή, σβήνει φλόγες του κακού Ε.Π.Ε. 26,278
Ας επιμένουμε και ας ποθούμε την ανάγνωσι των Γραφών, όπως εκείνοι, που κάθονται κοντά στην πηγή... Αυτός, που κάθεται κοντά στην πηγή των θείων Γραφών, αν δή να τον ενοχλή η φλόγα αμαρτωλής επιθυμίας, εύκολα σβήνει αυτή τη φλόγα, ποτίζοντας την ψυχή με τα νάματα των Γραφών. Αν πάλι βράζη η καρδιά του από οργή, σαν καζάνι πάνω στη φωτιά, μόλις αποστάξουν σταγόνες απ' το ουράνιο νερό των Γραφών, αμέσως συγκρατεί την αναισχυντία του πάθους. Η ανάγνωσις των Γραφών αρπάζει και σώζει την ψυχή και μέσα απ’ τη φλόγα της φωτιάς της αμαρτίας και μέσα από τη φλόγα των πονηρών σκέψεων.

παντού η μελέτη, και στο σπίτι Ε.Π.Ε. 26,280
Ας προσέχουμε στην ανάγνωσι των Γραφών όχι μόνο τις δυο ώρες της ακολουθίας. Δεν αρκεί για την πνευματική μας ασφάλεια η απλή αυτή ακρόασις. Διαρκώς ας μελετάμε. Και κάθε πιστός, σαν επιστρέψη στο σπίτι του, ας παίρνη στα χέρα τα ιερά βιβλία και ας εντρυφά στα νοήματά τους, αν βέβαια θέλη να έχη διαρκή και άφθονη την ωφέλεια από τη Γραφή.

βροχή, πηγή, ποταμός Ε.Π.Ε. 26,280
Ψυχή, που βρίσκεται κοντά στις πηγές των θείων Γραφών και συνεχώς ποτίζεται, και συνάγει μέσα της τα νάματα και τη δροσιά του ουρανού, είναι έτοιμη να αντιμετώπιση κάθε δύσκολη περίστασι... Εύκολα εξουδετερώνει το φούντωμα των αμαρτωλών παθών. Έχει μεγάλη ενίσχυσι από την ανάγνωσι των Γραφών.

Θεού συναναστροφή Ε.Π.Ε. 26,280
Η ανάγνωσις της Αγίας Γραφής είναι κοινωνία με το Θεό.

άρτος ζωής για κάθε πεινασμένο Ε.Π.Ε. 26,322
Συ ο πατέρας (σαρκικός ή πνευματικός), σαν βλέπης να λειώνη το παιδί σου από έλλειψι υλικού ψωμιού, δεν αδιαφορείς. Τώρα όμως, που εξαντλείται από έλλειψι θείας διδασκαλίας, ανέχεσαι και παραβλέπεις; Πώς, λοιπόν, να σε ονομάσω πατέρα; Η πείνα του λόγου του Θεού είναι πολύ φοβερότερη, αφού καταλήγει σε χειρότερο θάνατο. Γι’ αυτό οφείλουμε περισσότερο να φροντίζουμε για την πνευματική τροφή.

χρυσωρυχείο Ε.Π.Ε. 26,372
Στην περίπτωσι των θείων Γραφών συμβαίνει το έξης: Όσοι απλώς βλέπουν γράμματα, νομίζουν πως πρόκειται μόνο για γράμματα που δεν διαφέρουν καθόλου από τα άλλα βιβλία. Όσοι όμως παρατηρούν βαθιά, με τα μάτια της πίστεως, όπως στα χρυσωρυχεία με τα κατάλληλα όργανα, αφού εξετάσουν τα γραφόμενα στη φωτιά του αγίου Πνεύματος, εύκολα διακρίνουν το χρυσάφι.

τι θα ήμασταν αν δεν την διαβάζαμε! Ε.Π.Ε. 26,450
Αν εμείς, που καθημερινά ακούμε στη Γραφή τους προφήτες και τους αποστόλους, μόλις και συγκρατούμε το θυμό, μόλις και χαλιναγωγούμε την οργή, μόλις και καταστέλλουμε τα πάθη, τα αναίσχυντα αυτά θηρία, εκείνοι που ποτέ δεν ακούνε τη θεία σοφία, ποιά ελπίδα έχουν να σωθούν;

Άρωμα Ε.Π.Ε. 27,616
Η Αγία Γραφή και αυτή καθ' εαυτήν είναι πολύ ευχάριστη. Όταν όμως μπή μέσα στην ψυχή, είναι σαν το θυμίαμα. Είναι το λιβάνι πάνω σε αναμμένη ψυχή και γεμίζει όλη την ύπαρξι με ευωδία.

φλέβα νερού Ε.Π.Ε. 27,286
Ψάχνει κάποιος για πηγή και συναντά υγρό τόπο. Δεν σκάβει μόνο στο σημείο αυτό, αλλά οδηγούμενος από την υγρασία και τη φλέβα, προχωρεί πιο βαθιά μέχρι να φτάση στη ρίζα, στην αρχή των υδάτων. Έτσι κάνουμε κι εμείς. Βρήκαμε πηγή πνευματική, οδηγούμενοι σαν από κάποια φλέβα, από τη συγκεκριμένη περικοπή. Ας εμβαθύνουμε μέχρι τη ρίζα.

η ζωή της Γραφής Ε.Π.Ε. 28,628
Εγώ επιδιώκω τη ζωή, που μόνο στην Αγία Γραφή βρίσκω, και πουθενά άλλου.

παρουσιάζει παραδείγματα Ε.Π.Ε. 30,164
Ας προσέχουμε τις ιστορίες των Γραφών. Θα λάβουμε σπουδαία αφορμή για υπομονή. Δεν θα παρηγορηθούμε απλώς από τη συμμετοχή εκείνων που έπαθαν αυτά, αλλά και θα μάθουμε τον τρόπο της απαλλαγής από τα κακά που μας βρίσκουν. Μετά δε την απαλλαγή, δεν θα πέφτουμε σε αδιαφορία, ούτε θα μας κυριεύη η αλαζονεία.

αυθεντία  Ε.Π.Ε. 30,238
Τα όσα λέει ο Παύλος δεν είναι δικές του γνώμες. Είναι αποστάγματα της αυθεντίας του βασιλέως Χριστού.

επίδρασίς της Ε.Π.Ε. 33,252
Είναι πάρα πολύ ευχάριστη η ανάγνωσις των Γραφών, πιο ευχάριστη από κάθε λιβάδι και πιο τερπνή από κατάφυτο κήπο... Η γνώσις των Γραφών ασφαλίζει το νου, καθαρίζει τη συνείδησι, ξερριζώνει τα δουλικά πάθη, φυτεύει την αρετή, εξυψώνει τη σκέψι, δεν αφήνει να καταποντιστούμε στις απροσδόκητες μεταβολές των πραγμάτων, μας κάνει άτρωτους στα βέλη του διαβόλου, μας μεταθέτει από τη γη στον ουρανό.

όχι τυπικά Ε.Π.Ε. 34,320
Επειδή ο Διάβολος χρησιμοποίησε τις Γραφές, γι’ αυτό αγιάστηκε το στόμα του; Φυσικά όχι. Διάβολος παρέμεινε.

δεν αποκρύπτει λάθη ανθρώπινα Ε.Π.Ε. 35,562
Μετάφρασις
«Ένας από τους δώδεκα» (ο Ιούδας, που πρόδωσε το Χριστό). Δεν ντρέπεται ο Ματθαίος να σημειώνη την προδοσία. Και για ποιο λόγο δεν ντρέπεται; Για να μάθης, ότι οι Ευαγγελιστές σε όλες τις περιπτώσεις μιλάνε με ειλικρίνεια για όλα τα θέματα και δεν κρύβουν τίποτε, ακόμα κι εκείνα που φαίνονται επιλήψιμα.

υγεία συγκροτεί Ε.Π.Ε. 34,568
Από τη μελέτη των θείων Γραφών να βγάζης το υγιές συμπέρασμα. Και αν εμφανιστή κάποιος να λέη κάτι άλλο, να κλείσης τ’ αυτιά σου, να φυγής αμέσως, να μη συμφωνήσης.

έμποροι της αλήθειας Ε.Π.Ε. 36,252
Θέλω να εξιχνιάσω τη Γραφή και να αντλήσουμε μαζί τα θεία νάματα και να ερευνήσουμε μαζί τους θησαυρούς της Αγίας Γραφής. Θα γίνουμε έμποροι της αλήθειας και θα σπεύδουμε να πλουτίζουμε σε ευσέβεια.

γεώτρησις  Ε.Π.Ε. 36,566
Όπως σ' ένα υγρό τόπο, όπου κι αν σκάψης, αναπηδούν νερά, έτσι και στο χώρο των αγίων Γραφών, όπου κι αν άνοιξης, θα δής να βγαίνουν πολλά ποτάμια.

ασχολία διηνεκής Ε.Π.Ε. 38,270
Τον ελεύθερο χρόνο σου να τον διαθέτης στην ανάγνωσι των θείων Γραφών. Ν' ασχολήσαι μ’ αυτές όσο επιτρέπει η ασθένεια των ματιών σου.

(Χρυσοστομικό λεξικό, αρχ. Δανιήλ Αεράκη, τόμος Α, σελσελ. 416-439)

Θυμάμαι και κάτι άλλο, που συνέβηκε επίσης από ζήλεια. Μια πεθερά ζήλευε πολύ την νύφη της. Δεν ήθελε να βλέπει κανένα καλό πάνω της.

Μια μέρα η νύφη αγόρασε ένα ωραίο εμπριμέ ύφασμα για φόρεμα. Το είδε η πεθερά, το ζήλεψε.

Η νύφη κλείδωσε το ύφασμα σ’ ένα σεντούκι, στο κάτω μέρος, κάτω απ’ όλα τα ρούχα, μέχρι να έλθει να της το ράψει η μοδίστρα. Ήλθε η μέρα της μοδίστρας.

Πάει η νύφη να βγάλει το ύφασμα, τί να ιδεί! Όλο το ύφασμα ήταν κοντά κοντά ψαλιδισμένο, άχρηστο. Κι όμως, ήταν κλειδωμένο το σεντούκι!
Η κακή δύναμη δεν έχει φραγμούς, δεν εμποδίζεται ούτε από κλειδαριές ούτε από αποστάσεις. Η κακή δύναμη μπορεί και το αυτοκίνητο να το γκρεμίσει χωρίς να υπάρχει καμιά βλάβη.

«Παναγίτσα μου, κάνε τον να δοξάζει τ’ όνομά σου!»
Ακούστε κάτι δικό μου που θα σας πω. Μια φορά πήγαινα στο χωριό μου μέσω Χαλκίδος. Προς το σταθμό τού τραίνου στη Χαλκίδα βλέπω ένα παιδί που ήταν ανεβασμένο σ’ ένα αμάξι και προσπαθούσε να περάσει τις γραμμές του τραίνου. Δεν τον υπάκουε το άλογό του κι άρχισε να βλασφημάει την Παναγία. Λυπήθηκα πολύ εκείνη τη στιγμή και αυθόρμητα είπα:

«Παναγίτσα μου, κάνε τον να δοξάζει τ’ όνομά σου, σε παρακαλώ!».

Σε πέντε λεπτά το αμάξι του παιδιού αναποδογυρίστηκε και τον πλάκωσε. Άνοιξε το βαρέλι που ήταν στη σούστα κι ο μούστος που είχε μέσα τον περιέλουσε. Το παιδί, πιάνοντας το κεφάλι του και τρέμοντας, άρχισε να φωνάζει: «Παναγίτσα μουου, Παναγίτσα μουου, Παναγίτσα μουου!!!». Εγώ πιο πάνω, βλέποντάς τον, έκλαιγα κι έλεγα στην Παναγία μας: «Παναγίτσα μου, γιατί το έκανες έτσι; Εγώ είπα να δοξάζει τ’ όνομά σου, αλλά όχι μ’ αυτό τον τρόπο». Λυπήθηκα για το παιδί. Μετάνιωσα, που έγινα αιτία να πάθει ό,τι έπαθε. Νόμιζα ότι με αγαθότητα είχα πεί εκείνη την ευχή στην Παναγία, όταν τον άκουσα να βλασφημάει τ’ όνομά της, όμως μέσα στην ψυχή μου ίσως να είχε δημιουργηθεί μυστικά κάποια αγανάκτηση.
Θα σας διηγηθώ ένα ακόμη περιστατικό και θα θαυμάσετε. Δεν είναι τίποτα της φαντασίας μου. Ό,τι σας λέγω είναι αληθινό. Ακούστε.
Κάποτε κάποια κυρία επισκέφθηκε ένα απόγευμα μια φίλη της. Στο σαλόνι διέκρινε ένα ωραίο βάζο γιαπωνέζικο, αξίας, γεμάτο λουλούδια.
— Τί ωραίο βάζο! Πότε το αγόρασες;
— Μου το έφερε ό άνδρας μου, είπε εκείνη.
Την άλλη μέρα, το πρωί στις οχτώ, η κυρία που είχε κάνει την επίσκεψη, ενώ έπινε καφέ με τον άνδρα της, θυμήθηκε το βάζο. Της είχε κάνει πολλή εντύπωση. Λέει, λοιπόν, στον άνδρα της με θαυμασμό:
— Τί να σου πω για την φίλη μου! Της έφερε ό άνδρας της ένα πολύ ωραίο βάζο γιαπωνέζικο, πολύχρωμο, με ωραίες παραστάσεις και στόλιζε όλο το σαλόνι.
Την ίδια μέρα ξαναπήγε στην φίλη της για κάποια δουλειά. Κοιτάζει, το βάζο έλειπε. Της λέει:
— Τί το έκανες το βάζο;
— Τί να σου πω, της απάντησε. Σήμερα πρωί πρωί, στις οχτώ η ώρα, όπως ήμουνα στο δωμάτιο ήσυχα, ακούω ένα δυνατό «κράκ!» και το ανθοδοχείο έγινε κομμάτια. Έτσι μόνο του, χωρίς να το πειράξει κανείς, χωρίς να φυσήξει αέρας, χωρίς κανείς να το κουνήσει!
Εκείνη δεν μίλησε καθόλου στην αρχή. Μετά της λέγει:
— Τί να σου πω... Στις οχτώ πίναμε με τον άνδρα μου καφέ και με θαυμασμό και χαρά του περιέγραψα το βάζο σου. Με πολλή λαχτάρα έκανα την περιγραφή. Τί να πω, λες καμιά κακή δύναμη να ενήργησε; Αυτό θα συνέβαινε, μόνο αν δεν σ’ αγαπούσα.
Κι όμως, αυτό ήτανε. Δεν κατάλαβε ότι μέσα της είχε κακία. Αυτό ήταν φθόνος, ζήλεια, βασκανία. Η κακή δύναμη μεταδίδεται, όσο μακριά κι αν βρισκόμαστε. Αυτό είναι μυστήριο. Δεν υπάρχει απόσταση. Γι’ αυτό έσπασε το ανθοδοχείο.
(Βίος και Λόγοι Γέροντος Πορφυρίου, εκδ. Ιερά Μονή Χρυσοπηγής, Χανιά 2004, σελ, 454, 452-454

 

"Να πως δοκίμαζαν τους υποτακτικούς των οι παλαιοί άγιοι Γέροντες ώσπου να μορφωθούν μέσα τους οι αρετές του Χριστού και πάνω απ’ όλες η ταπεινοφροσύνη. Το ακόλουθο περιστατικό μας το διηγείται ο Όσιος Κασσιανός.

Ένα αρχοντόπουλο από την πόλι πήγε σ ένα γειτονικό Κοινόβιο και ζήτησε να γίνη καλόγερος. Ο Ηγούμενος για να τον δεχτη του έκανε αυτή τη δοκιμασία. Του φόρεσε κουρέλια, του φόρτωσε στην πλάτη καμμιά εικοσαριά πανέρια και τον έστειλε να τα πουλήση στην πόλι. Τον πρόσταζε να μην τα δώση όλα μαζί σε κανένα μαγαζί, μα ένα— ένα γυρνώντας και διαλαλώντας το εμπόρευμά του στους πιο κεντρικούς δρόμους.
Το αρχοντόπουλο έκανε κατά γράμμα την προσταγή του Ηγουμένου του. Έτσι τον είδαν οι συγγενείς κι οι φίλοι του και τον ρεζίλεψαν με την καρδιά τους. Μα σαν γύρισε το βράδυ στο Κοινόβιο, ο Αββάς τον κούρεψε αμέσως μοναχό. Ήταν άξιος, γιατί έδειξε ταπεινοφροσύνη.
(Ψιχία από της τραπέζης, Συλλογή Κ. Κούρκουλα, Αθήνα 1973, Νο473)"

"Διηγείται ο γέρων Σωφρόνιος του Έσσεξ: «Κάποια ημέρα με κάλεσε και μου είπε ότι το μοναστήρι χρειάζεται ανθρώπους που να γνωρίζουν την ελληνική γλώσσα:

«Λοιπόν εσείς, πάτερ Σωφρόνιε, να μάθετε την ελληνική γλώσσα».

Έκανα εδαφιαία μετάνοια, όπως συνηθίζεται στο Άγιον Όρος, και κατευθύνθηκα προς τη θύρα. Με κάλεσε πίσω:

«Πάτερ Σωφρόνιε!» Γύρισα πίσω, στάθηκα σιωπηλά. Λέει: «Ο Θεός δεν κρίνει δύο φορές. Αν εσείς το κάνετε από υπακοή σε μένα, τότε εγώ θα είμαι υπόλογος στον Θεό γι’ αυτό. Εσείς λοιπόν πηγαίνετε εν ειρήνη και εργασθείτε».

Μόλις ο άνθρωπος αυτός, ο εκλεκτός του Θεού, μίλησε έτσι σε μένα, που δεν γνώριζα ποτέ πραγματική ειρήνη, τους έξι μήνες που δαπάνησα για τη μελέτη της ελληνικής γλώσσας με περιέβαλε ειρήνη. Υπήρξε στιγμή κατά την οποία αρρώστησα και σκέφτηκα ότι θα πεθάνω. Και τότε είχα το αίσθημα:

«Αν τώρα με καλέσει ο Κύριος, διακόπτω στη μέση του γράμματος την εργασία μου και πηγαίνω στην Κρίση».

Δεν με χαρακτήριζε τέτοια τόλμη μπροστά στον Θεό, αλλά μου δόθηκε κατά τον λόγο του ηγουμένου μου. Έτσι και εσείς, να έχετε τα ζωντανά αυτά παραδείγματα να σας καθοδηγούν στη μοναχική σας ζωή, και θα γνωρίσετε εκείνο για το οποίο σας ομιλώ."

(Σωφρονίου Σαχάρωφ,Οικοδομώντας το ναό του Θεού, τόμος Γ, σελ. 240-241)

Επιστολή 29. Στον ορφανοτρόφο Λέοντα.
Θέλαμε να παραβρεθούμε εμείς οι ίδιοι και να μοιραστούμε την συμφορά που σας βρήκε σχετικά με το μακάριο γιο σας, περιπόθητε κύριε μου, ώστε να μη θρηνήσουμε με γράμμα το πάθημά σας και να μοιραστούμε μαζί σας τη θλίψη.

Γιατί πώς δεν είναι αξιολύπητο και πώς δεν είναι εμβρόντητο να πάθετε στέρηση του παιδιού του παιδιού σας, και να χάσετε κατά κάποιο τρόπο τον έμψυχο θησαυρό, τον πλούτο της γονικής διαδοχής, τον πολυπόθητο καρπό της μητρικής θηλής, τον γεμάτο κάλλος οφθαλμό του σπιτιού, τη μεγάλη χαρά της γιαγιάς, το καμάρι όλων των συγγενών;

Ήρθε ο πρώτος καρπός, και άγουρος αρπάχθηκε από τα χέρια των γονιών του.

Βλάστησε ο δεύτερος, και τον αφάνισε ο πικρός θάνατος.

Άνθισε το τρίτο βλαστάρι, παρηγοριά των προηγουμένων, με πολλά και ωραία άνθη, πολύ ωραία, διανύοντας τον τρίτο χρόνο της ζωής του, στο οποίο κρέμονταν οι ψυχές των γονιών του, και αλλοίμονο για τη συμφορά! Γιατί ο θάνατος του έκοψε τη μιλιά, έφυγε κι αυτό από τα μάτια σας, και το πιο αξιολύπητο, χωρίς την παρουσία του προσώπου του πατέρα του.

Και πώς πρέπει να διατραγωδήσω τη συμφορά; Σχίστηκε η καρδιά σας, του πατέρα, της μητέρας, της κυρίας, της πατρικίας, και ξίφος δίκοπο πέρασε μέσα και από τις δύο.

Και το παράλογο αυτό δεν μπορεί να το γιατρέψει ούτε λόγος, ούτε παρηγοριά, ούτε άνθρωπος, ούτε άγγελος, αλλά μόνο ο Θεός, ο οποίος έτσι ρύθμισε τα όρια της ζωής μας. Γιατί αυτός είναι, δέσποτά μου, που πήρε το τριπόθητο παιδί σας, όπως πήρε και τα προηγούμενα.
Είναι λυπηρό, και μάλιστα πολύ, για σας, όχι όμως οπωσδήποτε και για εκείνα που πάρθηκαν από τον Θεό. Γιατί, έχοντας αναχωρήσει από τα εδώ καθαρά και ακηλίδωτα από αμαρτίες, ως νεογέννητα, προς την μακάρια και χωρίς πάθη ζωή, γιορτάζουν στους κόλπους του Αβραάμ συντροφιά με άγια νήπια, αναπέμποντας ύμνους μαζί με παιδιά που φέρουν μέσα τους τον Χριστό. Ώστε δεν χάθηκαν τα κάλλιστα παιδιά σας, αλλά σώθηκαν για σας και σας περιμένουν.

Και θα τα δείτε ύστερα από λίγο, όταν θα τελειώσει η χρονική αυτή ζωή, γεμάτα χαρά και αγαλλίαση, όχι σε μικρή ηλικία, αλλά άνδρες τέλειους κατά το μέτρο του τέλειου αναστήματος του Χριστού, όπως έχει γραφεί.

Γι αυτό παρακαλούμε και ικετεύουμε με τις σκέψεις αυτές να ψάλλετε μέσα σας αληθινά, εξουδετερώνοντας έτσι την αμέτρητη λύπη της ψυχής. Γιατί ο Κύριος μας έδωσε μέτρα, ώστε και τη φυσική αγάπη μας να εκδηλώνουμε, και τα όρια της αυτάρκειας να μη ξεπερνάμε. Γιατί το ένα κινεί το θείο σε συμπάθεια, ενώ το άλλο μας κάνει να αντιδρούμε στις εντολές της Πρόνοιας. Και το ένα ευχαριστεί εκείνους που έφυγαν, ενώ το άλλο στενοχωρεί συνήθως αυτούς που βρήκαν ανάπαυση.

Γιατί ο καθένας θέλει να χαίρεται με τη χαρά του, και όχι να προκαλεί λύπη σ’ αυτούς που ομολογούν ότι τους αγαπούν. Εμείς μάλιστα πιστεύουμε ότι θα μείνει και πάλι έγκυος η κυρία αρχειοφύλακας, και θα γεννήσει υιό που δεν θα είναι βραχύβιος, αλλά θα ζήσει πολλά χρόνια για τη διαδοχή του γένους, μόνον εάν μετριάσουμε το πάθος και αποδώσουμε στον δεσπότη Χριστό με έργα και με λόγια τις ευχαριστήριες προσφορές υπέρ του παιδιού.

(οσίου Θεοδώρου του Στουδίτου Έργα, εκδ. ΕΠΕ, Φιλοκαλία τόμος 18Β σελ. 141-145)

Επιστολή 18. Στον σπαθάριο Σταυράκιο.
... Πώς όμως να αρχίσουμε; Ή ποιά δύναμη θα μπορούσε να βρεθεί για το πάθος που συνέβη στις τίμιες ψυχές σας;

Γιατί, όπως ένας γιατρός πηγαίνοντας σε μία δυσκολοθεράπευτη αρρώστια βρίσκεται σε αμηχανία, για το πως θα ενεργήσει την εγχείρηση, έτσι και εγώ αισθάνομαι ίλιγγο για το πως θα απευθύνω τον παρηγορητικό λόγο μου για το βαρύτατο πάθος σας.

Πόσο μεγάλη αλήθεια συμφορά! πόσο μεγάλο κακό! Σας έφυγε το καλό και ωραίο παιδί σας, αυτό που διάνοιξε πρώτο τις μητρικές ώδινες, αυτό με το οποίο αποκτήσατε το όνομα των γονέων, η αρχή της διαδοχής του γένους σας, η ρίζα της παιδοποιίας, το βλαστάρι της λογικής βλαστοφορίας, το, κατά κάποιο τρόπο, πρώτο άνθος της πατρικής καρποφορίας.

Και τί θα μπορούσα να πω περιγράφοντας την ομορφιά του γόνου σας, παρά ότι το παιδί μεγάλωνε και προόδευε στο ανάστημα και στη σύνεση και η χάρη του Θεού ήταν επάνω του, όσο το γνωρίζω και εγώ από μικρό; Πώς λοιπόν αυτό το τόσο νέο, που κόπηκε με το θανατηφόρο μαχαίρι από την ίδια, θα μπορούσα να πω, την λαγόνα σας, να μη προκαλέσει απαρηγόρητον πόνο στις καρδιές σας; Ή ποιός δεν θα θρηνήσει και δεν θα πονέσει ψυχικά μαζί σας, όταν του κόβεται με ξίφος κάποιος από τα μέλη του, όπως συνέβη σε σας;

Και θα στενάξουν δικαιολογημένα και οι πατέρες βλέποντας την απώλεια τέτοιου ωραιότατου παιδιού. Θα θρηνήσουν επίσης και οι μητέρες βλέποντας τη μεταφορά στον τάφο τόσο ωραίου σπλάχνου. Γιατί κόπηκε πραγματικά ένα μέλος σας. Κόπηκε σάρκα σας. Ο πόνος είναι πολύς, το φάρμακο της θεραπείας δυσεύρετο. Σκυθρωπότητα στο σπίτι, πόνος στους υπηρέτες, λύπη στους συγγενείς. Και περισσότερο από αυτούς στον παππού κύριο πατρίκιο και στη γιαγιά, την κυρία πρωτοσπαθαρίνα. Παντού δεινά και λύπη μεγάλη.

Εμπρός όμως, άνδρα γενναίε, συ με την πολλή σύνεση, ο σοφός σε φρόνηση, συ που από πολλά χρόνια έχεις αποκτήσει τη γνώση, θεράπευσε τον εαυτό σου, ίασε τον εαυτό σου.

Ρίξε, σε παρακαλώ, το μάτι της διάνοιάς σου και κοίταξε την κτίση. Κοίταξε τις παλιές γενεές, ξεκινώντας από τον ίδιο τον προπάτορά μας Αδάμ. Κοίταξε και σκέψου ποιός από αυτούς που ήρθαν στο φως έμεινε τον κόσμο αυτό, αλλά αντίθετα, σαν χορτάρι που φυτρώνει, δεν άνθισε γρήγορα και ξεράθηκε με τον θάνατο, ή σαν το ρεύμα του ποταμού, άλλος έφυγε και άλλος ήρθε, αφού το διαδοχικό γένος δεν σταματά, αλλά τρέχει και φεύγει κάθε μέρα; Έτσι και εκείνοι που γέννησαν εμάς, και οι πιο πάνω από εκείνους, και προχωρώντας ο λόγος πίσω φτάνει στην αρχή, ενώ αντίθετα, κατεβαίνοντας θα καταλήξει πάλι στη συντέλεια του σύμπαντος, «και δεν υπάρχει άνθρωπος που θα ζήσει», όπως είναι γραμμένο, «και δεν θα πεθάνει».

Και η παρούσα ζωή είναι μια λειτουργία καθορισμένη και εργασία ημερήσια, και επιστροφή αμέσως στα ίδια, εννοώ τη μετάβαση από τα εδώ προς εκείνα. Πατριάρχες, και έφυγαν˙ προφήτες, και αναχώρησαν˙ πατέρες και μητέρες, και χάθηκαν˙ αδελφοί και φίλοι και συγγενείς, και πέρασαν. Τι έγιναν επίσης οι βασιλείς, οι σατράπες, οι άρχοντες, και κάθε ηλικία και κάθε γένος ανθρώπου; Δεν κατέληξαν όλοι κάτω από τη γη, και θα επανέλθουν ύστερα από λίγο φυτρώνοντας από τη γη;

Αλλ’ αυτό είναι το ζητούμενο˙ Να διανύσουμε την εδώ ζωή μας καλά, και, αφού πολιτευθούμε σύμφωνα με το θέλημα του Θεού που μας έπλασε, να επιτύχουμε την παράστασή μας στο εκεί φοβερώτατο κριτήριο ακατάκριτο πράγμα που το δικό σας παιδί βρήκε και πέτυχε σίγουρα και αναμφίβολα. Γιατί λέγει, είναι μακάριος αυτός που, από όσους γεννήθηκαν από γυναίκες, έζησε λίγο, «και εκείνος τον οποίο διάλεξε και παρέλαβε ο Κύριος» στην πρώτη ηλικία, χωρίς να έχει δοκιμάσει τους πειρασμούς των πικρών αμαρτιών αυτής της ζωής.
Έφυγε και ο κύριος Σωτήριχος και πήγε στη συνώνυμή του σωτηρία, όπου απολαμβάνει μουσική εορταζόντων, αγαλλίαση απερίγραπτη, συναρίθμηση με τα βρέφη που αναπαύονται στους κόλπους του Αβραάμ, χωρίς να υπηρετεί τη φθορά και τη σάρκα, και ζώντας μέσα στην αιωνιότητα. Από αυτά θέλω να παίρνετε τις αφορμές της παρηγοριάς, από αυτά τις παρακλήσεις.

Γίνε δημιουργός ευφροσύνης και γιατρός όχι μόνο του εαυτού σου, αλλά και της κυρίας σπαθαρίας, η οποία έχει περισσότερη ανάγκη θεραπείας και παρηγοριάς, λόγω της μεγάλης αγάπης της για τον μικρό, κι έπειτα και των υπόλοιπων που σε ενδιαφέρουν, για να φανείς ότι είσαι εκπαιδευμένος στα θεία και κρατιέσαι από τον νόμο του Θεού, και γνωρίζεις που τελικά πηγαίνει αυτός που μετατίθεται, και ιδιαίτερα το δικό σου γλυκύτατο τέκνο.

Ότι δηλαδή δεν πηγαίνει στον θάνατο, ούτε στην ανυπαρξία, αλλά στην αιώνια ζωή και στον Θεό που δημιούργησε τα πάντα. Και έτσι να καταστείς στους πατέρες και σε όλους τους γνωστούς και συγκεντρωμένους στην κηδεία παράδειγμα καλό να αντιμετωπίζουν με ευχαριστία και σύνεση τους αποχωρισμούς των παιδιών και να μη εναντιώνονται στις προσταγές του Θεού.

(οσίου Θεοδώρου του Στουδίτου Έργα, εκδ. ΕΠΕ, Φιλοκαλία τόμος 18Β σελ. 89-93)

Όταν σας επισκέπτονται κακοί λογισμοί για οποιονδήποτε, παλέψτε με την κακή αυτή σκέψη για τον αδελφό μας ή την αδελφή μας!

Τότε θα διαφυλάξετε την ενότητα της ζωής, την ενότητα της αγάπης στο Πνεύμα του Θεού μας.

Οι άνθρωποι δεν γνωρίζουν ότι, όταν διαλογίζονται κάτι κακό σε κάποια γωνιά του σπιτιού τους, στη «φωλιά» τους, καταστρέφουν το μεγάλο σώμα όλης της ανθρωπότητος. Από τους κακούς αυτούς λογισμούς και τις αρνητικές διαθέσεις προς τον αδελφό συντρίβεται ο ίδιος ο άνθρωπος και αισθάνεται τη δυστυχία του.
Αυτό είναι πολύ λεπτό πράγμα. Ποτέ δεν μπορούμε να είμαστε βέβαιοι ότι η άσχημη σκέψη μας δεν είναι η πρώτη σκέψη αλλά η αντανάκλαση της κακής διαθέσεως, της ασυμπάθειας, του θυμού ή του εκνευρισμού της αδελφής ή του αδελφού εναντίον μας.

Ωστόσο, κάθε κακή σκέψη που εμφανίζεται μέσα μου αντανακλάται αρνητικά στις σχέσεις μου. Η καρδιά του άλλου ανθρώπου αισθάνεται την άσχημη αυτή ενέργεια.

Και τότε συμβαίνει έτσι, ώστε κατά κάποιον τρόπο η αρνητική σκέψη για τον αδελφό μου να φαίνεται πραγματικά «δικαιωμένη», δηλαδή να ανταποκρίνεται στην πραγματική διάθεσή του.

Τότε στερεώνεται η δυσμενής σχέση, και μπορεί να φθάσει ως το πάθος.

Και με τον τρόπο αυτό, εφόσον ποτέ δεν γνωρίζουμε, επαναλαμβάνω, αν πραγματικά οι σκέψεις μας ήταν καθαρές ή αν οι κακές αυτές σκέψεις ήρθαν αρχικά σε μάς, και έπειτα στον αδελφό ή την αδελφή μας, είναι κατά συνέπεια προτιμότερο πάντοτε να μετανοούμε για κάθε κακή μας σκέψη ενώπιων του Θεού και εσωτερικά ενώπιον του αδελφού, αναγνωρίζοντας ως ένοχο τον εαυτό μας και όχι άλλο πρόσωπο.

Τότε, σε όλες τις περιπτώσεις θα υπάρχει πνευματικό κέρδος για τον ίδιο τον άνθρωπο. Αν εγώ άρχισα πρώτος να σκέφτομαι αρνητικά και έπειτα μετανοήσω, με αυτό σβήνω τη φωτιά της εμπάθειας.

Αν άρχισε ο άλλος, τότε ενώπιον του Θεού η αγάπη προς τους εχθρούς μας θα εμφανιστεί με αυτή τη μορφή της μετανοίας και όχι με την ενοχοποίηση του αδελφού μου. Κατά τον λόγο του αποστόλου Παύλου, λοιπόν, «αναπληρούμεν τον νόμον του Χριστού».
Αν και από τις δύο πλευρές υπάρξει ενέργεια αυτού ακριβώς του είδους, τότε, με τον τρόπο αυτό, διεξάγοντας πολύ ταπεινή πάλη με κάθε κακό λογισμό, με κάθε αρνητική, άσχημη σκέψη για τον αδελφό μας, χωρίς να παραδίδουμε την καρδιά μας σε εκείνο που μας καταστρέφει, μπορούμε να οικοδομήσουμε γνήσια μοναστική ζωή.

(Σωφρονίου Σαχάρωφ,Οικοδομώντας το ναό του Θεού, τόμος Γ, σελ. 98-99)

Ο Ιησούς ωνομάσθη άνθρωπος, ωνομάσθη υιός του ανθρώπου, ωνομάσθη οδός, ωνομάσθη θύρα καί πέτρα...
Διατί ωνομάσθη οδός;
Δια να μάθης ότι μέσω αυτού ανερχόμεθα προς τον Πατέρα του.
Διατί ωνομάσθη πέτρα;
Δια να διδαχθής την ωφελιμότητα και την στερεότητα της πίστεως.
Διατί ωνομάσθη θεμέλιος;
Διά να μάθης ότι βαστάζει όλα.
Διατί ωνομάσθη ρίζα;
Δια να μάθης ότι ανθούμεν εφ’ όσον μένομεν εις αυτόν.
Διατί ωνομάσθη ποιμήν;
Διότι μας ποιμαίνει και μας τρέφει.
Διατί ωνομάσθη πρόβατον;
Διότι προς χάριν μας εθυσιάσθη...
Διατί ωνομάσθη Ζωή;
Διότι μας ανέστησε ενώ ήμεθα νεκροί.
Διατί ωνομάσθη φως;
Διότι μας έβγαλε από το σκοτάδι.
Διατί ωνομάσθη βραχίων;
Διότι είναι ομοούσιος με τον Πατέρα του.
Διατί ωνομάσθη λόγος;
Διότι εγεννήθη από τον Πατέρα...
Διατί ωνομάσθη ιμάτιον;
Διότι με το βάπτισμα έχω ενδυθή αυτόν.
Διατί ωνομάσθη τράπεζα;
Διότι τρώγω αυτόν με το να λάβω μέρος εις τα μυστήρια.
Διατί ωνομάσθη οίκος;
Διότι κατοικώ εις αυτόν.
Διατί ένοικος;
Διότι γινόμεθα ναός του.
Διατί ωνομάσθη κεφαλή;
Διότι έγινα μέλος του σώματός του.
Διατί ώνομάσθη νυμφίος;
Διότι συνεδέθη μαζί μου ως να είμαι νύμφη του.
Διατί ώνομάσθη αγνός;
Διότι με επηρεν ως παρθένον».
(Ί. Χρυσόστομος, Άπαντα 10, 95)

“ΕΚΕΙΝΟΣ”, ΕΠΙΣΚΟΠΟΥ ΑΧΕΛΩΟΥ Ευθυμίου Στυλίου, εκδόσεις Γρηγόρη, σελ. 69-70

(γράφει ο όσιος Θεόδωρος στον πνευματικό του π. Πλάτωνα από τον οποίο χωρίστηκε λόγω εξορίας)

Τί χρήσιμο λοιπόν και ευπρόσδεκτο να πω στην άγια ψυχή σου, γλυκύτατε πατέρα μου;

Ποιός με απομάκρυνε από το πάντοτε ποθητό πρόσωπό σου, από τη γλυκόλαλη συνομιλία μαζί σου,

από τη σωτήρια καθοδήγησή σου;

Συ είσαι το φως μου, το λυχνάρι που φωτίζει πάντοτε τους σκοτεινούς λογισμούς της ψυχής μου,

το ραβδί που στηρίζει την ατονία της καρδιάς μου, η μεταβολή της λιποψυχίας μου, η αλοιφή της προθυμίας μου, ευαγγέλιο, χαρά, εορτή, ορθή κρίση.

Χωρίς εσένα και ο ήλιος είναι για μένα σκυθρωπός.

Εγώ δεν θα ήθελα να βλέπω τον αέρα, αλλά να κυττάζω την εικόνα του προσώπου σου.

Τίποτε δεν μου ήταν ευχάριστο από αυτά που υπάρχουν πάνω στη γη χωρίς τη δική σου συντροφιά.

Γιατί τί είναι πιο ποθητό από τον αληθινό πατέρα, και μάλιστα λαμβανόμενο σε σχέση με τον Θεό;

Αυτό το γνωρίζει το παιδί που αγαπά τον πατέρα του και είναι πραγματικά γνήσιο.

Και ποιά η ανάγκη για πολλά λόγια; Θα εξομολογηθώ αυτό που πάθαινα. Ότι δηλαδή πολλές φορές και χωρίς να αναγκάζομαι να έρθω στο άγιο κελλί σου, εντελώς ανεπαίσθητα, σαν κάποιος να με τραβούσε, ερχόμουν μπροστά σου, ώστε πολλές φορές όταν με ρωτούσες,

“Γιατί ήρθες;”, να μην μπορώ να απαντήσω, επειδή η σωτηρία μου ήταν κρεμασμένη σε σενα.

Και ποιός δεν προστρέχει στο φως;

(οσίου Θεοδώρου του Στουδίτου Έργα, εκδοσεις ΕΠΕ, Φιλοκαλία τόμος 18Β σελ. 17-19)

... Τι ευαισθησία είχε αυτός ο άνθρωπος (ο άγιος Σιλουανός ο Αθωνίτης)!

Αυτό φαίνεται καθαρά στην αναφορά που κάνω όταν περιγράφω την επίσκεψη του π. Διαδόχου, όπου έλαβε χώρα μία συζήτηση πάρα πολύ ένδιαφέρουσα άνάμεσα σε έναν από τους πνευματικούς πατέρες του μοναστηριού και τον Σιλουανό.

Ο πνευματικός αυτός πατέρας, έχοντας διαβάσει κάποια πράγματα από μία έφημερίδα, απευθυνόμενος στον Σιλουανό τον ρώτησε:
-  Τι νομίζετε γι’ αυτό το θέμα, πάτερ Σιλουανέ;
-  Πάτερ, γνωρίζετε ότι δεν μου αρέσει να διαβάζω εφημερίδες.
-  Γιατί;
-  Διότι δεν επιφέρουν παρά μόνο ταραχή στην πνευματική μου κατάσταση.
-  Σε μένα συμβαίνει το αντίθετο! Εδώ στην έρημο που είμαστε εμείς λησμονούμε τον κόσμο, λοιπόν, όταν διαβάζω εφημερίδες. Θυμάμαι τον κόσμο και προσεύχομαι γι’ αυτόν στη Λειτουργία, στην προσευχή μου, στό κελί κλπ.
Και ο Σιλουανός απάντησε:
-  Αλλά όταν κάποιος προσεύχεται τη νύχτα για τον κόσμο, το αισθάνεται αυτό καλύτερα παρά από τις εφημερίδες. Με την προσευχή γνωρίζει κανείς και την κατάσταση του κόσμου και τις ανάγκες του.
Ο Γέροντας λέει ότι ο νους ενός πνευματικού είναι όπως ένας άετός που από ψηλά βλέπει τον κόσμο μέσα στο σκοτάδι της νύχτας.

(Σωφρονίου Σαχάρωφ,Οικοδομώντας το ναό του Θεού, τόμος Α, σελ. 211)

(Π.Ν. Τρεμπέλα, Υπόμνημα ερμηνευτικο στο κατά Ιωάννην, Οι αριθμοί στις λέξεις του αρχαίου κειμένου παραπέμπουν στην αντίστοιχη ερμηνεία και ανάλυσή τους)

Ιωάννου. 6,48 ἐγώ(1) εἰμι ὁ ἄρτος τῆς ζωῆς(2).
Ιω. 6,48 Εγώ είμαι ο άρτος, που δίδω την πραγματικήν, την αιωνίαν ζωήν (μετάφραση Κολιτσάρα Ι).
(1)   Επαναλαμβάνει με έμφαση την αλήθεια του σ. 35. Οι διακηρύξεις λέγονται χωρίς σύνδεση, σαν κάποιοι ουράνιοι χρησμοί, χωρίς όμως και να διασπάται το νόημα του λόγου. Έτσι ο παρών σ. αποτελεί αιτιολογία του αμέσως προηγούμενου. Αυτός που πιστεύει στο Χριστό θα έχει ζωή αιώνια, διότι ο Χριστός είναι ο άρτος της ζωής. Και όπως ακριβώς ο υλικός άρτος ενισχύει και παρατείνει τη σωματική μας ζωή, έτσι και η επικοινωνία με τον πνευματικό άρτο της ζωής, παρέχει την αιώνια ζωή (ο,g).
(2)   «Αποκαλεί λοιπόν τον εαυτό του άρτο ζωής, διότι συγκροτεί (συνθέτει) τη ζωή μας, και αυτήν και την μελλοντική» (Χ).
«Επειδή είναι τροφή που αρμόζει κατεξοχήν στα λογικά όντα, συγκρατεί την σύσταση της ψυχής, διαφυλάσσει τα γνωρίσματά της, αναπληρώνει πάντοτε προσθέτοντας από τον εαυτό του ό,τι της λείπει και με αυτόν τον τρόπο δεν αφήνει να πέσει στην ασθένεια που προκύπτει από την έλλειψη λογικής» (Β).
Με γενικότερη λοιπόν έννοια πρέπει να το πάρουμε αυτό και όχι για δήλωση μόνο της διδασκαλίας («Ο άρτος του Ιησού είναι ο λόγος με τον οποίο τρεφόμαστε» Ω), ή μόνο του σώματός του («λέει άρτο, δηλαδή εννοεί εδώ τα δόγματα τα σωτήρια και την πίστη σε αυτόν ή το σώμα του· διότι και τα δύο ενδυναμώνουν την ψυχή» Χ).
Ονομάζει τον εαυτό του άρτο της ζωής ως αρχή ζωτική που πηγάζει τη ζωή. Ο Χριστός είναι η ζωή μας. Αυτό είναι το σύνθημά μας και η πείρα μας. Όταν όμως λέμε, ότι ο Χριστός είναι η ζωή μας, πρέπει να εννοούμε, ότι από το Χριστό ξεχύνεται προς εμάς και στο εσωτερικό μας ρεύμα ουράνιας και θείας ζωής, την οποία καμία δύναμη θανάτου δεν μπορεί να θίξει, ούτε κάποια επίδραση ασθένειας να διαταράξει. Η ένωσή μας με το Χριστό μεταδίδει σε εμάς αυτήν τη ζωή. Αυτός είναι στον ουρανό και εμείς ζούμε πάνω στη γη. Η απόστασή μας αυτή είναι αδιάφορη αρκεί ο αγωγός που μας συνδέει μαζί του να διατηρείται στερεός. Και ο αγωγός αυτός είναι η πίστη. Η ζωντανή πίστη μόνη αυτή συνδέει την ψυχή με τον Χριστό και θέτει σε άμεση σχέση γη και ουρανό. Εφόσον διατηρούμε την σχέση και ένωσή μας με το Χριστό, το ρεύμα της ζωής που πηγάζει από αυτόν, θα διοχετεύεται και σε εμάς.
Δεν μοιάζει η ζωή αυτή απλώς και μόνο με θησαυρό χρυσού, τον οποίο μας παραδίδουν για φύλαξη. Δεν μοιάζει με λίμνη ή κάποια αποθήκη νερού που σχηματίστηκε στο εσωτερικό μας και διατηρείται σε αυτό, την ώρα που εμείς χωριζόμαστε από κάθε τι που είναι έξω από εμάς και περιοριζόμαστε στον εαυτό μας. Είναι κάτι που φυλάγεται στον ουρανό και από εκεί πηγάζει συνεχώς και το οποίο μεταδίδεται σε εμάς ανά πάσα στιγμή, όπως ακριβώς το φως εκπέμπεται από τον ήλιο συνεχώς και σε κάθε στιγμή διαδοχικά φθάνει σε εμάς. Η σχέση μας λοιπόν και ένωσή μας με το Χριστό πρέπει να διατηρείται αδιάσπαστη, διότι αλλιώς η ζωή χάνεται για εμάς.

Ιω. 6,49 οἱ πατέρες(1) ὑμῶν(2) ἔφαγον τὸ μάννα(3) ἐν τῇ ἐρήμῳ(4) καὶ ἀπέθανον(3)·
Ιω. 6,49 Οι πατέρες σας έφαγαν το μάννα εις την έρημον, τον θαυμαστόν πράγματι άρτον, και απέθανον, διότι επρόκειτο περί υλικής τροφής.
(1)   Για τους οποίους μιλήσατε στο σ. 31: Οι πατέρες μας έφαγαν το μάννα (b). «Επειδή προηγουμένως είπαν σε αυτόν ότι, Οι πατέρες μας… κάνει τώρα σύγκριση εκείνου του μάννα και αυτού του άρτου» (Ζ).
(2)   Δεν είπε ἡμῶν (μας)· δείχνει λοιπόν με αυτό, ότι έχει την καταγωγή υψηλότερη από όσο υπέθεταν (b). Ίσως λέγεται και σε σχέση με την απιστία που έδειξαν αυτοί οι πατέρες=Οι πατέρες σας που απίστησαν, των οποίων αντάξιοι απόγονοι είστε εσείς. Δηλαδή είναι ανάλογο με το Ματθ. Κγ 31,32 (ο).
«Υπήρξαν πατέρες σας, διότι είστε όμοιοι με αυτούς» (Αυ).
(3)   «Κέρδισαν με εκείνο (το μάννα) πρόσκαιρη τη ζωή, και πρόσφεραν με αυτό στο σώμα εφήμερη την τροφή» (Κ). Το μάννα ήταν μία φυσική ενίσχυση της σωματικής ζωής και δεν είχε τη δύναμη να ασφαλίσει τελικά αυτήν από το φυσικό θάνατο. Αντίθετα ο άρτος της ζωής είναι πνευματική τροφή, που παρέχεται συνεχώς από το Θεό και με την λήψη αυτού εξασφαλίζεται στον άνθρωπο ζωή αιώνια (τ).
(4)   Μάλλον αναφέρει αυτό, επειδή και οι συνομιλητές του καθορίζοντας τον τόπο της διατροφής με το μάννα, ανέφεραν αυτό. Αξιόλογη και η ερμηνεία:
«Και το «στην έρημο» δεν το έβαλε τυχαία, αλλά υπαινισσόμενος, ότι εκείνο δεν διήρκεσε πολύ, ούτε μπήκε μαζί τους στη γη της επαγγελίας» (Χ).

Ιω. 6,50 οὗτός ἐστιν(1) ὁ ἄρτος ὁ ἐκ τοῦ οὐρανοῦ καταβαίνων(2), ἵνα(3) τις(4) ἐξ αὐτοῦ(5) φάγῃ(6) καὶ μὴ ἀποθάνῃ(7).
Ιω. 6,50 Αυτός όμως που σας λέγω εγώ τώρα είναι ο άρτος που κατεβαίνει από τον ουρανόν και έχει τέτοιαν ανυπολόγιστον δύναμιν, ώστε, εάν φάγη κανείς από αυτόν, να μη πεθάνη ποτέ.
(1)   Αυτός που αναφέρθηκε στο στ. 48 (β)= Αυτός ο άρτος είναι ο άρτος…
(2)   Σε χρόνο ενεστώτα για να δηλώσει ουσιώδη ιδιότητα αυτού του άρτου (δ).
(3)   Μπορεί να εξαρτηθεί από το «καταβαίνων». «Κατεβαίνει, για να θρέψει και να αθανατίσει» (Ζ). Μπορεί όμως και να αποδοθεί και στη φράση «που από τη φύση του είναι τέτοιος», η οποία υπονοείται εκτός κειμένου.
(4)   Οποιοσδήποτε θέλει (b). Χωρίς περιορισμό ποσότητας αυτών που τρώνε ή καταγωγής τους.
(5)   Σαν από ανεξάντλητη πηγή και απόθεμα (ο).
(6)   Λέγεται σύμφωνα με την εβραϊκή κατά παράταξη σύνταξη. Αντί να πει: ίνα, εάν τις φάγη εξ’ αυτού μη αποθάνη.
(7)   Δηλαδή με πνευματική έννοια, εφόσον η τροφή αυτή αναφέρεται σε πνευματική ζωή· υπάρχει όμως αναπόσπαστη και η ανάσταση του σώματος (b). Λέγεται μεν με ηθική και πνευματική έννοια, όχι όμως ασχέτως και με την κατάργηση του φυσικού θανάτου, η οποία θα συντελεστεί με την ανάσταση, διότι ο Κύριος για φυσικό θάνατο μίλησε σε σχέση με το μάννα. Συνεπώς και εδώ δεν είναι δυνατόν να μην συνυπονοεί και αυτόν (g).
«Αυτοί που εισάγουν μέσα τους τον άρτο της ζωής, θα έχουν ως βραβείο την αθανασία… θα ανεβούν σε αιώνιο και χωρίς τέλος μήκος ζωής, της κατά Χριστόν ζωής… και αν ακόμα ολισθαίνοντας σε αυτό το κοινό τέλος, πάθουν το ανθρώπινο, αλλά όπως λέει ο Παύλος, «ζουν για το Θεό» οι μέλλοντες να ζήσουν» (Κ).

Ιω. 6,51 (1) ἐγώ εἰμι ὁ ἄρτος ὁ ζῶν(2) ὁ ἐκ τοῦ οὐρανοῦ καταβάς(3)· ἐάν τις φάγῃ ἐκ τούτου τοῦ ἄρτου, ζήσεται εἰς τὸν αἰῶνα. καὶ(4) ὁ ἄρτος δὲ(4) ὃν ἐγὼ δώσω(5), ἡ σάρξ μού ἐστιν(6), ἣν ἐγὼ δώσω(7) ὑπὲρ τῆς τοῦ κόσμου ζωῆς(8).
Ιω. 6,51 Εγώ είμαι ο άρτος ο ζων, που έχω κατεβή από τον ουρανόν• όποιος φάγη από τον άρτον τούτον, θα ζήση αιωνίως. Και ο άρτος, τον οποίον εγώ θα σας δώσω, είναι η σαρξ μου, η ανθρωπίνη μου υπόστασις την οποίαν θα προσφέρω θυσίαν δια την σωτηρίαν και ζωήν του κόσμου”.
(1)   Στο πρώτο τμήμα του σ. 51 περιλαμβάνει ό,τι είπε στο σ. 50 με τρόπο ακόμη περισσότερο εμφαντικό, επιβεβαιώνοντας έτσι εντονότερα αυτό και χρησιμοποιώντας ταυτόχρονα για μετάβαση στο άλλο μισό («Και ο άρτος δε…»), με το οποίο εισάγει και νέα εξόχως σοβαρή ιδέα (g).
(2)   «Ο οποίος ζει πάντοτε και παρέχει ζωή» (Ζ). Αυτός που έχει μέσα του τη ζωή και ποτέ δεν πεθαίνει και για αυτό παρέχει και στους άλλους τη ζωή.
«Ακούσατε πια ολοκάθαρα και όχι πλέον καλυμμένα: Εγώ είμαι ο άρτος… Αυτοί που έφαγαν από εκείνο (το μάννα) πέθαναν· διότι δεν ήταν άρτος που έδινε ζωή· αυτός όμως που τρώει αυτόν τον άρτο, δηλαδή εμένα… θα ζήσει αιώνια» (Κ).
Ο Κύριος είναι ο άρτος ο ζωντανός, διότι έχει μέσα του αιώνιο και ανεξάντλητο απόθεμα ζωής. Έχει μέσα του την ίδια την αρχή της ζωής και για αυτό μπορεί να μεταδίδει ζωή αιώνια (μ).
(3)   Δες σ. 33. Ο αόριστος αναφέρεται στο γεγονός της σάρκωσης που πραγματοποιήθηκε σε συγκεκριμένο χρόνο (β).
«Για αυτό είμαι ο ζωντανός άρτος, διότι κατέβηκα από τον ουρανό. Και το μάννα κατέβηκε από τον ουρανό, αλλά το μάννα ήταν μόνο σκιά, ενώ αυτός ο άρτος είναι η αλήθεια» (Αυ).
(4)   Το δεύτερο αυτό τμήμα συνδέεται με το πρώτο με το «και» και το «δε». Νέο βήμα στο διάλογο. Το επιτακτικό «δε» και το ρήμα δώσω σε μέλλοντα χρόνο, συμφωνούν με αυτό· διότι άλλωστε μέχρι τώρα δεν έκανε λόγο για σάρκα, ούτε για το αίμα του σ. 53 (b).
Το μεν «και», σημαίνει ιδέα συγγενική, ενώ το «δε» δηλώνει πρόοδο. Θα αποδώσουμε τα δύο μόρια με το: επί πλέον (g). Το σύνολο αυτών των λόγων που αφορούν στη σάρκα του και το αίμα του αναφέρονται στο πάθος του Ιησού Χριστού και μαζί με αυτό στο Μυστικό Δείπνο (b).
(5)   «Βάζει τον εαυτό του να δίνει και όχι τον Πατέρα» (Χ).
«Δεν είπε όμως «αυτόν που δίνω», αλλά «αυτόν που θα δώσω». Διότι επρόκειτο να δώσει αυτόν στο τελευταίο δείπνο» (Ζ).
Το πρώτο αυτό «δώσω» αναφέρεται στην πράξη της διατροφής αυτών που πιστεύουν=θα δώσω για τροφή (g). Η σκέψη μεταπηδά από το τι είναι ο Χριστός στο τι δίνει ο Χριστός. Όπως ο Πατέρας έδωσε τον Υιό (Ιω. γ 16), έτσι τώρα ο Υιός δίνει τη σάρκα του (μ).
(6)   «Δεν είπε ότι ο άρτος τον οποίο εγώ θα δώσω είναι αντίτυπο (αντίγραφο, ομοίωμα) της σάρκας μου, αλλά είναι η σάρκα μου» (Θφ).
Ότι ο Λόγος έγινε σάρκα παίρνοντας την ανθρώπινη φύση είναι θεμελιώδες και κεντρικό γεγονός για το τέταρτο Ευαγγέλιο (Ιω. α 14,Α΄ Ιω. δ 2,Β΄Ιω. 7)(β). Ο όρος σάρκα και όχι ο όρος σώμα χρησιμοποιείται από τον Ιγνάτιο στην ορολογία της θ. Ευχαριστίας. Δες Ιγνατίου προς Ρωμ. ζ 3,Φιλαδελ. δ 1,ια 2,Σμυρν. στ 2 και Ιουστίνου Α΄Απολογ. 66 (χ).
(7)   «Θα δώσω σε θάνατο. Εδώ δηλαδή φανερώνει από πριν την σταύρωσή του. Και το «θα δώσω», φανερώνει το εκούσιο αυτού του πάθους» (Ζ).
«Δείχνει την εξουσία του, ότι δηλαδή δεν σταυρώθηκε ως δούλος και κατώτερος του Πατέρα του, αλλά με τη θέλησή του» (Θφ).
«Πεθαίνω, λέει, για χάρη όλων, για να δώσω ζωή σε όλους με τον εαυτό μου, και έκανα τη σάρκα μου αντίλυτρο της σάρκας όλων… προσφέροντας για χάρη σας τον εαυτό μου σαν άμεμπτο σφάγιο στο Θεό και Πατέρα» (Κ).
Από εδώ προβάλλει η ξεχωριστή αναφορά της σάρκας και του αίματος τόσο σταθερά· διότι στο πάθημά Του το αίμα του χύθηκε έξω από το σώμα του και ο αμνός έτσι σφάχτηκε (b).
(8)   Ο Ιησούς, όπως είπαμε παραπάνω, όταν μιλούσε προς τους Ιουδαίους, είχε στο νου και το Ιουδαϊκό Πάσχα. Το νέο Πάσχα, στο οποίο αμνός που θα θυσιαζόταν θα ήταν αυτός, θα εκτεινόταν πολύ ευρύτερα από το παλαιό Πάσχα. Ολόκληρη η ανθρωπότητα θα καλούνταν να μετάσχει στο Πάσχα αυτό και να κοινωνήσει την ζωή που αυτό παρέχει (g).
«Έχει δώσει λοιπόν για χάρη της ζωής όλων το ίδιο του το σώμα ο Χριστός» (Κ). Τα λόγια του Κυρίου για τη σάρκα του στο δεύτερο τμήμα του σ., εκφράζουν διπλή έννοια. Πρώτον αποδίδεται από αυτά απολυτρωτική έννοια στο θάνατο του υιού του Θεού, ο οποίος ήλθε για να δώσει την σάρκα του θυσία για τη ζωή του κόσμου. Έπειτα αποδίδεται από αυτά απολυτρωτική σημασία και στην Ευχαριστία, η οποία είναι ταυτόχρονα η συγκεκριμένη ανάμνηση της θυσίας που μία φορά προσφέρθηκε πάνω στο Σταυρό, τα αγαθά της οποίας μεταδίδονται μέσω της Ευχαριστίας σε καθέναν που κοινωνά αυτήν με πίστη (χ).
«Ω μυστήριο ευσέβειας! Ω σημάδι ενότητας! Ω δεσμός αγάπης! Όποιος θα ήθελε να ζει έχει από πού να ζει. Ας πλησιάσει, ας πιστέψει, ας ενσωματωθεί, για να ζήσει. Ας μην απομακρύνεται από το στενό σύνδεσμο των μελών· ας μην είναι σάπιο μέλος, το οποίο τελικά θα αποκοπεί· ας μην είναι παραμορφωμένο μέλος, οπότε λόγω αυτού θα ντροπιαστεί· ας είναι ωραίο, κατάλληλο και υγιές μέλος· ας είναι προσκολλημένο στο σώμα, ας ζει για το Θεό και μέσω του Θεού· ας μην εργάζεται στη γη, για να μπορέσει να βασιλέψει έπειτα στον ουρανό» (Αυ).
Οι λέξεις «ἣν ἐγὼ δώσω» αποσιωπούνται από τον βατικανό κωδικα, του Βέζα και κάποιους άλλους. Ο σιναϊτικός γράφει: Ο άρτος ον εγώ δώσω υπέρ της του κόσμου ζωής η σαρξ μου εστίν.

Ιω. 6,52 Ἐμάχοντο(1) οὖν πρὸς ἀλλήλους οἱ Ἰουδαῖοι λέγοντες· πῶς δύναται(2) οὗτος(3) ἡμῖν δοῦναι τὴν σάρκα φαγεῖν;
Ιω. 6,52 Εφιλονεικούσαν, λοιπόν, μεταξύ των οι Ιουδαίοι και έλεγαν• “πως ημπορεί αυτός να μας δώση την σάρκα του να φάγωμεν;”
(1)   Δεν γόγγυζαν απλώς όπως στο σ. 41 (b), αλλά «ταράζονταν μη μπορώντας να πιστεύουν τον λόγο διότι φαινόταν αδύνατον» (Ζ). Φιλονικούσαν ως προς την έννοια και αξιοπιστία των λόγων του Ιησού και άλλοι μεν αποκήρυτταν αυτούς και θεωρούσαν αυτούς ως παράλογους, κάποιοι όμως λόγω του θαύματος της διατροφής των 5000 που προηγήθηκε, υποστήριζαν ίσως, ότι ο Ιησούς ήταν ο Μεσσίας (g).
(2)   Η ερώτηση είναι όμοια με αυτήν στο γ 4,9.
«Έτσι και ο Νικόδημος θορυβούνταν λέγοντας: Πώς μπορεί ένας άνθρωπος να μπει στην κοιλιά της μητέρας του;» (Χ).
«Αποδεικνύονται ότι το λένε αυτό από απιστία. Διότι όταν μπει η αναζήτηση του «πώς», μπαίνει μαζί και η απιστία» (αμ).
Και «όταν λογισμοί απιστίας μπουν στην ψυχή, τότε μπαίνει μαζί το «πώς»» (Θφ). Επαναλαμβάνουν πάλι το Πώς, όπως στο σ. 42… Σε κανένα όμως από τα δύο αυτά «πώς», δεν απαντά ο Ιησούς, αλλά προχωρά στο διάλογό του λέγοντας· έτσι πρέπει να γίνει (b). Αξιόλογη και η ερμηνεία: Πώς μπορεί να μας δώσει τη σάρκα του, με την οποία παραμένει ζωντανός (δ).
(3)   «Και το «αυτός» το λένε με υπεροψία» (Κ). Με κάποια περιφρόνηση. Ποιος είναι αυτός για να μας δώσει τη σάρκα του;

Ιω. 6,53 εἶπεν οὖν αὐτοῖς ὁ Ἰησοῦς(1)· ἀμὴν ἀμὴν(2) λέγω ὑμῖν, ἐὰν μὴ φάγητε τὴν σάρκα(3) τοῦ υἱοῦ τοῦ ἀνθρώπου(4) καὶ πίητε αὐτοῦ τὸ αἷμα(3), οὐκ ἔχετε ζωὴν ἐν ἑαυτοῖς(5).
Ιω. 6,53 Τους είπε τότε ο Ιησούς• “ειλικρινώς και αληθώς σας λέγω, εάν δεν φάγετε την σάρκα του υιού του ανθρώπου, δια του μυστηρίου της θείας Ευχαριστίας, και πίετε το αίμα αυτού, δεν έχετε μέσα σας ζωήν.
(1)   «Και με ποιο βέβαια τρόπο θα δώσει σε αυτούς να φάνε τη σάρκα του, δεν το διδάσκει ακόμα· διότι ήξερε… ότι δεν μπορούσαν να κατανοήσουν από πουθενά το απόρρητο· πόσο όμως αγαθό θα προκύψει για αυτούς από το να τη φάνε, το παρουσιάζει χρήσιμα… (και) τους καλεί πριν από την έρευνα να πιστέψουν» (Κ). Οι Ιουδαίοι ρωτούν για το δυνατόν, και ο Ιησούς απαντά για το αναγκαίο του πράγματος (b).
(2)   Βεβαιώνει με αυτό έντονα την εξόχως σοβαρή αλήθεια, η οποία φαινόταν σε εκείνους παράλογη= ό,τι και αν φρονείτε εσείς, σας βεβαιώνω ότι έτσι έχει το πράγμα (ο,g).
(3)   Ξεκάθαρα ο Κύριος εκφραζόμενος έτσι, δέχεται το αίμα χωριστό από τη σάρκα και υποδηλώνει αρκετά σαφώς τον θάνατό του (β). Αλλά σάρκα, από την οποία χωρίστηκε χυνόμενο το αίμα, είναι νεκρή. Παίρνουμε το τεμαχιζόμενο Σώμα και έτσι προσοικειωνόμαστε τον θάνατο του Ιησού και κάνουμε τον θάνατο αυτόν και δικό μας. Το αίμα από την άλλη, όταν χυθεί, είναι η ζωή που βγαίνει μέσω του θανάτου και επιστρέφει στο Θεό. Όπως κάνουμε δικό μας το θάνατο του Ιησού, έτσι προσοικειωνόμαστε και την καινούργια ζωή του Ιησού, ώστε να είμαστε «νεκροί μεν για την αμαρτία, αλλά ζωντανοί για το Θεό» (Ρωμ. στ 11)(τ).
Λέει βεβαίως αυτό όχι ασχέτως και με τον τύπο του Πασχαλινού αμνού. Το αίμα του αμνού αυτού όταν χύθηκε άλλοτε στις πόρτες των υιών Ισραήλ στην Αίγυπτο προστάτευσε τα πρωτότοκά τους από την τελευταία πληγή ενώ η σάρκα αυτού του αμνού αποτελούσε κύριο φαγητό στο πασχαλινό δείπνο. Το αίμα του Αμνού του Θεού χυνόμενο τώρα θα συντελούσε την εξιλέωση. Το να τρώει λοιπόν κάποιος την σάρκα και να πίνει το αίμα αυτού του Αμνού, προϋποθέτει πίστη στην απολυτρωτική αυτή θυσία και αποδοχή πλήρη της αποτελεσματικότητάς της, και ως συνέπεια έχει την απόκτηση των αγαθών που απέρρευσαν από αυτήν και την ενσωμάτωση στο Χριστό αυτών που μετέχουν σε αυτήν τη θυσία (g).
Από αυτό έπεται, ότι λέγοντας αυτά ο Κύριος αναφέρεται στην απολυτρωτική του θυσία και συνυπονοεί το αναπόσπαστα με αυτήν συνδεδεμένο μυστήριο της θείας Ευχαριστίας «και φανερώνει από πριν σχετικά με τον άρτο και το ποτήριο, τα οποία επρόκειτο να δώσει στους μαθητές στο τελευταίο δείπνο» (Ζ).
Σχετική και η ερμηνεία: «Αυτό το φαγητό και ποτό θα έπρεπε να θεωρηθεί ότι σημαίνει την κοινωνία με το σώμα του και τα μέλη, τα οποία είναι η Εκκλησία στα πρόσωπα των προορισμένων και κλητών και δικαιωμένων και δοξασμένων αγίων του και πιστών… Το μυστήριο της ενότητας του σώματος και αίματος του Χριστού προετοιμάζεται στο τραπέζι του Κυρίου… και από το τραπέζι του Κυρίου λαμβάνεται από κάποιους για ζωή και από κάποιους για όλεθρο» (Αυ).
Η χρήση των ρημάτων τρώω και πίνω υπονοεί φυσική βρώση και πόση, παρόλο που η Σάρκα και το Αίμα παρανοούνται εάν τα θεωρούσαμε, όπως οι Ιουδαίοι, άσχετα και χωριστά από τον απολυτρωτικό θάνατο του Κυρίου, ως απλά υλικά του σώματος του Κυρίου. Η τροφή της Ευχαριστίας αν την εξετάσουμε φυσικά είναι ψωμί και κρασί, πνευματικά όμως είναι η Σάρκα και το Αίμα του Υιού του ανθρώπου.
Όταν λαμβάνονται φυσικά και πνευματικά αποτελούν την αληθινή τροφή και ποτό του πιστού, διότι μέσω αυτών πραγματοποιείται η ιερή ένωση του Υιού του Θεού με αυτούς που πιστεύουν σε αυτόν, οι οποίοι έτσι κοινωνούν την αιώνια ζωή. Η ένωση του Πατέρα και του Υιού επεκτείνεται έτσι, για να περιλάβει και τους πιστούς. Όπως ο Πατέρας έδωσε ζωή και στον Υιό, έτσι και ο Υιός μεταδίδει ζωή σε αυτούς που τρέφονται από αυτόν (χ).
(4)   Μεταβάλλει τρόπο έκφρασης, με σχήμα λόγου συνηθισμένο στον Ιωάννη. Προηγουμένως δηλαδή είπε (στο στ 51) η σαρξ μου. Τώρα λέει την σάρκα του Υιού του ανθρώπου τονίζοντας το γεγονός της ενανθρώπησης του Λόγου, χάρις στην οποία έχει αυτός σάρκα και αίμα και παρέχει αυτά για διατροφή μας. Με τη νέα όμως αυτή έκφραση δεν προσθέτει κάποια νέα ιδέα, διότι ήδη στο σ. 27 μίλησε για τον υιό του ανθρώπου ως παροχέα της ουράνιας τροφής (β).
(5)   Το αποτέλεσμα αυτής της τροφής είναι ζωή τόσο εδώ, όσο και μετέπειτα, όπως ήδη στο σ. 51 διακήρυξε ο Κύριος.
«Είναι βέβαια ζωή από τη φύση του (ο Κύριος) , αφού γεννήθηκε και από ζωντανό Πατέρα, όμως ζωοποιό καθόλου λιγότερο είναι και το άγιο σώμα του… αφού ενώθηκε κατά τρόπο ανέκφραστο με τον Λόγο που ζωογονεί τα πάντα… Και επειδή ακριβώς η σάρκα του Σωτήρα έγινε ζωοποιός, εφόσον είναι ενωμένη κατά φύση με τη ζωή… όταν γευόμαστε αυτήν, τότε έχουμε τη ζωή μέσα μας συνενούμενοι και εμείς με αυτήν» (Κ).
«Διότι αυτή που τρώγεται δεν είναι σάρκα απλού ανθρώπου, αλλά Θεού και μπορεί να θεοποιήσει, επειδή αναμίχτηκε με τη θεότητα» (Θφ).
Είναι βέβαιο σημάδι, ότι δεν έχει κάποιος μέσα του πνευματική ζωή, εάν στερείται πόθου για το Χριστό και δεν αισθάνεται την ανάγκη να μετέχει στο ποτήριο της ζωής. Εάν η ψυχή δεν πεινά και δεν διψά, ασφαλώς είναι νεκρή. Είναι σύμπτωμα πραγματικής νέκρωσης, εάν παραμένουμε νεκροί απέναντι σε μία τέτοια βρώση και πόση. Το να τρώει κάποιος και να πίνει το σώμα και αίμα του Χριστού και να τρέφεται με τη διδασκαλία του και τις υπόλοιπες χάριτές του, προϋποθέτει όρεξη και επιθυμία για το Χριστό.
Η πνευματική βρώση και πόση αρχίζει από πείνα και δίψα (Ματθ. ε 6), από σφοδρό πόθο του Χριστού που εκδηλώνεται με την επίκληση: Δώσε μου το Χριστό, διότι αλλιώς πεθαίνω. Και ο χορτασμός με το Χριστό συντελείται με την προσοικείωσή του, ώστε ο Χριστός να γίνει δικός μας μέχρι σημείου ώστε να γίνουμε ένα μαζί του. Το να τρέφεται κάποιος με το Χριστό ισοδυναμεί με το να πράττει τα πάντα στο όνομά του, με ένωση μαζί του και με τις δυνάμεις, τις οποίες θα αντλούμε από αυτόν, ώστε να μπορούμε μαζί με τον Παύλο να πούμε: «Δεν ζω πλέον εγώ, αλλά ζει μέσα μου ο Χριστός».

Ιω. 6,54 ὁ τρώγων μου(1) τὴν σάρκα καὶ πίνων μου τὸ αἷμα ἔχει(2) ζωὴν αἰώνιον(3), καὶ ἐγὼ ἀναστήσω αὐτὸν ἐν τῇ ἐσχάτῃ ἡμέρᾳ(4).
Ιω. 6,54 Εκείνος που τρώγει την σάρκα μου, δια του μυστηρίου της θείας Ευχαριστίας, και πίνει το αίμά μου, έχει ζωήν αιώνιον και εγώ θα τον αναστήσω ένδοξον κατά την μεγάλην ημέραν της κρίσεως.
(1)   «Συνεχώς φέρνει το λόγο στα μυστήρια, δείχνοντας το αναγκαίο του πράγματος και ότι αυτό οπωσδήποτε πρέπει να γίνει» (Χ).
Αξιοσημείωτη η χρήση του ενεστώτα= Εκείνος, ο οποίος συνεχώς και κατ’ εξακολούθηση τρώει, εκείνος ο οποίος διαρκώς τρέφεται και ο οποίος συνεχώς πίνει (β). Η χρήση της λέξης τρώω σε συνδυασμό με την ακόλουθη λέξη «την σάρκα», τονίζει την πραγματική λήψη τροφής από το στόμα. Δες και Ματθ. κδ 38. Κυριολεκτικά λοιπόν και χωρίς να μπορεί να παραγνωριστεί, αναφέρεται στη θεία Ευχαριστία (χ).
(2)   Έχει ήδη από την παρούσα ζωή. Με το μεν «έχει» αναφέρεται στον παρόντα χρόνο, από τον οποίο γίνεται η μετάδοση αυτής της ζωής, ενώ με το ακόλουθο «θα αναστήσω» υπόσχεται και τη ζωή στο μέλλον.
«Όπως δηλαδή παίρνοντας κάποιος έναν σπινθήρα τον καταχωνιάζει μέσα σε πολλά άχυρα για να διατηρεί το σπέρμα της φωτιάς, έτσι και ο Κύριος… κρύβει με τη σάρκα του τη ζωή μέσα μας, και σαν κάποιο σπέρμα εγκαθιστά μέσα μας την αθανασία, αφανίζοντας όλη τη φθορά που υπάρχει μέσα μας» (Κ).
Το σπέρμα αυτό της αθανασίας που ήδη από τώρα κρύβεται μέσα μας, θα λάμψει στην ένδοξη ανάσταση.
(3)   Το να ζω αιώνια δεν σημαίνει απλώς να υπάρχω αιώνια. Και οι κατάδικοι στον Άδη θα υπάρχουν αιώνια. Ζωή αιώνια εδώ σημαίνει ζωή μακάρια.
(4)   Για τη συνεχή επανάληψη (στους σ. 39,40,44) της φράσης, δες σ. 39 (β). «Συχνά πυκνά ξεδιπλώνει και τον λόγο για τη ζωή και την ανάσταση, επειδή θέλει να τον εντυπώσει στη διάνοια των ακροατών» (Ζ).
Στρέφει ο Κύριος την προσοχή κάθε πιστού στο ένδοξο τέρμα, στο οποίο θα οδηγήσει αυτόν η πνευματική αυτή τροφή. Συμμετοχή της ζωής του Χριστού και ένδοξη ανάσταση από τους νεκρούς συνδέονται μεταξύ τους αναπόσπαστα (δες και Ρωμ. η 10,11). Η ανάσταση αυτή θα αποτελέσει την πλήρη αποκατάσταση της πεσμένης ανθρώπινης φύσης και την ολοκληρωτική και οριστική κατανίκηση της αμαρτίας με τη θεία χάρη (g).

Ιω. 6,55 ἡ γὰρ(1) σάρξ μου ἀληθῶς ἐστι βρῶσις(2), καὶ τὸ αἷμά μου ἀληθῶς ἐστι πόσις(3).
Ιω. 6,55 Διότι η σαρξ μου είναι πράγματι πνευματική τροφή και το αίμα μου είναι πράγματι πνευματικόν ποτόν. Και εκείνος που κοινωνεί από αυτά έχει ζωήν αιώνιον.
(1)   Αιτιολογεί την αλήθεια που εκτέθηκε στους σ. 53 και 54 αρνητικά και θετικά. Θα έχει ζωή αιώνια διότι η σάρκα μου…
(2)   Όχι η πράξη του να τρώει, αλλά το ίδιο το τρωγόμενο δηλαδή η τροφή. Δες δ 32 (β).
(3)   Ή, σύμφωνα με άλλη γραφή: αληθής εστί… Δύο ερμηνείες:
«Ή, αυτό θέλει να πει, ότι δηλαδή αληθινή τροφή είναι αυτή, η οποία σώζει την ψυχή» (Χ).
«Αληθινή τροφή είναι αυτή που δεν είναι βοηθός της πρόσκαιρης και χαμένης ζωής, αλλά που προετοιμάζει την αιώνια. Αυτό είναι και αληθινό ποτό, το οποίο δεν επαρκεί για λίγο στη δίψα, αλλά καθιστά παντοτινά χωρίς ανάγκη αυτόν που χόρτασε με αυτό» (Απ).
Και συνεπώς «η μεν τροφή του μάννα αφού για λίγο… ικανοποίησε την ανάγκη του σώματος… ασθένησε πάλι χωρίς να βάλει μέσα σε εκείνους που την είχαν φάει την αιώνια ζωή· άρα λοιπόν δεν ήταν τροφή αληθινή… ενώ το άγιο σώμα του Χριστού, παρέχοντας τροφή προς αθανασία και ζωή αιώνια, είναι πραγματικά τροφή αληθινή. Αλλά ήπιαν εκείνοι και νερό από το βράχο… Ποια όμως ήταν η ωφέλεια για αυτούς που ήπιαν; Διότι έχουν πεθάνει. Άρα λοιπόν ήταν και εκείνο όχι αληθινό ποτό, αλλά αληθινό πραγματικά ποτό είναι το τίμιο αίμα του Χριστού, το οποίο ξεριζώνει από τα θεμέλια όλη τη φθορά και ανατρέπει το θάνατο που κατοίκησε μέσα στην ανθρώπινη σάρκα» (Κ).
«Τα λέει αυτά, δείχνοντας, ότι δεν ήταν απλού ανθρώπου η σάρκα, αλλά του Υιού, γεμάτη από όλη τη θεότητα της Τριάδας» (αμ).
«Αν και βεβαίως δεν τρώμε τον Λόγο, έτσι όπως είναι από τη φύση του Λόγος, διότι πώς θα μπορούσαμε να φάμε αυτόν που δεν αγγίζεται και είναι ασώματος και δεν πιάνεται ούτε από τα μάτια ούτε από τα δόντια; Αλλά επειδή ενώθηκε με τη σάρκα με τέλεια ένωση, και αυτή η σάρκα είναι ζωοποιός, παρόλο που έχει μείνει αυτό που είναι και δεν μεταβλήθηκε στη φύση του ίδιου του Λόγου» (Σβ).
Για αυτό «αυτή είναι και αληθινή τροφή, διότι δεν διαρκεί για λίγο καιρό, ούτε φθείρεται, όπως ακριβώς η ρευστή τροφή, αλλά είναι βοηθός της αιώνιας ζωής» (Θφ).
Η ερμηνεία αυτή, με την οποία συμφωνεί περισσότερο η γραφή «αληθής εστί», είναι και η περισσότερο αρμόζουσα στη σειρά του λόγου.
Η άλλη ερμηνεία: «Ή, θέλει να τους βεβαιώσει για αυτά που ειπώθηκαν, ώστε να μη νομίζουν ότι ο λόγος αυτός είναι αίνιγμα και παραβολή, αλλά να καταλάβουν, ότι οπωσδήποτε πρέπει να φάνε το σώμα» (Χ).
Δηλαδή σύμφωνα με αυτήν, θα αποδώσουμε το σ. ως εξής: Το σώμα μου πραγματικά θα φαγωθεί γινόμενο πράγματι τροφή για τον καθένα από εσάς και το αίμα μου πραγματικά θα δοθεί για πιοτό. Και η ερμηνεία αυτή είναι αξιόλογη.

Ιω. 6,56 ὁ τρώγων μου(1) τὴν σάρκα καὶ πίνων μου τὸ αἷμα ἐν ἐμοὶ μένει, κἀγὼ ἐν αὐτῷ(2).
Ιω. 6,56 Καθένας που τρώγει την σάρκα μου και πίνει το αίμα μου, ενώνεται μαζή μου στενότατα εις ένα πνευματικόν σώμα, ώστε αυτός να μένη μέσα εις εμέ και εγώ να μένω μέσα εις αυτόν και να τον μεταβάλλω εις κατοικητήριον της θεότητος.
(1)   «Με αυτά μας διδάσκει με πολλούς τρόπους και επειδή είναι κάπως δύσκολα κατανοητός ο λόγος από τους αμαθέστερους… τούς ανακουφίζει με ποικίλους τρόπους επαναλαμβάνοντας διαρκώς τα ίδια» (Κ).
(2)   «Το έλεγε αυτό δηλώνοντας, ότι αναμιγνύεται με αυτόν» (Χ).
«Ενώνεται με εμένα με τη μετάληψη και κοινωνία της σάρκας μου και του αίματός μου, και γίνεται σύσσωμος (=έχει το ίδιο σώμα) με εμένα» (Ζ),
«και κατά κάποιο τρόπο συνενώνεται και αναμιγνύεται με αυτόν… ώστε μέσα στο Χριστό να βρίσκεται αυτός, και ο Χριστός πάλι μέσα σε αυτόν» (Κ).
Η φράση «μένω μέσα στο Χριστό» ή «μέσα στο Θεό» δεν συναντιέται στους συνοπτικούς αλλά είναι αποκλειστική του Ιωάννη. Με γενική μυστική έννοια χρησιμοποιεί αυτήν ο Ιωάννης στην Α Καθολική επιστολή (β 6,γ 6,24,δ 12,16), στο ευαγγέλιο όμως χρησιμοποιείται 2 φορές, εδώ και στο ιε 4-7, με ειδικότερη έννοια, διότι λέγεται σε άμεση αναφορά με τη θεία Ευχαριστία. Για την έννοια που εκφράζεται με αυτήν δες Ιω. ιε 1 και εξής (β).
Μένω μέσα στο Χριστό σημαίνει ενσωματώνομαι στο Χριστό και γίνομαι σύσσωμος με το Χριστό· κατά κάποιο τρόπο μεταφυτεύομαι σε νέο πεδίο, όπου η πλήρης δικαίωση και η αγιότητα του Χριστού παρέχεται. Σημαίνει προσοικειώνομαι τη θυσία του Χριστού, πεθαίνω μαζί με το Χριστό και συνανασταίνομαι σε νέα εν Χριστώ ζωή (g). Μένουμε μέσα στο Χριστό διότι είμαστε μέλη του· μένει ο Χριστός μέσα μας, διότι είμαστε ναός του (Αυ).

Ιω. 6,57 καθὼς(1) ἀπέστειλέ με(2) ὁ ζῶν πατὴρ(3) κἀγὼ ζῶ διὰ τὸν πατέρα(4), καὶ ὁ τρώγων με κἀκεῖνος(5) ζήσεται(6) δι᾿ ἐμέ(7).
Ιω. 6,57 Καθώς με έστειλε ο Πατήρ, ο οποίος έχει από τον ευατόν του την ζωήν και είναι η πηγή της ζωής, και εγώ ως άνθρωπος έχω ζωήν αθάνατον από τον Πατέρα, και ζω δια τον Πατέρα, έτσι και εκείνος, ο οποίος δια της θείας Ευχαριστίας με μεταλαμβάνει, θα ζήση, διότι θα πάρη από εμέ την ζωήν.
(1)   Σύνθεση που συχνά συναντιέται στον Ιωάννη. Δεν μπορεί όμως σύμφωνα με τον β. να εξηγηθεί παντού στον Ιωάννη με τον ίδιο τρόπο. Έτσι στα ιε 9,ιζ 18 και κ 21 πρέπει να ερμηνεύσουμε: Όπως με αγάπησε (ή με απέστειλε) ο Πατέρας έτσι και εγώ αγάπησα (ή στέλνω) εσάς. Στο ιζ 21 το κἀγὼ έχει την έννοια του απλού «και εγώ», χωρίς την έννοια του «έτσι». Ομοίως και εδώ.
Όμως θα μπορούσε να σημειωθεί ότι εδώ η σύγκριση είναι μεταξύ της ζωής του σαρκωμένου Λόγου και της ζωής των πιστών όπως γίνεται αυτή και στα ιγ 15,33 και Α΄Ιω. β 6,δ 17. Συνεπώς η απόδοση του «καθώς» πρέπει να αναζητηθεί στην πρόταση «και ο τρώγων με…», όπου το «και» λέγεται αντί για το «έτσι», το οποίο αποφεύγει ο ευαγγελιστής να πει, διότι η αναλογία μεταξύ των δύο σχέσεων δεν είναι πλήρης. Διότι η πρώτη σχέση («ζω για τον πατέρα») εκφράζει όχι μόνο το πρότυπο αλλά και την αρχή και ηθική αιτία της δεύτερης («θα ζήσει για εμένα»). Και η δεύτερη αυτή, όσο και αν είναι ανάλογη με την πρώτη, έχει την ύπαρξή της και την αιτία της σε αυτήν (g),
(2)   «Όταν λέει ο Υιός για τον εαυτό του ότι έχει αποσταλεί, τότε δηλώνει το ότι έχει σαρκωθεί, και τίποτα άλλο, και όταν λέμε ότι έχει σαρκωθεί, εννοούμε ότι έγινε άνθρωπος ως προς όλα. Όπως ακριβώς, λέει, με έκανε ο Πατέρας άνθρωπο» (Κ). «Η αποστολή είναι το άδειασμα του εαυτού του και το ότι πήρε πάνω του τη μορφή δούλου· και αυτή είναι η σωστή έννοια, που διασώζει συγχρόνως και την ισότητα της φύσης του Υιού με τον Πατέρα… Είναι σαν να έλεγε: Η κένωσή μου (άδειασμα) έφερε ως αποτέλεσμα το ότι ζω για τον Πατέρα» (Αυ).
«Νομίζω ότι δεν αναφέρεται στην προαιώνια ζωή του (διότι κάθε τι που ζει για άλλον δεν μπορεί να είναι αυτοζωή…) αλλά ζωή εννοεί αυτήν που έζησε με σάρκα και που συνέβη σε αυτόν το χρόνο, την οποία έζησε για τον Πατέρα. Διότι με τη θέληση αυτού ήλθε στη ζωή των ανθρώπων και δεν είπε: Εγώ έζησα για τον Πατέρα μου, αλλά εγώ ζω για τον Πατέρα, δηλώνοντας σαφώς τον παρόντα χρόνο» (Β).
Σύμφωνα με αυτήν την εκδοχή ο Χριστός ως Λυτρωτής και Σωτήρας και μεσίτης, που δημιουργήθηκε από την θεότητα που κατοικούσε μέσα του, αντλεί και την πνευματική και ηθική ζωή από τον Πατέρα, και έτσι ζώντας εξαιτίας του Πατέρα, γίνεται πηγή ζωής και για αυτούς που τον τρώνε, οι οποίοι έτσι ζουν εξαιτίας του (g).
Μπορεί όμως το χωρίο να αποδοθεί και στη θεία φύση του Κυρίου. Δηλαδή θα ερμηνεύσουμε: «Επειδή ακριβώς όντας Θεός Λόγος γεννήθηκα ζωή από την από τη φύση της ζωή… Επειδή ακριβώς γεννήθηκε από Πατέρα που δίνει ζωή, για αυτό και ισχυρίστηκε ότι ζει ο ίδιος. Γιατί δεν ήταν δυνατόν να μην ζει αυτός που προέρχεται από Πατέρα που είναι ζωή. Και όπως αν κάποιος από εμάς λέει, Είμαι άνθρωπος λογικός εξαιτίας του πατέρα μου, γιατί είμαι τέκνο λογικού ανθρώπου, έτσι να σκεφτείς και για τον ίδιο τον Μονογενή. «Ζω», λέει, «εξαιτίας του Πατέρα». Επειδή δηλαδή είναι ζωή από τη φύση του ο πατέρας που με γέννησε, και είμαι ευφυές και γνήσιο γέννημά του, φέρω αυτό που έχει αυτός από τη φύση του, δηλαδή το να είμαι ζωή» (Κ).
«Όχι ότι η ζωή του και το είναι του εξαρτώνται από εκεί, αλλά ότι από εκεί υπάρχει άχρονα και αναίτια» (Γ).
(3)   Η φράση υπάρχει μόνο εδώ. Σχετική και η φράση στο ε 26. Ο τίτλος όμως «ζωντανός Θεός» βρίσκεται και στην Π. και στην Κ.Δ. (Δευτ. ε 26,Ματθ. ιστ 16,Πράξ. ιδ 15,Β΄Κορ. στ 16)(β).
(4)   Όχι τον σκοπό, αλλά «την αιτία υπαινίσσεται εδώ μόνο» (Χ).
«Εάν ο Υιός ζει λόγω του Πατέρα, τότε ζει λόγω άλλου και όχι λόγω του εαυτού του. Αυτός όμως που ζει λόγω άλλου, δεν μπορεί να είναι αυτοζωή… Αυτό που ειπώθηκε λοιπόν πρέπει να το αποδώσουμε στην ενανθρώπηση και όχι στη θεία φύση (του Χριστού)» (Β).
Ο Ιησούς Χριστός ως μεσίτης ζει «εξαιτίας του Πατέρα». Έχει ζωή μέσα στον εαυτό του (Ιω. ε 26) αλλά έχει αυτήν από τον Πατέρα. Ο Πατέρας έστειλε αυτόν κάνοντάς τον και θησαυρό θείας ζωής για εμάς. Φύσηξε στο νέο Αδάμ την πνοή της πνευματικής ζωής, όπως και στον πρώτο Αδάμ την πνοή της φυσικής ζωής. Οι πραγματικοί πιστοί λαμβάνουν την θεία αυτή ζωή με την ένωσή τους με το Χριστό.
(5)   «Ποια σχέση υπάρχει μετά τα λόγια του «αυτός που τρώει τη σάρκα μου μένει μέσα μου», με τα λόγια που ακολουθούν «όπως με έστειλε ο ζωντανός Πατέρας και εγώ ζω λόγω του Πατέρα;». Έχει πολλή αρμονία αυτό που λέχθηκε. Επειδή δηλαδή μιλούσε παντού και πάντα για την αιώνια ζωή, για να επιβεβαιώσει αυτό, πρόσθεσε, «μένει μέσα μου». Διότι, αν μένει μέσα μου και εγώ ζω, είναι φανερό ότι θα ζήσει και εκείνος» (Χ).
Η σκέψη που εκφράζεται σε αυτήν την πρόταση είναι βαθύτατη. Ο Ιησούς μόνος αντλεί κατά άμεσο τρόπο από τον Πατέρα· τη ζωή λοιπόν, την οποία Αυτός μόνος αντλεί από τον Πατέρα, μεταδίδει στους ανθρώπους. Κατά κάποιο τρόπο στον Ιησού η ζωή αυτή παίρνει μορφή προσιτή και σε εμάς. Και όπως η απέραντη ζωή της φύσης δεν γίνεται προσιτή στον άνθρωπο παρά μόνο στο βαθμό που συγκεντρώνεται σε κάποιο καρπό ή σε κάποιο τεμάχιο άρτου έτσι και η θεία ζωή δεν γίνεται μερίδα δική μας παρά μόνο στο βαθμό που ενσαρκώνεται στον υιό του ανθρώπου, στον Ιησού. Έτσι λοιπόν ο Χριστός είναι για εμάς άρτος ζωής (g). «Διότι τρώμε τη σάρκα του και πίνουμε το αίμα του και γινόμαστε μέτοχοι, λόγω της ενανθρώπησής του, της αισθητής ζωής, του Λόγου και της σοφίας. Διότι σάρκα και αίμα ονόμασε όλη την μυστική του έλευση και με αυτές τις λέξεις δήλωσε την πρακτική και φυσική και θεολογική διδασκαλία, με την οποία τρέφεται η ψυχή και προετοιμάζεται στο να δει αυτά που υπάρχουν» (Β).
Τη ζωή του οι πιστοί την έχουν από το Χριστό (Ιω. α 16) και είναι κρυμμένη αυτή στο Χριστό (Κολ. γ 4). Ζούμε μέσω αυτού όπως τα μέλη από το κεφάλι, όπως τα κλαδιά από τη ρίζα. Ζούμε και θα ζήσουμε, επειδή ζει και αυτός.
(6)   «Ζωή εδώ δεν εννοεί την απλή ζωή, αλλά την ένδοξη… Διότι πράγματι, ζουν όλοι οι άπιστοι και οι αμύητοι, αν και δεν έφαγαν από τη σάρκα εκείνη» (Χ).
(7)   «Θα ζήσει εξαιτίας μου με το να αναμιχθεί κατά κάποιο τρόπο με μένα και να μεταβληθεί σε εμένα, ο οποίος μπορώ να ζωογονώ» (Θφ).

Ιω. 6,58 οὗτός(1) ἐστιν ὁ ἄρτος ὁ ἐκ τοῦ οὐρανοῦ καταβάς, οὐ καθὼς ἔφαγον οἱ πατέρες ὑμῶν τὸ μάννα(2) καὶ ἀπέθανον(3)· ὁ τρώγων τοῦτον τὸν ἄρτον ζήσεται εἰς τὸν αἰῶνα(4).
Ιω. 6,58 Αυτός που σας είπα είναι ο άρτος που έχει κατεβή από τον ουρανόν. Δεν είναι σαν το μάννα που έφαγαν οι πατέρες σας εις την έρημον και έζησαν επί ολίγα έτη και στο τέλος απέθαναν• εκείνος που τρώγει αυτόν τον άρτον θα ζήση αιωνίως”.
(1)   «Συνεχώς επαναλαμβάνει το ίδιο, ώστε να το εντυπώσει στη διάνοια αυτών που ακούνε» (Χ).
Ο σ. αυτός αποτελεί περίληψη του όλου λόγου. Για αυτό επανέρχεται στα λεγόμενα στο σ. 33 για τον ουράνιο άρτο και καταλήγει στα λεγόμενα στο σ. 51. Η πρώτη φράση «οὗτός ἐστιν… καταβάς» είναι σχεδόν πιστή επανάληψη από το σ. 50, όπως και η δεύτερη φράση «καθώς έφαγον… απέθανον» επαναλαμβάνει τον σ. 49 (β).
(2)   Είναι ένα είδος ανακόλουθου σχήματος (β). Η σύνταξη θα ήταν ομαλή ως εξής: Ή «δεν θα πεθάνουν αυτοί που τον τρώνε, όπως έφαγαν οι πατέρες σας το μάννα και πέθαναν» (Ζ). Ή, όχι άρτος όπως εκείνος, τον οποίον έφαγαν… (ο).
(3)   «Πέθαναν στο σώμα τους» (Ζ). Και είναι μεν αλήθεια ότι και «αυτοί που τρώνε αυτόν τον άρτο» που κατέβηκε από τον ουρανό «πεθαίνουν στο σώμα, αλλά αυτοί» έχοντας μέσα τους την πνευματική ζωή και «πεθαίνοντας με ελπίδα αιώνιας ζωής, δεν φαίνονται ότι πέθαναν, αλλά ότι κοιμούνται» (Ζ). Όπως ήδη λέχθηκε, η ζωή που μεταδίδεται σε εμάς από τον ουράνιο άρτο θα εκδηλωθεί στην τέλεια έκφρασή της με την ένδοξη ανάσταση από τους νεκρούς αυτών που ζωοποιήθηκαν από το Χριστό.
(4)  Επαναλαμβάνεται και αυτό από το σ. 51 με την αντικατάσταση του «ἐάν τις φάγῃ ἐκ» με το «τρώγων τον».
«Παντού αναφέρει τη ζωή και συχνότατα φέρνει στο προσκήνιο αυτόν τον όρο, επειδή τίποτα δεν είναι τόσο γλυκό στους ανθρώπους, όσο αυτό το πράγμα» (Θφ).

Ιω. 6,59 Ταῦτα εἶπεν ἐν συναγωγῇ(1) διδάσκων ἐν Καπερναούμ(2).
Ιω. 6,59 Αυτά είπεν ο Ιησούς μέσα εις την συναγωγήν της Καπερναούμ, διδάσκων τα πλήθη.
(1)   Αυτού του σπουδαιότατου λόγου ο Ιωάννης βρίσκει αξιομνημόνευτο τον τόπο και την δημοσιότητα (g).
«Αφού ο σοφότατος ευαγγελιστής μας πρόσφερε εξήγηση θαυμαστών μυστηρίων, αναθέτει εύλογα στο Σωτήρα Χριστό την αρχή της διδασκαλίας για αυτά… Πάρα πολύ σωστά λοιπόν προσθέτει το «στη συναγωγή»» δηλώνοντας ότι «δεν τα άκουσαν αυτά να τα λέει ο Χριστός ένας τυχόν ή δύο άνθρωποι, αλλά παρουσιάζεται να τα έχει διδάξει ολοφάνερα μέσα στη συναγωγή παρουσία όλων… Και προσθέτει ότι «και στην Καπερναούμ»… για να φαίνεται ότι κάνει ακριβή αναφορά» (Κ).
Η έλλειψη του άρθρου («ἐν συναγωγῇ») προσδίδει την έννοια όχι μόνο του τόπου, αλλά και της συνάθροισης στη συναγωγή=σε πλήρη συναγωγή· σε πλήρη συνάθροιση στη συναγωγή (g).
«Διότι ήθελα ταυτόχρονα και το πλήθος να ελκύσει από τη μία, και να δείξει από την άλλη, ότι δεν είναι αντίθετος με το νόμο που διαβαζόταν στις συναγωγές» (Θφ).
(2)   «Στην Καπερναούμ, όπου είχαν γίνει τα περισσότερα θαύματα, ώστε έπρεπε κατεξοχήν εκεί να ακουστεί αυτός» (Χ).

Ιω. 6,60 Πολλοὶ(1) οὖν ἀκούσαντες ἐκ τῶν μαθητῶν(2) αὐτοῦ εἶπον· σκληρός(3) ἐστιν οὗτος ὁ λόγος(4)· τίς δύναται αὐτοῦ ἀκούειν(5);
Ιω. 6,60 Πολλοί τότε από τους μαθητάς του, όταν ήκουσαν αυτά είπον• “είναι σκληρός αυτός ο λόγος• ποιός ημπορεί να τον ακούη και να τον πιστεύει; Πως είναι δυνατόν να φάγη κανείς σάρκα ανθρωπίνην;”
(1)   Ο παρών σ. και οι ακόλουθοί του (60-65) παρέχουν σε εμάς παράδειγμα της ιδιότητας, την οποία έχει η αλήθεια να διαχωρίζει μεταξύ τους τούς ανθρώπους, προκαλώντας αποστασία στους σαρκικούς ανθρώπους (ο). Όχι λίγοι αλλά πολλοί σκανδαλίστηκαν. Από τις διάφορες ποιότητες της γης, η οποία δέχτηκε τον σπόρο, μόνο ένα στα 4 έφερε καρπό.
(2)   Ή, λιγότερο πιθανή ερμηνεία:
«Ήταν μεν μαθητές του, αλλά όχι από τους δώδεκα, αλλά από τους εβδομήντα», ή, πιο σωστά
«από αυτούς που είχαν μαθητεύσει σε αυτόν με άλλους τρόπους· διότι και πολλοί άλλοι τον ακολουθούσαν πολλές φορές» (Ζ).
«Διότι πράγματι στους μαθητές ήταν κάποιοι, οι οποίοι, ως προς μεν τον όχλο συγκρινόμενοι, λέγονταν μαθητές του· διότι παρέμεναν κοντά του περισσότερο καιρό από όσο οι όχλοι· συγκρινόμενοι όμως με τους αληθινούς μαθητές του, δεν ήταν καθόλου άξιοι, διότι πίστεψαν σε αυτόν για λίγο καιρό» (Θφ).
Αυτοί διαχωρίζονται σαφώς από τους 12 (σ. 66-67).
(3)   Στην κυριολεξία σημαίνει «τραχύς, επίπονος, κουραστικός» (Χ).
Εδώ θα ερμηνεύσουμε «δύσκολα παραδεκτός» (Ζ), όχι απλώς δυσνόητος, διότι τότε οι σκανδαλιζόμενοι δεν θα ήταν υπεύθυνοι.
«Ήταν πράγματι σκληρός ο λόγος που νομιζόταν ότι καθιστά τους ακροατές τίποτα σαρκοφάγους και αιμοβόρους» (Θμ).
«Θεωρούσαν ασύνετα το πνευματικό μυστήριο ως ανοησία… λέγοντας το μεν πονηρό καλό, το δε καλό πονηρό» (Κ).
(4)   Ποιός; Αφ’ ενός μεν το ότι «είναι αδύνατον να σωθεί αυτός που δεν έφαγε τη σάρκα του» (Χ), το οποίο προκάλεσε σε αυτούς την απορία που εκδηλώθηκε με την ερώτηση στο σ. 52 («Πώς μπορεί αυτός να μας δώσει να φάμε τη σάρκα του;»).
«Νόμιζαν δηλαδή ότι καλούνταν σε κάποια ωμότητα που ταιριάζει στα θηρία, ώστε να τρώνε κατά τρόπο απάνθρωπο σάρκες, και προστάζονταν να πίνουν αίμα» (Κ).
Οι Ιουδαίοι «κατάλαβαν σύμφωνα με τις επιθυμίες τους και ανθρώπινα, ότι ο Ιησούς ήταν αποφασισμένος να διαμοιράσει την σάρκα, την οποία ο Λόγος ντύθηκε, σε τεμάχια, όπως ήταν» (Αυ).
Από την άλλη πάλι το ότι «είπε ότι έχει κατέβει από τον ουρανό» και «υπόσχεται ζωή και ανάσταση» (Χ), όπως φαίνεται από τα λόγια του Κυρίου στο σ. 62 για την επιστροφή του στους ουρανούς και τα οποία αποτελούν απάντηση στους σκανδαλισμένους. Εάν, τη στιγμή που βρήκαν σκληρό το λόγο, ζητούσαν από τον Ιησού ταπεινά να εξηγήσει αυτόν σε αυτούς, ο Κύριος θα διασαφήνιζε αυτόν και θα φώτιζε τις διάνοιές τους σχετικά με αυτόν. Αλλά δεν ήθελαν ο λόγος αυτός να εξηγηθεί σε αυτούς, διότι είχαν πεποίθηση στη γνώμη τους και νόμιζαν ως αλάνθαστη την κρίση τους, ότι «είναι σκληρός αυτός ο λόγος».
(5)   Ποιός μπορεί ήσυχα να ακούει τέτοιο λόγο; «Ποιός μπορεί να παραδεχτεί αυτόν;» (Ζ).

Ιω. 6,61 εἰδὼς(1) δὲ ὁ Ἰησοῦς ἐν ἑαυτῷ(1) ὅτι γογγύζουσι περὶ τούτου οἱ μαθηταὶ αὐτοῦ, εἶπεν αὐτοῖς· τοῦτο ὑμᾶς σκανδαλίζει(2);
Ιω. 6,61 Ο Ιησούς αντελήφθη, με την θείαν του γνώσιν, ότι γογγύζουν δια το ζήτημα αυτό οι μαθηταί του και τους είπε• “αυτό σας σκανδαλίζει;
(1)   Ο σιναϊτικός έχει τη γραφή: Έγνω ουν… και είπε.
«Διότι και αυτό είναι απόδειξη της θεότητάς του, το να αποκαλύπτει τα απόρρητα» (Χ). Βεβαίως οι Ιουδαίοι είχαν εκδηλώσει εμφανώς τον σκανδαλισμό τους. Οι μαθητές όμως «μεταξύ τους κρυφά γόγγυζαν» (Ζ). Αλλά και εάν κάποιοι από αυτούς εκδήλωσαν κάποια σημάδια αυτού του σκανδαλισμού τους, την έκταση και το βάθος αυτού του σκανδαλισμού, μόνο το μάτι του Κυρίου, που γνωρίζει τους διαλογισμούς των καρδιών, μπορούσε να διακρίνει σαφώς, όπως υπονοεί το «εἰδὼς» (ο). Για αυτού του είδους τη γνώση του Ιησού δες και Ιω. β 25 (β).
(2)   Συναντιέται και στο ιστ 1, κυρίως όμως ανήκει στο λεξιλόγιο των συνοπτικών (β). Πρέπει να το πάρουμε εδώ με την έννοια του βαρύτερου των σκανδάλων, δηλαδή την αποτίναξη της πίστης (g)= Αυτό γίνεται εμπόδιο της πίστης σε εμένα; (δ). Δες πόσοι λόγω των θεληματικών πλανών τους δημιουργούν στους εαυτούς τους εμπόδια. Σκανδαλίζονται εκεί όπου δεν υπάρχει σκάνδαλο.

Ιω. 6,62 ἐὰν οὖν(1) θεωρῆτε(2) τὸν υἱὸν τοῦ ἀνθρώπου ἀναβαίνοντα(3) ὅπου ἦν τὸ πρότερον(4);
Ιω. 6,62 Εάν λοιπόν, ίδετε τον υιόν του ανθρώπου να ανεβαίνη εκεί όπου ευρίσκετο πριν λάβη σάρκα ανθρωπίνην, θα πιστεύσετε τότε στο πρωτάκουστον αυτό γεγονός;
(1)   Υπάρχει αποσιώπηση, όπου η απόδοση της πρότασης εξυπακούεται έξω από το λόγο. «Λείπει το: τι θα πείτε;» (Ζ).
Ή, δεν θα σκανδαλιστείτε περισσότερο τότε; (g). Η έννοια είναι μάλλον: Πολύ μεγαλύτερα πράγματα θα ακολουθήσουν. Εάν δεν πιστεύετε αυτό, πώς θα πιστέψετε εκείνα; (b).
«Τι λοιπόν; Προσθέτει απορίες στις απορίες; Όχι. Αλλά θέλει να τους συνδέσει με το μέγεθος των δογμάτων… Κάνει και λέει τα πάντα, ώστε να τους αποτρέψει από το να νομίζουν ότι πατέρας του είναι ο Ιωσήφ. Δεν το έλεγε λοιπόν αυτό θέλοντας να αυξήσει το σκάνδαλο, αλλά μάλλον να το εξαφανίσει. Διότι αυτός μεν που θα νόμιζε ότι είναι από τον Ιωσήφ, δεν θα παραδεχόταν τα λεγόμενα, αυτός όμως που θα πειθόταν ότι έχει κατέβει από τον ουρανό και εκεί θα ανέβει, ευκολότερα θα πρόσεχε στα λεγόμενα» (Χ).
(2)   Δες β 23. Λέγεται με την έννοια της σωματικής θέας, με τα μάτια (β).= «Αλλά εάν το θέαμα στηθεί μπροστά στα μάτια σας… εάν λοιπόν δείτε» (Κ). Ο Ιησούς δεν βεβαιώνει, ότι όλοι αυτοί θα έβλεπαν την ανάληψή του, αλλά μιλά σαν για κάτι δυνατό ή κάποιο ενδεχόμενο= Εάν συνέβαινε να δείτε.
(3)   Ή, αναφέρεται στην ύψωση στο σταυρό, η οποία θα σκανδάλιζε τους Ιουδαίους για τους οποίους ο λόγος του Σταυρού υπήρξε σκάνδαλο και ανοησία (Lucke, de Wette, Meyer, Reuss, Weiss). Αλλά για αυτό το ανέβασμα ο ευαγγελιστής χρησιμοποιεί το ρήμα υψωθηναι (g).
Ή, πιο σωστά «αναφέρεται στην ανάληψή του στους ουρανούς που έγινε ύστερα» (Ζ). Με διάφορους τρόπους ερμηνεύθηκε το σκάνδαλο που θα προκαλούνταν από την ανάληψη.
Ή, εάν τώρα, που είμαι μπροστά σας και με έχετε ανάμεσά σας, σκανδαλίζεστε όταν σας λέω, ότι πρέπει να φάτε τη σάρκα μου και να πιείτε το αίμα μου, πολύ περισσότερο θα σκανδαλιστείτε και θα θεωρήσετε το λόγο μου απαράδεκτο, όταν με δείτε να αναλαμβάνομαι στους ουρανούς, άρα και την σάρκα μου και το αίμα μου να εξαφανίζονται από ανάμεσά σας (Godet, Keil και άλλοι).
Ή, «Με ποιο τρόπο θα συμπεριφερθείτε, λέει, όταν θα το δείτε αυτό και να ανεβαίνει στον ουρανό;… Γιατί, εάν σκέφτεστε ότι δεν μπορεί η δική μου σάρκα να εμφυτεύσει μέσα σας τη ζωή, πώς σαν πτηνό θα ανεβεί στον ουρανό; Γιατί, εάν δεν μπορεί να δίνει ζωή, επειδή δεν μπορεί από τη φύση της να δίνει ζωή, πώς θα βαδίσει στον αέρα…; Διότι και αυτό όμοια είναι αδύνατον στη σάρκα» (Κ).
Εάν σκανδαλίζεστε τώρα, που σας λέω ότι πρέπει να φάτε τη σάρκα μου και φαίνεται σε σας δυσπαράδεκτος ο λόγος αυτός, πώς θα σας φανεί και τι σκάνδαλο θα προκληθεί σε εσάς, εάν σας πω για την επάνοδό μου στους ουρανούς;
Αξιολογότατη και η επόμενη ερμηνεία: Ο Κύριος με την ερώτηση αυτή δεν έχει πρόθεση να παρουσιάσει μικρότερη την πρώτη δυσκολία προβάλλοντας στους σκανδαλισμένους άλλη δυσκολία μεγαλύτερη, σαν να λέει: Σκανδαλιστήκατε με αυτό που σας είπα. Πόσο μάλλον θα σκανδαλιστείτε, εάν με δείτε να αναλαμβάνομαι; Μάλλον υπαινίσσεται ο Κύριος, ότι το μέλλον θα λύσει το αίνιγμα, το οποίο προβάλλεται τώρα ως άλυτο και σκανδαλώδες σε αυτούς. Η έννοια λοιπόν της ερώτησής του είναι η εξής: Εάν με δείτε να αναλαμβάνομαι στους ουρανούς, θα εξακολουθείτε να σκανδαλίζεστε με αυτό που σας είπα, ότι δηλαδή είμαι ο άρτος ο ζωντανός που κατέβηκα από τον ουρανό, του οποίοι τη σάρκα και το αίμα πρέπει να φάτε και να πιείτε για να ζωοποιηθείτε; (μ). Η πρώτη εκδοχή και η τελευταία είναι πιο σοβαρές.
(4)   Σαφής μαρτυρία για την προΰπαρξη του Κυρίου και την ένωση του Ιησού Χριστού με τον Λόγο, δηλαδή την σάρκωση και ενανθρώπηση του Λόγου.
«Δεν ανέχεται να διαχωρίζεται σε δύο Χριστούς» και «παντού μετά την ενανθρώπηση διατηρεί αδιάσπαστο τον εαυτό του. Διότι λέει ότι ο Υιός του ανθρώπου ανεβαίνει όπου ήταν πρωτύτερα, μολονότι το προερχόμενο από τη γη σώμα δεν ήταν στον ουρανό πριν από το γεγονός αυτό… Γιατί ένας είναι ο Υιός, και πριν από τη σάρκωση και μετά τη σάρκωση, και δεν θα θεωρήσουμε ότι είναι ξένο του Λόγου το δικό του σώμα… Λέγοντας βέβαια ότι θα ανέβει εκεί που ήταν και πρωτύτερα, δίνει κατά κάποιο τρόπο στους ακροατές να σκεφτούν, ότι κατέβηκε από τον ουρανό» (Κ).

Ιω. 6,63 τὸ πνεῦμά(1) ἐστι τὸ ζωοποιοῦν, ἡ σὰρξ(2) οὐκ ὠφελεῖ οὐδέν· τὰ ῥήματα(3) ἃ ἐγὼ λαλῶ(4) ὑμῖν, πνεῦμά ἐστι καὶ ζωή(3) ἐστιν.
Ιω. 6,63 Σας λέγω δε και τούτο• Το Αγιον Πνεύμα είναι εκείνο που ζωοποιεί. Η δε σαρξ μου δίδει ζωήν αιώνιον, διότι ακριβώς έχει συλληφθή από το Πνεύμα το Αγιον και κατοικεί εις αυτήν το Πνεύμα. Καθε άλλη σαρξ δεν ωφελεί τίποτε. Τα λόγια, τα οποία εγώ σας διδάσκω, είναι πνεύμα Θεού, δι' αυτό δε έχουν και μεταδίδουν ζωήν.
(1)   Ή «Πνεύμα λέει τώρα, το να καταλαβαίνουν τα λεγόμενα με πνευματικό τρόπο και ομοίως σάρκα λέει, το να τα καταλαβαίνουν σαρκικά… Λέει λοιπόν, ότι το να τα καταλαβαίνουν μεν αυτά με πνευματικό τρόπο, παρέχει ζωή,… ενώ το να τα καταλαβαίνουν αυτά σαρκικά, δεν ωφελεί τίποτα» (Ζ).
«Τι όμως σημαίνει το να τα κατανοήσουν σαρκικά; Το να βλέπουν απλώς σε αυτά που φαίνοντα μπροστά τους και να μην φαντάζονται κάτι περισσότερο· διότι αυτό σημαίνει σαρκικά. Πρέπει όμως… όλα τα μυστήρια να τα βλέπουν με τα εσωτερικά μάτια· διότι αυτό σημαίνει πνευματικά» (Χ).
Πιο σωστή η ερμηνεία: το θείο Πνεύμα «μπορεί να δίνει ζωή», «αλλά όταν νοείται μόνη και καθ’ εαυτήν η φύση της σάρκας, είναι φανερό ότι δεν είναι ζωοποιός… αλλά έχει μάλλον αυτή ανάγκη εκείνου που μπορεί να της δίνει ζωή… επειδή όμως έχει ενωθεί με το Λόγο που δίνει ζωή, έγινε όλη ζωοποιός, μεταπηδώντας προς τη δύναμη του ανωτέρου, και όχι αποσπώντας αυτήν προς τη δική της φύση» (Κ).
«Πνεύμα δηλαδή ζωοποιό είναι η σάρκα του Κυρίου, διότι συλλήφθηκε από το ζωοποιό Πνεύμα. Διότι αυτό που έχει γεννηθεί από το Πνεύμα, είναι Πνεύμα» (Μ. Αθαν. Περί της ενσάρκου επιφανείας του Θεού Λόγου και κατά Αρειανών 16 Migne 26,1011).
(2)   Για αυτό και ο Κύριος δεν λέει ότι «η σάρκα μου», αλλά γενικά «η σάρκα» δεν ωφελεί τίποτα.
«Διότι αυτό δεν θα μας το πραγματοποιήσει μέσα μας η σάρκα τυχόν του Παύλου, αλλά ούτε του Πέτρου, ή κάποιου άλλου» και θα μας ζωοποιήσει, διότι «για μεν όλους τους άλλους θα είναι αληθινός ο λόγος ότι η σάρκα δεν ωφελεί τίποτα· δεν ισχύει όμως μόνο στην περίπτωση του Χριστού, επειδή σε αυτήν κατοίκησε η ζωή, δηλαδή ο Μονογενής» (Κ).
(3)   «Ή, τα λόγια μου πρέπει να τα πάρετε με πνευματικό τρόπο» (Αυ).
«Είναι πνευματικά και ζωντανά (τα λόγια μου), για αυτό δεν πρέπει να βλέπετε σε αυτά απλώς και ως έτυχε… αλλά… να τα καταλαβαίνετε πνευματικά» (Ζ), διότι «αφού δεν έχουν τίποτα το σαρκικό… είναι πάνω από τους νόμους οι οποίοι διέπουν αυτήν τη ζωή και έχουν διαφορετική έννοια» (Χ).
Σχετική και η: «είναι πνευματικά και με το Πνεύμα» ασχολούνται «και είναι ζωοποιά και μιλούν για την κατά φύσιν ζωή» (Κ).
Ή, πιο σωστά, τα λόγια μου είναι η ενσάρκωση και μετάδοση του Πνεύματος· το Πνεύμα κατοικεί μέσα σε αυτά και μεταδίδεται μέσω αυτών. Και για αυτό και μεταδίδουν ζωή (g).
Όπως ακριβώς ο Χριστός είναι η ενσάρκωση του Λόγου, έτσι και τα λόγια του Χριστού είναι κατά κάποιο τρόπο κάτι που ξεχύνεται από αυτόν μεταδίδοντας την ζωοποιό του δύναμη. Όπως στην Π.Δ. ο λόγος του Θεού είναι και περίβλημα δύναμης που μεταδίδει στον άνθρωπο προς τον οποίο απευθύνεται, κάποια ενέργεια του Πνεύματος του Θεού, έτσι και τα λόγια του Ιησού είναι όχι μόνο η έκφραση της σκέψης του, αλλά και εκπόρευση της ενεργού και ζωοποιού δύναμής του (μ). Οι λόγοι του σαρκωμένου Λόγου έχουν μέσα τους δημιουργική δύναμη και ενέργεια, με την οποία αυτοί που πιστεύουν και έχουν το λόγο του Θεού να μένει μέσα τους, αναγεννιούνται και γίνονται και αυτοί Πνεύμα (χ). Με αυτό λοιπόν γνωστοποιεί ο Κύριος σε αυτούς που σκανδαλίστηκαν και θεώρησαν σκληρό το λόγο του, ότι τελείως αντίθετα οι λόγοι του ήταν πηγή ζωής (ο).
(4)   Σύμφωνα με άλλη γραφή: λελάληκα υμιν. Οπότε πρέπει να εννοήσουμε τα λόγια που ειπώθηκαν ήδη για τη σάρκα του στη συναγωγή της Καπερναούμ. Πιο σωστή είναι η γραφή λαλώ, οπότε θα θεωρήσουμε αυτό ότι αναφέρεται γενικώς σε όλα τα λόγια του Κυρίου (g)= Και αυτοί, τους οποίους σας είπα και όλοι οι λόγοι μου, τους οποίους λέω.

(Υπόμνημα στο κατά Ιωάννην, Π.Ν.Τρεμπέλα σελ. 233-245 εκδόσεις «ο Σωτήρ» μεταφρασμένο & μεταγλωττισμένο στη δημοτική γλώσσα!Τα αποσπάσματα μεταφράστηκαν και μεταγλωττίστηκαν στη δημοτική γλώσσα από τον π. Νικόλαο Πουλάδα. )

ΣΥΝΤΜΗΣΕΙΣ ΟΝΟΜΑΤΩΝ
(Πατέρες της Εκκλησίας & Εκκλησιαστικοί συγγραφείς)
Α = Αθανάσιος ο Μέγας, Θφ = Θεοφύλακτος
Αμ = Αμμώνιος, Ι = Ισιδωρος πρεσβύτερος
Αυ = Αυγουστίνος, Κ = Κύριλλος Αλεξανδρείας
Β = Βασίλειος ο Μέγας, Κλ = Κλήμης Αλεξανδρεύς
Γ = Γρηγόριος Ναζιανζηνός, Σβ = Σευήρος Αντιοχείας
Γν = Γρηγοριος Νύσσης, Σχ. = Σχολιαστής ανώνυμος
Ε = Ευσέβιος Καισαρειας, Χ = Χρυσόστομος Ιωάννης
Ζ = Ζιγαβηνός, Ω = Ωριγένης
Θη = Θεόδωρος Ηρακλείας
Θμ = Θεόδωρος Μοψουεστίας
(Σύγχρονοι θεολόγοι ερμηνευτές)
b = Bengel κ = Κομνηνός Π.,
β = Bernard. J.H, Edinburg 1928 χ = Hoskyns Edwyn Gl. London 1947
C = Cremer μ. = Macgregor G.H. London 1928
DB = Dict. Of the Bible,Hastings τ = Temple William, London 1945
F = Fillion L. Cl. Paris 1928 σ. = στίχος
G = Crimm
g = Godet F. 1885
o = Owen John, New York 1861
δ = Δαμαλάς Ν, Αθήναι 1940

Σελίδα 1 από 3

Εύρεση

Δημοφιλή Θέματα (Α-Ω)

αγάπη (205) Αγάπη Θεού (55) αγάπη σε Θεό (12) αγάπη σε Χριστό (44) άγγελοι (10) Αγία Γραφή (57) Αγιασμός (1) Άγιο Πνεύμα (9) άγιοι (21) άγιος (90) αγνότητα (7) άγχος (14) αγώνας (65) αγώνας πνευματικός (32) αθεΐα (100) αιρέσεις (74) αλήθεια (29) αμαρτία (70) Αμβρόσιος άγιος (1) άμφια (1) Ανάσταση (72) ανασταση νεκρών (8) ανθρώπινες σχέσεις (152) άνθρωπος (20) αντίχριστος (7) αξιώματα (5) απιστία (5) αποκάλυψη (4) απόκρυφα (15) αρετή (71) ασθένεια (21) άσκηση (4) αστρολογία (2) Αυγουστίνος άγιος (1) αυτογνωσία (59) Β Παρουσία (10) Β' Παρουσία (10) βάπτιση (4) βάπτισμα (8) Βασίλειος ο Μέγας (1) βία (2) βιβλίο (7) βιοηθική (10) γάμος (46) Γένεση (4) Γεροντικόν (42) γηρατειά (3) γλώσσα (32) γνώση (6) γονείς (50) Γρηγόριος ο Θεολόγος (1) γυναίκα (9) δάκρυα (10) δάσκαλος (13) Δεύτερη Παρουσία (7) Δημιουργία (43) διάβολος (48) διάκριση (48) διάλογος (3) δικαιοσύνη (5) Δογματικα Θέματα (5) Δογματική Τρεμπέλα (1) δύναμη (1) Δωρόθεος αββάς (6) εγωισμός (116) εικόνες (18) Ειρηναίος Λουγδούνου άγιος (2) ειρήνη (6) εκκλησία (67) Εκκλησιαστική Ιστορία (12) Εκκλησιαστική περιουσία (2) έκτρωση (1) ελεημοσύνη (19) ελευθερία (17) Ελλάδα (16) ελπίδα (16) Εξαήμερος (2) εξέλιξης θεωρία (15) Εξομολόγηση (72) εξωγήινοι (2) εξωσωματική γονιμοποίηση (5) επάγγελμα (7) επιστήμη (69) εργασία (32) Ερμηνεία Αγίας Γραφής (39) έρωτας (9) έρωτας θείος (1) Ευαγγέλια (62) Ευαγγέλιο Ιωάννη Ερμηνεία (10) ευγένεια (5) ευσπλαχνία (6) ευτυχία (26) ευχαριστία (9) ζήλεια (2) ζώα (14) ηθική (6) ησυχία (9) θάνατος (111) θάρρος (20) θαύμα (73) θέατρο (1) Θεία Κοινωνία (48) Θεία Λειτουργία (47) θεία Πρόνοια (3) θέληση (7) Θεόδωρος Στουδίτης όσιος (9) θεολογία (14) Θεός (7) Θεοφάνεια (2) θλίψεις (116) θρησκείες (8) θυμός (36) Ιάκωβος Τσαλίκης Όσιος (5) ιατρική (9) Ιγνάτιος Θεοφόρος (7) ιεραποστολή (25) ιερέας (54) ιερωσύνη (3) Ιουδαίοι (1) Ιουστίνος άγιος (1) Ισαάκ ο Σύρος (1) Ισίδωρος Πηλουσιώτης όσιος (3) Ισλάμ (3) Ιστορία Ελληνική (6) Ιστορία Παγκόσμια (4) Ιωάννης Χρυσόστομος (22) Καινή Διαθήκη Ερμηνεία (23) Καινή Διαθήκη κριτικό κείμενο NestleAland (5) καρδιά (15) Κασσιανός Όσιος (1) κατάκριση (45) καταναλωτισμός (2) καύση νεκρών (1) κήρυγμα (8) Κλίμακα (4) Κοίμησις Θεοτόκου (12) κοινωνία (97) κόλαση (13) ΚράτοςΕκκλησία (1) Κρίσις Μέλλουσα (7) Κύριλλος Άγιος (1) Λατρεία Θεία (53) λείψανα (4) λογισμοί (39) λύπη (1) μαγεία (6) Μάξιμος Ομολογητής (1) μάρτυρες (8) μελέτη (11) μετά θάνατον (28) μετά θάνατον ζωή (35) Μεταμόρφωση (2) Μεταμόρφωσις (4) μετάνοια (76) μητέρα (12) μίσος (1) ΜΜΕ (1) μνημόσυνα (6) μοναξιά (11) μοναχισμός (12) μόρφωση (14) μουσική (3) Ναός (4) ναρκωτικά (1) νέοι (7) νεοπαγανισμός (5) νηστεία (16) Νικόλαος Άγιος (2) νους (15) οικονομία (2) Οικουμενισμός (3) ομορφιά (8) όνειρα (22) οράματα (2) Ορθοδοξία (54) όρκος (1) πάθη (42) πάθος (4) παιδεία (10) παιδιά (24) Παΐσιος Όσιος (13) Παλαιά Διαθήκη (3) Παλαιά Διαθήκη Ερμηνεία (8) παλαιοημερολογίτες (6) Παναγία (60) Παπαδόπουλος Στυλιανός (3) παράδειγμα (13) Παράδεισος (46) Παράδοση Ιερά (2) Πάσχα (13) πατρίδα (5) Πατρολογία (1) Πεντηκοστή (5) πίστη (161) πλούτος (17) πνευματική ζωή (78) πνευματικός πατέρας (18) πνευματισμός (8) ποίηση (13) πόλεμος (13) πολιτική (14) πολιτισμός (5) Πόποβιτς Ιουστίνος άγιος (2) Πορφύριος Όσιος (27) Πρόνοια (5) Πρόνοια Θεία (47) προορισμός (6) προσευχή (158) προσοχή (6) προτεσταντισμός (18) προφητείες (2) ραθυμία (4) Ρωμαιοκαθολικισμός (14) Σαρακοστή (4) σεβασμός (2) σοφία (21) Σταυρός (29) Σταύρωση (13) συγχώρηση (9) συνείδηση (2) σχίσμα (6) σώμα (7) Σωφρόνιος του Έσσεξ (23) ταπεινοφροσύνη (76) ταπείνωση (2) Τέλος Κόσμου (1) Τεσσαρακοστή Μεγάλη (2) τέχνη (1) Τριάδα Αγία (4) τύχη (2) υλικά αγαθά (5) υπακοή (10) υπαρξιακά (47) υποκρισία (7) υπομονή (41) φαντασία (1) φαντάσματα (2) φιλία (12) φιλοσοφία (13) Φλωρόφσκυ Γεώργιος (3) φόβος (24) φως (2) χαρά (32) χάρις θεία (14) χαρίσματα (2) Χειρόγραφα Καινής Διαθήκης (1) Χριστιανισμός (7) χριστιανός (31) Χριστός (13) Χριστούγεννα (38) χρόνος (18) ψεύδος (12) ψυχαγωγία (2) ψυχή (80) ψυχολογία (15)